GODAĆ WIARA PO NASZEMU!

[duch3]

Już dawono zbierałem się do napisania tego wątku.
Nie każdy wie, ale Walijczycy przez ponad 100 lat posługiwali się językiem
angielskim. I nagle ktoś sobie przypomniał że istniał kiedyś język walijski.
Gwara poznańska( wielkopolska) nie miała takiej przerwy. Ale coraz trudniej
jest ją usłyszeć. Dlatego zapraszam wszystkich do dyskusji gwarą i o
gwarze. :)

[duch3]

pl.wikipedia.org/wiki/Gwara_pozna%C5%84ska
A

ady - ale, przecież
ajntopf - danie "jednogarnkowe" np. zupa z mięsną wkładką (niem. Eintopf)
akuratnie - dokładnie, starannie, porządnie
ale - (jako podkreślenie), np. Łyn to jest ale wysoki! - Ależ on jest wysoki!
antrejka - ganek, przedpokój, korytarz
(wróć do indeksu)

[Edytuj]
B

bamber - mieszkaniec wsi (lub człowiek na niego wyglądający - zobacz Bambrzy)
bana - pociąg (niem. Bahn - kolej)
barzej - bardziej
bejmy - pieniądze
berbelucha - bimber, spirytus, wódka, denaturat
bestry - pstry
bez - poza znaczeniem ogólnopolskim również jako zaimek "przez"
bębas - żart. malec
biały groch - biała fasola np. "Jaś"
biber - kapelusz
bimba - tramwaj
bindka - krawat (niem. binden - wiązać)
binks, binol - siniak
blajba - fajrant, koniec pracy, czas wolny, odpoczynek (teraz mamy blajbę,
idziemy na blajbę), także miejsce na nocleg
blauki - wagary
blubry - błahe opowiastki, wypowiedzi bez większej wagi
blycki - okulary
boba - czapka
bogać ta - gdzież tam, ależ
borowy - leśniczy
boźdór - młody chłopak
boża krówka - biedronka
bożamynka - przydrożna kapliczka, krzyż
brawędzić - marudzić, narzekać
brechsztanga - łom (niem. Brechstange)
bręczeć - narzekać komuś, marudzić komuś
bryle - okulary (niem. Brille)
buchta - więzienie (niem. Bucht - przegroda dla świń)
butersznyty - kanapki (do zabrania poza dom) (niem. Butterschnitte - chleb z
masłem)
być bejt - być niezdolnym do pracy, zmęczonym, wykończonym
(wróć do indeksu)

[Edytuj]
C

całki - cały
Ceglorz - Zakłady im. Hipolita Cegielskiego
chabas - mięso, grubas (pejoratywnie)
chachoł - kark
chędożyć, ochędożyć - sprzątać, czyścić, posprzątać, wyczyścić
chichrać się - śmiać się
churchać, churchlać - kaszleć, pochrząkiwać
cięgiem - ciągle, wciąż
cug - prąd powietrza, przeciąg (niem. Zug - ciąg, przeciąg, przewiew)
cyrać - cucić, ożywiać
cząpać - kucać
czerstwy - świeży (o pieczywie) - obecnie nieużywane, zdrowy (o ludziach)
czerwone jagody - poziomki
czy, czydzieści itd. - trzy, trzydzieści (bardzo poznańska wymowa tych
liczebników)
(wróć do indeksu)

[Edytuj]
Ć

ćmiki - papierosy
ćpnąć, ćpać - rzucić, rzucać
ćwierć - konew
ćwok, ćmok - oferma
(wróć do indeksu)

[Edytuj]
D

dalas - nędza
damasceny - śliwki węgierki
dądel - malec, smarkacz, również smark z nosa
deknąć - uderzyć (kogoś)
dostony - dojrzały
dość, za dość - ile?, za dużo
dracheta, drachyta - latawiec (niem. Drache - latawiec)
drętki - kwaśny
druch - ciągle, On czytał knipy druch a druch. - On ciągle i ciągle czytał
książki.
drwalnik - drwalnia
druzgawki - truskawki
dudlać - płakać, pić, także grzebać w nosie
dycht - całkiem, zupełnie
dydki - piersi
dylać - tańczyć
dynks - nieokreślone "coś"
(wróć do indeksu)

[Edytuj]
E

ejber - chłopak, rozrabiaka, łobuziak, nicpoń
elektroluks - odkurzacz (od nazwy firmy Electrolux)
(wróć do indeksu)

[Edytuj]
F

fafoły - zawiesina, osad
fajny - ładny (niem. fein)
fefry, fefrać się - strach, bać się
fiksmatenta - drobiazgi
fogelka - wesołe miasteczko, plac zabaw
frechkunda - bezczelna kobieta
frechowny - zarozumiały, bezczelny (od niem. frech)
fulfa - nalana, pełna twarz
furt - nadal, ciągle
fyrać - uciekać, szybko odchodzić
fyrtel - okolica, kąt
(wróć do indeksu)

[Edytuj]
G

gamaja - gimnazjum
gamuła - niezdara, gamoń
galart - galareta mięsna
galarypa - kalarepa
garować - leżeć w łóżku, spać
gelejza - osoba nieporządna, niezdarna, powolna
gemyla - śmietnik, bałagan
gibus, ginol - wysoki człowiek
gichnąć - wylać, nalać, oblać (niem. giessen - lać)
gidea, gidyja - kobieta wysokiego wzrostu
giglać - łaskotać
gira - noga, też szwaja
glajda - błoto, deszczowa pogoda, plucha, osoba niechlujna
glanc - lukier (niem. Glanz - połysk, blask)
glapa, gapa - kruk, gawron, wrona
glazejki - skórzane rękawiczki
glizda - glista lub dżdżownica
globusik - melonik
glubka - rodzaj śliwki
golarz - fryzjer
gora - pożar
gościniec - zarówno droga jak i zajazd, karczma
góra - strych
grajcarek - korkociąg
grula - człowiek ociężały
grycha - stara bułka
guli - z powodu, z przyczyny
guła, gularz - indyk, indyczka, również guła - niezdarna, niezaradna kobieta
guzik - włącznik, przycisk
Gwiazdor - po poznańsku św. Mikołaj (ten od prezentów 24.XII, od gwiazdy z
którą chodzili kolędnicy. Św. Mikołaj rozdaje prezenty 6. XII)
gzik, gzika - twarożek ze śmietaną i cebulą, w sezonie szczypiorek (może być
jeszcze z oliwą)
gzub - dzieciak
(wróć do indeksu)

