Na Śląskim szlaku II

[madohora]

KLATKA SCHODOWA ULICA PCK

[madohora]

KLATKA SCHODOWA PRZY ULICY PCK - JEDYNE ZACHOWANE DRZWI Z LAT 30-tych XX wieku

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

TO ZDJĘCIE ZOSTAŁO ZROBIONE Z UWAGI NA FAKTURĘ NA MURZE

[madohora]

WILLA NA ULICY PONIATOWSKIEGO WEDŁUG PROJEKTU TADEUSZA MICHEJDY

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

I dalej

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ligota, Wola, Swoboda, to jedna z typowych nazw kulturowych polskiego obszaru
językowego nawiązujących do "woli", która oznaczała czasowe uwolnienie osadników
zakładających nową osadę od czynszów i robocizny. Owej "woli" czy "swobodzie"
odpowiada znaczeniowo słowo "Lgota" - 'ulżenie osadnikom w ciężarach'. Nazwy
tego typu zbudowane są na tym samym rdzeniu słowotwórczym, który tkwi w formach
"ulga, ulżyć

[madohora]

Na mocy uchwały Śląskiej Rady Wojewódzkiej z 26 listopada 1929 roku, na 20 ha
gruntu, od 1936 roku rozpoczęto budowę osiedla domów wielorodzinnych, w
nowoczesnym modernistycznym stylu, dla urzędników pracujących w centrum Katowic.
Osiedle to zawiera wiele wybitnych realizacji czołowych polskich architektów.
Powstała także w tym czasie w Ligocie nowoczesna szkoła średnia (dzisiejsze
Liceum nr 7). Inicjatorem budowy osiedla był wojewoda Michał Grażyński, którego
urząd aż do 1939 roku sprawował nadzór nad wszelkimi sprawami związanymi z
kolonią urzędniczą. Prace przy karczowaniu lasu i wytyczaniu ulic rozpoczęto w
1933 roku. Budowę natomiast rozpoczęto po 1936 roku po ukończeniu budowy
oczyszczalni ścieków. Kolonia w Ligocie była pomyślana jako wzór idealnej
dzielnicy mieszkaniowej zbudowanej wg nowoczesnej urbanistyki z nawiązaniem do
"miasta-ogrodu", odwołującej się jednocześnie do treści patriotycznych w postaci
nazwaniu ulic od regionów Polski (m.in. Wileńska, Mazowiecka, Pomorska, Poleska,
Śląska, Małopolska, Kaszubska, Huculska).

Do idei tej nawiązano po 1945 roku nazywając nowe ulice zbudowane w Ligocie, od
nazw miast, które niedawno weszły w skład Polski (Koszalińska, Słupska,
Świdnicka, Zielonogórska, Kołobrzeska).

W latach następnych powstało osiedle domków jedno i dwurodzinnych nad Ślepiotką.
Od wschodu osiedle graniczy z dzielnica Piotrowice. Ulice aktualne:
Traktorzystów, Poziomkowa, Malinowa, Skrzypów, Paproci, Widłaków, Borówkowa,
Jerzynowa

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

BYTOM
Najpierw kilka informacji o samym Bytomiu. Początki miasta sięgają grodu
wzniesionego na Wzgórzu Małgorzatki w początkach XI wieku. Dzisiaj na tym
miejscu znajduje się neogotycki kościół pod wezwaniem Świętej Małgorzaty.
Kościół został zbudowany w w 1881 roku. W Średniowieczu Bytom był miastem
górniczym jednak słynął Z wyrobu rud srebra i ołowiu. Dopiero XIX wiek to rozwój
przemysłu węgla kamiennego oraz hutnictwa.
Bytom posiada średniowieczny układ urbanistyczny - miasto zbudowane jest na
planie owalu, z prostokątnym rynkiem i odchodzącymi od niego ulicami. Przy samym
rynku, na którym znajdziemy przeważnie secesyjne kamienice ale można się też
dopatrzyć architektury modernistycznej. Na rynku wznosi się najstarszy w
Bytomiu, bo wzmiankowany już w 1253 roku gotycki kościół (wielokrotnie
przebudowywany zatracił już cechy pierwotnego wyglądu, także wyposażenie
pochodzi z późniejszego okresu). Kościół jest pod wezwaniem Wniebowstąpienia
Najświętszej Marii Panny. W jego podziemiach znajduje się krypta rodu
Donesmarcków, dawnych właścicieli miasta. Nieopodal kościoła znajdują się
gotyckie piwnice Gorywodów z XIII wieku. Do zabytków Bytomia należą Barokowa
Kaplica Świętego Ducha, neogotycki kościół Świętej Trójcy, Neoromański Kościół
Świętego Jacka(zdjęcia za tydzień) z 1905 roku, cmentarz żydowski z 1870 roku
oraz cmentarz Mater Dolorosa z lat 60-tych XX wieku. Teatr Miejski (obecnie
Opera Ślaska), Poczta, Szkoła Muzyczna, Urząd Miejski - budynek będący
początkowo siedzibą sądu. Do ciekawych obiektów należy leżący na Szlaku Zabytków
Techniki Zespół Budynków Elektrociepłwoni Szombierki - zwiedzanie po
wcześniejszym uzgodnieniu.
W Bytomiu ma swój początek trasa kolejki wąskotorowej jeżdżącej na trasie Bytom
- Bytom Karb - Tarnowskie Góry - Miasteczko Śląskie - radziłabym wcześniej
uzgadniać, gdyż zdarzyło mi się dwa razy, że kolejka nie wyruszyła w trasę.
W samym centrum Bytomia ulicą Piekarską, która dowiezie nas do Bytomskich
cmentarzy kursuje zabytkowy tramwaj linii 38. Starsi z nas jeszcze pamiętają
takie tramwaje z pomostami, korbką i drewnianymi siedzeniami. U nas zabytek a
jeszcze w latach 80-tych XX wieku jeździłam takim z Łodzi do Zgierza
W każdy pierwszy piątek miesiąca, kiedyś w samym centrum na Placu Sobieskiego,
dzisiaj już na ulicy Modrzewskiego(kierunek na Szombierki) można cofnąć się tak
jakby w inny wymiar czasu, gdyż odbywają się tutaj Targi Staroci.
W północnej części miasta wokół Srebrnej Góry znajduje się rezerwat leśny
"Segiet" - buki, jodły, świerki i brzozy. Nieopodal rezerwatu znajdują się
wyrobiska dolomitu "Blachówka" z 1889 roku. Jest to miejsce zimowania ośmiu
gatunków nietoperzy. Obok leży Ośrodek Dolomity Sportowa Dolina. Natomiast na
wschód od Bytomia leży zespół przyrodniczo - krajobrazowy "Żabie Doły"

[madohora]

Po iluś latach pracy w Bytomiu doczekałam się tego, że w końcu coś drgnęło i
zmierza ku lepszemu. Wydział Promocji Miasta zaczął od organizowanie wycieczek
po Bytomiu. Uważam, że od czegoś trzeba zacząć i za namową koleżanki wybrałam
się na pierwszą trasę określaną jako Staromiejska. Wycieczka miała na celu
pokazanie średniowiecznego układu urbanistycznego miasta, przebiegu dawnych
murów obronnych i miejsca gdzie kiedyś stały bramy miejskie(nie przetrwały nawet
fragmentysad). Na trasie znajdowały się kościoły Świętego Ducha, Świętego
Wojciecha i Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny.

[madohora]

Wycieczkę zaczęliśmy od rynku w Bytomiu, gdzie pokazano nam miejsce po dawnej
studni miejskiej oraz zrobione z cegieł obrysy miejsca dawnego ratusza. Bytom
jest miastem, którego historia sięga XI wieku. Miastem średniowiecznym z typowym
układem owalnicowym oraz prostokątnym rynkiem pośrodku od którego odchodzącymi
od niego ulicami. Czy zostały tutaj jakieś ślady średniowiecza? Patrząc na
przepiękne - niestety straszliwie zaniedbane- secesyjne kamienice oraz na
zabudowę modernistyczną taką jak kino Gloria zdawać by się mogło, że Bytom to
miasto które powstało na przełomie XIX i XX wieku.

[madohora]

[madohora]

Dzisiaj cieszy to, że przynajmniej na rynku będącym wizytówką miasta coś drgnęło
i przynajmniej część kamienic jest remontowana. Nie można też wszystkiego
sprowadzać do dwóch słów "szkody górnicze", bo tak można by powiedzieć o
większości śląskich miast. Oczywiście Bytom ucierpiał najbardziej ale są takie
miasta, które też mają problemy ze szkodami górniczymi a jednak sobie radzą i
kamienice mogą być tam wizytówką miasta. Miejmy nadzieję, że i w Bytomiu coś się
pod tym względem zmieni.

[madohora]

[madohora]

PRZEPIĘKNE ELEMENTY ARCHITEKTONICZNE

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Z rynku kierujemy się w stronę ulicy Gliwickiej by dojść do Placu
Grunwaldzkiego, przy którym prawdopodobnie wznosił się zamek bytomski a później
synagoga bytomskich Żydów. Dzisiaj to miejsce upamiętnia jedynie niewielki
kamienny obelisk z pamiątkową tablicą.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Dalej dochodzimy do miejsca, gdzie zachowały się jeszcze fragmenty dawnych murów
miejskich.

