Dodaj do ulubionych

Festung Posen, Środa na ciasność umsyłu

08.05.06, 22:10
Sam felieton (choć długi) dość dobrze obrazuje ciasność nie tylko
poznańskiego, ale też średzkiego umsyłu. Nasuwają się różne myśli ale brak
recepty jak poprawić tę sytuacje. Może jednak to zaufanie?




Poznań nie ma wrogów na zewnątrz. Na drodze rozwoju naszego miasta nie stoją
Warszawa, Berlin czy Wrocław, ale mury wewnątrz nas. Mury Festung Posen. Nikt
nie będzie ich na siłę burzył. Po prostu zbuduje niedaleko potężniejszą
twierdzę i poczeka, aż mieszkańcy Poznania sami do niej się przeprowadzą

W latach 90. polska telewizja nadawała serial "Doktor Quinn" o przygodach
dzielnej i szlachetnej lekarki, która pojechała na Dziki Zachód. Była tak
dobra, że zjeżdżali do niej potrzebujący pomocy z całego świata. W jednym z
odcinków do jej miasteczka przyjechała rodzina żydowskich emigrantów z Europy.
Na pytanie, skąd pochodzą, niechętnie odpowiedzieli, że z Poznania - miasta
należącego raz do Niemiec, raz do Polski - gdzie Żydzi nie mają lekkiego
życia. Widząc tę scenę, zastanowiłem się nad lapidarną definicją mojego
rodzinnego miasta. W jaki sposób dzisiaj - pomyślałem - opowiedziałbym o
Poznaniu komuś, kto słyszy o nim pierwszy raz?

Od XIX wieku, kiedy to Doktor Quinn leczyła na Dzikim Zachodzie, a Żydzi nie
mieli lekkiego życia, w Poznaniu zmieniło się bardzo wiele. Po Niemcach
została tylko aula i Volkswagen, a po społeczności żydowskiej - antysemityzm i
kryta pływalnia. Co się stało z tutejszymi Polakami? Ano właśnie, nic się nie
stało. Wyobraźnia poznaniaków nadal jest zamknięta w ciasnych murach
XIX-wiecznej Festung Posen. To właśnie w cieniu pruskich fortyfikacji
kształtowała się słynna poznańska mentalność, oparta na zamiłowaniu do
porządku, na pracowitości, systematyczności, ale także niechęci do obcych i
odrzuceniu wszystkiego, co wprowadza zamieszanie w uporządkowanym świecie.
Rząd pruski swoją polityką zmusił Polaków do podjęcia walki na polu
gospodarczym i kulturalnym. Przegrał, nie osiągając swoich celów politycznych,
ale skutecznie zawładnął wyobraźnią mieszkańców Poznania na ponad 100 lat.

Festung Posen to nie tylko pruska twierdza, to także stan świadomości. To
sposób myślenia o świecie, ukształtowany w ciasnych obwarowaniach wojskowych
umocnień, ale aktualny długo po ich wyburzeniu. To sposób patrzenia na świat
okiem społeczności, która dojrzewała w klaustrofobicznej atmosferze oblężonej
twierdzy polskości. To wreszcie nieufne nastawienie wobec nowych zjawisk i
ludzi, którzy patrzą na świat z innej perspektywy. Festung Posen jest w każdym
z nas, poznaniaków, z osobna i jest jeszcze bardziej w nas jako społeczności.
Jest w eurodeputowanym Libickim, który chętnie pozbyłby się ostatniej pamiątki
po poznańskich Żydach. Jej duch przyświecał listowi rektorów w obronie
arcybiskupa Paetza, oskarżonego o molestowanie kleryków.

Dzięki niej pięknie wyrósł w Poznaniu odnowiciel polskiej narodowej prawicy.
To właśnie mentalność Festung Posen uczyniła z naszego miasta niemalże
prywatny folwark potężnego biznesmena. Minimalistycznego ducha Festung Posen
świetnie oddaje motto największej poznańskiej agencji reklamowej, mówiące, że
lepsze jest wrogiem dobrego.

