Toszek

[madohora]

[madohora]

Najprościej i najszybciej do Toszka możemy dojechać pociągiem z Gliwic. Jednak jest jeden problem - odległość od stacji kolejowej do centrum wynosi ok. 1,5 km. Ja trafiłam na taki moment, że nawet nie miałam kogo zapytać o drogę, bo widocznie o tej porze nikt się nie zapuszcza na wyglądający na opuszczony dworzec. Droga co prawda droga jest przepiękna, zwłaszcza latem ale jeżeli ktoś nie lubi chodzić to nie polecam. Drugim sposobem jest dostanie się do Toszka jest dojazd autobusem 207 z Pyskowic (bilety KZK GOP i ŚKUP). Autobus zatrzymuje się w samym centrum Toszka. Tyle, że samo dojechanie do Pyskowic zajmie nam trochę czasu.

[madohora]

[madohora]

RATUSZ W TOSZKU

[madohora]

Oktoberfest w Toszku nawiązuje oczywiście do tradycji bawarskiego święta, ale warto zaznaczyć, że po XII edycjach wypracowaliśmy stałe punkty programu, które można zobaczyć tylko u nas. Przede wszystkim jest to czas zacieśniania więzi z partnerami z zagranicy Gminą Hohenau z Niemiec i Miastem Olewsk z Ukrainy. Nasi partnerzy często przyjeżdżają w asyście lokalnych artystów, którzy prezentują swój różnorodny kunszt podczas tego wydarzenia.

Na zamku panuje w tym dniu, a jest to najczęściej pierwsza sobota października, iście biesiadna atmosfera. Dbają o nią przede wszystkim zaproszone zespoły, a grali już u nas m.in.: Tyrolia Band, Kwaśnica Bavarian Show, Joanna Bartel i wielu innych wspaniałych artystów.

Podnoszenie beczek z piwem, cięcie drewna na czas, wybory króla piwnego i wspólne śpiewanie znanych utworów tego możecie się spodziewać. Stałym punktem Oktoberfestu na Zamku w Toszku są również tańce, które trwają do późnych godzin nocnych.

[madohora]

Założony w 2. poł. XII w. przy szlaku handl. z Wrocławia przez Opole i Bytom do Krakowa; w XIII w. gród kasztelański; prawa miejskie przed 1309; do 1532 w rękach Piastów Śląskich; od 1327 pod zwierzchnictwem Czech, dzielił losy polit. Śląska (zgermanizowana nazwa Tost); od 1742 w państwie pruskim; objęty plebiscytem na Śląsku 1921, pozostał w granicach Niemiec; w okresie II wojny światowej 1940–44 obóz dla internowanej ludności cywilnej różnych narodowości, 2 obozy jenieckie dla oficerów z państw Europy Zachodniej, 4 oddziały robocze jeńców sow. z obozu w Łambinowicach; od 1945 w Polsce. Ośr. usługowy; drobny przemysł spoż.; szpital dla nerwowo i psychicznie chorych, sanatorium rehabilitacyjne dla dzieci; późnogot. kościół (ok. 1450, przebudowany w stylu barok. 1713–15); zamek książąt raciborsko-opol. (poł. XV w., przebudowany i powiększony 1650–66, odbud. 1956–63); pozostałości fortyfikacji z bastejami i basztami.

[madohora]

[madohora]

Toszek jest położony w południowej Polsce, w zachodniej części województwa śląskiego i Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP), na Wyżynie Katowickiej nad rzeką Potok Toszecki. Historycznie leży na Górnym Śląsku.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa katowickiego.

[madohora]

1677 – pożar zamku i miasta

[madohora]

Atrakcje w Toszku

Zamek w Toszku. Najważniejszy i najcenniejszy zabytek w mieście, cel wizyty turystów. ...
Kościół Św. Katarzyny w Toszku. ...
Rynek w Toszku. Rynek to główny plac z miasta z fontanną i ciekawym Ratuszem z 1836 roku. ...
Kościół Św. Barbary w Toszku. ...
Ścieżka dydaktyczno-przyrodnicza Fazaniec. ...
Cmentarz żydowski w Toszku.

[madohora]

XIX-wieczne niemieckojęzyczne źródła wielokrotnie wymieniają polską nazwę miasta zaraz obok niemieckiej. Opis Prus z 1819 r. notuje dwie nazwy „Tost (Toszek)”[9]. W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 r. we Wrocławiu przez Johanna Knie miasto występuje pod obecnie używaną, polską nazwą Toszek oraz niemiecką nazwą Tost we fragmencie „Toszek, polnische Benennung von Stadt u. Schlossgemeinde Tost, Kr. Tost-Gleiwitz”

[madohora]

Pomnik św. Jana Nepomucena ufundował hrabia Christoph Leopold Colonna. Figura została wykonana z piaskowca prawdopodobnie w Pradze, na rynku toszeckim ustawiono ją w 1725 roku. Święty trzyma w rękach postać Zbawiciela, w środkowej części pomnika widnieje napis: sanCto JoaanJ nepo Mu Ceno pro Conservato Confessionis sJgLLo e’ ponte pragensJ prae CJPtato Laus et Gloria - świętemu Janowi Nepomucenowi, który za zachowanie tajemnicy spowiedzi został zrzucony z praskiego mostu, niech będzie chwała i sława.
W czasie pożaru miasta w1833 r. pomnik został mocno uszkodzony, odnowiony zdobił rynek.
W 1852 roku postument został otoczony niewysokim kutym ogrodzeniem. Toszecka legenda głosi, że figura świętego obraca się, a głowa Jana Nepomucona zwrócona jest zawsze w stronę pożaru.

[madohora]

Ul. Piastowska – miejsce, gdzie znajdowała się synagoga

Historia Żydów w Toszku rozpoczyna się w XVIII wieku. W 1724 r.mieszkał tu jeden żydowski kupiec, który został wymieniony w księdze parafialnej przy okazji kary jaką mu wymierzono "za nieuczciwość w czasie procesji po rynku", w tym samym zakupiono jednak u niego materiał na szaty kościelne. W latach 30-tych XVIII w. było 2 Żydów, jeden mieszkał na zamku, a drugi w małym domku w mieście, który był własnością hrabiego. W 1787 r.było już 69 osób wyznania mojżeszowego, co stanowiło 9,6% populacji miasta. Wszyscy oni należeli do gminy wyznaniowej w Wielowsi. Samodzielna gmina toszecka została utworzona około 1830 roku i liczyła wtedy 137 członków. W 1836 r., po wielkim pożarze miasta (1833 r.), zostala zbudowana nowa obszerna synagoga. Mieściła się na tyłach rynku, przy Hintergasse (obecnie ul. Piastowska 13). Był to okazały budynek z dużymi, zwieńczonymi półkoliście oknami, nakryty mansardowym dachem i pozbawiony ozdób. W 1926 r. według rejestru meldunkowego w mieście było 35 Żydów (1,13%).

Spośród społeczności toszeckich Żydów warto wymienić rodziny: Guttmann, Wachsmann, Kornblum.

Hirschel Wachsmann urodził się w 1783 r. w Toszku, był protoplastą rodu, z którego wywodzi się Franz Waxman wybitny kompozytor muzyki filmowej. Hirschel Wachsmann i jego żona zostali pochowani na żydowskim cmentarzu przy ulicy Wielowiejskiej.

Bernhard Guttmann,ojciec sir Ludwika Guttmanna, był kupcem i właścicielem hotelu w Toszku. Ludwik Guttman wybitny lekarz neurolog, twórca ruchu paraolimpijskiego urodził się w 1899 r. w Toszku.

Rodzina Kornblum była właścicielem hotelu i składu win w Toszku w latach 1835 -1938. Rodzinny biznes prowadził m.in. Paul Kornblum, który był zasłużonym członkiem rady miasta oraz członkiem zarządu gminy wyznaniowej w Toszku w latach 1876 – 1898.

Synagoga była miejscem kultu i spotkań toszeckich Żydów do listopada 1938 r., kiedy to w ramach akcji niszczenia świątyń i mienia żydowskiego, została podpalona i zniszczona przez bojówkarzy SA i SS - tzw. "Noc Kryształowa"(9/10.11.1938 r.). Dla upamiętnienia toszeckich Żydów, z inicjatywy nauczyciela Pana Grzegorza Kamińskiego, w 2012 r. odsłonięto tablicę wmurowaną w chodnik przy ulicy Piastowskiej.

[madohora]

Kościół św. Barbary

Pierwsza informacja o drewnianej kapliczce św. Barbary i otaczjącym go cmentarzu pochodzi z 1679 r. J. Chrząszcz cytuje protokół z wizytacji kościelnej - " w kaplicy są 3 ołtarze bez jakichkolwiek ozdób", a "kaplica stoi tam od niepamiętnych czasów". Hrabia Franciszek Karol Kotuliński (von Kottulinski) i jego żona patronowali budowie nowego kościółka św. Barbary (ok.1720 r.), który zastapił wysłużony, drewniany budynek. W 1813 r., w czasie przemarszu wojsk rosyjskich za wycofującymi się wojskami francuskimi (wojna Napoleona z Rosją), kaplica została zajęta przez Rosjan i zamieniona na magazyn prochu. W czasie wielkiego pożaru miasta (1833 r.) uległa zniszczeniu. Kościół został odbudowany w 1849 r. dzięki staraniom proboszcza ks. Carla Bannerta, który był dziekanem toszeckim. Wnętrze ozdobiono i wyposażono w stylu barokowym.

Cmentarz wokół kościoła rozrastał się. Zachował się m.in. neogotycki krzyż nagrobny ks. Josepfusa Heidenreicha z 1863 r. oraz nagrobek ks. Bannerta z 1898 r.

Kościół został gruntownie odrestaurowany w 2005 roku za sprawą ks. proboszcza Mariana Piotrowskiego, który spoczywa na cmentarzu obok innych zasłużonych proboszczów toszeckiej parafii. W 2000 r. pod murem kościoła postawiono nagrobek poświęcony ofiarom obozu NKWD w Toszku. Ufundowany przez rodziny ofiar, zawiera 12 nazwisk więźniów pochowanych na tym cmentarzu po likwidacji łagru, który mieścił się na terenie Szpitala. Dwujęzyczny napis głosi: "W listopadzie 1945 r. z obozu NKWD w Toszku zwolnieni – nareszcie wolni! Niestety chorzy i wyczerpani, aby drogę do domu podjąć. Dziękujemy siostrom zakonnym oraz mieszkańcom Toszka za ofiarną opiekę, zaś proboszczowi Labus za chrześcijański pochówek".

