Kiedy we Wrocławiu..?

[Gość: klex]

miasta.gazeta.pl/poznan/1,36001,4723966.html

...a we Wrocławiu...

[Gość: klex]

Nijaka wrocławska architektura

40 lat temu powstał w stolicy ostatni budynek europejskiej klasy
Jakoś źle sypiam ostatnio. Zazdrość - natrętne uczucie. Dawniej chyba
zazdrościłem zabawek, potem dziewczyn, a kiedyś pewnie będę zazdrościł dobrej
pielęgniarki i sprawnej pompy infuzyjnej. Ale na razie mam to: obejrzałem ładny
dom zrobiony przez Słoweńca i zazdroszczę mu jak cholera.
Tymczasem we Wrocławiu pada. Styropianowe fasady dumnie przyjmują deszcz "na
klatę" i nic sobie nie robią z tego, że bledną. Hasła z wczorajszej gazety z
mnóstwem nowo projektowanych domów, mieniących się nieprzebraną paletą
styropianowych tynków: "geniusz", "prestiżowy projekt", "unikalny", "jedyny we
Wrocławiu"... Obracam gazetę mocniej do światła - rzeczywiście, szczęśliwie
"jedyny" i oby tak zostało. Geniuszu jakoś doszukać się nie mogę. Żenująca
autopromocja - a co na to profesjonalna krytyka? Ano nic.
Jeżeli zdobędziemy się na szczerość, to myślę, że można postawić tezę, że
ostatnie budynki klasy naprawdę europejskiej powstały we Wrocławiu ponad 40 lat
temu. Myślę tu o "zagłębiu" dobrej architektury na placu Grunwaldzkim i
Instytucie Matematyki (Barscy) oraz kompleksie Mieszkalno-Usługowym
(Grabowska-Hawrylak z zespołem). Potem mimo usilnych prób już nigdy urodzaj
wybitnych architektonicznych realizacji nie wystąpił w tym mieście. I nie
zmienią tego obrazu pojedyncze przypadki "plombowania" z lat 90. z uroczym
budynkiem przy ul. Trzebnickiej (Lewczuk) czy zgrabnie skomponowanym Zespołem
Mieszkalno-Usługowym przy ul. Pułaskiego (Kirschke, Masełkowski, Rubik). W
ostatnich latach powstały tylko dwa naprawdę trochę bardziej niż przyzwoite
budynki użyteczności publicznej: "Europeum" przy Kazimierza Wielkiego (BC Arch)
i Zintegrowane Centrum Studenckie przy Wybrzeżu Wyspiańskiego, zwane Serowcem
(Manufaktura). Trochę mało, żeby zapisać się w historii tego miasta. Miasta,
które kiedyś już dwukrotnie awansowało do architektonicznej Champions League i
nieźle w niej wypadło. Zatem, jeżeli teraz nam się nie udaje, może warto
przyjrzeć się historii i spróbować wyciągnąć stąd kształcące wnioski.
Pierwszy, brawurowy marsz na szczyty architektonicznej awangardy odbył się za
sprawą pokolenia młodych wilków z lat 20. minionego stulecia. Dla niepoznaki
przebrani w surduty budowali domy, po obejrzeniu których trzeba było przyjmować
środki uspokajające. Najpierw Berg i Poelzig, następnie ich uczniowie
Effenberger, Hadda, Heim, Jaeger, Lauterbach, Moshamer, Scharoun czy wreszcie
mój ulubiony Rading i sam Mendelsohn, sprawili, że Wrocław wszedł na stałe do
podręczników architektury.
Drugi urodzaj - to lata 60. i pokolenia Barskich, Grabowskiej-Hawrylak,
Tarnawskich, Frąckiewiczów, Tawryczewskich czy Dziekońskiego. Czytając
wspomnienia arch. Zenona Prętczyńskiego wyłania się obraz ciepłych,
sympatycznych ludzi. Jakże jednak bezkompromisowych i niezależnych w postawie
zawodowej.
Wystarczy przyjrzeć się budynkom, by nogi jeszcze dziś, po tylu latach, nam
wiotczały. Kto z nas teraz zdobyłby się na tak spektakularne formy (Barscy)? Kto
ośmieliłby się pokazać inwestorowi taką bezkompromisowość funkcji
(Grabowska-Hawrylak)? Komu wreszcie nie zadrżałaby ręka i ustawiłby
urbanistycznie tak budynek ZETO (Tarnawscy)? Przy tych architektonicznych
"twardzielach" (przepraszam Panie) my jesteśmy niczym prowadzący "Taniec z
gwiazdami".
Edmund Frąckiewicz to nawet wyglądał jak młody Sean Connery w "Dr No" (moje
ulubione zdjęcie). A my? W trampkach i garniturkach z Zary umizgujemy się do
facetów, których kanon lektur ogranicza się być może do instrukcji obsługi BMW.
I nawet nie jest nam przykro.
Profesjonalna krytyka milczy. W przerwach między schlebianiem nam po kolejnym
oddanym budynku. Zatem należy wziąć sprawy we własne ręce i jak nie ma chętnych,
to samemu sobie dokopać. A więc "piękni trzydziesto- -czterdziestoletni": gdzie
te domy, po których inni będą mieli kłopot z zaśnięciem? Gdzie te utopie
wywracające z hukiem poukładany świat? Gdzie nieodzowny dla rewolucji szafot dla
epigonów minionej estetyki? No gdzie?
Żeby było jasne. Piszę o swoim pokoleniu. Bo jeżeli ktoś ma wziąć
odpowiedzialność za architekturę w najbliższych kilkunastu latach, to nie możemy
oglądać się dookoła. Nie możemy narzekać na inwestorów, "miasto", zagraniczną
konkurencję. Musimy spojrzeć w lustro. I nie chodzi o to, aby dodać kolejny głos
malkontenta do puli partii frustratów. Dzieje się dużo i bardzo dobrze, że się w
ogóle dzieje. Teraz tylko czas najwyższy, aby powoli posterować i przejść z
ilości w jakość.
Z pobieżnej analizy sytuacji wygląda na to, że czas jest też właściwy.
Porównując ogólnie tzw. tło społeczno-gospodarcze w obu wymienionych okresach
świetności, łatwo zauważyć pewne powtarzające się prawidłowości.
Cechy wspólne to: boom mieszkaniowy i budowlany, gospodarcze prosperity, "czysta
karta" miasta po wojnie, otwartość władz, pewna masa krytyczna w utalentowanym
młodym pokoleniu itd. Nawet gołym okiem widać zbieżność tamtych czasów z naszą
rzeczywistością. Dziś mamy także rozpędzoną gospodarkę, szczytujący rynek
mieszkaniowy, władze organizujące konkursy i namawiające do kreowania ikon oraz
zdolnych, młodych ludzi.
Pozostaje zatem zadać sobie kilka pytań. Czy jesteśmy dostatecznie
zdeterminowani? Czy nie obrośliśmy już na tyle tłuszczem konformizmu, że nie
zechce nam się potykać w konkursach? Czy może hedonistyczny rytm życia wyklucza
taki dyskomfort, jak wysiłek intelektualny przy analizie kolejnych dokonań
Słoweńców i powiedzenie "nie" wszystkowiedzącemu klientowi? Wreszcie, czy
jesteśmy dostatecznie odważni?
Wydaje się, że jeśli coś chcemy zrobić, musimy zrobić to teraz. Tak jak w
gospodarce - najlepszy moment na reformy to czas boomu i prosperity.
Tylko czy nam się będzie chciało chcieć? Jeżeli nie i jeśli wierzyć w
powtarzalności historycznych cykli, to Wrocław będzie musiał poczekać jeszcze
dwadzieścia lat na narodziny nowego pokolenia. Pokolenia, którym znów awansuje
do finałów Champions League.
Tymczasem we Wrocławiu pada. Równostajny werbel na styropianowych ścianach
pozwala nam zasnąć.
Gdzie są te domy, po obejrzeniu których inni architekci będą mieli kłopoty z
zaśnięciem?
Jaka jest wrocławska architektura ostatnich dwóch dekad? Czy Zbyszek Maćków ma
rację? Czekamy na państwa opinie: [e-mail].