[madohora]

[madohora]

FRAGMENT MURU

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Przechodząc obok kapliczki z Najświętszą Marią Panną dochodzimy do Kościoła
Świętego Ducha będącego kościołem filialnym parafii Najświętszej Marii Panny.
Kościół Świętego Ducha został wybudowany w roku 1721 jako kaplica szpitalna przy
Szpitalu Świętego Ducha. Kapliczka jest barkowa, wyposażenie również
barokowe(nie wchodziliśmy do środka). W tym kościele odprawiał msze późniejszy
papież Klemens VII. Jest to jedyny kościół w diecezji gliwickiej, w którym w
niedziele odbywają się msze w formie zwyczajnej i nadzwyczajnej rytu rzymskiego.
I jedyny kościół, który cały czas pozostał katolicki . W tym kościele odprawiał
msze późniejszy papież Klemens VII. Jest to jedyny kościół w diecezji
gliwickiej, w którym w niedziele odbywają się msze w formie zwyczajnej i
nadzwyczajnej rytu rzymskiego. I jedyny kościół, który cały czas pozostał
katolicki (oparł się reformacji)

[madohora]

[madohora]

Dalej zmierzamy w kierunku Kościoła Świętego Wojciecha ale po drodze wchodzimy
na szkolne podwórko, gdzie również zachowały się fragmenty murów obronnych.
Część z nich prawdopodobnie dlatego, że stanowiły naturalny parkan dla szkoły.

[madohora]

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO WOJCIECHA

[madohora]

[madohora]

FRAGMENT ZACHOWANYCH MURÓW OBRONNYCH - to jedna z rzeczy o których nie
wiedziałam, nie zapuszczam się na szkolne podwórka

[madohora]

-
Madohora

--
Nikiszowiec

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO WOJCIECHA

[madohora]

Kościół pw. św. Wojciecha w Bytomiu - kościół parafialny w Bytomiu, zbudowany w
połowie XV w. Posługę duszpasterską pełnią w nim franciszkanie.

Pierwszy, drewniany kościół wraz z klasztorem dla sprowadzonych przez księcia
Władysława Opolczyka w 1258 roku franciszkanów zbudowano w Bytomiu w latach 1257
- 1258[2]. Nosił on wezwanie św. Mikołaja.

W wyniku wojen husyckich franciszkanie zostali w 1430 roku wygnani z miasta
przez sympatyzujące z husytami mieszczaństwo. W 1440 roku do Bytomia przybyła
obserwancka gałąź zakonu. Przed 1450 rokiem przebudowali oni kościół i klasztor,
zastępując drewniane budynki murowanymi. 20 maja 1454 roku w kościele wygłosił
kazanie bernardyński reformator i kaznodzieja, św. Jan z Kapistranu[3].

Wobec rozwijającej się reformacji w ostatnich latach XVI w. bernardyni zostali
zmuszeni do opuszczenia klasztoru. Powrócili do niego w 1605 roku, na fali
kontrreformacji. Kolejne zniszczenia dotknęły kościół i klasztor w czasie wojny
trzydziestoletniej. W XVIII w. kościół został przebudowany w stylu barokowym.
Dobudowano nawę główną, wieżę z kruchtą i nową fasadę, zbarokizowano wnętrze i
zainstalowano nowe organy.

W 1810 roku majątek zakonu bernardynów w Prusach został zsekularuzowany. Budynek
bytomskiego klasztoru został przejęty przez miasto i przeznaczony na szkołę (na
jego miejscu znajduje się obecnie secesyjny budynek szkoły zbudowany w 1902
roku), w kościele urządzono magazyn, zaś w 1833 roku przekazano go gminie
ewangelickiej[4].

Po zakończeniu II wojny światowej kościół, wobec wysiedlenia ludności
niemieckiej, pozostał bez wiernych. Opuszczoną świątynie przejęli na powrót
katolicy, pod przewodnictwem księdza Zygmunta Staniszewskiego, repatrianta z
Kresów Wschodnich. Wtedy kościół uzyskał obecne wezwanie. Od 1950 roku przy
kościele powstała samodzielna kuracja, erygowana przez administratora
apostolskiego, księdza Bolesława Kominka, a w 1952 roku parafia. W tym samym
roku opiekę nad świątynią przejęli ponownie Bracia Mniejsi. Odbudowę kościoła
zakończono w 1964 roku.
Kościół św. Wojciecha w Bytomiu jest jednonawowym, halowym, barokowym kościołem
z gotyckim prezbiterium, murowanym z cegły z elementami kamienia. Większość
wyposażenia wnętrza jest współczesna, z dawnych sprzętów pozostały dwie barokowe
figury z XVIII w., przedstawiające świętych Piotra i Pawła. Od 1997 r. parafia
jest w posiadaniu relikwii św. Wojciecha, które sprowadzono z Pragi staraniem
proboszcza, ojca Bartłomieja Kuźnika

Źródło; Wikipedia

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Wyposażenie kościoła Świętego Wojciecha jest barokowe ale niezmiernie skromne w
porównaniu z tym jakie widzieliśmy w innych kościołach barokowych.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Robiąc kółko wracamy znowu na rynek gdzie detalami architektonicznymi zachwycają
nas Bytomskie kamienice

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Zatrzymaliśmy się przed tablicami upamiętniającymi miejsce, gdzie znajdował się
Hotel Lomnitz

[madohora]

Nie istniejący już Hotel Lomnitz

[madohora]

Hotel Lomnitz (nazwa od właściciela hotelu) – budynek znajdował się przy ulicy
Gliwickiej 17 w Bytomiu.

Od 19 lutego 1920 r. siedziba Polskiego Komisariatu Plebiscytowego dla Górnego
Śląska na czele z Wojciechem Korfantym (do roku 1922). W dniu 27 maja 1920 roku
niemieckie bojówki dokonały zbrojnej napaści na hotel. Atak został odparty przez
grupę pracowników komisariatu, ale budynek uległ uszkodzeniu. Tutaj także
znajdowała się siedziba Centrali Wychowania Fizycznego, organizacji będącej
faktycznie głównym ośrodkiem dowódczym polskiego podziemnego ruchu zbrojnego na
Górnym Śląsku. W tym budynku podjęto decyzję o rozpoczęciu III powstania śląskiego.

W latach 1922-1931 mieściła się tu siedziba Konsulatu generalnego
Rzeczypospolitej Polskiej, a następnie (1931-1939) - "Dom Polski".

Dziś w Bytomiu pozostała jedynie tablica upamiętniająca miejsce po dawnym hotelu.

[madohora]

[madohora]

Przechodząc przez bramę tej kamienicy za chwilę zobaczymy coś co i mnie zaskoczyło:

[madohora]

[madohora]

Wchodzimy na niezbyt zadbane podwórko, gdzie naszym oczom ukazuje się zachowany
fragment średniowiecznej uliczki. Jak widać samochód na pewno się na niej nie
mieści. Tutaj możemy pobudzić wyobraźnię i spróbować sobie wyobrazić jak kiedyś
takie uliczki mogły wyglądać.

[madohora]

FRAGMENT ŚREDNIOWIECZNEJ ULICZKI - DRUGA RZECZ,KTÓRA MNIE ZASKOCZYŁA

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Po koniec spaceru zmierzamy do Kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny.
Jest to najstarszy kościół w Bytomiu z roku 1231 wybudowany w stylu gotyckim.
Niestety tak już przebudowany, że niewiele śladów gotyckich w nim zostało.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Bytomiu został wybudowany w
1231 w stylu gotyckim Z tego okresu zachowała się część głównej nawy i
prezbiterium. Rozbudowywany był w XIV w. oraz po pożarze miasta w 1515 (do 1530
wybudowano wieżę, zachodnią część budowli i nawy boczne).

Od lat sześćdziesiątych XVI w. do 1632 kościołem władali protestanci. Pożar w
1675 strawił prawie doszczętnie wyposażenie świątyni.

Większe przebudowy miały miejsce w latach 1851-1857 (w wystroju pojawiły się
wtedy elementy neogotyckie, została też podwyższona wieża kościoła), w 1935-1938
oraz remont 1957-1967.

22 października 2006 obchodzono 775 rocznicę konsekracji kościoła i erygowania
parafii. Uroczystą mszę św. koncelebrowali ks. biskupi - Jan Kopiec i Jan Wieczorek.

W roku 2009 rozpoczął się remont zewnętrza kościoła obejmujący także odnowienie
witraży
Źródło: Wikpedia

[madohora]

ołtarz główny z barokowym obrazem Wniebowzięcia NMP Francesco Curradiego z XVIIw

[madohora]

kamienna chrzcielnica

[madohora]

ks. Wacław Schenk, proboszcz w latach (1957-1982)

[madohora]

[madohora]

PRZEPIĘKNE SKLEPIENIE GWIAŹDZISTE

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Wniebowzięcia NMP Bonawentury Emlera z XIX w. (do lat trzydziestych XX w.
znajdował się w ołtarzu głównym)

[madohora]

Ikona Matki Boskiej Bytomskiej z XVw.

Ikona namalowana farbami temperowymi na lipowej desce ikona Madonny Bytomskiej
powstała około 1430 roku. Początkowo przedstawiała jedynie postacie Marii z
Dzieciątkiem na gładkim złotym tle. Obraz znajdował się w głównym ołtarzu kościoła

i był uznawany za cudowny. Po wielkim pożarze miasta w 1515 roku, w wyniku
którego zniszczeniu uległa także część kościoła mariackiego, obraz został
odnowiony. Domalowano wówczas postaci Św. Katarzyny i Św. Agnieszki, a także
dodano ozdobne tło. Ikona pozostawała w parafii do roku 1863 kiedy została przez
księdza Józefa Szafranka przekazana nowo wybudowanej kaplicy Św. Józefa w
Szombierkach. Do kościoła WNMP obraz powrócił w 1973 roku, po konserwacji,
której został poddany w latach 1970-1973.