[madohora]

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Chotulin magno[6][7]. Miejscowość nosiła również nazwy:
Kotulin Wielki
niem. Groß Kottulin do 1936 roku
niem. Rodenau od 1936 roku

[madohora]

Heinrich Adamy swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia jako najstarszą zanotowaną nazwę miejscowości Kotlischowice podając jej znaczenie „Kesselschmeide”, czyli po polsku „Kotlarnia”. W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie wieś występuje pod niemiecką nazwą Kottlischowitz. Spis wymienia również części wsi: folwark Trembaczow oraz młyn wodny o nazwie – Zielony Młyn

[madohora]

SKAZAŃCY CZY WAMPIRY - Polskie Radio

[madohora]

TOSZEK - DROGA Z DWORCA KOLEJOWEGO DO CENTRUM MIASTA SIERPIEŃ

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

PRZYDROŻNA KAPLICZKA SCHOWANA WŚRÓD DRZEW

[madohora]

POMIĘDZY GÓRNYMI OKNAMI BUDYNKU WNĘKA Z FIGURĄ MATKI BOSKIEJ

[madohora]

[madohora]

I JESZCZE JEDNA PRZYDROŻNA KAPLICZKA

[madohora]

[madohora]

Proponowane przeze mnie trasy to: z Bytomia do Pyskowic wybrać autobus linii 20 - wówczas przejeżdżamy przez Zbrosławice {(Zrujnowany Pałac (trzeba wiedzieć który to, bo dzisiaj wygląda jak ruina domu a nie pałac), Kościół w Zbrosławicach, Klub Jeździecki oraz Pałac w Kamieńcu i Kościół w Kamieńcu) - wszystkie te rzeczy z zewnątrz możemy zobaczyć z okna autobusu KZK GOP), po drodze możemy zaliczyć Stację Wodą Zawada, tutaj już trzeba wysiąść i kawał drogi podejść pod stację) a następnie z Pyskowic dojechać do Toszka, gdzie możemy spędzić pół dnia. Z Toszka wracamy do Pyskowic - zwiedzamy Pyskowice i autobusem KZK GOP wracamy do Gliwic, jeżeli starszy nam czasu możemy odwiedzić Palmiarnię i podejść na rynek w Gliwicach.

[madohora]

Możemy też wybrać opcję, którą ja wybrałam - pociągiem lub autobusem (870, 840, 6) z Katowic dojeżdżamy do Gliwic, przesiadamy się na pociąg do Strzelec Opolskich, wysiadamy w Toszku. Zwiedzamy Toszek (w zależności od tego co chcemy zobaczyć zajmie nam to od 2 do 3 godzin (z kawą - a jest gdzie tę kawę wypić, nawet wcześnie rano+) i z dojściem z dworca. Nie mamy innego wyjścia (pociąg jest po godzinie 13:00) autobusem podjeżdżamy do Pyskowic, zwiedzamy Pyskowice (rynek, ratusz, kościół Św. Mikołaja) i stąd wracamy albo do Gliwic (czas przejazdu 15 minut) albo do Bytomia - tutaj jedziemy ponad godzinę ale po drodze możemy pooglądać wspomniane przeze mnie obiekty.

[madohora]

Żadnego problemu nie ma, gdy dysponujemy samochodem.

[madohora]

Ja sobie wzięłam na ambicję sprawdzić - jak daleko zaprowadzi mnie karta ŚKUP, stąd moje podróże autobusami, biorę pod uwagę wszystkie możliwe przesiadki

[madohora]

[madohora4]

KOTLISZOWICE.

[madohora]

Do rynku doprowadzą nas wąskie uliczki, świadczące o średniowiecznym pochodzeniu miejscowości

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Toszek - kasztelanię Toszecką wspomniano już w 1222 roku. Przy rynku stoi ratusz z 1836 roku. Na mnie ratusz zrobił wrażenie jakby nie pasował do otaczającego go rynku, To moje subiektywne odczucie ale dla mnie robił wrażenie "za dużego, za okazałego" przy tak małym dzisiejszym terenie rynku. W środku rynku kolumna Św. Jana Nepomucena.

[madohora]

RATUSZ wybudowany w 1836

[madohora]

RYNEK W TOSZKU

[madohora]

Ubiegam pytanie w Lublińcu też byłam ale to w następnym wątku. Do Rybnika nie dojechałam

[madohora]

KOLUMNA JANA NEPOMUCENA NA RYNKU W TOSZKU

[madohora]

W centrum Toszka znajduje się Kościół Świętej Katarzyny Aleksandryjskiej z połowy XV wieku, przebudowany w latach 1713 - 1718

[madohora]

OTOCZENIE KOŚCIOŁA

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

w dole:
Dom Bractwa Strzeleckiego – budynek znajdujący się na ulicy Strzeleckiej naprzeciw schodów wiodących z placu kościelnego, obecnie opuszczony i niszczejący.
Dolny dwór – budynek znajdujący się w podwórzu za domem Bractwa Strzeleckiego, obecnie mieszczą się w nim mieszkania komunalne.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Zamek w Toszku prawdopodobnie został wzniesiony za czasów panowania Bolesława Krzywoustego, W 1429 roku został zniszczony przez Husytów i odbudowany przez księcia Przemysława w XV wieku. W kolejnych latach zamek zmieniał właścicieli i należał do Habsburgów, Redernów, Colonnów - Kasper Cnolonn przebudował zamek w 1666 roku. W 1791 zamek kupił baron
von Eichendorff, ojciec znanego poety. Kolejnymi właścicielami zamku stała się rodzina Gaschinów, z którymi łączy się legenda o złotej kaczce. W 1811 roku nastąpił w nim wielki pożar. Podobno podczas ucieczki hrabina Gizela Gaschin schowała w podziemiach zamku złotą kaczkę siedzącą na jedenastu złotych jajkach. Od tego czasu zamek popadał w ruinę. W latach 1956-1963 został częściowo zrekonstruowany. Zamek posiada skrzydło mieszkalne, z dwiema ośmiobocznymi wieżami, dawne budynki stajni, mury obronne z bastejami oraz wieżę narożną. Obecnie w zamku ma siedzibę Centrum Kultury Zamek w Toszku

Źródła: Od Jury po Beskidy, Śląskie Przewodnik Pozytywny, Wikipedia.pl, zdjęcia: archiwum i własne

[madohora]

ZAMEK W TOSZKU

[madohora]

[madohora]

*

[madohora]

[madohora]

Pewna pani z Toszka
Zaginęła broszka
Wszędzie szukała
Innej nie miała
Zmartwiła się. Troszkę.

[madohora]

[madohora]

Ludność miasta: ogółem — 3,6 tys. mieszkańców (2019)
Gęstość zaludnienia: 360,0 os/km2 (2019)
Powierzchnia: 10 km2
Współrzędne geograficzne: długość geograficzna: 18°31′E, szerokość geograficzna: 50°27′N
Data założenia miasta: 2. poł. XII w.
Prawa miejskie: nadanie praw — przed 1309

[madohora]

Toszek (niem. Tost) – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie gliwickim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Toszek.
Według danych ze stycznia 2013 r. miasto Toszek zajmuje 543. miejsce na liście największych miast Polski według powierzchni oraz 674. miejsce na liście największych miast Polski według ludności

[madohora]

W polskojęzycznym dokumencie pruskim z 1750 r. miejscowość jest wymieniona jako Tost

[madohora]

XIX-wieczne niemieckojęzyczne źródła wielokrotnie wymieniają polską nazwę miasta zaraz obok niemieckiej. Opis Prus z 1819 r. notuje dwie nazwy „Tost (Toszek)”. W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 r. we Wrocławiu przez Johanna Knie miasto występuje pod obecnie używaną, polską nazwą Toszek oraz niemiecką nazwą Tost we fragmencie „Toszek, polnische Benennung von Stadt u. Schlossgemeinde Tost, Kr. Tost-Gleiwitz”.

[madohora]

Statystyczny opis Prus z 1837 r. notuje „Tost (pol. Toszeck)”. Polską nazwę Toszek oraz Toszecko w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 r. wymienił śląski pisarz Józef Lompa. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje kilka nazw miejscowości „Tossetz, Tossek, Toscheck und Thosech”

[madohora]

Cmentarz żydowski w Toszku – został założony w I połowie XIX wieku i znajduje się przy ulicy Wielowiejskiej. Ma powierzchnię 0,2 ha. Został zniszczony podczas II wojny światowej. Do naszych czasów zachowało się osiem stojących macew
Znajdują się tutaj między innymi groby Hirschela Wachsmanna (1783-1856) i Ernestine Blumenthal (1792-1855) - dziadków Franza Waxmana, kompozytora, autora muzyki filmowej, laureata wielu nagród, w tym dwóch Oskarów.

[madohora]

Obóz utworzony w maju 1945, istniał do 25 listopada 1945 r. Usytuowany na terenie oflagu dla jeńców alianckich, w zabudowaniach zniszczonego szpitala psychiatrycznego. Podlegał komendanturze we wschodnim Berlinie, w dzielnicy Karlshorst. W lipcu 1945 r. z przepełnionego więzienia w Budziszynie przewieziono do Toszka w trzech transportach 3665 cywilów. Transport odbywał się 6-8 dni, w bydlęcych wagonach kolejowych, w wyniku czego zmarło w nim kilkanaście osób. W obozie znajdowało się już wtedy ok. 1000 więźniów z Wrocławia i Górnego Śląska. Najprawdopodobniej w obozie przebywało 4600 osadzonych, w tym 30 kobiet. Kierownikiem więzienia był płk. Pylajew.

[madohora]

Dawny budynek NKWD obecnie Szpital Psychiatryczny

[madohora]

[madohora]

Kościół ewangelicki

Kościół ewangelicki już nie istnieje, jego ruiny zostały ostatecznie rozebrane na początku lat 80. XX w., ale pamięć o toszeckich ewangelikach przetrwała.