[Edytuj]
H

haczyk - poza ogólnopolskim hakiem, również pogrzebacz
hajcować - palić (niem. heizen - ogrzewać, opalać, palić)
hebel - strug
heklówka - szydełko (do ręcznych robótek), heklować robić na szydełku
heksa - złośliwa, brzydka kobieta, zołza (niem. Hexe - czarownica, wiedźma)
hyca - upał
hyczka, hyćka - czarny bez
(wróć do indeksu)

[Edytuj]
I

ino - tylko

[Edytuj]
J

jaka lub jaczka - marynarka
jangryst - agrest
japa - dziura, jama ustna
jednaki - jednakowy
jedza - jedzenie
jucha - młoda, nierozgarnięta dziewczyna
juchta - podrostek, łobuz, złodziej, kradzież
junkers - przepływowy, gazowy podgrzewacz wody (terma) (od firmy Junkers)
jupa - wierzchnie okrycie, bluza, kurtka,
(wróć do indeksu)

[Edytuj]
K

kalafa - nos; twarz
kamelarz - urzędnik miejski
kamloty - kamienie
kantować się - pchać się
karmelki - cukierki
karmonada, karbonada - schab
kasta, kista - skrzynia
kaszok - kaszanka
katana - wierzchnie okrycie, marynarka
każdy jeden - każdy (niem. ein jeder)
kąpiółka - łazienka lub kąpiel
kejter - pies
kierz, kierzek - krzak
kielczyć się - śmiać się
kieluńdenek - kieliszek, odrobinka
kij - poza ogólnopolskim znaczeniem, również piętro (niem. Stock): Pomieszkuję
na trzecim kiju. - Mieszkam na trzecim piętrze
kintop - kino
kis - żwir
kista - skrzynia (niem. Kiste)
kiszczonka - woda po gotowanej kaszance
klajdnąć się - ubrać się (niem. kleiden ubierać, przyodziewać)
klamoty - graty, różne, wszystkie przedmioty (narzędzia w schowku, ale i sprzęt
w plecaku), kamień (podobnie jak kamlot)
kląkry - rupiecie
klemy, klymy - landrynki
kletuśnica - plotkarka
klofta - kłoda, pień drzewa lub gruba kobieta
klopnąć - sprzedać
kluft - odzież
kluka, kluber, kliber - nos
klunkry - stare, lub aktualnie niepotrzebne rzeczy (posprzątaj te klunkry,
zanieś klunkry do piwnicy)
klybać - plotkować, marudzić, obgadywać
knajder, knajtek - mężczyzna niskiego wzrostu, mały chłopiec
knipa - książka
knobloch - kiełbasa czosnkowa (niem. Knoblauch - czosnek)
knypek - niski człowiek, mały nożyk
kokot - kogut
kopytka - kluski z gotowanych ziemniaków; szagówki
korbol - dynia, czasem też o winie (ale nie markowym)
kramować się - zalecać się, podrywać
kromka - piętka chleba
krybuny - plecy, krzyż (jako część ciała)
krypel - cerkiew
kumoś, kumoter, kumosia - kum, kuma
kusić - straszyć, pracować nocą, czuwać
kwyrla, kwirla, kwyrlejka, kwirlejka - prosty przyrząd kuchenny do mieszania
np. kogla-mogla, polew, rzadkich ciast itp. - w postaci wąskiej, długiej,
okręgłej rączki zakończonej gwiazdką, mątewka
(wróć do indeksu)

[Edytuj]
L

labija - zabawa, impreza
laczki - obuwie domowe bez pięty
lajsnąć - kupić
langus - człowiek wysoki (niem. lang - długi)
lania - szkoła
latoś - tego roku
latowy - letni np. domek
laufer - człowiek niespokojny, nie mogący usiedzieć w domu, ani dłużej w jednym
miejscu, także ruchliwe, rozbiegane dziecko (od niem. Laufer - biegacz)
lebera - wątrobianka (od niem. Leber - wątroba)
lejza - osoba niezdarna, gapowata
leżałki - gruszki ulęgałki
libera - poziomica
listowy - listonosz
lofrować, lofer - lenić się, włóczyć, człowiek który lofruje
lola - gruby kij, laska
lompy - niechlujne ubrania
luchnąć - wypić
lufcik - małe, dodatkowe okienko w dużym oknie
luntrus - łazęga, powsinoga, łazik

[duch3]

Ł

łata, łatus - urwis, o dorosłym człowiek: niewiele wart
łatynda - obibok, włóczęga
łe! - bardzo poznański wołacz, zamiast ogólnopolskiego o!, oj!
łęgol, łągol - człowiek wesoły
łoński rok - zeszły rok
łożgol - mężczyzna wysokiego wzrostu
(wróć do indeksu)

[Edytuj]
M

majsel - przecinak (niem. Meissel - przecinak)
manygować - lenić się, włóczyć się bez celu
marnisz - lekkoduch
macoszka - bratek (niem. Steifmütterchen)
mączka, mączkować - krochmal, krochmalić
mądre drzewo - poziomica
mela - dziewczyna (ładna i młoda, albo również pejoratywnie: nie rozgarnięta)
melki - cukierki
melona baba - rodzaj ciasta, babki, babka ucierana
metryka - tylko akt chrztu
męgla - magiel
miałki - sypki, ale i płytki np. miałka rzeka - płytka rzeka
migana - zabawa z tańcami
mlostek - kamienny garnek do mleka, śmietany
młodzie - drożdże
modrak - bławatek chaber
modrakowy - niebieski
modre, modrzyć - farbka do barwienia tkanin, barwić farbką
mora - zmora, duch
motorowy - motorniczy

