Wielkanoc

[madohora]

Dawniejsze praktyki wykorzystujące palmy miały w dużym stopniu charakter magiczny. Służyły do ochrony domowników, domostw i dobytku. Z wyciągniętych z palm gałązek w drugi dzień Wielkanocy wykonywano krzyżyki i mocowano je nad drzwiami domu oraz nad wejściem do obory. Kiedy pierwszy raz wypędzano krowy na pastwisko, smagano je gałązkami z palmy lub przeprowadzono je przez drogę, na której położono taki krzyżyk, jaki wisiał nad drzwiami do obory. Na Kaszubach wkładano fragmenty poświęconej palmy do uli oraz wplatano je do sieci rybackich. Na Pomorzu wyścielano nimi gęsie gniazda. Palmowe krzyżyki wtykano też w pola, aby uchronić je przed klęskami

[madohora]

Pierwsza historyczna wzmianka związana z kurami pochodzi z XVI wieku i dotyczy Maggellana i jego podróży dookoła świata. Jednak zagłębianie się w historię kur nie jest takie proste. Tajemnicę pochodzenia Araucanas chciał odkryć znany chilijski hodowca drobiu ozdobnego dr Ruben Bustos. Odbył on w tym celu wiele wypraw do historycznej krainy zwanej Araukania. Swoje spotkanie z mieszkańcami opisał tak:

[madohora]

Araucany słyną też z tego, że ich jajka nie mają cholesterolu. Co do prawdziwości tego twierdzenia są duże rozbieżności. Spór rozstrzygnęli w 1977 roku naukowcy z Uniwersytetu w Kansas, którzy porównali zawartość cholesterolu w jajach Araucany z jajkami kur rasy Livorno i Plymouth Rock. Badania wykazały, że historię o jajkach bez cholesterolu można włożyć między bajki.

[madohora]

Pascha zawiera duże ilości tłuszczu, głównie kwasy tłuszczowe nasycone i cholesterol. Te pierwsze podnoszą poziom cholesterolu w organizmie, co wzmaga ryzyko wystąpienia chorób serca i miażdżycy. Ich źródłem jest przede wszystkim masło. Jednak w maśle znajduje się także witamina E, która jest przeciwutleniaczem, chroniącym przed rozwojem wolnych rodników. Ponadto wpływa na prawidłową krzepliwość krwi oraz zapewnia odpowiednią ruchliwość mięśni. Witamina E jest bardzo ważna zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn - u pań wspiera owulację, zapewnia prawidłowy rozwój płodu, a tym samym ma wpływ na właściwy przebieg ciąży. Z kolei u mężczyzn wspomaga produkcję nasienia. Witamina E ma także korzystny wpływ na kondycję skóry, nie tylko opóźnia procesy starzenia, ale dodatkowo odżywia, nawilża, regeneruje i przede wszystkim natłuszcza ją.

[madohora]

Nie da się ukryć, że pascha to potrawa wysokokaloryczna - 100 g paschy dostarcza 245 kcal. To wartość energetyczna tego specjału przygotowanego tylko na bazie twarogu. Jednak jeśli do twarogu doda się także śmietanę, to wartość energetyczna paschy diametralnie wzrasta, do ponad 300 kcal/100 g. Na jej kaloryczność duży ma wpływ także ilość dodanych bakalii. Ze względu na wysoką kaloryczność, nie zaleca się jej spożywania osobom będącym na diecie i dbających o sylwetkę

[madohora]

Do nowoczesnych wnętrz o jednolitej barwie ścian i prostej formie wpasujemy szklane lub metalowe naczynia. Umieśćmy w nich wiosenne rośliny – cięte lub pędzone, a doniczkę zakryjmy suszoną trawą. Doskonale na dekoracje nadają się także suszone kolby kukurydzy ozdobnej. Przez kilka lat z rzędu możemy je używać jako imitację jaj, gdyż są o wiele mniejsze od kolby kukurydzy jadalnej oraz ich kształt jajo-podobny.

[madohora]

O tym, że życie musi zatriumfować nad śmiercią próbuje nas przekonać czas wielkanocny, wyjątkowy okres medytacji nad misterium życia i śmierci – nas i całego świata. „Jam jest Pan Bóg twój, który stworzył niebo i ziemię. Weź pod uwagę, że w tym stworzeniu jesteś moim partnerem.” – brzmi pierwsze z przykazań ekologicznych sformułowanych na konferencji Żydów i chrześcijan w Halling Hoog w 1982 r.

[madohora]

Do owej niełatwej refleksji i zadziwienia tajemnicą życia i śmierci naszego i całego świata żywego zapraszam w dzień Wielkanocy. A swoje świąteczne życzenia wyrażam słowami poety i przyrodnika Sergiusza Riabinina:

[madohora]

Nie wyobrażasz sobie Świąt Wielkanocnych bez żurku z kiełbasą? Możesz spokojnie cieszyć się jego smakiem. Przygotowując zupę wystarczy zabielić ją chudą śmietaną. Kiełbasę pogotujmy dłużej niż zwykle. Tak by, wytopiło się z niej jak najwięcej tłuszczu. Po wystudzeniu, wstawmy garnek do lodówki, dzięki czemu tłuszcz będziemy mogli łatwiej usunąć i dopiero w takiej postaci dodajmy ją do zupy.