W drugiej połowie XIX w.w Toszku było około 320 mieszkańców wyznania ewangelickiego, którzy należeli do parafii strzeleckiej. Swoje nabożeństwa odprawiali m.in.w jednej z sal ratuszowych. W 1872 r. toszecka wspólnota zakupiła parcelę pod budowę kościoła za kwotę 5000 talarów.

15 kwietnia 1874 r. powołano do życia toszecko- pyskowicką parafię ewangelicką. Pierwszym jej proboszczem został M. Fischer. 9 maja 1875 roku położono kamień węgielny pod budowę świątyni, a już 29 czerwca 1876 w święto św. Piotra i Pawła, została poświęcona. W budynku przy kościele działała szkoła ewangelicka. Od 1882 r. do parafii należała też jedna czwarta cmentarza komunalnego. W 1912 roku dobudowano zakrystię. W 1925 r., z okazji 50-lecia kościoła św. Piotra i Pawła, odnowiono wnętrza, nad ołtarzem zawieszono obraz Reimanna "Błogosławiący Chrystus". Kościół fukcjonował do 1966 r.

[madohora]

(Kudery). Johannes Chrząszcz przyjmuje, że nazwa miasta pochodzi od zwierzęcia tchórza i Toszek oznacza miejsce, w którym te zwierzęta występowały. Współczesna etymologia wiąże nazwę Toszek z osobą, być może założycielem grodu.

[madohora]

Toszek (niem. Tost) – miasto w Polsce, w województwie śląskim, w powiecie gliwickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Toszek.
Według danych z grudnia 2023 r. miasto Toszek zajmuje 577. miejsce na liście miast Polski według powierzchni oraz 675. miejsce na liście miast Polski według ludności

[madohora]

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Tossez. Księga wymienia również wsie, które w procesach urbanizacyjnych zostały wchłonięte przez miasto jak Łączkę w formie Lanzky[5][6] W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił miejscowość w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jej łacińską nazwę: Tostum
W polskojęzycznym dokumencie pruskim z 1750 r. miejscowość jest wymieniona jako Tost/

[madohora]

Opis Górnego Śląska z 1865 r. charakteryzując ludność Toszka zamieszkującą w połowie XIX w. miasto podaje informację, że większość mieszkańców to Polacy – „Die Bevölkerung ist polnischer Abstammung und spricht auch meist polnisch, doch giebt es nur noch Wenige, und dies sind lediglich ältere Leute, welche nicht deutsch verstehen”, czyli w tłumaczeniu „Ludność ma polskie pochodzenie i najczęściej też mówi po polsku, ale jest już tylko niewielu, i to wyłącznie starszej daty, którzy wcale nie znają niemieckiego.”[13] Podczas niemieckiego spisu powszechnego w 1910 roku z ogółem 2423 mieszkańców 667 zadeklarowało język polski jako ojczysty, a 1518 język niemiecki
W ramach plebiscytu na Górnym Śląsku w 1921 roku w Toszku zdecydowana większość, bo 1348 głosów opowiedziało się za pozostaniem w Niemczech, a 217 za przyłączeniem do Polski. Po podziale Górnego Śląska w 1922 roku Toszek pozostał w Niemczech

[madohora]

miasto powstało między 1155, a 1201 r. (prawdopodobnie założone około 1163 r. przez Bolesława Wysokiego)
1201 – pierwsza wzmianka o miejscowości w bulli papieża Innocentego III – o kościele pw. św. Piotra w Tossecz
1201-1281 – Toszek częścią państwa górnośląskiego
1235 – Toszek otrzymuje prawa miejskie
1281-1355 – miasto częścią księstwa kozielsko-bytomskiego
1303-1328 – stolica księstwa toszeckiego
1357-1414 – ziemia toszecka częścią księstwa cieszyńskiego
1532-1742 – Toszek pod panowaniem dynastii habsburskiej
1677 – pożar zamku i miasta
1811 – pożar zamku, właścicielem Gaschinowie
1833 – pożar miasta
1881 – utworzenie prowincjonalnego domu pracy przymusowej
1924 – Toszek po raz pierwszy zajaśniał światłem elektrycznym
1945 – na terenie miasta istniał obóz NKWD
1957-1963 – częściowa odbudowa toszeckiego zamku
1974 – Toszek uznany „Mistrzem Gospodarności”

[madohora]

Kolumna z postacią św. Jana Nepomucena – kolumna znajduje się na rynku.
Pomnik pomordowanych przez NKWD w Toszku
Głaz ku czci poległych w czasie I i II wojny światowej

[madohora]

Synagoga w Toszku – nieistniejąca synagoga znajdująca się w Toszku przy ulicy Piastowskiej.
Synagoga została zbudowana w 1840 roku. Podczas II wojny światowej hitlerowcy zdewastowali synagogę. Po zakończeniu wojny synagoga pozostawała przez wiele lat opuszczona i popadała w ruinę. W latach 80. została rozebrana, a w 1999 roku na jej podmurówce wzniesiono budynek mieszkalny.

[madohora]

zmuszanie do ciężkiej i wyczerpującej pracy np. wyrywanie gołymi rękoma wysokich ostów
bicie więźniów w celach gumowymi wężami wypełnionymi piaskiem
bicie pałką młodych mężczyzn po narządach płciowych
bicie więźniów pałkami w drodze na pola
zmuszanie więźniów do połykania żywych żab
wciskanie z pomocą bagnetu do ust więźniów żywych myszy (uduszenia)
rozstrzelanie strzałem w tył głowy (w ten sposób zginął 1 więzień)

[madohora]

[madohora]

Ratusz w Toszku – zabytkowa siedziba władz miejskich znajdująca się w mieście Toszek, w powiecie gliwickim, w województwie śląskim.
Jest to budowla wzniesiona w stylu klasycystycznym w 1836 roku. Jest usytuowana szczytowo i znajduje się we wschodniej pierzei Rynku. Ratusz powstał na miejscu poprzedniej budowli z 1767 roku. Budynek charakteryzuje się monumentalną fasadą z parą narożnikowych wież. Ratusz jest murowany i otynkowany
Podczas II wojny światowej budynek został uszkodzony, odbudowano go pod koniec lat 50. XX wieku pod nadzorem Ireneusza Sławińskiego.

[madohora]

Toszek: Boczna, Chrobrego, Dworcowa, Dzierżonia, Eichendorffa, Gliwicka, Głowackiego, Górnośląska, Ludwiga Guttmanna, Harcerska, ks. Jana Twardowskiego, Kilińskiego, Kolejowa, Konopnickiej, Kościelna, Krasińskiego, Leśna, Ludowa, K. Miarki, Mickiewicza, Miła, Młyńska, G. Morcinka, Ogrodowa, Oracze, Piastowska, Poddworcowa, Podwale, Poprzeczna, Powstańców, Ratuszowa, Reymonta, Rynek, Sarnowska, Skłodowska, Słowackiego, Stary Młyn, Strzelecka, Szewska, Tarnogórska, Wąska, Wiejska, Wielowiejska, Wilkowicka, Wolności, Zamkowa
Boguszyce: Łąkowa, Osiedlowa, Polna, Ujazdowska, Wiejska
Ciochowice: Boczna, Dworcowa, Krótka, Leśna, Nad Potokiem, Osiedlowa, Szkolna, Toszecka, Wiejska, Wysoka, Grabów: Gliwicka
Kotliszowice: Szkolna, Wiejska, Wielowiejska
Pisarzowice: Górna, Kolejowa, Leśna, Ogrodowa, Polna, Toszecka, Wiejska
Sarnów: Stawowa, Wiejska
Wilkowiczki: Górna, Kotliszowicka, Leśna, Osiedlowa, Polna, Toszecka, Wiejska

[madohora]

Zamek w Toszku – zabytkowy zamek z XV w., częściowo zrekonstruowana w drugiej połowie XX w., obecnie siedziba toszeckich placówek kultury.

[madohora]

Całość pierwotnego założenia zamku znajduje się dziś pod ziemią. Prace archeologiczne pozwoliły stwierdzić, że do pierwszej murowanej budowli należy środkowa część bramy wjazdowej. Również czterokondygnacyjna baszta u podstawy czworoboczna, powyżej ośmioboczna stoi na swoim pierwotnym miejscu, kryjąc pod sobą głębokie lochy. Za czasów Colonna powstały dwie boczne flankujące wjazd wieże. Budynek od północnej strony muru obronnego był w XVII w. stajnią, o czym świadczyły zachowane ozdobne żłoby końskie w formie wnęk; w XVIII w. zamieniony został na oranżerię. Prace przy przebudowie zamku zlecił Colonny mediolańskiemu architektowi Janowi Seregno, który był prawdopodobnie autorem projektu dwóch kamiennych ozdobnych portali: mniejszego nad wjazdem do stajni (z herbem Colonnów) i głównego wiodącego do rezydencji.
Obecnie zamek stanowi siedzibę Centrum Kultury „Zamek w Toszku”, którego dyrektorem jest Artur Czok.

[madohora]

Nazwa miasta Toszek występuje w poszczególnych dokumentach zamieszczonych w Codex Diplomaticus Silesiae w różnych odmianach pisowni i tak:
1201 r. - Tosses
1222 r. - Tossech
1245 r.- Thosech
1246 r. - Toschecz
Jej pochodzenie nie jest w pełni wyjaśnione, istnieje kilka hipotez. Jedna wywodzi nazwę od słowiańskiego słowa tas, tasz, tasik, tasa czyli buda kramarska płatami okryta (pogląd J. Kudery).
Johannes Chrząszcz przyjmuje, że nazwa miasta pochodzi od zwierzęcia tchórza i Toszek oznacza miejsce, w którym te zwierzęta występowały. Współczesna etymologia wiąże nazwę Toszek z osobą, być może założycielem grodu.Według S. Responda nazwa miasta jest nazwą dzierżawczą od imienia osoby Toszek, Toszecz, co stanowi skrócenie imienia Tolisław, Tolimir.Wszyskie te, choć bardzo różne hipotezy, potwierdzają słowiańskie pochodzenie nazwy miasta.
Jest oczywiście także barwna legenda, która wyjaśnia, że miasto otrzymało nazwę dla upamiętnienia psa o imieniu Toszek, który uratował życie księciu, gdy ten polował w okolicy wzgórza zamkowego.