[Edytuj]
N

nadrach - obdartus
nadusić - nacisnąć (np. przycisk dzwonka)
nakastlik - stolik nocny, małe biureczko stojące przy łóżku (niem. Nachttisch -
stolik nocny)
nałojóny - pijany
namknąc - usunąć, przesunąć
napizgany - pijany
na ręby - na odwrotną stronę
nawarka - zupa z mlekiem
nicpota - nicpoń, urwis
niezgloźnie - niezgrabnie, nieudolnie
norać, unorać - tarzać, wytarzać, ubrudzić
nośpłat - handlarz szmatami, starzyzną, oberwaniec
nyra - skąpiec. też nyrol
nyga - komar
(wróć do indeksu)

[Edytuj]
O

obski - obcy
odkinać się - odczepić się, dać komuś spokój
odkluczyć - otworzyć zamknięty zamek (niem. aufschliessen - otwierać)
ofunflany - ubrudzony, osmarkany
ogar - łobuz
ogrodowy - ogrodnik
odsiebka - przeciwna strona
oglejdrane - obłocone, np. buty
opędziały - lichy, nędzny
opypłaniec - brudas
ostrzytko - temperówka
otworzony - otwarty
ośródka - miąższ chleba
(wróć do indeksu)

[Edytuj]
P

papcie - obuwie domowe
parzybroda - kapuśniak
paterak - partacz, niedbały gospodarz
patonić się, spatonić się - palić się, tlić
patrzydła - okulary
pągiel - smarkacz
pener - menel, lump, żul (bardzo poznańskie słowo)
petronelka - biedronka
pęchcić - szperać, szukać
pieniąchy - pieniądze
pierdoły - drobnostki, szczegóły (wyraz, w odróżnieniu od ogólnopolskiego, nie
jest wulgarny)
pierduśnica - plotkarka
pizgnąć się - uderzyć się (ale można też pizgnąć fotkę, czyli zrobić zdjęcie)
Plajta - plac Wolności
plendze - placki ziemniaczne (niem. Plinse - placek ziemniaczany)
plożyć - slużyć albo przynosić ulgę
pochrympać - postrzępić, wystrzępić
podstawek, podstawka - talerzyk pod szklankę, filiżankę
pojapić - podziurawić
pojedynczy - poza ogólnopolskim znaczeniem, również zwykły, powszedni,
codzienny (niem. einfach - prosty, pojedynczy, niezłożony)
pomieszkanie - mieszkanie
poruta - wstyd, kompromitacja (występuje również poza Wielkopolską, ale tu
najbardziej rozpowszechniony)
porządki - narzędzia
porzónny - porządny (zasadnicza cecha poznaniaka)
pośrupać - poszczerbić, obić, postrzępić
prek - precz
proszczak - prosiak
przebrać - nadwerężyć np. przebrać szwaję - nadwerężyć nogę
przepękać, opękać - obyć się bez czegoś
przykinać - przyczepić się, przynieść coś
przyturać - przynieść, przytargać coś
posoba, posowa - sufit
puczyć się - szczycić się, puszyć się
pyra - ziemniak (także mieszkaniec Wielkopolski, ale nie jest to określenie
pejoratywne)
pyzy - potrawa wielkopolska, rodzaj klusek drożdżowych, gotowanych na parze
(wróć do indeksu)

[Edytuj]
R

rajcowny - podniecający, ponętny, pełen wdzięku (niem. reizen - nęcić;
pobudzać, podniecać)
rajzefiber - niepokój, podniecenie (niem. Reisefieber - niepokój przed podróżą)
rampuć, rumpuć - gęsta zupa jarzynowa
rapel - wariactwo, szaleństwo, bzik (niem. pot. Rappel - bzik, fioł)
redyski - rzodkiewki
religa - łamaga
retenta - rupiecie, graty
rodle - sanki
rojber - łobuz, także o rozrabiającym dziecku (niem. Räuber - rabuś, bandyta)
rojber-buda - bałagan, harmider
rumotać - hałasować, stukać
rychtyg - w porządku: Wszystko było rychtyg. - Wszystko było w porządku. (niem.
richtig - poprawny, właściwy)
ryczka - stołek
ryfa - niesympatyczny wyraz twarzy lub beksa
rzęchy - stare, ciągle psujące się urządzenia (często o samochodzie, np. Ten
kaszlok to stary rzęch - Ten Fiat126p to ruina), szmaty, strzępy
rżany, żanny - żytni
(wróć do indeksu)

[Edytuj]
S

sa stędy - stąd
salacha - młoda, ale wysoka dziewczyna
sądek - drewniane naczynie
siano - pieniądze
skataić się - zmęczyć
skędy - skąd
skibka chleba - kromka, kromka - piętka
skibnąć, skiba - ukraść, kradzież
skład - sklep, Byłem w składzie, ale nie miałem bejmów.
sklep - piwnica, Idę do sklepu po węgiel
skopowina - baranina
skorno - skoro (skorno dryzd - skoro świt)
skorupy - naczynia ceramiczne
skrzeczki - skwarki
skrzydło - fortepian (niem. Flügel - skrzydło, fortepian)
smrodyle - czarne porzeczki
soliwka, solywka - mała beczka zwężająca się ku górze i ku dołowi do przewozu
owoców
sosyski - małe parówki (niem. Saucischen)
spiłować - wytrzymać
spodek - długi materac z pierza
stalować się - pysznić się, chełpić się lub udawać (niem. sich stellen)
statki, statory - naczynia kuchenne
stołowy - pokój - jadalnia
szabel, szabelek - strąk fasoli
szabraka - odzież wierzchnia, płaszcz, kurtka
szafonierka - szafa na bieliznę
szaga - na szagę czyli na skos, skróty
szagówki - kluski z gotowanych ziemniaków, cięte ukośnie
szaranek - mały chłopczyk
szczon - chłopak
szkity - nogi
szlachtus - rzeźnik (niem. schlachten - bić bydło, zażynać drób)
szmaja, szmania - człowiek leworęczny
szmucha - przekręt, oszustwo
szneka - drożdżówka, (niem. Schnecke - ciastko drożdżowe w kształcie ślimaka),
zwł. szneka z glancem - lukrowana drożdżówka
sznupa - buzia, pyszczek
sznytka - kromka chleba (niem. Schnitte - kromka, plasterek)
szpanga - wsuwka do włosów
szparać - oszczędzać
szpeknąć - zajrzeć
szpycka - lufka do papierosów
szrajba - podpis
szruber - twarda szczotka do podłogi (niem. Schrubber - szczotka do szorowania)
sztender - stojak, wieszak (niem. Ständer - stojak)
sztrufelek - kawałek
sztrykować - robić na drutach coś z wełny (niem. stricken - robić na drutach)
szuszwol - brudas, człowiek niezadbany
szut - miał węglowy, coś drobnego
szwaja - noga
(wróć do indeksu)

