"Utajniona" konferencja naukowa w CHBPubl.

[diakon.piotr.ukgk]

Właśnie dostałem list z zaproszeniem na Międzynarodową Konferencję Naukową
"Chełmszczyzna na rozdrożu historii", zorganizowaną z okazji 140. rocznicy
urodzin wielkiego ukraińskiego historyka. Dlaczego w Chełmie? Ano dlatego,
że Mychajło Hruszewśkyj właśnie w Chełmie się urodził.

Program bardzo obfity, naukowcy z Kijowa, Czerniowiec, Łucka, Lublina,
Lwowa, Przemyśla, Gdańska, Słupska, Wrocławia. Z Chełma - nikogo.

Patronat wysoki, ambasador i obaj konsulowie Ukrainy (lubelski zawodowy
i chełmski honorowy - prezes ZOMAR-u p. Adamiak), szefowie administracji 2
ukraińskich obwodów (wołyński, lwowski), plus prezydent Chełma.

Tymczasem na stronie www.chelm.pl - nic. Na stronie Chełmskiej Biblioteki
Publicznej - współorganizatora konferencji i gospodarza obrad! - też nic...

Czy w ogóle ktoś z Was słyszał, że taka konferencja ma być?

Zamiast programu...

[diakon.piotr.ukgk]

...który jest bardzo "nasycony", informuję, że konferencja ma trwać
od 9.00 dnia 22 bm. do 14.30 dnia 23 bm.

[kwiat_paproci]

Ja słyszałam tylko tak ogólnie o obchodach rocznicy, bez żadnych szczegółów o
dodatkowych atrakcjach.

[tomekjot]

Wczoraj widzaiłaem na plakacie stosowną informację. ciekawe wg jakich kryteriów
wysyłanio zaproszenia?

[diakon.piotr.ukgk]

tomekjot napisał:

> Wczoraj widzaiłaem na plakacie stosowną informację. ciekawe wg jakich
> kryteriów
> wysyłanio zaproszenia?

Dziękuje Wam Obojgu za odzew. :-)

Co do kryteriów: zwykle dostaję oficjalne zaproszenia na imprezy organizowane
przez kierowane przez p. dra Grzegorza Kuprianowicza Towarzystwo Ukraińskie w
Lublinie (dawniej: Towarzystwo Opieki nad Grobami Żołnierzy Ukraińskich w
Lublinie).

[aaapap]

400 osób pochodzenia ukrańskiego zamanistowało swoje związki z chemowiną.

[aaapap]

Chełmowiną.
Władze miejscowe nieobecne,dziennikarze nieobecni.
Jak się wkurzacie na działanie ziomkostw niemieckich jesteście potrąceni.
Tak przynazjmniej było przez pierwsze dwa dni.
Bardzo pozdrawiam

[benjaminblimchen]

aaapap napisał:

> Chełmowiną.
Chyba z Chołmszyną [pol: Chełmszyzną] ;)

> Władze miejscowe nieobecne,dziennikarze nieobecni.
No bez przesady... pierwszego dnia przy składaniu wieńców przy tablicy
poświąconej M.Hruszewskiemu był obecny Krzysio Grabczuk, naliczyłem chyba ze 3
ekipy tv, i jacyś lokalni dziennikarze też byli.

[diakon.piotr.ukgk]

benjaminblimchen napisał:

> aaapap napisał:
>
> > Chełmowiną.
> Chyba z Chołmszyną [pol: Chełmszyzną] ;)

Ani to "Chełmowina", ani "Chołmszyna", tylko CHOŁMSZCZYNA (Chełmszczyzna po
polsku).

[benjaminblimchen]

kurcze rzeczywiście gdzieś mi to "cz" zjadło ;) dobrze Diakonie, że czasem
zaglądasz na to forum i wyłapujesz moje błędy...