[madohora]

ok.1404 – 1414r. - Toszek należy do księstwa cieszyńskiego (Bolesław cieszyński).
1414 - 1445 - Toszek częścią księstwa oświęcimskiego (Kazimierz oświęcimski); w czasie wojen husyckich (1419 -1436) w 1430r. zamek w Toszku zostaje spalony.
1445r.- 1484 r. - Toszek pod rządami samodzielnego (drugiego i ostatniego) księcia toszeckiego Przemysława (ok.1425 1484), który odbudował zamek i wzniósł nowy kościół parafialny pod wezwaniem św.Katarzyny Aleksandryjskiej. Książę Przemysław nie miał syna (jedyna córka została przełożoną - przeoryszą - klarysek we Wrocławiu) i po jego śmierci księstwo toszeckie wróciło do książąt oświęcimskich. Książę Przemysław spoczywa w podziemiach toszeckiego kościoła parafialnego.
1497 r. - 1532 r. - Toszek pozostaje w rękach książą opolskich.
1532 r. - Po śmierci ostatniego Piasta opolskiego księcia Jana Dobrego, Toszek wraz z całym księstwem opolsko -raciborskim przechodzi we władanie Habsburgów.
1557r. - Toszek znajduje się jako zastaw majątkowy, a od 1585r. jako własnośćw rękach rodziny von Redern.
1627 r. - Toszek i Pyskowice zostają zniszczone przez wojska Mansfelda w czasie wojny 30-letniej.
1638 r. - właścicielem Toszka i Pyskowic zostaje Caspar von Colonna. Jako protestant -początkowo walczył przeciwko cesarzowi, jednak zmienił wyznanie i zyskał przychylność cesarza, który obdarzył go tytułem hrabiowskim. Hrabia Caspar Colonna cieszył się uznamiem na dworze polskiego króla, a z królem Janem Kazimierzem łączyła go osobista przyjażń. Królowa Maria Ludwika uczyniła hrabiego administratorem swoich wpływów z księstw opolsko – raciborskiego, które otrzymała jako zastaw od cesarza Ferdynanda III Habsburga.
1661r. - 1666r. - hrabia Caspar Colonna przebudowuje zamek w Toszku nadając mu charakter wspaniałej rezydencji magnackiej(pochowany został w kościele parafialnym). Toszek pozostawał własnością rodu Colonna do roku 1707 oraz popownie w latach 1752 – 1759.

[madohora]

1906 r. - powstaje gazownia zbudowan przez firmę Hempel z Berlina i miasto otrzymuje oświetlenie gazowe.
1911 r. - powstaje nowa szkoła przy ulicy Dworcowej .
1920 r. - wczasie drugiego powstania śląskiego na terenie miasta wybuchają zamieszki; spokój przywrócił oddział wojsk włoskich, powołano polsko – niemiecką policję Apo dla utrzymania porządku w mieście.
1921 r. 20 marca - plebiscyt na Śląsku, w Toszku wynik głosowania korzystny dla Niemców.
W maju, wraz z wybuchem III powstania śląskiego, powstańcy opanowują miasto i powołują swojego burmistrza oraz nową radę miejską.
1924 r. - prąd elektryczny dociera do toszeckich domów.
1940r. - 1945r. - na terenie obecnego Szpitala funkcjonuje niemiecki obóz dla jeńców angielskich, francuskich, tzw. OflagVIII.
1945 r. 23 stycznia - do miasta wkraczają oddziały Armii Czerwonej.
1945 maj - na ternie Szpitala powstaje obóz NKWD, w którym przetrzymywano Niemców aż do listopada 1945r. Około 3500 osób zginęło i zostało pochowanych w zbiorowej mogile w pobliżu cmentarza żydowskiego.
1963 r. - częściowo odbudowany Zamek zostaje udostępniony mieszkańcom i turystom; działa m.in.: kino"Zameczek", niewielkie muzeum.
1974 r. - miasto otrzymuje tytuł "Mistrza Gospodarności" w ogólnopolskim konkursie organizowanym przez Ministerstwo Gospodarki Terenowej.

[madohora]

Dawny pałac rodziny Guradze

[madohora]

W średniowieczu przez Toszek przebiegał ważny szlak handlowy prowadzący z

Krakowa do Wrocławia, stąd wiele domów w mieście położonych było wzdłuż tej drogi.

W XVII wieku Toszek należał do nielicznych miast księstwa opolsko – raciborskiego, które posiadały zachowane mury obronne. Do miasta prowadziły dwie bramy miejskie: wschodnia – Pyskowicka i południowa – Strzelecka. Bramy miały duże znaczenie w układzie fortyfikacyjnym, pełniąc rolę wjazdu do miasta, musiały jednocześnie zapewnić jego obronę. Możemy przypuszczać, że ich kształt nie różnił się zasadniczo od charakterystycznych dla XVI wieku typu bramy miejskiej – "przejazdowej, prostokątnej wieży bramnej". Część murów obronnych wraz z bramami została rozebrana w1767 roku, a kamień wykorzystano do budowy nowego, murowanego ratusza.

Miasto miało zabudowę drewnianą, jeszcze w1787 r.: na 137 domów tylko 5 było krytych dachówką, a pozostałe gontem.

Centralnym placem miasta był rynek, który początkowo pełnił funkcje handlowe, a następnie wraz z rozwojem samodzielności rady miejskiej, nabierał coraz większego znaczenia. Celom handlowym służyły ławy i kramy – budy, w których rzemieślnicy i kupcy wystawiali swoje towary. W Toszku na rynku na pewno znajdowały się ławy piekarskie, rzeźnicze, szewskie, krawieckie, kowalskie i solne, bowiem przedstawiciele tych rzemiosł mieszkali i pracowali w mieście, np. w 1534 roku było 26 szewców!

Najważniejszym obiektem na rynku był ratusz jako siedziba władz miejskich. Śląskie ratusze wyróżniały się swoim kształtem - budynek założony był zwykle na planie prostokąta, a najważniejszym akcentem budowli była wysoka wieża na planie kwadratu przylegająca jako odrębny fragment. Podobny budynek był na toszecki rynku, choć informacje o dwupiętrowym, murowanym ratuszu mamy dopiero z 1767 roku. Jak podaje J. Chrząszcz: "88 furmanek kamienia ze starych murów miejskich zużyto przy budowie nowego ratusza."

Miasto i zamek kilka razy niszczył pożar. Pierwszy wielki pożar zniszczył miasto 18 sierpnia 1677r., z kolei w 1728 roku piorun uderzył w jedną z wież zamkowych, a 29 marca 1811 roku całkowicie spłonął zamek.

W mieście największy pożar wybuchł w nocy 20 maja 1833 roku, spłonęły wtedy 122 domy, 96 budynków gospodarczych, 15 stodół i ratusz. Pogorzelcy otrzymali pomoc od mieszkańców sąsiednich Pyskowic i Strzelec Opolskich. Odbudowa miasta była bardzo kosztowna i wiązała się ze zmianą założenia urbanistycznego. Rozebrano resztki murów obronnych, poszerzono i wytyczono regularne drogi, zbudowano murowane kamienice wokół rynku. Obudowano ratusz: "kosztował 22000 talarów, budowę zakończono w 1836 roku".

Przez kolejne lata rynek był miejscem, gdzie kocentrowało się życie miasta, odbywały się targi, a także parady wojskowe, ustawiano karuzele, świętowano.

[madohora]

Od figury św. Jana Nepomucena na toszeckim rynku rozpoczyna swój bieg Śląsko -Morawska Droga św. Jakuba - Via Regio Górnego Śląska. W średniowieczu pątnicy udający się do Composteli pielgrzymowali trzymając się utartych szlaków handlowych. Jedna z takich dróg prowadziła w kierunku Czech na Morawy. Grupa pasjonatów, którym bliska jest idea pielgrzymowania szlakiem św. Jakuba, w 2014 r. powołała do życia Górnośląski Klub Przyjaciół Camino. Członkowie klubu podjęli inicjatywę wytyczenia odcinka śląsko – morawskiego szlaku w celu połączenia Via Regio i czeskiej "Drogi Morawskiej". Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Toszeckiej włączyło się do prac nad oznakowaniem odcinka szlaku, który przebiega przez ziemię toszecką oraz podjęło działania popularyzujące ideę pielgrzymowania. Jeden z odcinków Śląsko – Morawskej Drogi św. Jakuba rozpoczyna się w Toszku, dalej biegnie przez Stare Pawłowice, Słupsko, Poniszowice, Pławniowice, Kleszczów, Łany Wielkie, Sośnicowice, Tworóg Mały, "Magdalenka" Rudy Raciborskie w kierunku Krzanowic przy granicy Polsko – Czeskiej.

[madohora]

Anstalt - Oflag – Obóz NKWD

Miasto Toszek – niemiecka nazwa Tost – w XIX wieku należało do powiatu ziemskiego Tost-Gleiwitz, który był częścią prowincji śląskiej państwa pruskiego a następnie Cesarstwa Niemieckiego.

Zakład - Anstalt

W 1881 roku władze miasta podjęły decyzję o utworzeniu na terenie dawnego garnizonu wojskowego Prowincjonalnego Domu Pracy Przymusowej.

W grudniu 1881 roku przybyli pierwsi skazani, którzy pracowali na polach należących do Zakładu. W 1884 roku zakończono rozbudowę. Opis wg J. Chrząszcza: Główny obiekt to budynek z surowej cegły, z dwoma skrzydłami. Długość frontowa wynosi 77 m. Położony jest przy ulicy pyskowickiej, na skraju płaskowyża, z daleka widoczny. Budynki gospodarcze oraz dyrekcja położone są po stronie północno-zachodniej, od nich zaś na wschód jest jeszcze jeden dwupiętrowy dom (...). Właściwy budynek zakładu otoczony został wysokim murem. Od strony południowej w kierunku dworca rozciągają się pola zakładu poprawczego.

W latach 90-tych XIX wieku Zakład – Anstalt rozwijał się powiększając liczbę chorych, nad którymi roztaczał opiekę, a także rozbudowano wodociąg, powiększono gospodarstwo rolne. Od 1890 roku oficjalna nazwa tej instytucji to: Prowincjonalny Zakład Lecznictwa i Opieki, w skrócie z języka niemieckiego nazywany był Anstalt (do dnia dzisiejszego najstarsi mieszkańcy Toszka tak określają Szpital).