[Edytuj]
Ś

ślepe ryby - zupa jarzynowa z ziemniakami, ślepe ryby z myrdyrdą - zupa
jarzynowa z ziemniakami mieszana w czasie gotowania
ślumper - przedmiot ociekający brudną wodą
śpiki - skronie
śrubokręt - wkrętak
świętojanki - porzeczki (ale nie czarne) (niem. Johannisbeere - porzeczka)
śwignąć - rzucić
(wróć do indeksu)

[Edytuj]
T

taśtać - nieść
tamdotąd - tam (niem. hierher)
tej! - ty, charakterystyczna forma zwrotu do znajomych (znany poznański kabaret
lat 70. Laskowika i Smolenia właśnie stąd wziął swoją nazwę TEY). Wiara no tej,
nie!
tetrać, stetrać - robić coś pracowicie, męczyć się (nad czymś), paprać, spaprać
to równak - to jednak
trzebno - trzeba
trzeszczok - małe, nieznośne, płaczliwe i krzykliwe dziecko
trzęsionka - galareta mięsna
tudutąd - tu (niem. hierhin)
tuk - szpik kostny
tuleja - niezdara
tutej - tutaj
tytka - torebka papierowa (niem Tüte)
(wróć do indeksu)

[Edytuj]
U

ubrechtać - ubrudzić się, uśmiać się
umurzyć, omurzyć - pobrudzić czymś sypkim np. piaskiem, kurzem
ukrychać - uciąć, rozdrobnić
usiąść się - usiąść (niem. sich setzen)
uskromnić się - uciszyć się
uszporać - zaoszczędzić (określoną sumę bejmów) (niem. sparen - oszczędzać)
uślabrać - ubrudzić
uślumprany - umorusany, brudny
utonkać - umoczyć (niem. tunken)
(wróć do indeksu)

[Edytuj]
W

wagować się - wahać się
wajcha - dźwignia, przekładnia
wartołka - ruchliwy malec
waserwaga - poziomica
wazka - drewniana balia
wciągnąć się - również wprowadzić się (niem. zuziechen)
wej! - patrz, zobacz
wew - w
westka - kam

[duch3]

www.icpnet.pl/~eksel/jola/gwara.htm

[duch3]

A
· ady – przecież

· ajzol – patrz: dynks

· akuratnie – dokładnie, starannie

· ale – (używane jako podkreślenie np. „on to jest ale wysoki” – jakiż
on jest wysoki)

· ancug – ubranie (okrycie wierzchnie)

· angielka – kuchenny piec na węgiel

· angryst – agrest

· anielskie włosy – lameta (na choinkę)

· antrejka – przedpokój



B
· badejki – kąpielówki

· bamber – prostak, mieszkaniec wsi (na takiego wyglądający) [Bambrzy –
niemieccy osadnicy z okolic Bambergu, którzy na zaproszenie władz wsi miasta
Poznania osiedlali się w okolicach miasta od końca XVIII wieku]

· bambrejewo – od słowa Bamber, określenie wsi, prowincji

· bana – pociąg [niem. Bahn – kolej]

· barzy – bardziej

· bejmy – pieniądze

· berbelucha – bimber, spirytus, etc.; używane również dla określenia
brudnej, mętnej cieczy (podobnie jak żybura)

· betki - gdzyby

· bez – (używane niekiedy zamiast słowa ‘przez’ np. „iść bez pole” –
iść przez pole)

· biglować - prasować

· bimba – tramwaj

· bindka - krawat

· biniol – siniak

· blauka, blaua – wagary

· blubry – wypowiedzi bez większej wagi, również ‘blubrać’ – mówić
niewyraźnie, bełkotać

· blyrwa – prostytutka, kobieta z półświatka, prowadząca się
nienajlepiej

· borchać – gniewać się

· boża męka – przydrożna figura

· brachol - brat

· bręczeć, brynczeć – marudzić komuś

· bryle – okulary

· brynda - denaturat

· buda – bramka (w piłce nożnej, też kasta)

· być na fleku – być w pełni sił

· Bygdoszcz – Bydgoszcz

· bździągwa – młoda, mała dziewczyna (określenie raczej pejoratywne)



C
· Ceglorz – zakłady im. Hipolita Cegielskiego (HCP)

· chabas - mięso

· chichrać się – śmiać się

· churchać, churchlać – kaszleć

· Ciotka Unra – (od UNRRA – Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw
Pomocy i Odbudowy) – używane w okresie powojennym – np. ‘buty od Ciotki Unry’

· co jest lołs – o co chodzi (niem. was ist los? – co się dzieje?)

· cug – pęd powietrza (niem. Zug – przeciąg, przewiew)

· czerstwy – świeży (o pieczywie)



Ć
· ćmiki – papierosy

· ćpnąć – rzucić

· ćwok, ćmok – oferma



D
· dać se w tyte – upić się

· damesceny – śliwki węgierki

· dekiel – czapka; ‘mieć z deklem’ – być niespełna rozumu

· drynda - taksówka

· dudlać – płakać, szlochać

· durch – całkiem (niem. durch – zupełnie, całkiem)

· dylać – tańczyć

· dynks – (bardzo ważne słowo! ba najważniejsze. gdy poznańczyk nie
wie jak coś nazwać, mówi np. ‘ten dynks’.)