Warto przy tym zauważyć, że w Polsce są tylko dwa duże miasta, w których
przetrwała w miarę nienaruszona struktura społeczna mieszczaństwa. Przy
zdemolowanych przez wojnę światową Warszawie i Łodzi, odniemczonych Wrocławiu,
Szczecinie i Gdańsku, oderwanych od macierzy Wilnie i Lwowie - jedynie Poznań
i Kraków pozostają nietkniętymi rezerwatami polskiego mieszczaństwa z jego
etosem, patosem i bigosem.

Obie społeczności zasadniczo się jednak od siebie różnią, a odmienność ta
sięga czasów zaborów. O ile mieszczaństwo krakowskie mogło korzystać ze
sporych swobód, o tyle poznańskie krzepło, poznając pruski dryl i walcząc z
germanizacją. W Krakowie zatem malowali, pisali i zakładali kabarety, a w
Poznaniu tworzyli spółdzielnie, budowali fabryki i zakładali banki.

Dzisiaj te dwie dość skostniałe struktury muszą się zmierzyć z nowymi
wyzwaniami. Obie najpierw podjęły nierówną walkę z potężną Warszawą. Kraków na
polu mediów, kultury i sztuki, a Poznań na polu gospodarczym. Stolica
Małopolski broni się dzielnie, bo choć straciła "Przekrój" i Pilcha, to jednak
ostał jej się RMF, "Tygodnik Powszechny", spora, choć rzednąca, grupa
spełnionych i potencjalnych noblistów oraz kultowy Świetlicki. Natomiast
Poznań został po prostu rozgromiony. Miał być Zurychem wschodu, a nie ostała
się w nim żadna siedziba znaczącego banku. Powinien być wzorem sprawnie
zarządzanego miasta, a powoli staje się symbolem niedopatrzeń i zaniechań.

O ile Kraków umiał na nowo zdefiniować swoje miejsce, wykorzystując nieodparty
urok i niepowtarzalną atmosferę, które wabią turystów i artystów, tak Poznań
chyba przespał swoją szansę, śniąc o potędze, i nie określił jasno miejsca,
które chce zająć w nowej Polsce, w zjednoczonej Europie, w globalnej wiosce.

Zabrakło nam wyobraźni. Poznań to miasto wychowane w pruskich koszarach.
Posiada wszystkie zalety i wady zdyscyplinowanego żołnierza. Umie zadbać o
czystość, rzetelnie wykonuje swoje obowiązki, maszeruje, gdy trzeba, i walczy,
aż nie pokona przeciwnika. Z drugiej strony, jest kompletnie pozbawione
fantazji, jego wyobraźnia nie wychodzi poza mury twierdzy czy pole bitwy.
Dopóki rozkazy, które otrzymuje, są sensowne, dopóty zwycięża. Gdy jednak
zabraknie dobrego oficera, wojsko, choć nadal z zaangażowaniem wykonuje
rozkazy, zaczyna przegrywać i nie potrafi w porę zorientować się, co jest nie tak.

Poznaniacy nadal są schludni, pracowici i przedsiębiorczy, ale efekt już nie
jest taki jak dawniej. Już nie jesteśmy niedoścignionym wzorem. Podczas gdy
świat poszedł do przodu, my ciągle żyjemy mitami targów, pomostu między
Berlinem a Warszawą czy miasta uniwersyteckiego. A przecież gołym okiem widać,
że targi nie tylko nie są już wydarzeniem na skalę krajową, ale mało obchodzą
nawet mieszkańców powiatu.

Położenie między dwoma rosnącymi w siłę metropoliami, jak słusznie zauważyła
prof. Kamela-Sowińska, już nie jest atutem, a rychło stanie się problemem. Z
kolei rosnąca liczba studentów i uczelni nijak się ma do poziomu kształcenia
oraz profitów z tego tytułu dla miasta.