[diakon.piotr.ukgk]

benjaminblimchen napisał:

> kurcze rzeczywiście gdzieś mi to "cz" zjadło ;) dobrze Diakonie, że czasem
> zaglądasz na to forum i wyłapujesz moje błędy...


Staram się. ;-) Natomiast dla mnie, jako Ukraińca, jest to nie tyle "cz"
osobne, ile raczej jedna litera "szcz" (gdy mówię "Chołmszczyna", widzę oczami
duszy wyraz cyrylicą napisany). Skądinąd w cyrylicy różnica graficzna
między "sz" a "szcz" jest minimalna - taki języczek malutki we "szcz" - więc z
tego punktu widzenia, zauważę nieco przewrotnie, błąd był niewielki. ;-)

[avalon111]

> Ja słyszałam tylko tak ogólnie o obchodach rocznicy, bez żadnych szczegółów o
> dodatkowych atrakcjach.

Dodatkowe atrakcje to były "przy studni" z okazji 10 rocznicy podpisania umowy
partnerskiej...chyba nie muszę pisać z kim;-)

[aaapap]

Tablica informująca o miejscu urodzenia pierwszego premiera Ukrainy jest na
budynku apteki przy ul Sienkiewicza.
Na cmentarzu prawosławnym na Górce jest też Jego grób.
Oczywiście pozdrawiam

[diakon.piotr.ukgk]

aaapap napisał:

> Tablica informująca o miejscu urodzenia pierwszego premiera Ukrainy jest na
> budynku apteki przy ul Sienkiewicza.
> Na cmentarzu prawosławnym na Górce jest też Jego grób.

To pomyłka, polegająca na błędnym utożsamieniu 2 zupełnie różnych postaci
historycznych: na cmentarzu pochowany jest b. premier Ukraińskiej Republiki
Ludowej na uchodźstwie inż. Pyłyp (Filip) Pyłypczuk (zm. 1940 bodajże, w
Chełmie), a tablica upamiętnia przyjście na świat w Chełmie wybitnego
historyka, przewodniczącego Ukraińskiej Rady Centralnej, wybranego pierwszym
prezydentem URL prof. Mychajła (Michała) Hruszewśkiego, który zmarł w latach
trzydziestych XX w. w Związku Sowieckim.

J. Hawryluk o M. Hruszewśkim

[diakon.piotr.ukgk]

Podaję za witryną pisma "Nad Buhom i Narwoju"
( nadbuhom.free.ngo.pl/nr5_2006/08_Hruszewski.html ):