E
· ejber – rozrabiaka, nicpoń, łobuz



F
· fafoły – zanieczyszczenia, „paprochy”

· farfocel – w zasadzie to samo co fafoł

· fajny – ładny, „OK.”

· famuła – rodzina

· fefermyncki – cukierki miętowe (niem. Pfefferminz – miętówka)

· fefry, fefrać się – strach, bać się

· fest – mocno, dobrze, „OK.”

· fifny – zgrabny, szykowny

· flaszka – butelka (niem. Flasche – butelka)

· fonc - smalec

· funcka – lampa naftowa

· fyrać – uciekać, biec (szybko)

· fyrtel – okolica (niem. Viertel – dzielnica)



G
· gamuła – niezdara, oferma

· ganc – zupełnie (niem. ganz – zupełnie)

· galart – galareta z mięsa

· garować – leżeć w łóżku, spać

· gielejza, gelejza – osoba nieporządna, ew. niezdara

· gemyla, gemela, gymela – bałagan, śmietnik

· gibać się – kołysać się, bujać

· giglać – łaskotać

· gira – noga (lub giyra)

· glajda – błoto, osoba niechlujna

· glanc – połysk (niem. Glanz – połysk, blask)

· glapić się – patrzeć, przyglądać się

· glendzić, glyndzić - marudzić

· glizda – glista, dżdżownica

· glubka – rodzaj śliwki (mirabelka)

· grygolić – gryzmolić, pisać niechlujnie

· gonito – zabawa dziecięca - berek

· guła – niezdara, oferma

· gwiazdor – ubrany na czerwono starszy pan z siwą brodą – nosi
prezenty w Boże Narodzenie, w przeciwieństwie do Świętego Mikołaja, który
pracuje 6 grudnia :)

· gzik – biały twaróg (ze śmietaną)

· gzub – dziecko (małe)



H
· hajcować – palić (ale w piecu, nie dotyczy palenia ćmików; niem.
heizen – ogrzewać)

· heksa – wstrętne babsko (złośliwe potwornie; niem. Hexe –
czarownica, wiedźma)

· huby – peryferie (np. huby moraskie – peryferie Moraska)



I
· iść w pyry – ‘a idź w pyry’ – nie zawracaj głowy

· ino – tylko



J
· jabzo - jabłko

· japa – dziura, też twarz

· juchta – kradzież

· jupa, jupka – okrycie wierzchnie, bluza, kurtka



K
· kakaludek – ktoś bardzo niski

· kalafa – twarz, nos

· kamlot – kamień

· kanar – kontroler w autobusie, tramwaju

· kasta – bramka (w piłce nożnej, też buda)

· kaszok – kaszanka

· katana – marynarka, kurtka

· kejter – pies

· kibol – kibic (Lecha oczywiście)

· klamoty – różne rzeczy, graty

· kląkry, klunkry – rupiecie

· klofta – kłoda drewna

· kluka – nos

· knyf – fortel, przemyślny sposób

· knypek – niska osoba, mały nóż

· kociamber – kot

· kolonialka – sklep spożywczy

· kompel - kolega

· kromka – piętka chleba, i tylko piętka! Kromki każdy chleb ma tylko
2; to co znajduje się pomiędzy nimi to już skibki :)

· kuszka – koszyk

· k

[duch3]

po poznańsku:

W antrejce na ryczce
Stały pyry w tytce
Przyszła niuda, spucła pyry
A w wymborku myła giry

Smieszne to jak nie wiem! Z wolframiqiem chcemy sie rozpoczac nauke, aby sie
swobodnie poslugiwac! :)

[kormoran7]

Jak chcesz Duchu to ci moge kiedys pozyczyc ksiazke "blubry starego Marycha"

[duch3]

No dobra. Ale godej luju po naszemu... :)

[kormoran7]

Ino ja nie umiem jeszcze luju

[duch3]

Kormoranie jak sa (som ) tam jakie cytaty, to moglbys je umiescic?

[kormoran7]

Poszukom jakis ciekawych wersow bo tam ca cale opowiadania.

[duch3]

Tej luju to poczytam innym razem, bo do domu trza isc, pyry strugac, statki
pomyc! :)))

[maro22]

Znalazłam uroczy wiersz Lecha Konopińskiego.
Kochane gzubki, miłe dzieciary
i rozbestwione całkiem ogary,
moje kowboje i indianery,
których uskrómnić nie mógłby szeryf,
knajdry, nadrachy, szkraby, łatyndy,
szaranki, gziki, pągle, wylyngi,
fifne chłopyszki swojygó chowu,
z którymi diaboł by nie spiłowoł,
wielkie ginole, drobne pyndroki,
i uślabrane zawdy szudroki,
szatany z Jeżyc i wybiłokna,
roboszki moje, wiaruchno psotna,
wy-psionorody, tygrysy dzikie,
co to lubieją sztachnąć się ćmikiem,
co klamotami do drzyw świgajom,
skorno do lasu z ekom wyknajom!

Podam niektóre charakterystyczne cechy gwary wielkopolskiej, może będą pomocne
w Waszych gwarowych rozmówkach.

Wymowa gwarowa:
o zamiast a, np.chłopok, dobro (chłopak, dobra)
ó zamiast o, np. cóś, któś (coś, ktoś)
ło zamiast o, np. łoko, łobiad, kłot (oko,obiad, kot)
ły zamiastłó, np. łytka, łyszko (łódka,łóżko)
y zamiast e np. chlyb, cztyry (chleb, cztery)
ej zamiast aj np. dej, poznej (daj, poznaj)
oł zamiast eł np. diaboł, kiołbasa (diabeł, kiełbasa)
om zamiast ą np. dobrom, jakom (dobrą, jaką)

zdrobnienia np.
chłopyszek - mały chłopiec
dzbanyszek, kamyszek, wózik

odmiana czasowników np.
bieremy, idemy, mogymy

zastosowanie germanizmów np. plyndze, szneka, bejmy

Pozdrawiam i godojmy po naszymu

[maro22]

Przypomniało mi się, że uśmiałam się słysząc wyraz gwarowy "pipol" zgadnijcie
jaki zawód określa ???????