To zdjęcie i informacja: Wikipedia

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

DRZWI NOWOCZESNE ALE PORTAL DRZWIOWY NOSI ŚLADY GOTYCKIE

[madohora]

[madohora]

CHARAKTERYSTYCZNY DLA GOTYKU STRZELISTY PORTYK

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

Przed Kościołem znajdują się rzeźby Świętej Barbary, Świętego Floriana oraz
Krzyż Męki Pańskiej

[madohora]

KRZYŻ MĘKI PAŃSKIEJ

[madohora]

ŚWIĘTA BARBARA

[madohora]

ŚWIĘTY FLORIAN

[madohora]

[madohora]

W kościele znajdują się jeszcze
- krypta grobowa rodziny Donnersmarcków
- epitafium Marianny z Guzmanów Hauk

[madohora]

[madohora]

fotoforum.gazeta.pl/photo/1/rb/qa/wzpg/Bu3Q0ZrwQSjdOyzZhB.jpg" border="0" alt="hfotoforum.gazeta.pl/photo/1/rb/qa/wzpg/Bu3Q0ZrwQSjdOyzZhB.jpg">

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Wycieczkę kończymy na rynku pod rzeźbą "Śpiącego Lwa" autorstwa Teodora Kalitego

[madohora]

[madohora]

Śpiący Lew po pół wieku powrócił do Bytomia

Agnieszka Klich

2008-10-04 00:01:00
Słynna rzeźba Lwa Śpiącego, autorstwa Teodora Kalidego, stanęła na bytomskim
rynku. Wczoraj odbyło się uroczyste odsłonięcie rzeźby. Przyjechał wiceprezydent
Warszawy, Włodzimierz Paszyński, zebrali się mieszkańcy. - Lew mieszkał z nami
pół wieku. Teraz wraca tutaj, gdzie być może będzie czuł się lepiej - powiedział
Paszyński.

Wczorajsza uroczystość zakończyła ponaddwuletnią batalię o rzeźbę. A wszystko
zaczęło się w marcu 2006 roku, kiedy bytomski historyk, Przemysław Nadolski,
ujawnił, że figura lwa, która stoi przy wejściu do zoo w Warszawie, kiedyś
należała do Bytomia. Wieńczyła pomnik poległych w wojnie francusko-pruskiej
bytomian. Zamówili go mieszkańcy.

Po II wojnie światowej pomnik rozebrano, a lew trafił do parku miejskiego.
Zniknął w latach 50. ubiegłego wieku.

Bytom postanowił odzyskać rzeźbę. Potrzebne były dowody. Miasto zdobyło więc
zdjęcia, świadectwa mieszkańców, którzy pamiętają rzeźbę, jest i rachunek
wystawiony w 1873 roku Bytomiowi przez berlińską Odlewnię Gladenbecka za
wykonanie rzeźby.

To wszystko jednak nie wystarczyło, by z całą pewnością stwierdzić, że rzeźba to
ta sama, która stała kiedyś w Bytomiu. Dlatego miasto nie dostało lwa na
własność, a na przechowanie. Jeżeli kiedyś któreś z miast udowodni, że rzeźba
należy do niego, wtedy dopiero będzie mogło stać się jej właścicielem.

Źródło: Dziennik Zachodni 2008

[madohora]

I to już koniec wycieczki. Teraz możemy pójść jeszcze na kawę lub po prostu
odpocząć w cieniu śpiącego lwa.

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

W zeszłą niedzielę w ramach Festiwalu Kultury Żydowskiej Stowarzyszenie "Brama
Cukermana" zorganizowało wycieczkę po Będzinie mającą na celu przede wszystkim
pokazać i przybliżyć nam ślady kultury żydowskiej w Będzinie.

[madohora]

[madohora]

Na początku podeszliśmy pod kamienicę znajdującą się naprzeciwko starej rzeźni z
tabliczką "Śladami Manufaktury" - jest to akcja Fundacji prowadzona nie tylko na
terenie Będzina.

[madohora]

[madohora]

DAWNA RZEŹNIA

[madohora]

[madohora]

Przeszliśmy takimi uliczkami by dojść do murów obronnych

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

TO DRZEWO PODOBNO "NIE JEDNO WIDZIAŁO"

[madohora]

[madohora]

Następnie podeszliśmy pod dom, w którym mieszkała Ludka Laskier, która podobnie
jak Ryfka pisała pamiętnik opisując w nim swoje przeżycia.
Dom niestety jest teraz w takim stanie

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ta pierwsza grupa szybko musiała się zorganizować w gminę (kahał) aby móc
założyć cmentarz (kirkut) oraz zbudować synagogę i łaźnię (mykwa). Pierwszy
cmentarz żydowski w Będzinie powstał tuż poza murami miejskimi średniowiecznego
Będzina i istniał przez kilkaset lat do drugiej połowy XX wieku. Najstarsza
synagoga, wzniesiona przy ulicy Targowej nieopodal Rynku Rybnego, była jak
niemal wszystkie budynki w mieście drewniana.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Początkowo Żydzi będzińscy zajmowali się głównie handlem, co wiązało się z
przygranicznym położeniem miasta oraz istnieniem komory celnej. Rzemieślnicy
(krawcy, szewcy, czapnicy i inni) wytwarzali swoje wyroby głównie na potrzeby
swej własnej gminy. Przypadki asymilacji czy choćby współpracy z ludnością
chrześcijańską należały do rzadkości, tym bardziej więc znamiennym był fakt
kilkukrotnego przyjęcia Żydów do chrześcijańskiego cechu szewców. W roku 1666
Izrael Samuelowicz z Będzina był jednym z 22 członków tzw. Sejmu Żydowskiego.
Wraz z rozwojem Będzina w XIX wieku rozpoczął się także gwałtowny wzrost
liczebności Żydów, którzy w połowie tego stulecia stanowili już połowę ludności
miasta; odsetek ten z czasem osiągnął około 80%. W Radzie Miejskiej wyłonionej w
roku 1917 na 23 radnych Żydami było... 23.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Zdjęcie ze strony www.bedzin.pl

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

W TYM MIEJSCU MIEŚCIŁ SIĘ PIERWSZY BĘDZIŃSKI RYNEK

[madohora]

Doszliśmy do zaniedbanego budynku w którym mieściła się siedziba pierwszego
wójta miasta Będzina, o czym głosi stosowna tablica.
Budynek ma kilka ciekawych detali architektonicznych i aż szkoda, że jego stan
przedstawia się tak jak na zdjęciach poniżej.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Oryginalny "gmerek" - czyli znak oznaczający rzemiosło. Czasem kamieniarze w ten
sposób oznaczali, czy w danym budynku urzęduje szewc czy krawiec

[madohora]

[madohora]

TABLICA MÓWIĄCA, ŻE BYŁA TO SIEDZIBA WÓJTA BĘDZINA

[madohora]

[madohora]

Następnie podchodzimy pod kościół parafialny Świętej Trójcy w Będzinie aby
zobaczyć, że na kościele jest również zostawiony ślad w formie tablicy
poświęconej księdzu prałatowi Mieczysławowi Zawadzkiemu, który otrzymał tytuł
"Sprawiedliwy wśród narodów świata" za to, że w roku 1939 w czasie pożaru
podpalonej przez Niemców synagogi uratował im życie otwierając bramę kościoła.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

WIDOK NA BĘDZIN Z PLACU KOŚCIELNEGO

[madohora]

Kiedy w roku 1831 wybuchła epidemia cholery, zaistniała potrzeba nowej
nekropolii. Wtedy właśnie zaczęto chować zmarłych na zachowanym do dziś
cmentarzu na północnym stoku Góry Zamkowej. Z bardziej znamienitych pochowanych
tam osób wspomnieć należy rabina Jakuba Natana, zmarłego w 1834 roku. Wkrótce. W
latach 1851-56 u podnóża zamku zbudowano nową, drewnianą synagogę, na miejscu
której w roku 1881 wzniesiono murowaną synagogę, istniejącą do września 1939
roku. Obok synagogi stała szkoła Bejt Midrasz a nad Czarną Przemszą mykwa.

[madohora]

ZDJĘCIE ZE STRONY www.bedzin.pl

[madohora]

WZGÓRZE ZAMKOWE DZISIAJ

[madohora]

[madohora]

MIEJSCE PO DAWNEJ SYNAGODZE

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Każdy z nas będąc w Będzinie odwiedza przede wszystkim zamek

[madohora]

A mało kto wie, że obchodząc dookoła Wzgórze Zamkowe trafiamy na budynek dawnego
"szpitala cholerycznego" oraz na żydowski cmentarz

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kiedy w roku 1831 wybuchła epidemia cholery, zaistniała potrzeba nowej
nekropolii. Wtedy właśnie zaczęto chować zmarłych na zachowanym do dziś
cmentarzu na północnym stoku Góry Zamkowej. Z bardziej znamienitych pochowanych
tam osób wspomnieć należy rabina Jakuba Natana, zmarłego w 1834 roku. Wkrótce. W
latach 1851-56 u podnóża zamku zbudowano nową, drewnianą synagogę, na miejscu
której w roku 1881 wzniesiono murowaną synagogę, istniejącą do września 1939
roku. Obok synagogi stała szkoła Bejt Midrasz a nad Czarną Przemszą mykwa.

[madohora]

Wzgórze Zamkowe kryje też swoje tajemnice. W lesie znajdują się owiane legendą
tunele. Jedno jest pewne, że w czasie drugiej wojny służyły jako droga ewakuacyjna

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Teraz już zmierzamy w stronę cmentarza

[madohora]

[madohora]

******
******

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Po wyjściu z cmentarza zmierzamy spacerkiem do Fundacji Brama Cukermana by w
miejscu dawnej synagogi podczas krótkiej prelekcji oraz rozmowy dowiedzieć się
czegoś więcej na temat Będzińskich Żydów oraz samej Fundacji.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Na kamienicy znajduje się tablica poświęcona Jeanowi Maria Lustigerowi, który
również przyczynił się do ratowania Żydów podczas II wojny światowej.

[madohora]

Jean-Marie Lustiger (do 1940 Aron Lustiger) (ur. 17 września 1926 w Paryżu, zm.
5 sierpnia 2007 tamże), francuski duchowny katolicki, arcybiskup, były
metropolita Paryża, kardynał, pochodzenia żydowskiego. Kuzyn Arno Lustigera,
pisarza i historyka mieszkającego w Niemczech.