Oflag

Wybuch wojny w 1939 roku nie zmienił spokojnej sytuacji w miasteczku położonym na wschodnich rubieżach III Rzeszy. Dopiero wybuch wojny z Francją w czerwcu 1940 roku spowodował, że władze niemieckie przekształciły Anstalt w Oflag (skrót od Offizierslager für kriegsgefangene Offiziere ), czyli obóz dla oficerów. Do Toszka zaczęły przybywać koleją transporty jeńców brytyjskich wziętych do niewoli niemieckiej na terenie Francji. Pierwszy transport, ok. 800 internowanych dotarł do miasta 11 października 1940 r. Byli to jeńcy z obozu w Huy (Belgia). W obozie toszeckim przebywali jeńcy brytyjscy, francuscy i amerykańscy, byli to nie tylko wojskowi, ale także internowani cywile. Mimo trudnych warunków internowani próbowali zagospodarować sobie czas, organizowali odczyty, koncerty, korzystali z biblioteki.

W oflagu toszeckim przebywał mi.in. Giles Romilly, siostrzeniec W. Churchilla i znany angielski pisarz Penham Grenville Wodehouse. Pisarz przebywał w Toszku od lata 1940 do czerwca 1941 roku. W audycji radiowej emitowanej z Berlina 6 sierpnia 1941 r., zatytułowanej „Dom wariatów“, tak mówił o swoim pobycie w Toszku: władzom zależało przede wszystkim na tym, by każdego ranka liczba internowanych się zgadzała, tak więc byliśmy liczeni dwukrotnie – 7.30 rano i na godzinę przed ciszą nocną. Poza tymi ograniczeniami, byliśmy pozostawieni sami sobie.(...) Mogliśmy uczyć się francuskiego, niemieckiego, włoskiego, hiszpańskiego, pierwszej pomocy i stenografii, mogliśmy zgłębiać bogactwa angielskiej i francuskiej literatury.

Najstarsi mieszkańcy Toszka pamiętają jeszcze angielskich i francuskich jeńców. Opowiadali, że jeńcy mogli otrzymywać paczki od swoich rodzin. W każdą sobotę dwóch więźniów z jednym strażnikiem udawało się na pocztę w Toszku i odbierało listy i paczki, które następnie ładowali na wózek (rodzaj platformy) i ciągnęli do obozu. Latem jeńcy francuscy wędrowali ze strażnikiem do Wilkowiczek, nad staw, aby łapać żaby, które następnie piekli na ognisku.

Rotacja internowanych była dość duża, wielu transportowano do Kluczborka, np. grupa 450 Brytyjczyków w grudniu 1943, czy na teren Francji do Giromagny, jak podaje raport Czerwonego Krzyża z 28. 10. 1943r.

Obóz NKWD

Armia Czerwona wkroczyła do Toszka 22/23 stycznia 1945 i po zajęciu budynków Szpitala władze radzieckie przystąpiły do tworzenia nowego obozu.

Obóz utworzony w maju 1945, istniał do 25 listopada 1945 roku, podlegał komendanturze we wschodnim Berlinie, w dzielnicy Karlshorst. W lipcu 1945 roku z przepełnionego więzienia w Budziszynie przewieziono do Toszka w trzech transportach 3665 cywilów. Transport odbywał się 6-8 dni, w bydlęcych wagonach kolejowych, w wyniku czego zmarło w nim kilkanaście osób. W obozie znajdowało się już wtedy ok. 1000 więźniów z Wrocławia i Górnego Śląska. Najprawdopodobniej w obozie przebywało 4600 osadzonych, w tym 30 kobiet. Komendantem obozu był pułkownik Pylajew, strażnikami byli żołnierze radzieccy, członkowie NKWD, wśród nich okrucieństwem wyróżniał się podpułkownik Sagailnij, którego więźniowie nazywali"Krwawy pies.”

Toszek był surowym obozem pracy przymusowej, w którym więźniowie pracowali wyłącznie ręcznie, bez narzędzi, na polu i w lesie. Strażnicy często stosowali wobec nich przemoc i w wyniku ciężkich pobić więźniowie umierali. Ludzie, którzy zmarli podczas pracy pochowani zostali w prowizorycznym grobie na obrzeżach miasta.

Więźniowie byli przeważnie umieszczani w głównym budynku obecnego szpitala (blok D). W obozie obowiązywał czas moskiewski. Osadzonych budzono o 3 nad ranem głośnymi krzykami.

"Jedzenie wydawano na podwórzu. Każdy więzień otrzymywał chochlę trudnej do zdefiniowania zupy. Stanowiło nią 90% słonej wody oraz kruszyny twardych jak kamień ziaren kukurydzy i kawałki flaków. Ponadto na 4 ludzi przypadał 1 chleb.” Po porannym posiłku mężczyzn zestawiano w grupy robocze, które szły kilka kilometrów na olbrzymie kartofliska wokół obozu. Zmuszano ich do pracy od rana do wieczora. Kto zostawał w tyle, był bity pałką.

Więźniów traktowano okrutnie, ci, którzy przeżyli opowiadali, że na porządku dziennym były tortury:

· zmuszanie do ciężkiej i wyczerpującej pracy np. wyrywanie gołymi rękoma wysokich ostów

· bicie więźniów w celach gumowymi wężami wypełnionymi piaskiem

· bicie pałką młodych mężczyzn po narządach płciowych

· bicie więźniów pałkami w drodze na pola

· zmuszanie więźniów do połykania żywych żab

· wciskanie z pomocą bagnetu do ust więźniów żywych myszy (uduszenia)

· rozstrzelanie strzałem w tył głowy (w ten sposób zginął 1 więzień, złapany po nieudanej ucieczce z obozu)

W wyniku tortur, głodu i chorób więźniowie codziennie umierali. W obozie znajdował się lazaret – szpital, w którym było trzech lekarzy – więźniów.

Mieszkańcy Toszka pamiętają furmanki pełne ludzkich ciał, które codziennie jechały ze Szpitala w kierunku tzw. Sandgruby. Zmarłe osoby wywożono na cmentarz żydowski, a później, gdy zabrakło miejsca, na położoną obok piaskownię – Sandgruba. W obozie zginęło ok. 3,3 tys. osób, kolejne tysiąc osób zmarło z wycieńczenia, wkrótce po jego opuszczeniu. W dniu likwidacji obozu przy życiu pozostało około 1375 osób. W dniu 25 listopada 1945 roku 975 pozostałych przy życiu więźniów obozu zostało przetransportowanych z dworca towarowego w Toszku do Grudziądza. Około 200 otrzymało dokumenty zwalniające. 50 z nich musiało wykonywać prace przeładunkowe na dworcu kolejowym w Toszku i tym następnie zabrano dokumenty zwalniające i także odesłano do Grudziądza.

Mieszkańcy Toszka pomagali uwolnionym, gościli ich u siebie w domach, leczyli. Wielu z nich umarło z wycieńczenia i zostali pochowani na cmentarzu parafialny. Dzisiaj znajduje się tam tablica upamiętniająca zmarłych – więźniów obozu NKWD w Toszku.

[madohora]

Zbiorowa Mogiła Ofiar Obozu NKWD w Toszku

Na terenie toszeckiego Szpitala w okresie od maja do listopada 1945 funkcjonował obóz – łagier NKWD, w którym przebywali głównie mężczyźni narodowości niemieckiej. Szacuje się, że około 3,5 tys. osób zginęło tam w wyniku niewolniczej pracy i tortur. Zostali oni pochowani na terenie piaskowni (Sandgruba) w zbiorowej mogile przy drodze w kierunku Wielowsi. Świadkowie opowiadali, że codziennie rano ze Szpitala drogą na Wielowieś jechała furmanka z ciałami zmarłych więźniów, które wrzucano do wykopanych rowów. Strażnik, żołnierz sowiecki, pilnował, aby przysypać wszystko ziemią. Pamięć o tych wydarzeniach i tym miejscu była przechowywana przez mieszkańców Toszka, jednak możliwość ujwanienia prawdy i godnego upamiętnienia pochowanych tam osób pojawiła się dopiero w 1990 roku wraz z przemianami społecznymi, które zachodziły w Polsce. 23 listopada 1991 r. odbyło się nabożeństwo ekumeniczne w pobliżu Zakładu Pomp i Armatury Przemysłowej przy ul. Wielowiejskiej połączone z odsłonęciem krzyża wraz z pamiątkową tablicą: "Tu spoczywa ponad 3000 Ofiar NKWD internowanych w obozie toszeckim w 1945 roku.Wsparci pomocą Bożą nie ustajemy w wysiłkach, aby nigdy więcej nie było obozów koncentracyjnych ani dla internowanych. W 46 rocznicę likwidacji obozu – Toszek 25.11.1991". Inicjatorem ustawienia krzyża było Porozumienie Obywatelskie Toszek – Wielowieś z siedzibą w Toszku. We współpracy władz miejskich Toszka, DFK Toszek, Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge oraz środowisk bliskich ofiarom i ich rodzinom, udało się zebrać środki na właściwy pomnik. Ogromny głaz narzutowy z tablicą z brązu, krzyżem i napisem w języku polskim i niemieckim: "Tu spoczywają Ofiary obozu NKWD W Toszku. Maj – listopad 1945", został odsłonięty 16 maja 1998 roku. Poświęcenia pomnika dokonał pochodzący z Toszka ksiądz Werner Szyguła – świadek historii. W ceremonii uczestniczyli licznie przybyli z Niemiec członkowie rodzin Ofiar oraz 7 byłych więźniów obozu. Zbiorowa Mogiła Ofiar Obozu NKWD jest miejscem pamięci pod opieką DFK Toszek i Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge. Co roku w maju odbywają się tu uroczystości ku czci pamięci Ofiar.

[madohora]

W ramach plebiscytu na Górnym Śląsku w 1921 roku w Toszku zdecydowana większość, bo 1348 głosów opowiedziało się za pozostaniem w Niemczech, a 217 za przyłączeniem do Polski. Po podziale Górnego Śląska w 1922 roku Toszek pozostał w Niemczech.