[kormoran7]

Jakies fragmenty napisze w weekend bo w tygodniu ni mom czasu luju :)

[duch3]

Pipol? Zgadywoc nie byde, bo nie wim. Wew slowniku tyz tego nima! Prosze maro
godej co to znoczy, by mysmy kiedys tak jednego szczona nazywali? :) Strasznie
nas to chichralo!

Łe wiara, mnie wczoraj olsnilo, ze z tom naszom gwarom to jezd tak, jak z tymi
chatami, ratuszami co chce sie odbudowac. No dobrze bybylo jakby sie pojawił
jaki poeta, coby pisoł po naszymu (np. Wacław ze Środy? :).
Kiedys na takich co godoli po poznansku to wolali babry, a tera sie wraca do
tego, nie? Łeno, ja se tak mysle ze pewno gdyby Stary Marych to czytoł to by
sie za łeb chwycił, bo tu tyle bykow, ale kiedys sie nauczymy... :)

[maro22]

Pipol = piekarz

[duch3]

Cześć Wiaruchna! Jak Wom leci? U mnie nawet cołkiem rychtyk, wszystko na
swoim miejscu.W naszym Poznaniu wołajom na mnie Korbolek , ale som tyż takie
gamuły, co mówiom na mnie dynia. Jak to słyszę, to mi się aż flaki wywracajom.
Nie żebym tam muki stroił, ale u nos to sie przecież goda po naszymu. Na tych
stronach mieszkom krótko, ale że wszystko tu klapuje to mi tu dobrze. A jak już
tako wiara jak Wy tu zaglónda, to sie czuje jak jakiś pon. Jak byście się
chcieli dowiedzieć jak jeżdżom bimby, bany, abo co leci wew tyatrze czy w
kintopie, to spróbujcie se poszukać wew dziale "linki".
Tu chce Wom pokazać nasz Poznań - inaczy. Pan Aparat wetkoł swój ślip
wszyndzie gdzie szło i gdzie nie szło. Wtarabanił się na Ratusz i szpycował z
niego naobkoło - zdjoł wodocióngi, starom kaplice, łaził wew popsutej wieży
ciśnień. Znaloz różne dziwolongi. Teroz chciołby się pochwalić i pokazać Wom
to, co sam widzioł. Bydziecie tyż mogli porównać Poznań - tyn starszy z tym
dzisiejszym. Zoboczycie miejsca, których jutro pewnikiem nie poznacie.
Nie do rady zrobić, by to wszystko buło od razu fertig, ale bede się
staroł, żeby było tu coraz to wieyncy naszego kochanego Poznania nie do
poznania. Jak chcecie wiedzieć, co tu bydzie się nowego pojawiało naduście na
tyn dynks.

(tłum. Małgorzata Swojak)

[duch3]

ulapok.republika.pl/gwarapoz.html

Frazeologizmy nie znane językowi ogólnopolskiemu.
- ady idź (co ty opowiadasz? to niemożliwe)
- bieda się hejbła (o kimś biednym, kto nieoczekiwanie zdobył się na duży
wydatek)
- ciemno jak w miechu (bardzo ciemno)
- idź do boru (odczep się)
- iść komuś na nerwy (denerwować, drażnić)
- kusić po nocach (zajmować się czymś w nocy)
- macać się z głupim przez ścianę (być nienormalnym, zgłupieć)
- uważać na szwung (nie dać się zaskoczyć, uważać na to, co się może zdarzyć)
- wyżreć się, wyżreć się z biedy (dorobić się, wzbogacić się)
- z dęba(u) spadłes? (zwariowałeś?)
-

Frazeologizmy nawiązujace do niemieckich konstrukcji składniowych i
frazeologicznych (kalki i parafrazy frazeologiczne)
- być na fleku (być jeszcze sprawnym, w pełni sił)
- być precz (być nieobecnym), poszedł precz (odszedł dokądś)
- dostać szplina (zbzikować, zwariować)
- każdy jeden (każdy)
- mieć weg (być pomylonym)
- mieć ambę (być zwariowanym, mieć głupie pomysły)
- mieć ambę z przerzutką ;-) jak wyżej, ale w żargonie uczniowskim
- mieć jednego siedzieć (być po jednym głębszym)
- mieć odbite (mieć głupie pomysły, być zwariowanym), np. odbiło mu ;-)
- mieć ptoka (mieć bzika, być głupim)
- mieć rapla, mieć raszpla (mieć bzika)
- mieć szajbę (mieć bzika, zachowywać się anormalnie)
- przyjść komu głupio (dociąć komu, przygadać)
- robić komu hałas (robic komu awanturę)
- robić łóżko (słać łóżko)
- spuścić się na kogo (polegać na kim)
- stać dobrze (o kimś, komu się dobrze powodzi)

Różne, co ciekawsze... ;-)
- brać giry za pas (giry: nogi))
- być nie do żdżarcia (być rewelacyjnym,nie do podrobienia)
- ciąg drut (zmykaj, uciekaj)
- mieć rachę na kogoś (długo i mocno złościc się, gniewać na kogo)
- Kalafa się komu drze (spać się komu chce, ktoś ziewa)
- mieć kalafę od ucha do ucha (być pyskatym, kłótliwym)
- trzymać kalafę (milczeć)
- kasta, kista (skrzynka)
- kintop (kino)
- kejter (pies)

Nima wiary

[duch3]

Szkoda ze nie ma wiary co lubi se po naszymy pogodac... :(

[duch3]

Dziekuje Maro za wyjasnienie pipola. Ciekawe rzyczy mozna znalesc w dodatku do
Wyborczej "kwestionariusz Prusaka". Zawsze jest jakies pytanie.
PS. Mam nadzieje Kormoranie ze znajdziesz chwile czasu na zamieszczenie chociaz
krotkiego tekstu. Zaluje ze ten watek nie cieszy sie wielkim zainteresowaniem :(

[kormoran7]