Aron[1] Lustiger pochodził z rodziny będzińskich Żydów, która wyemigrowała z
Polski na początku XX wieku i osiadła we Francji. W 1917 r. 20-letni Karol
(Charles) Lustiger (1898-1982) (ojciec kardynała) przeniósł się z Będzina do
Magdeburga, a następnie Paryża. Tam w 1925 r. poślubił Gizelę (Gisèle) z domu
Lustiger (daleka krewna), córkę owdowiałego będzińskiego rabina. Gdy w sierpniu
1939 r. Paryż ogarnęła panika, ich dzieci: Aron i Arlette (ur. 1930) zostały
przewiezione do Orleanu. Trzy lata spędzili u zaprzyjaźnionej rodziny
katolickiej Susanne Combes. Aron wbrew rodzicom postanowił wraz z siostrą
przejść na wiarę katolicką. Na chrzcie 21 sierpnia 1940 r. zmienił imię Aron na
Jean-Marie. W czasie okupacji Francji jego ojciec Charles został wcielony do
wojska, a matka Gisèle została w 1942 r. wywieziona do obozu koncentracyjnego w
Auschwitz, gdzie w 1943 r. zginęła. W 1944 r. Lustigerowie wrócili do Paryża i
Jean-Marie zaczął studiować literaturę na Sorbonie, a po dwóch latach wstąpił do
seminarium duchownego (Séminaire des Carmes) - wydziału paryskiego Instytutu
Katolickiego. Święcenia kapłańskie przyjął w paryskim Seminarium Karmelitów w
Wielkanoc, 17 kwietnia 1954 r.

Ks. Lustiger pracował przez wiele lat przede wszystkim jako duszpasterz
środowisk akademickich i studenckich. W tym czasie poznał André Vingt-Trois,
swojego późniejszego następcę na katedrze arcybiskupa Paryża. Ks. Lustiger
kierował Centrum Richelieu, zajmując się kapelanami uczelni powstających w
regionie paryskim. Od 1969 r. był proboszczem parafii Sainte-Jeanne-de-Chantal w
Paryżu.

10 listopada 1979 r. został mianowany biskupem Orleanu; sakry biskupiej w
Orleanie 8 grudnia 1979 r. udzielił mu kardynał François Marty, ówczesny
arcybiskup Paryża. Po przejściu kardynała Marty'ego w stan spoczynku (styczeń
1981) Lustiger został kolejnym arcybiskupem Paryża, jednocześnie ordynariuszem
dla wiernych obrządków wschodnich, zamieszkałych we Francji (bez własnego
ordynariusza). 2 lutego 1983 r. Jan Paweł II wyniósł Lustigera do godności
kardynalskiej, z tytułem prezbitera Ss. Marcellino e Pietro (listopad 1994
przeniesiony na prezbitera S. Luigi dei Francesi).

Wielokrotnie uczestniczył w sesjach Światowego Synodu Biskupów w Watykanie,
wchodził w skład sekretariatu generalnego Synodu, a w sesji specjalnej,
poświęconej Kościołowi europejskiemu (listopad-grudzień 1991), pełnił funkcję
prezydenta-delegata. W październiku 1999 r. brał udział w II sesji specjalnej
dla Kościoła europejskiego. Reprezentował papieża m.in. na obchodach 100-lecia
ewangelizacji Burundi (1998) oraz 60-lecia wyzwolenia obozu Auschwitz-Birkenau
(styczeń 2005). W czerwcu 1995 r. został wybrany w poczet członków Akademii
Francuskiej.

Gdy w lutym 2005 r. zrezygnował z rządów archidiecezją paryską, jeszcze przez
miesiąc pozostawał zwierzchnikiem archidiecezji jako administrator apostolski.
Zastąpił go dotychczasowy arcybiskup Tours, André Vingt-Trois, (któremu w 1988
sam udzielił sakry biskupiej). W marcu 2005 r. Lustiger zrezygnował także z
funkcji ordynariusza dla wiernych obrządków wschodnich.

24 marca 1997 r. jako pierwszy otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Miasta
Będzina (odwiedził miasto w latach 1992, 1993 i 1997).

W 2007 r. kardynał został wyróżniony Nagrodą Jana Nowaka-Jeziorańskiego
Kard. Lustiger zmarł 5 sierpnia 2007 r. o godz. 19.30 w paryskim szpitalu Maison
Médicale Jeanne-Garnier. Został pochowany 10 sierpnia w krypcie katedry
Notre-Dame w Paryżu. Mszę pogrzebową celebrowaną przez abp. Vingt-Trois
poprzedził kadisz za zmarłego, poprowadzony przez Arno Lustigera - kuzyna
kardynała, a jego stryjeczny prawnuk, 16-letni Jonas-Moses Lustiger, przeczytał
psalm i wysypał do stojącej na trumnie misy, zgodnie z wolą zmarłego, ziemię
zebraną w Ogrodzie Oliwnym w Jerozolimie i Klasztorze Kuszenia koło Jerycha.
Zgodnie z wolą kard. Lustigera przy jego trumnie spoczął napis: "Moimi patronami
byli arcykapłan Aaron, św. Jan – umiłowany uczeń i Matka Boża, Służebnica Słowa.
Ja zaś otrzymałem wiarę, otrzymałem Chrzest, ale do końca pozostałem Żydem, jak
wszyscy apostołowie"

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Przechodzimy przez bramę i znajdujemy się jakby w innym świecie. Możemy tutaj
poczuć klimat dawnego żydowskiego miasteczka.

[madohora]

[madohora]

W okresie międzywojennym Żydzi w znaczmy stopniu nadawali ton całemu miastu.
Przez zasiadanie w Radzie Miejskiej, "swojego" wiceprezydenta, liczne partie
polityczne, stowarzyszenia kulturalne, prasę, kluby sportowe (z których
najbardziej znana była drużyna piłkarska Hakoah) i inne formy społecznej
aktywności odcisnęli znaczne piętno na wizerunku Będzina.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Teraz znajdujemy się już w siedzibie Fudnacjii Brama Cukermana - a zarazem
dawnej synagodze, gdzie zostaje nam przybliżona działalność fundacji oraz
przedstawiona prezentacja tego czym fundacja zajmowała się do tej pory oraz o
tym jakie ma plany

[madohora]

Fundacja Brama Cukermana złożona została 10 marca 2009 roku w Będzinie.
Wcześniej, od sierpnia 2008 roku, stanowiliśmy grupę ludzi społecznie
zaangażowanych jako Inicjatywa Brama Cukermana.

Fundacja Brama Cukermana powstała z potrzeby kreatywnego wykorzystania
potencjału mieszkańców Będzina oraz walorów turystycznych miasta. Naszym
priorytetem jest opieka i promocja dawnego żydowskiego Domu Modlitw, który
jednocześnie jest siedzibą fundacji.

Sztibl znajduje się w kamienicy, w bramie, potocznie zwanej Bramą Cukermana od
nazwiska przedwojennego właściciela. W Będzinie nazwa jest rozpoznawalna.

W sztiblu Cukermana zachowały się polichromie nawiązujące do motywów
charakterystycznych dla religii judaistycznej.

Chcemy zarazić wszystkich pozytywnym nastawieniem do pracy twórczej, która
odzwierciedli się zwiększeniem atrakcyjności turystycznej i kulturalnej Będzina,
regionu....

[madohora]

Dworzec, niestety jak większość naszych dworców pozostawia wiele do życzenia

[madohora]

RENOWACJĘ ZREALIZOWANO Z UDZIAŁEM ŚRODKÓW ŚLĄSKIEGO WOJEWÓDZKIEGO KONSERWATORA
ZABYTKÓW W KATOWICACH

15 sierpnia 2009 rozpoczęliśmy renowację polichromii w dawnym żydowskim Domu
Modlitwy rodziny Cukermanów w Będzinie.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

OBRAZ POCHODZI ZE STRONY BRAMA CUKERMANA

www.bramacukermana.com

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

wszystkie obrazy z artykułami pochodzą ze strony

www.bramacukermana.com

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

W TYM BUDYNKU Z CZERWONEJ CEGŁY W CZASACH WOJNY SIEDZIBĘ MIAŁA NIEMIECKA POLICJA

[madohora]

CIEKAWOSTKA - BALUSTRADY NA BALKONACH SĄ W KSZTAŁCIE MENOR

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Podwórko w którym znajdowała się synagoga, kino, teatr. Kino już w innej formie
funkcjonuje do dnia dzisiejszego

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Za chwilę przejdziemy przez dworzec w Będzinie aby dowiedzieć się, że z bocznicy
dworca wysyłano transporty Żydów do obozu koncentracyjnego w Auschwitz Birkenau
oraz.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

II wojna światowa przyniosła ze sobą kres istnienia tamtego Będzina. Spalenie
synagogi wraz z modlącymi się Żydami, uliczne egzekucje, utworzenie getta,
kolejne fale deportacji do obozów śmierci i ostateczna likwidacja getta w dniach
1 - 8 sierpnia 1943 roku to ostatnie już, tragiczne kamienie w żydowskim Będzinie.

[madohora]

Z byłych z ponad 30 tyś Żydów - mieszkańców miasta Będzina zaraz po wojnie do
Będzina wróciło niespełna 900 osób, ale także i oni na fali przemian
politycznych kreowanych przez władze PRL-u opuścili swoje rodzinne miasto.
Utworzenie w Izraelu Związku Żydów Zagłębia i przemiany, które dokonały się po
1989 roku pozwoliły na rozpoczęcie dialogu i wzajemnych wizyt. Pierwsze wizyty
inicjowane były przez nieżyjącego już dr Arie Ben-Tova. W roku 1993 odsłonięto
obelisk dla uczczenia spalonej przez Niemców synagogi oraz modlących się w niej
Żydów , a w kościele parafialnym św. Trójcy wmurowano tablicę pamiątkową
poświęconą Sprawiedliwemu Wśród Narodów Świata księdzu Mieczysławowi
Zawadzkiemu, który ratował Żydów w tragiczną noc z 8 na 9 września 1939 roku.