[madohora]

1201 – pierwsza wzmianka o miejscowości w bulli papieża Innocentego III – o kościele pw. Św. Piotra w Tossecz

[madohora]

1235 – Toszek otrzymuje prawa miejskie

[madohora]

1303-1328 – stolica księstwa toszeckiego

[madohora]

1532-1742 – Toszek pod panowaniem dynastii habsburskiej

[madohora]

Zabytki

Dom Bractwa Strzeleckiego – budynek znajdujący się przy ulicy Strzeleckiej naprzeciw schodów wiodących z placu kościelnego, obecnie opuszczony i niszczejący.

[madohora]

Ratusz – z połowy XIX wieku (nr rej. A/682/2020 z 23 lipca 2020.)

[madohora]

Zamek w Toszku – częściowo zrekonstruowana w drugiej połowie XX w. budowla z XV w., obecnie siedziba toszeckich placówek kultury.

[madohora]

[madohora]

Paczyna (niem. Gross Patschi) – wieś sołecka w Polsce, położona w województwie śląskim, w powiecie gliwickim, w gminie Toszek
W latach 1954–1972 wieś była siedzibą władz gromady Paczyna. W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa katowickiego.
Do sołectwa Paczyna należą Wrzosy.

[madohora]

Nawa główna została przykryta kolebkowym sklepieniem przeprutym lunetami po cztery z każdego boku. W lunetach znajdują się podwójne, wąskie wysokie okna. Absyda jest przykryta sklepieniem hemisferycznym (stanowiącym ćwiartkę kuli), oświetlona rzędem wąskich okien. Nawa główna kościoła przykryta jest dachem dwuspadowym, nawy boczne - pulpitowym. W zachodnią część korpusu kościoła wtopiona jest prostopadłościenna wieża z ośmiobocznym zwieńczeniem nakryta kopulastym hełmem. Na przeciwległym krańcu kalenicy usytuowana jest prześwitowa ośmioboczna sygnaturka. Portal główny o kształcie prostokąta zamkniętego od góry półkoliście znajduje się w fasadzie zachodniej. Powyżej portalu umieszczona jest kolista rozeta.
W 1975 r. biskup opolski Franciszek Jop zezwolił Misjonarzom Klaretynom założyć w Paczynie dom zakonny. Od tego momentu Misjonarze przejęli opiekę duszpasterską nad parafią.

[madohora]

Dzwonnica w Paczynie – zabytkowa, wolnostojąca dzwonnica znajdująca się w Paczynie w gminie Toszek, w powiecie gliwickim w województwie śląskim. Usytuowana w centralnej części wsi, przy kościele pw. św. Marcina.
Dzwonnica znajduje się na szlaku architektury drewnianej województwa śląskiego.

[madohora]

Dzwonnica drewniana, wybudowana na planie kwadratu, w konstrukcji słupowej na fundamencie z kamieni polnych. Ściany zwężające się ku górze, oszalowane są deskami. Dzwonnica zwieńczona izbicą, nad którą znajduje się gontowy, namiotowy dach. Dzwonnica w 1975 roku poddana została pracom konserwatorskim (wzmocnienie fundamentów, wymiana oszalowania, wymiana gontów).

[madohora]

Wrzosy – część wsi Paczyna w Polsce, położona w województwie śląskim, w powiecie gliwickim, w gminie Toszek.
W latach 1975–1998 Wrzosy administracyjnie należały do województwa katowickiego.

[madohora]

Pod koniec 1945 r. mieszkańcy Byciny przeprowadzili na własny koszt remont kaplicy. 14 lutego 1946 roku ks. Proboszcz dokonał poświęcenia kaplicy pod wezwaniem Trójcy Świętej w zamku Bycińskim. Mieszkańcy Byciny podarowali do zamkowej kaplicy stacje Drogi Krzyżowej wykonane przez firmę "Kazimierz Schaefer" z Piekar. Na erekcję i poświęcenie Kuria Administracji Apostolskiej w Opolu zezwoliła 26 października 1950 roku.
Kolejny konieczny remont przeprowadzono w 1960 roku. Jednak od tej pory ze względu na nieregulowaną sytuację prawną zamek ulegał dewastacji. Parafianie próbowali podjąć budowę nowej świątyni już w 1980 roku, jednak po wielu trudnościach odstąpiono od tego zamiaru. Dopiero, gdy w 1990 roku proboszczem w Paczynie został ks. Piotr Żok CMF inicjatywa budowy zaczęła się urzeczywistniać.

[madohora]

Budowa rozpoczęła się w marcu 1993 roku. 25 września 1993 ordynariusz gliwicki ks. bp. Jan Wieczorek poświęcił kamień węgielny pod budowę. Zimą tego roku ukończona została budowa kaplicy. Tego samego roku ostatecznie zlikwidowano kaplicę zamkową za zgodą biskupa Jana Wieczorka. Jej wyposażenie przeniesiono ze zdewastowanego i grożącego zawaleniem pałacu do tymczasowego pomieszczenia przy nowo powstającym kościele.
Budowę kościoła ukończono w 2000 roku. Konsekracja świątyni odbyła się 2 września 2000 roku pod przewodnictwem ks. bpa. Gerarda Kusza.

[madohora]

1263 – Pierwsza udokumentowana wzmianka o wsi, właścicielami był ród Liebsteinsky-Kolowrat.
1676 – Nowymi właścicielami został ród Collonnów.
1685 – Bycina została kupiona przez rodzinę hr. Tenczyńskich herbu Topór.
1700 – Ukończono budowę pałacu.
1767 - Pożar pałacu.
1780 – Wybudowanie szkoły oraz uruchomienie wielkiego pieca – oddziału Huty Królewskiej z Chorzowa.
1805 – Otwarcie Kanału Kłodnickiego.
1867 – Przebudowa pałacu przez książąt Hohenlohe-Oehringen.
1939 – Oddanie do użytku Kanału Gliwickiego.
1948 – Powstanie Klubu Sportowego „Ślązak” Bycina.
2000 – Konsekracja nowego kościoła Trójcy Świętej.
2013 – Rok Jubileuszowy dla sołectwa Bycina – 750-lecie.

[madohora]

Kościół św. Michała Archanioła i pałac
Kościół parafialny św. Michała Archanioła należy do dekanatu ujazdowskiego w dziecezji opolskiej.
W 1903 roku został rozbudowany przez ks. Pawlitzkiego i poświęcony przez dziekana toszeckiego ks. Stanisława Lebeka, ze starego kościoła zachowano tylko zachodnią część. Kościół konsekrował ks. biskup Karol Augustin 13 czerwca 1915 roku.
Wioski Kotulin Wielki i Kotulin Mały po raz pierwszy wymienia dokument lokacyjny dla Poniszowic z 20 stycznia 1257 r. Kotulin Mały (Parvo Kottulin) położony był obok Kotulina Wielkiego (Magno Kottulin). W obu miejscowościach istniały kościoły, należące do archiprezbiteriatu toszeckiego.
Pierwsza informacja o kościele w Kotulinie pochodzi z dokumentu z 1285 r, w którym jako świadek występuje proboszcz Alexy z Chotulin. W 1502 r. po raz ostatni zostaje wymieniony samodzielny kościół pw. Wszystkich Świętych w Kotulinie Małym, później parafia została złączona z parafią w Kotulinie Wielkim. W latach 1560-1628 kościół był w rękach protestantów.
Z Kotulina wywodzi się hrabiowska rodzina Kottulinskich. Prekursorem rodu był zapewne załżyciel osady Januzjusz (Janusz). Przedstawiciele tego rodu występują jako świadkowie w dokumentach książęcych z XIV w. Z czasem ród rozrastał się na liczne linie i domy, m.in. linia górnośląska, dolnośląska, morawsko – opawska.
W latach 1648 – 1890 Kotulin należał do dóbr toszecko -pyskowickich. Właścicielami Kotulina była m.in. rodzina Colonna w latach 1648 -1707, hrabia Peterswaldski (1707 – 1718) oraz rodzina Kottulinskich. Hrabia Franz Carl Kottulinski, wywodzący się z linii morawsko – opawskiej z Krzyżkowic, kupił te dobra za 120 000 guldenów i władał nimi aż do śmierci w 1748 r. Jego syn w 1759 r., sprzedał dobra toszecko - pyskowickie hrabiemu Posadowski. W 1890 r. Kotulin Wielki i Mały, Proboszczowice, Ligota Toszecka i Skały kupił Hugo von Hohenlohe, pan na zamku w Sławięcicach. Rodzina Hohenohe była właścicielem majątku w Kotulinie do 1933 r. 27 stycznia 1933 r. Bauernsiedlungsgesellschaft z Berlina kupił dobra od księcia Augusta von Hohenlohe i rozpoczął się akcja tworzenia nowych gospodarstw zasiedlanych nowymi osadnikami.

[madohora]

Kotulin (niem. Groß Kottulin) – wieś w Polsce, położona w województwie śląskim, w powiecie gliwickim, w gminie Toszek
W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Kotulin. W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa katowickiego.

[madohora]

Kościół św. Michała Archanioła – kościół parafialny z początku XIX wieku.
Pałac – neogotycki pałac z 1873 roku, obecnie budynek szkoły podstawowej. Został zaprojektowany przez architekta Karla Lüdecke

[madohora]

[madohora]

Ścieżka dydaktyczno-przyrodnicza „Fazaniec” w Gminie Toszek – obejmuje najlepiej zachowane siedliska przyrodnicze o znaczeniu europejskim. W lesie tym zachowały się stare drzewostany dębowe, grabowe i bukowe, w których drzewa osiągają wiek ponad 210 lat. Nazwa lasu pochodzi z j. niemieckiego od słowa Fasanerie czyli bażanciarnia, która powstała w 1699 r. Jak sama nazwa wskazuje miejsce, w którym niegdyś hodowano bażanty. W zapisach historycznych bażanciarnia stanowiła swoisty park natury miejsce atrakcyjne turystycznie, dzięki występującemu drzewostanowi i unikatowej roślinności.

[madohora]

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest jako wieś założona na prawie polskim iure polonico w formie Cutlissowitz we fragmencie Cutlissowitz decima solvitur more polonico

[madohora]

We wsi znajdują się Czworak w Kotliszowicach – Ruiny budynku dworskiego znajdujące się w sołectwie Kotliszowice pochodzące z 1827 r.