Co mi ta moja gamuła wew chacie nabrynczała,nabrawędziła to aż strach. A to że
mamco ekstra jeszczek stetrać,a to że podłogi są do bolerowania,statory do
zmywania,żebym wziął się do czego a nie ino te sidła do łowienia rybciów
rozkładam i namknąć się nie chcę. Koniec końców na chybcika narychtował żem
wądke,zabrałem rozmaite retynta i zatośtołem to wszytko nad Wartę. Usiadłem się
na faszynę,pociągłem zdziebluchno deptanej gorzoły...naprzeciwko romantyzmowi i
łowię. W tym miejscu jest największa golina i powinły brać. A tu bez puro trzy
godziny ani jednego fikleja. Nawet nie ciąpią.Kole południa na faszynę
przyrechtał się taki mały gzub zez fulfą jak szneka i dali mi się przetwierać w
te i nazod
-Zeńć mi zez ócz luntrusie-mówię-bo jak cię rnę wew kalafę to ci dundle ino tak
zez klubra polecą!.Rybcie mi płoszysz nadrachu jeden
-Ty masz cheba rapla stary szplinie. Wew tych fafołach ryby?
I zrobił głupią sznupkę i sie chichra ze mnie

C.D.N w godzinach popołudniowych:)

[kormoran7]

Cześć 2
I zrobił głupią sznupkę i sie chichra ze mnie
Mnie staremu kakrowi tak głupio szczoniok przyszedł no kto widział?
-Zgolej-powiadam jeszczek spokojnie-Nie widzisz że ja łowieniem się roczę a nie
rybciami?
A on tylko szpycnął na mnie zez szyderą i jak się nie rozedzre
-Ty zgolej,bo ja zaraz zacznę puszczać tutaj kaczki
No tego było już cośkolwiek za wiele. Zamachłem się kijem na opypłańca a ten w
skok. I prościuteńko wew te moje retyna
Wszytko klupło do wody anajgorsze że tytka zez sznytkami i sosyską też. Zeby
było jeszcek lepiej ,gzubowi gierki się pomojtały stracił balanksę i widzę jak
leci w tę golinę i zaczyna się norać. Wew takie zimnisko,tak jak stojałem wew
porach i katanie wew glazejkach i wyrechlanych papciach dałem kepę w tę zyburę.
Koniec końców ubrechtany jak taki proszczok wytośtałem topielca na brzeg. Leżał
jak betka ino kielochy mu dzwoniły.Zal mi się zrobiło nieboraka więc guli
otrzeźwienia lekujtko go zalakierowałem wew kalafę i mówię
-Synek obudź się i wsatwaj zez ziemi. I nie mysl że jak ci dałem w papę to z ty
rachy do cie ino jest taka tradycja że jak sie kogoś wyretuje zez wody to mu
śie daje naprzeciwko umgleniu po sznupie
Odwróciłem się od wylengi.Naglę słyszę za sobą jakieś chrabynszczynie. Obglądam
się a ten już stoi na tych swoich cienkich gierkach a zaś potem zgoło w
kierzki.A jak już był ździeblo dali to woła
-Tradycja?!Ady se nie rób poruty. A wiesz że jest taka tradycja że bachanie
przed ŚWIETYM Janem jest zabronione?
Już chciałem śwignąć we w niego kamlotem ale kątem oka szpycłem na wodę i to
tego go uratowało. Spławik poszedł pod wodę. Chebać rybcia zaczła ciąpać

KONIEC 1 OPOWIADANIA

[emi53]

Niech se Kasprzoczka nie myśli
Wiecie,kto mieszka ze mną przez ścianę?Największa pierduśnica w całkiej
kamienicy...Kasprzoczka.Nieraz to my zez Frącką nie mogymy na sie swobodnie
pobręczeć,ani do nieporozumienia przez dialog dojść,bo ta ino zez uchem przy
garnyszku,zez garnyszkiem przy ścianie,ażeby lepiej nas słychać,bez ustanku nam
suwerenność zakłócać.
Nieraz to jak se zez Frącką prawdę głośno mówimy,to ekstra daję znak za
ścianę,żeby podsasłuch był jak się należy nastalowany,bo Kasprzoczka ma też
innych sąsiadów do obsługi,jeszcze tu bez ścianę od podwórza i mogła by nie
nadążyć.I trzebno se to otwarcie powiedzieć,że są z nią kłopoty,bo ona ci
kiepsko słyszy.Czasami to nawet trzebno specjalnie po dwa trzy razy i to na
całki regulator powtarzać,żeby kapła się o co się rozchodzi?...
Tej,ile razy wołam:
-Kasprzoczka,uważaj,bo teraz będzie to najlepsze do zapamiętania!
No,a ostatnoi to już zrobiła się taka nachalna,że sama woła przez ścianę,żeby
jej puścić powtórkę wew zwolnionym tempie,bo ona nie nadąża.Albo jak idymy
nyny,to ona czasem tego nie dosłyszy,że uż nie będzie nic do podsłuchiwania i
aż żal kobieciska,bo sama śpi na stojąco przy swojej ścianie i do tego jeszcze
godnie chrapi,jak jakie zagłuszanie w radle,jaksię słucha konkurencji.Trzebno
jej wtedy ekstra wołać,żeby darmo nie mudziła czasu i też poszła na garę i dała
uszom odpocząć,żeby były wyspane na następny dzień.
A już zupełnie ostatnio to Kasprzoczka dostała kompletnej amby zez
przerzutami.Ani już nie możemy nic robić,ani nic gadać,tak jak chcemy,ino ona
składa nam zamówienie.
-Będziecie tak gadać,jak ja chcę słuchać!-tak nam przez to ceglane
przepierzenie krzyczy.
Teraz to my już nie wiedzieli,jak jej dogodzić,bo nic ino w cołkiej kamienicy
robi pierdoły,że u nas w chacie jest spokój.(...)
Przedruk z:Kubel Juliusz i Blubry Starego Marycha.Poznań 1989

[emi53]