[madohora]

W latach 90-ych Będzin odwiedził dwukrotnie ks. Kardynał Jean Marie Lustiger,
który w wieku 14 lat zdecydował o przejściu na katolicyzm, a którego korzenie
sięgają właśnie miasta Będzina. W 1999 roku na zaproszenie ówczesnych władz
miasta z krótką wizyta przybył dyrektor sekcji europejskiej komitetu
amerykańsko- żydowskiego - rabin Andrew Baker. Na początku 2002 roku powstało
Zagłębiowskie Centrum Kultury Żydowskiej w którego głównym celem jest
przekazywanie wiedzy o historii i kulturze Żydów polskich , zagłębiowskich ,
prowadzenie dialogu polsko - żydowskiego, ochrona żydowskiego dziedzictwa na
terenie zagłębia oraz rozpowszechnianie wiedzy o dwu-narodowości dawnych
mieszkańców zagłębia.

[madohora]

Po koniec ubiegłego roku władze miasta Będzina, zwróciły się z propozycją
nawiązania współpracy z miastem w Izraelu mając nadzieję na trwałą i jeszcze
bardziej żywą współpracę na na wielu płaszczyznach poczynając od wymiany
kulturalnej i oświatowej - kończąc na gospodarczej.









Proza Stanisława Wygodzkiego pisarza ocalałego z Holokaustu, stała się kanwą
filmu "Wspomnienie z Będzina". który został nakręcony przez Wojciech
Grabowskiego w scenerii dawnych zabudowań żydowskich na terenie Rynku Rybnego
oraz ulicy Podzamcze, a widzowie mieli okazję zobaczyć go na antenie TVP w
styczniu br.









Obecnie trwają rozmowy o dalszym przebiegu prac renowacyjnych na cmentarzu
żydowskim u Stóp Góry Zamkowej oraz o planowanym na miesiąc wrzesień odsłonięciu
pomnika na Placu bohaterów Getta Będzińskiego.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Cieszy również najważniejszy chyba efekt wszystkich działań w zakresie kultury
żydowskiej czyli powolna zmiana w świadomości obecnych mieszkańców. Dni Kultury
Żydowskiej wpisały się na trwałe w harmonogram imprez organizowanych w mieście i
coraz więcej osób przeważnie młodych jest żywo zainteresowana historią i
tożsamością własnego miasta.,


Nie jest to wiele, ale przynajmniej w ten sposób staramy się uszanować pamięć o
naszych byłych mieszkańcach, niejednokrotnie sąsiadach, którzy odeszli
pozostawiając ślad, o który będziemy nadal się troszczyć.

[madohora]

W wątku wykorzystano teksty Fundacji Brama Cukermana, teksty ze strony
www.będzin.pl. Zdjęcia E.S, A.K oraz archiwalne ze strony www.będzin.pl,
www.bramacukermana.pl
Po Będzinie oprowadzała nas Karolina a w tekst ubrałam to ja.

[madohora]

RYNEK W BYTOMIU

[madohora]

Po krótkim przywitaniu i wysłuchaniu historii miasta - jest w wątku Bytom na 6 i
na Śląskim Szlaku I i II - kręcimy się jeszcze przez chwilę po rynku w Bytomiu

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Zmierzamy w stronę ulicy Gliwickiej, jednak każdy z nas zagląda w stronę Placu
Sikorskiego na który mamy dotrzeć

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Po drodze wchodzimy na zaniedbane podwórko na którym dowiadujemy się, że na tym
terenie mieścił się kiedyś żydowski cmentarz

[madohora]

[madohora]

Dochodzimy do Placu Sikorskiego, który powstał w wyniku projektu
zagospodarowania przestrzennego miasta z 1876 roku. Plac jest ważnym węzłem
komunikacji tramwajowej. Jego środek zajmuje zadrzewiony skwer.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

BYTOM PIERWSZY BANK DZISIAJ SIEDZIBA GETIN BANKU

[madohora]

Na Placu Sikorskiego trudno nie zauważyć secesyjnego gmachu IV Liceum
Ogólnokształcącego im. Bolesława Chrobrego. Budynek został zbudowany w latach
1901-1903 według projektu C. Burggera dla Szkoły Realnej. Charakterystyczna
elewacja z białej, glazurowanej cegły.

[madohora]

[madohora]

Na budynku znajduje się zegar(poprzednie zdjęcia), dekoracje roślinne oraz herb
Bytomia

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

W 1975 roku na gmachu szkoły umieszczono tablicę upamiętniającą trzydziestą
rocznicę zwycięstwa nad faszyzmem

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Główny obiekt, sala teatralna zachowała bogate stiuki i złocienia, oryginalny
żyrandol oraz dwa poziomy balkonów widowni dochodzące do samej sceny.

[madohora]

Główny obiekt, sala teatralna zachowała bogate stiuki i złocienia, oryginalny
żyrandol oraz dwa poziomy balkonów widowni dochodzące do samej sceny.

[madohora]

Przed gmachem opery stoi popiersie Fryderyka Szopena z 1957 roku a od strony
ulicy Moniuszki pomnik Moniuszki. Natomiast otocznie z jednej strony jest
nowoczesne i zadbane ale nie brakuje też kamienic, które lata świetności dawno
mają za sobą.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Odchodząc z Placu Sikorskiego naszym oczom ukazuje się neogotycki gmach dawnego
Gimnazjum Klasycznego, w którym obecnie mieści się Szkoła Muzyczna. Katolickie
Gimnazjum Klasyczne swoją działalność rozpoczęło w 1866 roku w pomieszczeniach
wynajętych od prywatnych właścicieli. W latach 1867-1870 wzniesiono gmach w
stylu neogotyckim według projektu Jackisha. W 1988 roku placówkę upaństwowiono
jako Królewskie Gimnazjum Katolickie. W 1945 roku ulokowano tam siedzibę
Konserwatorium Muzycznego zwane też Miejską Szkołą Muzyczną przemianowaną w
latach pięćdziesiątych XX wieku na Państwową Szkołę Muzyczną Stopnia
Podstawowego i Licealnego.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Teraz zmierzamy w kierunku ulicy Jagiellońskiej po drodze podziwiając zarówno
secesyjne jak i eklektyczne kamienice oraz detale architektoniczne

[madohora]

BYTOM SECESYJNA KAMIENICA

[madohora]

BYTOM EKLEKTYZM

[madohora]

BYTOM CIEKAWE ELEMENTY ARCHITEKTONICZNE

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Żydzi w Będzinie mieszkali od zawsze. Choć najstarsze źródła potwierdzają to
dopiero od 1564 roku, to jednak z całą pewnością można stwierdzić, że osiedlili
się tutaj już w średniowieczu. Mogło się to dziać w roku 1358, kiedy Będzin
otrzymał prawa miejskie, albo w roku 1226, jak podają źródła żydowskie albo
nawet już w 1096, kiedy po wypędzeniu z Pragi grupa Żydów udała się do Polski.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

***

[madohora]

Teraz dochodzimy do rynku w Będzinie i na chwilę zatrzymujemy się pod pomnikiem

[madohora]

A PO DRODZE OGLĄDAMY TEŻ TAKIE WIDOKI

[madohora]

Tym razem w ramach akcji promującej Bytom pod nazwą Bytom na 6 zaproponowano
trasę oznaczoną jako trasę czerwoną pod nazwą "Na Wzgórze Świętej Małgorzatki"
Jak zwykle spotykamy się na rynku pod Wydziałem Promocji Urzędu Miejskiego w
Bytomiu ul. Rynek 4.

[madohora]

Teraz podchodzimy pod budynek Opery Śląskiej. Zbudowano go w latach 1899-1901 w
stylu eklektycznym według projektu A.Bohmla. Gmach ten zbudowano jako budynek
Teatru Miejskiego i Domu Koncertowego. Dopiero po II wojnie umieszczono w nim
Operę Śląską. W 1927 roku zostało przeprojektowane wnętrze sali koncertowej.
Niestety w 2000 roku miał miejsce pożar sali baletowej, którą odbudowano już w
nowoczesnym kształcie.

[madohora]

Zmierzamy ulicą Jagielońską i podchodzimy pod gmach Szkoły Baletowej - jednej z
pięciu w Polsce.
Pierwsze przeznaczenie budynku to była Prywatne Liceum Żeńskie z 1909 roku. Na
budynku możemy dostrzec ciekawe elementy architektoniczne

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Natomiast wśród architektury zarówno secesyjnej jak i eklektycznej można
natrafić również na zabudowę modernistyczną, charakterystyczną dla lat 30-tych
XX wieku.

[madohora]

[madohora]

Teraz już zmierzamy do głównego punktu naszego programu, na Wzgórze Małgorzatki.
Jenak na chwilę zatrzymujemy się obok drewnianego krzyża, upamiętniającego
miejsce śmierci bytomskich księży.
W XIV wieku w wyniku sporu mieszczan z ówczesnym proboszczem, który podniósł
dziesięcinę mieszczanie utopili księdza i wikarego w miejscowym stawie(staw już
nie istnieje). Następstwem tego było nałożenie przez papieża klątwy na miasto
Bytom. Co poniektórzy patrząc na dzisiejszy Bytom mówią, że ta klątwa do dzisiaj
trwa w tym mieście.

[madohora]

[madohora]

Wzgórze otaczają wody Bytomki(Kaczawy), dzisiaj będącej raczej ściekiem niż rzeką.