[Gość: klex]

Libeskind za każdym krzakiem

W Warszawie stanie niedługo apartamentowiec Daniela Libeskinda oraz kilkanaście
nowych wieżowców na czele z tyle ambitnym, co czysto komercyjnym planem
wybudowania najwyższego budynku Europy przygotowanym przez firmę Jana Kulczyka.
Ten sam Libeskind rozpoczyna projektowanie w Poznaniu i Bydgoszczy. Grażyna
Kulczyk w ostatniej chwili odsunęła architektów ze studia ADS od planowania
nowej części Starego Browaru i na ich miejscu ulokowała Tadao Ando. W tym samym
Poznaniu do planowania terenów wokół Dworca Głównego zaproszono Santiago
Calatravę. We Wrocławiu startuje budowa hotelu Hilton zaprojektowanego przez
francuskie biuro Gottesman-Szmelcman. W Gdańsku niedługo rozstrzygnięcie
konkursu na Centrum Solidarności. Szczecin ma zamiar postawić sobie ambitną
filharmonię, której projekt wyłoniono w konkursie.

Widać, że trend stawiania na marketing w architekturze dotarł również i do
Polski. Wielcy gwiazdorzy, specjaliści od przyciągania uwagi zaczynają zdobywać
spektakularne zlecenia. Ważnym kryterium rozstrzygania konkursów na obiekty
użyteczności publicznej stały się walory marketingowe projektanta i
spektakularność inwestycji. Architektura wpisuje się w wielką, globalną grę
rynkową i coraz bardziej staje się widoczny konflikt pomiędzy jej aspektem
komercyjnym, a odpowiedzialnością publiczną związaną z charakterem zawodu
architekta.

Przed architektami i zarządcami miast staje więc, podobnie jak przed wieloma
innymi zawodami konfrontowanymi ze współczesną logiką marketingu, dylemat, jak
zaleźć się w tym nowym, wspaniałym świecie turbokapitalizmu oraz jak nie ulec
łatwej pokusie wpisania się w logikę rynku. W sukurs na szczęście przychodzą
petrodolary. Ogromne pieniądze pompowane w spektakularne inwestycje w od
Zjednoczonych Emiratów Arabskich po Kazachstan powoli zamieniają architekturę
progresywną w gadżet światowego marketingu politycznego państw i miast. W ten
sposób kompromitują oni także ideę architektury ikonicznej oraz międzynarodowe
zjawisko komiwojażerów jeżdżących po całym świecie z projektem pod pachą.

Choć można powiedzieć, że architektura zawsze taka była. Zawsze zajmowała się
głównie schlebianiem gustom możnych tego świata. Nie od rzeczy jest stary,
druzgocący sąd Philipa Johnsona wedle, którego architekt to drugi, najstarszy
zawód świata. Dzisiaj więc tym bardziej jest szansa udowodnić, że tak być nie musi.

[Gość: klex]

www.bryla.pl/bryla/1,85301,4769905.html