Z czyhyryńsko-chełmskich korzeni do wszechukraińskich gwiazd

W bieżącym roku mijają “okrągłe” rocznice związane z dwoma tytanami
ukraińskiego odrodzenia narodowego – 150-lecie urodzin Iwana Franki
(27.08.1856 – 28.05.1916) i 140-lecie urodzin Mychajła Hruszewskiego
(29.09.1866 – 24.11.1934). Pierwszy z nich znany jest przede wszystkim jako
niezwykle utalentowany i twórczy pisarz, badacz dziejów literatury i kultury
ukraińskiej, publicysta i działacz społeczno-polityczny, czym jak najbardziej
zasłużył na miano najznaczniejszego obok Tarasa Szewczenki duchowego przywódcy
Ukrainy. Hruszewski, który w młodości też próbował sił w literaturze,
ostatecznie poświęcił się poznaniu ojczystej przeszłości, opracowując jako
pierwszy całościowy obraz ukraińskich dziejów. W 1922 roku jeden z jego
studentów pisał: Prof. Hruszewski ujawnił nasze narodowe “Ja”, wywiódł nasz
naród z mroku wątpliwości i niepewności co do naszego pochodzenia i swoją
historią Ukrainy dał naszemu narodowi dowiedzione prawo do należnego mu
imienia, do obywatelstwa w świecie.
Można powiedzieć, że walka o prawo do “obywatelstwa w świecie” pod ukraińskim
narodowym imieniem trwa do dzisiaj – także na Podlasiu, Chełmszczyźnie,
Nadsaniu, Łemkowszczyźnie. Tym większe znaczenie ma dla nas fakt, iż największy
ukraiński historyk urodził się właśnie “za Bugiem” – w Chełmie, niegdysiejszej
stolicy króla Rusi Daniela Romanowicza. Z drugiej strony trzeba zaznaczyć, że
rodzina Hruszewskich nie była z Chełmem związana zbyt długo, o czym możemy
przekonać się chociażby z autobiografii historyka.
Pochodzę z dawnej (znanej od XVIII w.), ale biednej rodziny duchownych Hruszów,
później Hruszewskich, która zagnieździła się w powiecie czyhyryńskim – pisał w
1906 roku Mychajło Hruszewski. – Mojemu ojcu Serhijowi udało się jednak, dzięki
energii i zdolnościom, zdobyć wyższe wykształcenie. Nie przyjął on święceń
duchownych, lecz oddał się działalności pedagogicznej. Będąc autorem
popularnego w Rosji podręcznika języka cerkiewnosłowiańskiego nie tylko mógł
zapewnić nam, dzieciom, możliwość, byśmy bez martwienie się o chleb mogli
poświęcać się pracy naukowej w młodości, ale pozostawił po sobie także znaczny
majątek, zresztą przeznaczony w znacznej mierze na cele społeczne (stypendia i
szkołę). Matka – Hłafira Opokowa (właściwie Opockiewicz) – pochodziła z szeroko
rozgałęzionej na południowo-zachodniej Kijowszczyźnie rodziny duchownych. Byłem
ich najstarszym synem, urodzonym we wrześniu 1866 roku w Chełmie, gdzie ojciec
był wtedy (bardzo krótko) nauczycielem gimnazjum “greko-unickiego”; wyrastałem
na Kaukazie, gdzie ojciec przeniósł się w 1869 roku – w Stawropolu (1870-1878),
a potem we Władykaukazie, rzadko tylko odwiedzając Ukrainę.
Przyjrzawszy się szerszemu kontekstowi historycznemu, można jednak stwierdzić,
że Chełm jako miejsce urodzin przyszłego prezydenta Ukraińskiej Republiki
Ludowej nie był aż tak bardzo przypadkowy, albowiem w latach 60. XIX w.
w “Kongresówce”, do której należała też Chełmszczyzna, znalazła się cała grupa
działaczy ukraińskiego odrodzenia narodowego. Wynikało to ze specyficznej
sytuacji, w której znalazł się wówczas ten fragment ukraińskiego obszaru
etnicznego (w języku petersburskiej biurokracji – “zachodnioruskiego”), który
po kongresie wiedeńskim w 1815 r. stał się częścią Królestwa Polskiego
(Kongresowego) – podporządkowanego Imperium Rosyjskiemu, ale posiadającego
znaczną wewnętrzną autonomię.
Jedyną, poza językiem i kulturą ludową, formą życia społecznego ludności
ukraińskiej zamieszkującej wówczas Chełmszczyznę i Południowe Podlasie była
religia. Cały ten obszar należał do unickiej diecezji chełmskiej, której
granice ukształtowały się w latach 1795-1809 poprzez połączenie części kilku