[madohora]

[madohora]

Zmierzamy na Wzgórze Małgorzatki

[madohora]

[madohora]

Na Wzgórzu Świętej Małgorzaty zwanej potocznie Małgorzatką zwanym również
Sutuhali otoczonymi rzekami rzeki Bytomki (Kaczawy) i mokradłami król Bolesław
Chrobry zbudował zamek myśliwski. W tym miejscu w XI wieku istniał gród jednak
przypisuje się go Kazimierzowi Odnowicielowi. W XII wieku na wzgórzu pojawiał
się murowany romański kościół Świętej Małgorzaty - przedstawiony na tympanonie
Jaksy z wrocławskiego Ołbina.
Po zniszczeniu pierwszego grodu Mieszko Plątonogi budował ok. 1200 roku nowe
umocnienia stanowiące siedzibę kasztelana bytomskiego zniszczoną prawdopodobnie
podczas najazdu Mongołów w 1241. Po utworzeniu księstwa bytomskiego i budowie
przez Kazimierza I po 1281 murów obronnych i zamku książęcego gród na wzgórzu
Małgorzatki stracił znaczenie

[madohora]

[madohora]

W czasie proboszczowania księdza Norberta Bończyka w 1881 roku na miejscu
dawnego kościoła zbudowano kościół neogotycki a w 1934 roku na północnym wzgórzu
powstał klasztor księży werbistów.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

DROGA KRZYŻOWA

[madohora]

Wracając ze Wzgórza Świętej Małgorzaty podchodzimy pod stację kolejki
wąskotorowej kursującej w sezonie letnim z Bytomia do Miasteczka Śląskiego.
Obiekt ten znajduje się na szlaku zabytków techniki województwa śląskiego.

[madohora]

[madohora]

Teraz już przechodzimy na drugą stronę dworca kolejowego w pobliże dwora
autobusowego. Pierwszy Bytomski dworzec kolejowy powstał w 1868 roku przy ulicy
Powstańców Warszawskich na linii Kolei Prawoodrzańskiej, na obecnym miejscu
zbudowano go w 1872 roku na linii Kolei Górnośląskich kiedy to Bytom połączono
linią kolejową z Gliwicami. Obecny gmach w stylu funkcjonalizmu zbudowano w
latach 1929-1930. Budynkowi dworca towarzyszy hala peronowa, jedna z trzech
zachowanych w Polsce - obok Bytomia we Wrocławiu i Legnicy

[madohora]

[madohora]

Teraz dochodzimy do ulicy Powstańców Warszawskich na której z jednej strony
ulicy widzimy okazały gmach dawnej dyrekcji Górnośląskich Kolei Wąskotorowych z
1915 roku a z drugiej dość ciekawy budynek z XX wieku, w którym mieści się
Młodzieżowy Dom Kultury w Bytomiu

[madohora]

DAWNA SIEDZIBA DYREKCJI KOLEI WĄSKOTOROWYCH W BYTOMIU

[madohora]

BUDYNEK DOMU KULTURY

[madohora]

[madohora]

[madohora]

CIEKAWE ELEMENTY ARCHITEKTONICZNE

[madohora]

Powoli ulicą Powstańców Warszawskich zmierzamy w kierunku ulicy Moniuszki
zatrzymując się przed ciekawymi architektonicznie detalami na kamienicach

[madohora]

[madohora]

Kończąc naszą wycieczkę powoli zmierzamy w kierunku głównego Bytomskiego deptaka
czyli ulicy Dworcowej na której możemy trafić na secesyjne, eklektyczne i
neorenesansowe kamienice

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

NEORENESANSOWA KAMIENICA Z 1876 ROKU DAWNY ZAKŁAD ŚWIĘTEGO ROBERTA OBECNIE DOM
OPIEKI SPOŁECZNEJ

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Przy wylocie ulicy Dworcowej z Placem Kościuszki stoi rzeźba Bytomskiego
Świetlika z 2004 roku autorstwa Bogumiła Burzyńskiego

[madohora]

[madohora]

BYTOMSKI ŚWIETLIK, BAŚNIOWY DOBRY DUSZEK
PRZEWODNIK ZMIERZAJĄCYCH DO CELU

[madohora]

Plac Kościuszki przez długi czas był najładniejszym placem w mieście. Pośrodku
przy wylocie ulicy Dworcowej stała fontanna zlikwidowana w 1907 roku. Tutaj
znajdowały się najlepsze sklepy i lokale. Dzisiaj prowadzona jest tutaj budowa
centrum handlowego Agora, która zmieni przestrzeń placu.

[madohora]

BUDYNEK STOI NA MIEJSCU DAWNEJ POCZTY PRZEZ JAKIŚ CZAS BYŁ SIEDZIBĄ URZĘDU MIASTA

[madohora]

ZAGLĄDAMY JESZCZE DO KOŚCIOŁA NMP - POZOSTAŁOŚCI GOTYKU

[madohora]

Na koniec już indywidualnie staramy się wypróbować Bytomski zegar



I musicie uwierzyć na słowo, że działa

[madohora]

W materiale wykorzystano Przewodnik po Bytomiu - Bytom na 6, informacje uzyskane
w trakcie wycieczki oraz własne wiadomości
Zdjęcia E.S.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Początki dzisiejszego Chorzowa związane są z Zakonem Rycerzy Grobu Bożego w
Jerozolimie. O ich Chorzowskiej osadzie pod Bytomiem wzmiankuje dokument księcia
opolskiego Władysława z 1257 roku.
Pod koniec XVIII wieku powstała tu kopalnia węgla kamiennego "Król" a następnie
Huta Żelaza "Królewska" oraz liczne zakłady przemysłowe. Po powstaniach i
plebiscycie Chorzów przyłączono do Polski. Do 1934 roku nosił on nazwę Królewska
Huta.
Chorzów słynie w całej Polsce ze Stadionu Śląskiego oraz Wojewódzkiego Parku
Kultury i Wypoczynku.
Znaną instytucją miasta jest Teatr Rozrywki. Najbardziej reprezentacyjną częścią
miasta jest ulica Wolności. Po obu jej stronach stoją secesyjne kamienice z XIX
i XX wieku w których mieszczą się eleganckie sklepy, kawiarnie i galerie.
Do zabytków miasta Chorzowa należą:

[madohora]

Neogotycki budynek poczty z lat 1891-1911

[madohora]

[madohora]

Budynek ratusza z początku XX wieku

[madohora]

[madohora]

Nieopodal rynku stoi secesyjny budynek dawnego hotelu Graf Reden(Teatr Rozrywki)
z 1900 roku. Do dużych obiektów publicznych należy klasycystyczny budynek
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przy ulicy Dąbrowskiego 45. Pozostałością
dawnego szybu "Elżbieta" są neogotyckie budynki z lat 1911-1912 przypominające
wyglądem zamek.

[madohora]

Tym razem naszą wędrówkę zaczynamy od ulicy 3-go Maja, od domu w którym urodził
się Theodor Erdman Kalide. Na budynku znajduje się tablica pamiątkowa.

[madohora]

[madohora]

Theodor Erdmann Kalide (ur. 8 lutego 1801 w Królewskiej Hucie (niem.
Königshütte), zm. 23 sierpnia 1863 w Gliwicach (niem. Gleiwitz)) - niemiecki
rzeźbiarz, jeden z najwybitniejszych rzeźbiarzy górnośląskich XIX wieku,
określany mianem "rzeźbiarza brązu i żelaza". Pochowany na Cmentarzu Hutniczym w
Gliwicach.

W 1824 roku w Berlinie odbyła się wystawa gipsowych modeli dwóch lwów (śpiącego
i czuwającego) autorstwa Kalide. Wykonał rzeźbę Chłopca z łabędziem. Była ona w
katalogu gliwickiej odlewni. jeden z egzemplarzy do roku 1912 był umieszczony na
rynku w Królewskiej Hucie, obok miejskiej fontanny, a obecnie ustawiona na jest
na chorzowskim Placu Matejki, a jej replika ustawiona jest w Gliwicach.

Ulica w Chorzowie, przy której znajduje się dom, w którym rzeźbiarz się urodził
została nazwane jego imieniem.
* Chłopiec z łabędziem (niem. Knabe mit Schwan)
* Umierający lew (niem. Sterbender Löwe)
* Lew czuwający (niem. Wachender Löwe)
* Bachantka na panterze (niem. Bachantin auf dem Panther)

[madohora]

[madohora]

Do najcenniejszych zabytków Chorzowa należy neogotycki kościół Świętej Barbary.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

ELEMENT ARCHITEKTONICZNY

[madohora]

MOGIŁA POWSTAŃCÓW ŚLĄSKICH

[madohora]

[madohora]

[madohora]

W kościele znajduje się kaplica Pana Jezusa

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

WEJŚCIE U GÓRY FIGURA ŚWIĘTEJ BARBARY

[madohora]

JEDEN ZE STARSZYCH NAGROBKÓW

[madohora]

NA PRZYKOŚCIELNYM CMENTARZU POCHOWANY JEST JULIUSZ LIGOŃ

[madohora]

Juliusz Ligoń (ur. 23 lutego 1823 w Prądach, zm. 17 listopada 1889) - śląski
działacz społeczny, publicysta i poeta, dziadek Stanisława Ligonia.

Juliusz Ligoń urodził się w rodzinie kowala w folwarku księcia Adolfa
Hohenlohe-Ingelfingen w Prądach (obecnie gmina Koszęcin). Szkołę ukończył w
Strzebiniu. W wieku 18 lat otrzymał pracę kowala w Chorzowie (Królewskiej Hucie).

W roku 1848 gdy Śląsk dotknęła klęska głodu, Juliusz Ligoń zorganizował polską
pomoc charytatywną dla poszkodowanych. Następnie założył "Komitet pomocy
polskiej" oraz "Polskie Konsum", które można określić jako pierwszą organizację
o charakterze spółdzielczym.

W roku 1851 został zwolniony z pracy, co zmusiło go do przeniesienia się do huty
„Andrzej” w Zawadzkiem, gdzie ze swoją żoną zamieszkał przy ul. Wajdy. Kilka lat
później, w roku 1858 założył „Kółko Czytelnicze”. W ramach działania w kółku
pisał poezję i artykuły dla prasy.

W roku 1869 założył „Towarzystwo Pożyczkowe” na potrzeby Kółka, także
umożliwiające pobieranie pożyczek polskim robotnikom. Rok później ponownie
został zwolniony za szerzenie antyniemieckiej propagandy. Następnie rozpoczął
działalność w założonym przez Karola Miarkę Kółku Towarzyskim. W 1870 roku
został zmuszony do wyjechania do Chorzowa, ponieważ za działalność antyniemiecką
groziło mu zwolnienie z pracy bez prawa do emerytury. Od 1877 roku był członkiem
Towarzystwa Wzajemnej Pomocy.