Jak trudno na codzień rozmawiać gwarą poznańską,to chociaż poczytajmy od czasu
do czasu ,jakże pocieszne kawałki w naszym,regionalnym języku.
"Goła Prawda"
Wlatuje teraz kiedyś Frącka do chaty,skatajona taka jak nie wiem,świga siatki
tu kole angielki,zebuwa trzewiki i powiada:
-Marychna kochany,szybko strugaj pyry,zrobimy plyndze,taki obiad aby na
chybcika.Spucnymy go rukcyk i poletymy do jednej takiej mojej znajomej,tu
mieszka,niedaleko Swierzbięcic.Zabiorę cie ze sobą.Ino żebyś mi jakiej poruty
nie zrobił!
-Zaraz,zaraz-ja jej na to,-Mamuchna,ino spokojnie.A kto powiedział,że ja tam
chcę iść,jak nie wiem po co?
-Ta moja znajoma-wyrypła Frącka-kupiła se gdzieś zagranicą takie madaiczne
grajytko do pokazywania fylmów wew telewizorze nawet w czasie dziennika.Teraz
to jest najnowszy moda.Przyjdzie jeszcze parę wiary,a ona ta istna,puści nam
film.
-A nie lepiej iść do kinotopu,zamiast po obskich lofrować?
-Do kinotopu?-napuczyła się,-A na co?I bejmy za bileta trzebno do tego bulić!
Tak my se pomiędzy sobą brawyndzili aż do spucnięcia ostatniego plyndza aby
lekujtko posypanego faryną.A zaś później wysiekli my się wew lompy od
niedzieli,wzięli my do teki laczki,żeby tam u tej istnej na podłogach nie
nabrechtać i jadymy.Ruk-cuk byli my na miejscu.Knaimy się po schodach,aż tu
Frącka nagle sztopła i powiada:
-Łejejkusie kochane,co my teraz zrobimy?Zapomniałam na amen hasło.
-Czy cię rąbie,mamuchna?-wypaliłem-Czy my idymy na tajne komplety,czy na film?
-Nie gadaj tyle,lepiej zawdziej paputki,bo potem przy wiarze będzie ci
głupio...już se przypomniałam!!!I dzwoni po dzwonku.Otwiera ta istna,a Frącka
mówi:
-Nie ma kasztanów na Rynku Łazarskim.
A ta cołka gospodyni na to:
-Przeminęło zez wiatrem.
I my weszli.Frącka się ucieszyła,jakby ją portier do radia na Berwińskiego bez
przepustki wpuścił.A wew środku było już parę ludzi.Odpicowani tacy,no sama
lepsza wiara.Usiadłem się skromnie na takiej leżance i lewą girę cofłem
lekujtko pod sie,bo wiem,że lewy paputek ździebko mi się na czubyszku siepie,a
po co wszyscy zaraz muszą to widzieć nie?Gdzieś dopiero za pół godziny
gospodyni powiedziała,że nikt więcej się chebać już nie zwali,więc zamkła drzwi
frontowe na łańcuch,szpycła bez judosz,a zaś później dała każdemu do pazury
skibę zez serem i powiedziała,że to są kanapki.Już mi to było na nerwy to
trzymanie,ale pierwszemu było mi głupio zaczynać śrutowanie.Ale opłacało się
czekać,bo gospodyni przyniesła w szklankach drinki,co miały tak doprawdy smakę
rozcieńczonej gorzoły.Widzę,że goście są tacy więcej"ę-ą",więc tak jak oni aby
lekujtko umaczałem papę i czekam,co będzie dalej.A tu nastrój się zrobił bardzo
kulturalny,aż w duchu żałowałem,że nie zabrałem ze sobą jakiejś ekstra kwatyrki.
Nagle ta istna knypsła światło,założyła do tego swojego grajytka taśmę i
puszcza film.Ino raz szpycłem i już wiedziałem,że żeli jest to "Przeminęło z
wiatrem" to chebać jako nowa wersja...oszczędnościowa.Bo pamiętam,że tam ten
Gable i inne artysty chodzili dużo cieplej ubrani.A tu wiara lata na golaja zez
wszystkim na wierzchu.I na tamtym filmie to było więcej gadania.A tu ino
akcja.Może same niemoty tu grają,bo ino mruczą.Bombię Frąckę wew bok i się
pytam:
-Tej,my przyszli tu obglądać reportaż zez łaźni,czy co?
-Cicho być-bąkła-i nie rób mi poruty,bo wiara pomyśli,że ci już dawno wszystko
przeminęło zez wiatrem.
Szprycuję na ekran,a tam ino tak latają te cholewne naturalisty.Wystworzają
rozmaite ekszperymenta i wogle nie jest im zimno.Skorzystałem zez tego,że wiara
się ździebko zapatrzyła i po cichutku skibłem ze stołu szklany garnyszek zez tą
wodnistą gorzołą i skromnie se syrblam prosto zez dzióbka.Prawdę powiedzieć,to
nie takie rzeczy żem widział we własnej sypialce,ale nic.Twardo siedzę.Niech se
wiara nie pomyśli,że się nie znam na filmach.
Po wyjściu się pytam Frącki:
-Co ci się śniło,mamuchna,bo widziałem,że żeś się lekujtko zdrzemła na filmie.
-Wołowina bez kości-ona mi na to,-Bez kości i do tego bez kartek.
-A film widziałaś?
Aby początek.I tak se myślę,Maryś,że my tu narzekamy,a oni tam dopiero muszą
mieć kryzys,jak się nawet nie mają w co ubrać.
Szak prawda-bąkłem.-A wiesz mama co?Dzisiaj jeszczek napiszemy do wuja Sylwka
do Hameryki.Niech nam przyśle takie grajytko i taśmę,co na niej widać,jak
wyglądają kabanosy albo banany,albo arbata...I zrobimy u nas w chacie kino zez
powtórkami w zwolnionym tempie.Zobaczysz jak wiara będzie do nas walić zez
dziecioszkami na poranki.
-Nawet mogymy po cichu brać bejmy za bileta-zapaliła się Frącka.-Niby też
będziemy im wyświetlać"gołą prawdę",ale w odróżnieniu od tego,co my tu
widzieli,tej nigdzie poza filmem nikt u nas nie zobaczy,szak nie?
[Przedruk za:Juliusz Kubel,Blubry starego Marycha,Poznań 1987.]