Obywatele Festung Posen do upadłego są jednak gotowi bronić tych mitów, tak
jak poznańskie elity do końca broniły arcybiskupa Paetza. Mieszkańcy twierdzy
głęboko wierzą bowiem, że ustalonego i uświęconego tradycją porządku nie
należy burzyć.

Bronią kolejnych bastionów, nie widząc nawet, że już dawno przestał je
ktokolwiek atakować. Poznań nie ma wrogów na zewnątrz. Na drodze rozwoju
naszego miasta nie stoją Warszawa, Berlin czy Wrocław, ale mury wewnątrz nas.
Mury Festung Posen. Nikt nie będzie ich na siłę burzył. Po prostu zbuduje
niedaleko potężniejszą twierdzę i poczeka, aż mieszkańcy Poznania sami do niej
się przeprowadzą. Czy będzie to Wrocław, czy Berlin na spółkę z Warszawą, to
nie ma w tej chwili znaczenia. Jeśli w porę nie zburzymy w naszych głowach
murów zacieśniających pole widzenia, na długo spadniemy do rangi
prowincjonalnej mieściny z pretensjami. Bo Festung Posen to także
prowincjonalizm, który najlepiej widać w aspekcie antywarszawskości. Pamiętam,
jak kilka lat temu na koncerty do Poznania przyjechał artysta Shaggy. Był
wtedy u szczytu sławy i miał zagrać w Arenie. Niestety, jeszcze na próbie
spadła mu na głowę scena. Nic nadzwyczajnego, wszędzie się to mogło zdarzyć.
Prawie wszędzie, bo przecież nie w porządnym Poznaniu. Trzeba było znaleźć
kozła ofiarnego. Najlepiej z Warszawy. Szybko po mieście rozeszła się plotka,
że scenę montowała warszawska firma i to przez nią Shaggy ma rozbitą głowę.
Podobnych śmieszno-strasznych anegdot można niestety przytoczyć więcej. Na
przykład graficy w poznańskich agencjach korzystają z innego programu niż
reszta świata, głównie dlatego, żeby odróżnić się od modnych warszawiaków.
Antywarszawskość nie przeszkadza jednak zdolnym poznaniakom szukać
Obserwuj wątek
    • duch3 Re: Festung Posen, Środa na ciasność umsyłu 08.05.06, 22:11
      Najnowszy slogan Poznania oznajmia światu, że tu warto żyć. Sam zarabiam na
      życie wymyślaniem haseł reklamowych i dobrze wiem, że nic bardziej nie szkodzi
      produktowi, jak nieprawdziwe hasło. Gdyby Coca-Cola obecnie reklamowała się
      hasłem "samo zdrowie", to szybko straciłaby rzeszę oddanych klientów. Nikt nie
      lubi być oszukiwany. To banalne stwierdzenie, ale widocznie nie rozumieją go
      panowie z biura promocji miasta. Bo skoro mówimy, że tutaj warto żyć, to
      dlaczego ludzie, którzy w Poznaniu odnosili sukcesy i robili nieprzeciętne
      rzeczy, wyjechali? Dlaczego organizatorzy festiwalu Malta - Michał Merczyński i
      Lech Raczak - na co dzień nie działają w Poznaniu? Dlaczego Ryszard Krynicki
      przeniósł swoje wydawnictwo do innego miasta? Dlaczego legendy poznańskiego
      sportu - Eugeniusz Kijewski, Małgorzata Dydek, Tomasz Herkt, Maciej Żurawski -
      nie pracują już w Poznaniu? Dlaczego znani poznańscy dziennikarze - Marcin
      Bosacki, Ewa Wanat - pracują w Warszawie? Dlaczego Adam Nowak z zespołu Raz Dwa
      Trzy wyjechał pisać piosenki gdzie indziej? Dlaczego liczba mieszkańców Poznania
      spadła z 578 235 w 1999 r. do 570 828 w 2004 r.? Najwyraźniej sporej grupie
      ludzi nie warto żyć w Poznaniu. Zaraz po studiach też byłem zmuszony szukać
      pracy w Warszawie. Spędziłem tam półtora roku, po czym wróciłem z nadzieją, że w
      Poznaniu można znaleźć ciekawą pracę i żyć przyjemniej niż w rozlazłej stolicy.
      Po powrocie zorientowałem się, że z moich studenckich przyjaciół prawie nikogo
      już tu nie ma. Są w Birmingham, Cambridge, Dublinie, Cincinnati, Szczecinie,
      Warszawie i Berlinie, ale pozostałych w Poznaniu można policzyć na palcach
      jednej ręki. Do tych, co wyjechali, hasło "tu warto żyć" z pewnością nie dotrze,
      bo nasze miasto nie miało im nic do zaproponowania. Poznań nie jest dla nich,
      dla mnie, dla wymienionych wyżej miastem, w którym warto żyć. Poznań może się
      takim miastem stać. Ale nie stanie się nim, jeśli nadal będą go krępowały mury
      Festung Posen.