Przez całe życie był szykanowany za swoją propolską działalność, nie mógł podjąć
stałej pracy zarobkowej, skonfiskowano mu jego biblioteczkę, przeprowadzano
często rewizje i nakładano wysokie kary finansowe, przez co żył w wielkiej
biedzie razem z żoną i sześciorgiem dzieci. Zmarł po ciężkiej chorobie 17
listopada 1889 roku. Grób Juliusza Ligonia znajduje się w Chorzowie pomiędzy
kościołem św. Barbary, a zespołem szkół jego imienia.

Jego pierwszy wiersz został opublikowany w Gwiazdce Cieszyńskiej 19 czerwca 1858
roku. Później publikował w Przyjacielu Ludu.

Synem Juliusza był poeta Jan Ligoń a wnukiem pisarz Stanisław Ligoń.
Dorobek autora [edytuj]

* Piosnki zabawne - zbiór z 1877 r.
* Los sieroty - sztuka teatralna z 1882 r.
* Obrona Wiednia, czyli niemieckiego państwa i chrześcijaństwa przez króla
polskiego 14 września 1863r - poemat z 1883 r.
* Iskra miłości z Górnego Śląska - pośmiertnie 1919 r.

Źródło: Wikipedia

[madohora]

Na uwagę zasługuje także neogotycki kościół Świętej Elżbiety z lat 1840-1844
znajdujący się na cmentarzu przy ulicy Katowickiej

[madohora]

JEDEN ZE STARSZYCH NAGROBKÓW O DOŚĆ CIEKAWYM KSZTAŁCIE

[madohora]

KOŚCIÓŁ EWANGELICKI

[madohora]

[madohora]

ELEMENT ARCHITEKTONICZNY

[madohora]

TABLICA INFORMACYJNA

[madohora]

Drewnianą budowlę w Knurowie wzniesiono w 1599 roku, nie była to jednak pierwsza
budowla sakralna w tej wiejskiej osadzie. Z wcześniejszych dokumentów z 1305 r.
oraz późniejszego spisu parafii z 1447r dowiadujemy się o istnieniu pierwotnego
kościoła, usytuowanego w centralnym punkcie wsi wśród drzew w pobliżu stawu.
Nowy dom modlitwy był prawdopodobnie koniecznością z powodu rozkładu pierwotnego
budynku.
Najstarszy i w miarę dokładny opis kościoła znajduje się w protokole
wizytacyjnym z 1679r, którego dowiadujemy się iż "Kościół filialny we wsi Knurów
najjaśniejszej pani baronowej, wdowy po Jerzym Fryderyku Reisswitz, wyznania
luterskiego, z drewna, na cześć św. Wawrzyńca (...) roku 1599 wybudowany i
poświęcony, gontem kryty. Wewnątrz ciemny, ściany jednakowoż ozdobione
malowidłami tajemnic Chrystusowych. Podłoga z cegieł, sufit taflowany. Zakrystia
z drewna. Także wieża - dzwonnica z drewna, na zachodzie do kościoła
przyczepiona, w niej dwa dzwony, trzeci w sygnaturce nad dachem. Cmentarz
deskami ogrodzony."
Z wystroju wnętrza pierwotnego kościoła, zachowała się gotycka rzeźba Pięknej
Madonny z Knurowa pochodząca z 1420 roku, oraz rzeźba św. Anny Samotrzeciej.
Pierwszy protokół wizytacyjny wspomina o trzech poświęconych ołtarzach, w
których umieszczone są obrazy i ozdobione są starymi rzeźbami a także o
chrzcielnicy z lipowego drzewa oraz o drewnianym tabernakulum. Wspomniano także
o naczyniach kościelnych: srebrnym kielichu, pozłacanej patenie, kadzielnicy z
brązu, ołowianych ampułkach, 4 ornatach, i innych sprzętach, takich jak: 8
chorągwiach, 6 drewnianych świecznikach pokrytych ołowiem oraz humerałach,
puryfikaterzach, bursach i palkach.
Z protokołu wizytacyjnego z 1719 roku dowiadujemy się, że ołtarz główny oraz
jeden z ołtarzy bocznych poświęcony był Św. Wawrzyńcowi, a oprócz tego drugi
ołtarz boczny na cześć Św. Anny. Wtedy kościół nie posiadał jeszcze organów.
W tych czasach urzędowymi opiekunami i odpowiedzialnymi za materialny stan
budynku byli świeccy zarządcy (niekiedy nazywani kościelnymi lub ojczymami
kościoła). Byli oni zaprzysiężeni, a obowiązkiem ich było prowadzenie rachunków
z kasy kościelnej.
Za czasów proboszcza Jerzego Brzoska odnowiono wieżę, gdyż na drewnianym łożysku
dzwonów widnieje wyryte nazwisko księdza i data 3 maj 1755.
Kolejne informacje na temat świątyni w Knurowie znajdujemy w dziele proboszcza
gierałtowickiego Józefa Filipa Moronia. Ksiądz ten znalazł uznanie w historii
parafii jako gorliwy kapłan, organizator i budowniczy. Z jego pracy dowiadujemy
się, że w 1857 roku została rozebrana wieża w kościele knurowskim i wybudowana
nowa. Budowę tę wykonał mistrz ciesielski Mateusz Pindur z Chudowa. W kopule
złożono pismo, w którym znalazły się wiadomości z owych czasów. Ksiądz Moroń
zakupił na własny koszt nową "Drogę Krzyżową", wykonaną przez malarza
gliwickiego Stańka.
Uprzemysłowienie Knurowa i pobliskiej Krywałdu na początku XX wieku wpłynęło na
szybki wzrost liczby mieszkańców, zaistniała więc konieczność budowy nowych
kościołów w Gierałtowicach i Knurowie. Ostatecznie kapituła biskupia ogłosiła 20
maja 1915 r. dekret wskrzeszenia parafii knurowskiej, który został zatwierdzony
10 czerwca 1915 przez rząd pruski.
Stary kościół z trudem mieścił wiernych a okalający go cmentarz już dawno nie
mógł pomieścić mogił zmarłych. W zbiorach Archiwum Archidiecezjalnym można
odnaleźć liczne prośby skierowane do władz duchownych o pozwolenie odprawienia
Mszy Św., bądź nabożeństw okolicznościowych poza kościołem.
W 1926 roku zrealizowano plany budowy kościoła tymczasowego, który przejął
funkcje duszpasterskie po drewnianej świątyni.
Przez następne dziesięciolecie stary kościółek popadał w zapomnienie, doszło do
tego, że ten malowniczo położony na uboczu zabytek został zamknięty przez
policję we wrześniu 1926 roku. Przemawiał za tym brak możliwości uchronienia
świątyni przed profanacją i potrzeba gruntownego, natychmiastowego remontu
(konstrukcja budowli groziła zawaleniem).
W latach dwudziestych zrodził się program ratowania niszczejących zabytków
drewnianej architektury. Jego twórcą był wojewódzki konserwator zabytków dr
Tadeusz Dobrowolski. Ten wybitny historyk sztuki z wielką troską obserwował
zagrożony zniszczeniem kościół knurowski i jego wyposażenie. Skierował więc w
1929 roku pismo do zarządu kościelnego i proboszcza z zapytaniem o zamierzenia
odnośnie tego "...wielkiego zabytku polskiej cieśli śląskiej". Wniósł także
prośbę o przekazanie figur Muzeum Śląskiemu.
Parafia knurowska budująca nowy kościół nie ma funduszy na remont starodawnej
świątyni. Dlatego też decyzją Rady Parafialnej z dnia 15 czerwca 1935 roku i za
zgodą władzy kościelnej postanowiono odstąpić tę pamiątkę czasów zamierzchłych
miastu Chorzów, pragnącemu posiadać tak drogocenny zbytek.
Jesienią 1935 r. kościół został starannie zdemontowany i przeniesiony do
Chorzowa. Dzisiaj w Knurowie na miejscu, gdzie kiedyś stała drewniana świątynia,
znajduje się kamienny krzyż, ustawiony w 1938 r. w punkcie, w którym kiedyś był
ołtarz główny. W dolnej części krzyż umieszczono tekst modlitwy: "U Pana
miłosierdzie i obfite odkupienie"
Jeszcze niżej umieszczono prośbę fundatora, którym był członek Rady Parafialnej
Jan Kwitek, która brzmi: "uprasza się przechodzących o pobożny Ojcze Nasz i
Zdrowaś Maryjo"
Świątynia knurowska była przez 327 lat świadkiem wiary Ludu Śląskiego, jej
przesiąknięte wonią kadzidła i duchem modlitwy ściany będą służyły nowym
pokoleniom na nowym miejscu.