[madohora]

Wilkowiczki (niem. Klein Wilkowitz) – wieś sołecka w Polsce, położona w województwie śląskim, w powiecie gliwickim, w gminie Toszek
W latach 1975–1998 wieś należała administracyjnie do województwa katowickiego.
Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Toszku.

[madohora]

Kościół filialny pw. św. Anny w Ligocie Toszeckiej – obecny murowany kościół został zbudowany po roku 1720 z fundacji hrabiego Franciszka Kotulińskiego. Świątynia jest przykładem architektury barokowej. Murowana z cegły, jednonawowa zakończona trójbocznie. Ołtarz główny barokowy z ornamentem chrząstkowo-małżowinowym.

[madohora]

Całość pierwotnego założenia zamku znajduje się dziś pod ziemią. Prace archeologiczne pozwoliły stwierdzić, że do pierwszej murowanej budowli należy środkowa część bramy wjazdowej. Również czterokondygnacyjna baszta u podstawy czworoboczna, powyżej ośmioboczna stoi na swoim pierwotnym miejscu, kryjąc pod sobą głębokie lochy. Za czasów Colonna powstały dwie boczne flankujące wjazd wieże. Budynek od północnej strony muru obronnego był w XVII w. stajnią, o czym świadczyły zachowane ozdobne żłoby końskie w formie wnęk; w XVIII w. zamieniony został na oranżerię. Prace przy przebudowie zamku zlecił Colonny mediolańskiemu architektowi Janowi Seregno, który był prawdopodobnie autorem projektu dwóch kamiennych ozdobnych portali: mniejszego nad wjazdem do stajni (z herbem Colonnów) i głównego wiodącego do rezydencji.

[madohora]

Kolumna z postacią św. Jana Nepomucena – kolumna znajduje się na rynku.

[madohora]

Parafia św. Katarzyny Aleksandryjskiej – rzymskokatolicka parafia znajdująca się w Toszku. Parafia należy do diecezji gliwickiej i dekanatu Toszek.

[madohora]

Pomnik III

Przemiany społeczne i droga ku pełnej wolności przyniosły zmiany także dla toszeckiego pomnika. Zdemontowano obelisk ku czci Armii Czerwonej, a na jego miejscu mieszczono kamień z napisem „Ofiarom Wojen”. O tym wydarzeniu opowiedziała Pani Maria Kowalska.

„W czasie odsłonięcia pomnika Ofiarom Wojen byłam Przewodniczącą Rady Miejskiej w Toszku (wtedy to była Rada Miasta i Gminy). Decyzję o rozbiórce ówczesnego pomnika podjęła Rada w dyskusjach, ale o ile pamiętam nie było w tej sprawie uchwały. Wygląd współczesnego pomnika, a przede wszystkim napis na nim, to decyzja Rady po dyskusjach. Stosowny kamień gdzieś wypatrzył i sprowokował przywiezienie go na miejsce "pomnikowe" pan Andrzej Kurek, wtedy zastępca Przewodniczącego Rady i Członek Zarządu. Nie pamiętam jaka firma rozebrała stary pomnik, sądzę, że tak zwana komunalka. Co zabawne, nawet nie zauważyłam rozbiórki pomnika Armii Czerwonej.”

Obecny pomnik ma wymiar uniwersalny, poświęcony jest wszystkim poległym i zaginionym w czasie wojen, bez względu na narodowość czy wyznanie religijne. Co roku, 11 listopada, po mszy w kościele parafialnym, przedstawiciele toszeckich władz samorządowych oraz mieszkańcy gromadzą się przy pomniku, przy ulicy Strzeleckiej, aby uczcić pamięć tych, którzy zginęli w czasie wojen w XX wieku, bez względu na narodowość czy przynależność państwową.

[madohora]

Poczta

W dniu 27 maja 1743 r. wszedł w życie wydany przez króla pruskiego Fryderyka II pierwszy regulamin śląskiej poczty, dotyczący poczty osobowej, konnej (pocztylion) i posłańców pieszych. Uzupełniony został póżniej regulaminem dla ekstra poczty, usługi pocztowej polegającej na dostarczeniu podróżnym za specjalną opłatą koni na zamówienie, a w razie potrzeby także pojazdu. Do uwierzytelnienia opłaty za przewóz pocztą osobową służył specjalnie do tego wydany bilet poczty pasażerskiej oraz specjalne pokwitowanie za usługę z ekstra poczty. Na dzień 1 lipca 1743 w spisie połączeń pocztowych na Śląsku wymienione jest trasa: Wrocław – Oława – Brzeg – Skorogoszcz – Opole – Strzelce Opolskie – Toszek – Tarnowskie Góry.
Ujednolicenie standardów pocztowych nastąpiło w Królestwie Pruskim w 1769 r. W Toszku działała poczta jako placówka pomocnicza urzędu pocztowego w Opolu.
W II poł. XIX w. urząd poczty mieścił się czasowo w różnych budynkach przy Rynku, np. w hotelu Kornbluma. Toszecki pocztylion (kurier pocztowy) posiadał w stajniach 18 koni i zapewniał przewóz listów wozem zaprzężonym w 4 konie do Gliwic, Strzelec Opolskich i Sławięcic. Woźnica sygnałem z rogu obwieszczał swój wyjazd oraz powrót do miasta. Ostatni sygnał został odegrany 31 marca 1880r. Uruchomienie linii kolejowej z Opola do Gliwic zakończyło działalność pocztylionu. 1 września 1900 r. została uruchomiona miejska rozmówica telefoniczna. Nowy budynek poczty przy ulicy Dworcowej powstał w 1910 r. z inicjatywy pocztmistrza Drewitza. Pracami budowlanymi kierował Wieczorek z Niekarmii. Urząd obejmował 6 filii pocztowych: w Błotnicy Strzeleckiej, Bycinie, Kotulinie, Paczynie, Poniszowicach, Świbiu. W 1925 r.urzędem pocztowym i telekomunikacyjnym kierował pocztmistrz Grabell.

[madohora]

Parafia św. Marcina w Paczynie pierwotnie należała do diecezji wrocławskiej, później do diecezji opolskiej, z której została wyłączona w 1992 r. i włączona do nowo erygowanej diecezji gliwickiej. Historia Paczyny sięga XII w. W aktach wizytacyjnych diecezji wrocławskiej zamieszczona została wzmianka o istnieniu kościoła w Paczynie już w 1274 r. Kościół był częściowo drewniany a częściowo murowany (prezbiterium i zakrystia). Przy kościele stała drewniana dzwonnica (zachowana do dziś). Według spisu kolekt diecezji wrocławskiej z 1310 r. parafia w Paczynie liczyła 82 katolików.

[madohora]

Na jego miejscu postanowiono wybudować nową świątynię. Jej projekt wykonał architekt T. Ehl z Bytomia. Dzięki ofiarności wiernych i zaangażowaniu proboszcza, ks. Karola Schittko, prace ukończono w krótkim czasie. Do nowej świątyni przeniesiono część wyposażenia starego kościoła. 8 listopada 1931 r. kard. Adolf Bertram dokonał jej konsekracji.

[madohora]

Pałac w Bycinie – zabytkowy pałac wybudowany w XVII w., w miejscowości Bycina, jeden z największych zespołów pałacowych w województwie śląskim.
Dwupiętrowy pałac zbudowany na planie litery L, kryty dachem mansardowym. Od frontu portal z głównym wejściem między dwiema kolumnami korynckimi podtrzymującymi fryz zwieńczony kartuszem z herbem Topór Alberta Leopolda Paczensky'ego von Tenczin ozdobionym spływami wolutowymi. Po bokach herbu szyszki pinii na postumentach jako przedłużenie i zwieńczenie kolumn. Zachowane zabytkowe polichromie wnętrz. Obiekt jest częścią zespołu pałacowo-folwarcznego, w skład którego wchodzą jeszcze: park, młyn, stodoła, dwa czworaki, oficyna (obora).

[madohora]

[madohora]

W TLE "ZŁOTA" (ale nie ze złota) kaczka z legendy

[madohora]

LOCHY TOSZECKIEGO ZAMKU SKRYWAJĄ SKARB - Dziennik Zachodni - 23.07.2010

[madohora]

I jeszcze jedna legenda, taka jakich wiele w zamkach a więc Legenda o Białej Damie. Ponoć dawno, dawno temu strażnik zamkowy miał piękną córkę, która bardzo podobała się właścicielowi zamku toszeckiego. Zapragnął pojąć ją za żonę, ale ojciec
nie chciał się na to zgodzić. Rozzłoszczony tym właściciel zamku rozkazał pobić ojca dziewczyny i ledwo żywego wypędził z Toszka. Jego piękną córkę uwięził w zamkowej wieży, gdzie zmarła z tęsknoty i głodu. Kiedy nieszczęśliwy ojciec po latach wrócił na zamek, dowiedział się o tragicznym losie swojej córki. W odwecie rzucił na zamek klątwę, która miała obrócić budowlę w ruinę. I tak rzeczywiście się stało. Na zamku wybuchł pożar, który całkowicie strawił jego wnętrze. Od tej pory raz w roku duch dziewczyny przechadza się po dziedzińcu zamkowym, bo wciąż nie zaznał spokoju.

[madohora]

Te jaśniejsze, niebieskie plamki na zdjęciu to...niezapominajki. Dla mnie uczta dla oczu i serca, bo uwielbiam wszystkie polne kwiatki a najbardziej niezapominajki

[madohora]

[madohora]

To była moja pierwsza wizyta w Toszku, więc kilku rzeczy nie udało mi się zobaczyć. Ale nic straconego. Przy następnej bardziej skupię się nie na rynku i na zamku ale na pozostałych obiektach.

[madohora]

Tu powiem deczko
Piękne miasteczko
I wiele się dzieje
Ale w niedzielę

[madohora]

Ale to taki malutki minus, bo może coś się działo o czym ja nie wiem. W końcu tam byłam pierwszy raz.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

1881 – utworzenie prowincjonalnego domu pracy przymusowej

[madohora]

1974 – Toszek uznany „Mistrzem Gospodarności”

[madohora]

parafia św. Katarzyny Aleksandryjskiej

[madohora]

Cmentarz żydowski w Toszku – został założony w I połowie XIX wieku i znajduje się przy ulicy Wielowiejskiej. Ma powierzchnię 0,2 ha. Został zniszczony podczas II wojny światowej. Do naszych czasów zachowało się osiem stojących macew.