      Czasy twierdz minęły bezpowrotnie. W otwartym, dynamicznie zmieniającym się
      świecie trzeba szybko przyswajać nowe idee i adaptować się do nowych warunków.
      Festung Posen trwa. W jednakowych uniformach, o tej samej godzinie jej
      mieszkańcy wychodzą do pracy, żeby produkować kolejne serie podobnych do siebie
      sytuacji. Potem pakują się i idą do domu na pyry z gzikiem. Co jakiś czas
      wychodzą do teatru i oglądają sztuki Czechowa. Co jakiś czas zostają zaskoczeni
      nowym pomysłem czy ideą, ale szybko się otrząsają i skutecznie je ignorują. Ich
      obojętność paraliżuje nawet młodych buntowników, którzy z równym impetem się
      pojawiają, jak i znikają. W obliczu Festung Posen bezradne są idee, ideologie, a
      nawet wielkie religie. Nieważne, czy ktoś jest ortodoksyjnym katolikiem, czy
      liberałem, jego wyobraźnia i tak nie wyjdzie poza wąskie horyzonty twierdzy.

      Kończąc, wrócę do postawionego na początku pytania. Jak opowiedziałbym jednym
      zdaniem o Poznaniu człowiekowi, który słyszy o nim pierwszy raz? Otóż
      powiedziałbym mu, że Poznań byłby najwspanialszym miejscem na świecie, gdyby
      jego mieszkańcy zakończyli wreszcie najdłuższą wojnę nowoczesnej Europy,
      wyzwolili się z kompleksu pruskiej prowincji i zobaczyli, że świat to nie tylko
      szaro-bure baraki koszar. Bo gdy już zburzymy raz na zawsze mury Festung Posen,
      ukaże nam się nowa, inspirująca perspektywa Poznania otwartego na świat. Wtedy
      dopiero zbudujemy nowy Zurych, Bilbao, Lyon, Barcelonę czy Wenecję. Ale tak
      porządnie, po poznańsku.

      Marcin Muth - filozof, obecnie zarabiający jako copywriter w poznańskiej agencji
      reklamowej Peppermint.
      • azazel87 Re: Festung Posen, Środa na ciasność umsyłu 11.05.06, 23:48
        hmmm coś w tym jest Poznań jest gnuśny. gdzie te bambry z tamtych lat? ... :P
        ale nie pakowałbym Kulczyka i Kulczykowej do jednego wora z innymi gnuśnixami
        bo Stary Browiec jest właśnie czymś co miasto odświeżyło. W każdym bądź razie
        dość interesujący felietonik.

Nie masz jeszcze konta? Zarejestruj się


Nakarm Pajacyka