diecezji unickich z okresu przedrozbiorowego: chełmskiej, przemyskiej,
włodzimiersko-brzeskiej i metropolitalnej kijowskiej (skrawek białoruskiego
obszaru etnicznego w okolicach Augustowa). Początkowo podlegała ona jurysdykcji
unickiego (greckokatolickiego) metropolity lwowskiego, jednak w 1829 r.
oddzielono ją i oddano bezpośrednio pod zarząd Rzymu. W XIX w. nadal
postępowała tu stopniowa polonizacja duchowieństwa i wiernych, a także coraz
większe upodabnianie obrzędów cerkiewnych do obrzędowości Kościoła
rzymskokatolickiego, co było kontynuacją procesów rozpoczętych jeszcze w
okresie istnienia Rzeczypospolitej. Duże znaczenie w tym procesie odgrywał
fakt, iż większość ziemi znajdowała się tu w rękach polskiej i spolonizowanej
szlachty, która była jednocześnie opiekunami (ktitorami) miejscowych cerkwi
unickich, co dawało jej możliwość wpływania na obsadzanie parafii przez
propolsko nastawionych księży.
Zresztą “stado duchowne” unickich parochów ulegało uszczuplaniu poprzez coraz
powszechniejsze zmienianie przez poszczególnych wiernych obrządku greckiego na
łaciński, co prowadziło nieraz do likwidacji całych parafii (w latach 1810-1828
liczba parafii zmniejszyła się z 317 do 278). W dotyczącej tego problemu
broszurze wydanej w 1821 r. dla wiadomości kleru ruskiego stwierdzano, że
przemawianie z obrządku greckiego do łacińskiego tak starannie przedsiębranem i
popieranem było, iż od czasu zaprowadzenia jego do Rusi polskiej w dawnym
województwie ruskim a dziś lubelskim i części podlaskiego, ledwie trzy części
Rusi przy swoim obrządku pozostało. Gorliwość w tym największą okazywali
plebanowie łacińscy. Skutek był taki, że w latach 1819-1875 liczba unitów na
terenie diecezji chełmskiej zwiększyła się zaledwie o 32 tys. osób – z 228 tys.
do 260 tys., przy czym ich udział procentowy w ogóle ludności Królestwa spadł z
8% do 4%.
Gdy patrzymy z dzisiejszej perspektywy, znając politykę prowadzoną na
Chełmszczyźnie przez władze rosyjskie w czasie kilku ostatnich dziesięcioleci
przed I wojną światową, wydaje się logicznym przypuszczenie, że chełmscy i
południowopodlascy greko-unici (utrwalonej w Galicji nazwy “grekokatolicy”,
którą wprowadziła austriacka cesarzowa Maria Teresa tutaj nie używano) zostali
od razu otoczeni rosyjską “opieką”. Jednak przez długi czas, także po powstaniu
listopadowym (1830-1931), po którym znacznie ograniczono autonomię Królestwa
Polskiego, władze rosyjskie prawie nie ingerowały w życie Cerkwi unickiej, nie
wykorzystując czynnika etnicznego do umocnienia swoich wpływów. Kardynalną
zmianę sytuacji przyniosło powstanie styczniowe (1863-1864), po zdławieniu
którego rząd rosyjski podjął energiczne kroki mające na celu osłabienie
polskiego potencjału narodowego. Powołano wówczas Komitet Urządzający do Spraw
Królestwa Polskiego, którego celem było m.in. zlikwidowanie jego odrębności
(wszystkie urzędy i instytucje poddane zostały stopniowo bezpośrednio
ministerstwom w Petersburgu).
Wtedy też petersburska Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych i Duchownych podjęła
działania mające na celu ideologiczne pozyskanie dla rosyjskości ludności
ukraińskiej. Pierwszym głównym obszarem tych działań była Cerkiew, która miała
być oczyszczona z wpływów polskich w życiu duchowieństwa oraz łacińskich w
obrzędowości i formach organizacyjnych, drugim zaś szkolnictwo – poprzez
utworzenie na terenie Chełmszczyzny (gub. lubelska) i Południowego Podlasia
(gub. siedlecka) sieci gimnazjów i szkół ludowych z rosyjskim językiem
nauczania.
Pierwszym krokiem w nowej rosyjskiej polityce oświatowej wobec ludności
etnicznie ukraińskiej było utworzenie w Warszawie, w kwietniu 1865 roku,
specjalnego komitetu ds. szkolnictwa w diecezji che

[ole707]

A kto był ten Hruszewskij? Właściciel Hruszowa czy kolega Petlury?