[madohora]

[madohora]

ościół p.w. Św. Wawrzyńca został przeniesiony do Chorzowa w 1935 r.
Przeniesienie nie było jednorazowym aktem, lecz procesem trwającym kilka
miesięcy, ponieważ zostało poprzedzone prawnymi negocjacjami, umowami, wymagało
również przygotowania terenu i zabezpieczenia technicznego całej operacji.
Przygotowania zaczęto na początku 1935 r. W dniu 21 kwietnia Prezydent Miasta,
Karol Grzesik, polecił dokonać przeniesienia starego kościółka z Knurowa do
Chorzowa. Nadzór nad pracami sprawował Komitet Zabytkowego Kościółka. W dniu 1
lipca Rada Miejska uchwałą Nr 106/35 wyraziła zgodę na przeniesienie świątyni,
tym samym uchwalając kredyt 10 000 zł na przeprowadzenie prac z tym związanych.
Po zgodzie Kurii Biskupiej w Katowicach 6 września przystąpiono do wstępnych
prac zabezpieczających front robót. Kierownikiem robót był inż. arch. Witold
Czeczott.
Po zdjęciu krzyża umieszczonego na wieży i otwarciu podstawy znaleziono w niej
zalutowaną puszkę zawierającą dokumenty odnoszące się do różnych okresów oraz
szereg monet z zamierzchłych czasów. Całą zawartość zdeponowano w skarbcu
miejskim. Pozostałe jeszcze we wnętrzu kościoła rzeźby, obrazy i drobne
akcesoria z ołtarzy powierzono opiece Muzeum Miejskiego w Chorzowie.
Poszczególne elementy budowli zostały pieczołowicie oznaczone, posegregowane i
przewiezione do Chorzowa.
Prace były zakrojone na szeroką skalę i postępowały dość szybko, już w 1936 r.
został posadowiony na wydzielonym obszarze u zbiegu ulic: Podgórnej (dziś
Lwowskiej) i Konopnickiej. Rekonstrukcja całego obiektu trwała do roku 1938.
Wymieniono ok. 60% drewna przy odbudowie nawy i więźby. Fundamenty oraz mur
okalający zbudowano z kamienia łamanego. Zostały wykonane nowe portale wg
projektu inż. Czeczotta. Odnowione wnętrze stało się bardziej jasne i pozwoliło
dostrzec nową, wykonaną 1938 r. polichromię stropu wg projektu Stefana
Kątskiego. Wymieniono posadzkę ceglaną na drewnianą i częściowo dobudowano
przydaszki. Na szczycie gotyckiej, krytej gontami wieży umieszczono krzyż
dwuramienny. Krzyż taki umieszczony był już w Knurowie lecz na nowym miejscu,
górując ponad całym miastem, mającym w swym herbie m.in. dwuramienny krzyż
Bożogrobców, przypomina, że Chorzów zawdzięcza swoje powstanie właśnie Zakonowi
Kanoników Bożego Grobu.
Wyposażenie wnętrza zostało uzupełnione przez zabytkowe przedmioty i obrazy
przekazane w depozyt Magistratowi chorzowskiemu przez Kurię Diecezjalną.

[madohora]

[madohora]

Kościół wg umowy zawartej między Magistratem Miasta a proboszczem parafii Św.
Antoniego, był własnością Gminy Chorzów i na niej spoczywały wszelkie
zobowiązania związane z wydatkami na konserwację, remonty i ubezpieczenie. Za
porządek nabożeństw był odpowiedzialny ks. prałat Stanisław Maśliński, proboszcz
Św. Antoniego, a sam kościółek był filialnym tej placówki.
W czasie II wojny światowej obiekt był zamknięty, a chociaż władze okupacyjne
miasta zobowiązały się do utrzymywania, nie zezwoliły jednak na regularne
odprawianie Mszy Św. Ostatecznie władze te zezwoliły na odprawienia Mszy Św.
jedynie raz w roku z okazji święta patronalnego Św. Wawrzyńca, w niedzielę
przypadającą po 10 sierpnia. Rola kościoła została zredukowana wówczas jed.ynie
do rangi zabytku, w którym na domiar doszukiwano się germańskich cech
architektonicznych.
7 czerwca 1945 roku opiekę nad zabytkowym kościołem powierzono prof. Tadeuszowi
Rudnickiemu. Za posługę duszpasterską od połowy 1945 r. odpowiedzialny był ks.
prof. Emanuel Krzoska.
W roku 1956 kościół został uznany za zabytek posiadający wartość kulturalną,
artystyczną i historyczną oraz wpisany do rejestru zabytków.
W 1961 roku opiekę nad kościołem objął ks. Stanisław Krzoska, siostrzeniec ks.
Emanuela. Jego też trosce powierzono tak niszczejący zabytek jak i tworzenie
nowej parafii. To właśnie dzięki zaangażowaniu ks. Stanisława jego wiedzy i
uporowi kościół zawdzięcza swój dzisiejszy bardzo dobry stan.
W 1968 r. kościół staje się samodzielną stacją duszpasterską, dzieje się tak
ponieważ władze świeckie nie zezwalają na utworzenie odrębnej parafii.
15.09.1978r. ks. bp. Herbert Bednorz erygował parafię przy drewnianym kościele
św. Wawrzyńca. Parafia obejmowała wiernych zamieszkałych przy ulicach:
Poniatowskiego (nr. nieparzyste), P. Skargi, Kościuszki (od toru kolejki
kopalnianej do wylotu ul. Poniatowskiego ), Konopnickiej - od ul.
Poniatowskiego, Gajowej, Górnej, Pogodnej, Roosvelta, Lwowskiej, Paderewskiego,
1-Maja - obecna Mościckiegi, Wybickiego, Parkowej, Rycerskiej. Proboszczen nowej
parafii został ks. Stanisław Krzoska.
W sierpniu 1998r. ksiądz proboszcz Stanisław Krzoska przeszedł na emeryturę,
zastąpił go dekretem ks. abpa Damiana Zimonia ks. Józef Gawliczek, wikariusz
parafii NSPJ w Brzezinach Śl.
29.07.2000r. ks. Józef Gawliczek został skierowany na stanowisko administratora
do parafii Św. Pawła w Pawłowie zaś do św. Wawrzyńca został skierowany ks.
Eugeniusz Błaszczyk, wikariusz parafii Matki Boskiej Szkaplerznej w Imielinie.
Początkowo pełnił funkcję administratora natomiast dnia 15.11.2001r. objął
funkcję proboszcza. Wikariuszem od września 2001r. został ks. Marcin Ledwoń.

[madohora]

[madohora]

Wojna nie wyrządziła szkód materialnych kościołowi, nie odnaleziono też
dokumentów świadczących o przeprowadzonej w czasie wojny konserwacji budynku lub
wyposażenia.
Od 1950 r. władze państwowe stopniowo wycofywały się z obowiązku opieki nad
zabytkiem. Cały ciężar związany z utrzymaniem kościoła i jego niezwłocznym
remontem spadł na parafię. A budowla potrzebowała gruntownego remontu: w
podłodze tworzyły się dziury, deki podłogi poluźniły się i wygięły, belki
podłogowe były spróchniałe, we wnętrzu pojawiła się wilgoć i zapach stęchlizny.
Z początkiem listopada 1959 roku zaczęto prace przy wymianie podłóg, zniszczenia
były większe niż się tego spodziewano. W 1961 roku opiekę nad kościołem objął
ks. Stanisław Krzoska, siostrzeniec ks. Emanuela. Jego też trosce powierzono tak
niszczejący zabytek jak i tworzenie nowej parafii. To właśnie dzięki
zaangażowaniu ks. Stanisława jego wiedzy i uporowi kościół zawdzięcza swój
dzisiejszy bardzo dobry stan.
Kościół wymagał generalnego remontu i konserwacji, odnowienia wnętrza i cennych
zabytków sztuki sakralnej. Prace były zakrojone na szeroką skalę, trwały z
przerwami od 1963 do 1966 roku.
Kościół zaatakowany był przez grzyb, niektóre belki leżące bezpośrednio na
fundamentach były uszkodzone przez grzyb w 90%, porażone były także legary na
których spoczywały deski podłogowe. Deszcz częściowo spływał pod fundament.
Wymieniono więc wszystkie legary podłogowe oraz większość desek, oczyszczono i
nasycono środkami grzybobójczymi elementy fundamentów i dokonano ich izolacji.
Założono wieniec z nowych belek i przeprowadzono system wentylacji między
fundamentami i belkami, co zapobiegało powstawaniu wilgoci w najbardziej
zagrożonych partiach budynku.
Ówczesne władze państwowe czyniły liczne trudności w uzyskaniu zgody na remont.
Dopiero interwencja wojewódzkiego konserwatora przyczyniła się do jej wydania.
Niełatwo było również zdobyć fundusze na tę inwestycję, kościół wyremontowano
dzięki dotacjom kurii i ofiarności tutejszej ludności, ponieważ państwo choć
zobligowane do dofinansowania, niczego nie przeznaczyło na ten cel.
Przeprowadzono również odnowę wnętrza. Usunięto stare powłoki malarskie ze ścian
prezbiterium i nawy, przywracając naturalny kolor budulca.
Wystrój wnętrza również nabrał nowego blasku. W 1964 r. dokonano konserwacji i
renowacji ołtarza głównego z obrazem św. Wawrzyńca i krzyżem ołtarzowym
włącznie, dwóch bocznych ołtarzy z obrazami w nich umieszczonymi, ambony wraz z
baldachimem figurami apostołów oraz chrzcielnicy. Dwa lata później konserwacji
poddano obraz Matki Boskiej Różańcowej, obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem na
kolanach. Przeprowadzono także remont XVIII wiecznych ławek.
W 1970 r. wykonano nową instalację elektryczną i odgromową, zaadoptowano
pomieszczenia w wieży dla celów katechizacji. W tym roku zakupiono również nową
drogę krzyżową. W 1972 koniecznością stało się przeprowadzenie dezynfekcji
dolnych partii ścian za ołtarzem, na skutek spustoszeń, jakie czynił kornik.
Jesienią 1995 roku planowano dokonać zewnętrznej konserwacji kościoła, jednak z
powodu niesprzyjającej pogody konserwację tę przesunięto na wiosnę 1996r. W tym
samym roku założono w kościele system monitoringu: antywłamaniowego i
przeciwpożarowego.
Kościół znowu szybko pokrył się grzybami glonowymi oraz porostami dlatego
wymagana była kolejna zewnętrzna konserwacja kościoła. Przeprowadzono ją
jesienią 2001r. Po dokładnym oczyszczeniu kościoła z tzw. korozji biologicznej
(glony, porosty, grzyby) nałożono dwukrotnie na kościół odpowiednie impregnaty
konserwacyjne (Aidol UR echtbraun)
Wiosną 2002r. wymieniono w kościele całą instalację elektryczną (były fragmenty
aluminiowej instalacji) oraz zamontowano nową tablicę rozdzielczą z urządzeniem
sterującym nowymi grzejnikami w zależności od czasu i temperatury w kościele.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]