[madohora]

[madohora]

Obóz utworzony w maju[a] 1945, istniał do 25 listopada 1945 r. Usytuowany na terenie oflagu dla jeńców alianckich, w zabudowaniach zniszczonego szpitala psychiatrycznego. Podlegał komendanturze we wschodnim Berlinie, w dzielnicy Karlshorst. W lipcu 1945 r. z przepełnionego więzienia w Budziszynie przewieziono do Toszka w trzech transportach 3665 cywilów. Transport odbywał się 6-8 dni, w bydlęcych wagonach kolejowych, w wyniku czego zmarło w nim kilkanaście osób. W obozie znajdowało się już wtedy ok. 1000 więźniów z Wrocławia i Górnego Śląska. Najprawdopodobniej w obozie przebywało 4600 osadzonych, w tym 30 kobiet. Kierownikiem więzienia był płk. Pylajew.

[madohora]

Recenzentami naukowymi pisma byli dotychczas prof. dr hab. Ryszard Kaczmarek (2017), prof. dr hab. Anna Pobóg-Lenartowicz (2018), dr hab. Maciej Fic, prof. UŚ (2019), dr hab. Lech Krzyżanowski, prof. UŚ (2020), dr hab. Mariusz Patelski, prof. UO (2021).

[madohora]

zōmek, ze jego podziemi wyłazi duch pani we biołych ôblyczkach. Duch łazi po dziedzińcu, wszyndy zaglōndo, łowdy kedy
dziwo się do studnie, a potym zniko, traci sie za basztōm. Jak powiado bojka, tym zōmkym, co mioł tela łokyn, wiela jest
dni, tela izbōw, wiela nocy, tela baszt i wieżyczek, wiela miesiyncy w roku, rzōndziōł ôszkliwy grof. To bōł ôkropiczny strup
z niego. Boli sie go poddani, bo tyż koroł ludzi za bele co. Musieli go suchać na kożdym kroku. Wto go niy suchoł szed do do lochōw, a stamtōnd niy bōło już retōnku. Grof mioł wiernego sużōncego. Tyn zasik mioł przepiykno cera. Bōła gryfno
i miyło. Łojciec przoł ji nad życi. Z tym zaś nie umioł sie pogodzić grof. Niy mōg spokopić, czamu sużōncy niy ônego, ale
swoja cera tak kochoł. Prziszły Świynta Wielkanocne. Grof posłoł sużōncego do Glywic, a som zaś na siyła wloz do izby
jego cery. Dziołszka akuratnie ôblykała bioło koszula i rychtowała sie do spanio. Pomstliwy grof chyciōł jōm za wosy,
ôwinōł gowa biołōm płachtōm i zasmyczōł na plac. Tam poczaskano udusiōł i wciepoł do studnie. Jak przijechoł nazod
sużōncy ze Glywic, to dugo szukoł swoja cera. Dopiyro ludzie mu pedzieli, co sie stało na dziedzińcu. Ze wielkigo jankoru
za cerom ciynszko zachorowoł. Na łożu śmiyrci, jak już ta śmiertka po niego prziszła, przeklōn zōmek: „Zgiń, przepadni,
zamiyń sie we kupa cegłōwek i gruzu”. Niydugo trza bōło czekać — grof umrzył we ciynżkich mynczarniach, a zōmek się
spolył. Bezmała Bioło Dama chodzi we wielkanocno noc po zōmku i szuko boroka ôjca. Pokazuje sie yno tym, kerzy w to
wierzōm. Aby trocha.

[madohora4]

W okresie hitlerowskiego reżimu w latach 1936-1945 nazistowska administracja III Rzeszy zmieniła nazwę miejscowości na nową, całkowicie niemiecką – Keßlern.

[madohora]

ROZKŁAD JAZDY AUTOBUSÓW PYSKOWICE - TOSZEK

[madohora]

Jedna pani z Toszku
Najadła się groszku
Mało go miała
Ciągle dokładała
Teraz ...po troszku

[madohora]

Ludność miasta: ogółem — 3,6 tys. mieszkańców (2019)
Gęstość zaludnienia: 360,0 os/km2 (2019)
Powierzchnia: 10 km2
Współrzędne geograficzne: długość geograficzna: 18°31′E, szerokość geograficzna: 50°27′N
Data założenia miasta: 2. poł. XII w.
Prawa miejskie: nadanie praw — przed 1309
Oficjalne strony WWW: www.toszek.pl

[madohora]

Toszek to miejsce chętnie odwiedzane przez turystów przebywających w okolicy lub szukających idealnego miejsca do relaksu. Dzieje się to za sprawą malowniczych terenów położonych na pograniczu Garbu Tarnogórskiego i Kotliny Raciborskiej. Nie tak daleko znajdują się także główne aglomerację Górnego Śląska oraz Śląska opolskiego. Gmina od wschodu graniczy z miastem Pyskowice, od północy z gminą Wielowieś, a z kolei od południa z gminą Rudziniec.

[madohora]

Guttman był orędownikiem koncepcji wczesnego leczenia rannych żołnierzy w wyspecjalizowanych oddziałach kręgosłupa i promował stosowanie obowiązkowych zajęć sportowych i fizycznych jako formy rehabilitacji, integracji i motywacji. W tym celu zorganizował zawody łucznicze pomiędzy 16 niepełnosprawnymi pacjentami, które odbyły się 29 lipca 1948 roku, co zbiegło się z otwarciem Igrzysk Olimpijskich w Londynie w 1948 roku . W następnym roku zaprezentowano więcej wydarzeń i uczestników, a zawody nazwano Stoke Mandeville Games. Wydarzenie nabrało charakteru międzynarodowego w 1952 roku i w tym samym roku Guttman pomógł założyć Międzynarodowy Komitet Igrzysk Stoke Mandeville. (Organizacja przeszła następnie kilka zmian nazwy, zanim w 2004 roku połączyła się z Międzynarodową Organizacją Sportu dla Osób Niepełnosprawnych [ISOD], stając się Międzynarodową Federacją Sportów na Wózkach inwalidzkich i Amputowanych.)

[madohora]

Niestety, Katowice nie mają bezpośredniego połączenia z Toszkiem. Najprościej jest pojechać do Gliwic a stamtąd pociągiem relacji Gliwice - Strzelce Opolskie.

ROZKŁAD JAZDY GLIWICE - STRZELCE OPOLSKIE

Uwaga: Z dworca PKP do centrum Toszku jest około 1 km drogi

[madohora]

Złota Kaczka w Toszku

Druga wersja legendy o złotej kaczce wiąże istnienie skarbu z zaginionym skarbem rodziny Gaschin w XVII wieku, co znalazło swój wydźwięk w formie zapisu, w rodowej kronice tej rodziny.
Według tej wersji, właściciel Toszka hrabia Gaschin ożenił swojego syna Leopolda z księżną Gizelą, córką właściciela innego zamku, znajdującego się wiele mil od Toszka. Aby ukoić tęsknotę żony za rodzinnymi stronami, młody małżonek ofiarował jej koszyczek, w którym złota kaczka siedziała w srebrnym gnieździe na 11 złotych jajkach, z których każde wypełnione było dukatami. Złota kaczka, jako klejnot rodzinny, przekazywana była z pokolenia na pokolenie.
29 marca 1811 roku w roku w nocy wybuchł pożar. Pożar ogarnął lewe skrzydłozamku, w którym spała hrabina. Kiedy się zbudziła, na ratunek było już za późno, gdyż klatka schodowa paliła się. W chwili pełnej trwogi jej spojrzenie padło na wiszący na ścianie portret rodzinny i mało widoczny przycisk. Nacisnęła go i otwarło się ukryte wejście do podziemi. Schwyciła klejnoty rodzinne i weszła tam. Była ciężko chora i w czasie długiej wędrówki w ciemnych korytarzach zemdlała. Kiedy się ocknęła, zakopała klejnoty w napotkanej niszy. Kiedy nareszcie udało jej się wyjść z podziemi i natrafić na pierwszych ludzi, miała wysoką gorączkę.
Nie odzyskawszy przytomności, umarła, a wraz z nią poszła do grobu tajemnica ukrycia złotej kaczki. Według innej wersji, przed śmiercią hrabina przekazała komuś tę tajemnicę, ale po oczyszczeniu podziemnych przejść, po spaleniu się zamku nie znaleziono nigdy poszukiwanego skarbu.

[madohora]

Wierny pies
Przed wiekami dzisiejsze tereny Toszka porastały gęste i bogate w zwierzynę knieje. Wybrał się tam na łowy jeden z książąt opolskich. Polowanie było udane, służba już znosiła upolowane sztuki zwierząt, ciesząc się, że zapasów mięsnych wystarczy na długie miesiące. Zmęczony łowami książę przysiadł na polanie wśród paproci i już po chwili zmorzył go sen. Czuwał przy nim wierny pies.

Nagle zakołysał się zagajnik i wprost na śpiącego księcia zaczęły biec dwa olbrzymie odyńce. Służba zamarła. Tylko pies stanął bohatersko w obronie swego pana i stoczył nierówną walkę z dzikami. Szamotanina obudziła księcia.

Tymczasem ranne odyńce uciekły do lasu, a wycieńczony pies podpełznął do stóp swego pana i kilka minut później na jego rękach zakończył żywot. Pan gorzko zapłakał nad losem swojego czworonożnego przyjaciela, z którym bawił się od najmłodszych lat. Pochował go na polance, gdzie rozegrało się całe to dramatyczne zdarzenie. Książę, powróciwszy z udanych, ale jakże smutnych łowów, rozkazał na miejscu walki psa z dzikami postawić zamek i utworzyć osadę, którą nazwał Toszek, takie bowiem imię nosił jego wierny pies.

[madohora]

[madohora]

Zgodnie z ówczesnymi prawami osadniczymi słowo: lgota – ulga, oznaczało nową wieś, wolną przez określony czas od podatków. Nazwy tego typu występują na południu Polski i na Morawach.
W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Elgotha Goczhalti.

[madohora]

CMENTARZ WAMPIRÓW W GLIWICACH - Nasze Miasto

[madohora]