[madohora]

Rzeżucha – łatwo ją wyhodować, bo ma niewielkie wymagania, a w zamian daje nam tyle korzyści. Rzeżucha polecana jest osobom z osteoporozą, niedoczynnością tarczycy czy cukrzycą. Regularne spożywanie rzeżuchy poprawia przemianę materii, wspomaga trawienie, dobrze wpływa na włosy cerę i paznokcie. Dlatego rzeżuchę warto spożywać przez cały rok, a nie tylko od święta.

[madohora]

Wbrew pozorom uprawa rzeżuchy w zaciszu domowym jest bardzo prosta i nie wymaga dużego nakładu naszej pracy.

[madohora]

Kura domowa, to gatunek o dużym znaczeniu gospodarczym – hodowany dla mięsa oraz jaj (rocznie ponad 50 mld), są także hodowane jako ptaki ozdobne i zwierzęta domowe.

[madohora]

Kura domowa to ptak towarzyski, żyjący w stadach. W stadzie panuje porządek dziobania, osobniki najwyżej w hierarchii mają pierwszeństwo w dostępie do żywności. Gatunek poligamiczny. Gnieździ się na ziemi. Samica składa od 4 do 24 jaj. Najbardziej nośna kura rocznie może złożyć do 320 jaj. Jaja są różnorodniej barwy, od białych przez brązowe, zielone po purpurowe. Pisklęta są zagniazdownikami. Czas inkubacji trwa od dwóch do czterech tygodni. Samica pełni opiekę nad młodymi do kilku tygodni. Dojrzałość płciową w zależności od rasy osiąga między 5 a 18 miesiącem życia. Może dożyć od 5 do 10 lat, maksymalne do kilkunastu lat. Zwykle jednak żyje krócej. Kury hodowane na mięso żyją ok. 6 tygodni.

[madohora]

PASZTET Z SOCZEWICY

500 g soczewicy czerwonej
1 marchewka
2 jajka lub 3 łyżki mielonego siemienia lnianego
1 cebula
4 ząbki czosnku
pieprz mielony
1 łyżeczka soli
2 cm korzenia świeżego imbiru, startego


Cebulkę dusimy na oleju rzepakowym, po ok. 2 minutach dodajemy startą marchew i imbir, dusimy przez kolejne 2 minuty. Przekładamy wszystko do garnka, dodajemy soczewicę i zalewamy wrzątkiem tak, aby pokryć całość wodą. Doprawiamy i gotujemy do miękkości (ok. 15 minut). Dodajemy rozgnieciony czosnek. Wszystko razem miksujemy i studzimy. Dodajemy jajka lub siemię lniane i mieszamy. Przekładamy do foremki wyłożonej papierem do pieczenia. Zapiekamy w 160⁰C przez 30 minut.

[madohora]

Doskonałym przykładem dopełniania się obu tych tradycji są Święta Wielkiej Nocy, ściśle przecież związane z wiosennym przesileniem, niosącym odrodzenie i początek nowego życia.

[madohora]

Do bardzo odległych, przedchrześcijańskich tradycji odwołuje się ludowy zwyczaj zw. „Siuda Baba”. Nie jest on bezpośrednio związany z Krakowem, ale warto tu wspomnieć i o nim, gdyż zachował się jedynie w okolicach wawelskiego grodu. Obchodzony jest w Poniedziałek Wielkanocny.

[madohora]

Ceremoniał uwalniania wybranych uprzednio więźniów odbywał się w Wielki Czwartek. W izbie Pańskiej (Radzieckiej) krakowskiego Ratusza ustawiano ołtarz, przed którym odmawiałi modlitwę ułaskawieni skazańcy. Później odbywali oni spowiedź wielkanocną i przystępowali do Komunii świętej. Publiczne odczytanie listy uwalnianych osób odbywało się po wygłoszeniu umoralniającej przemowy, w obecności przedstawicieli władz miejskich i darczyńców. Po tej uroczystości Arcybractwo podejmowało wyzwolonych z kajdanów ludzi obiadem. Nie był to jednak kres drogi ku wolności.

[madohora]

Tak oto wyłonił się nam obraz dawnych i kontynuowanych współcześnie tradycji wielkanocnych Krakowa. Było w nich miejsce na wesołą zabawę, na figle, ale i na znaczną dozę refleksji. Miała więc towarzyszyć człowiekowi skrucha, pokora, żal za grzechy i chęć przebaczenia win. Starano się w ten sposób – trafiając do prostych serc i umysłów – rozbudzić w ludziach ducha dobroczynności, zachęcić do oczyszczenia sumień i wyzbycia niegodziwości, co w konsekwencji przygotowywało wewnętrznie do pełnego przyjęcia radości Zmartwychwstania Pańskiego.

[madohora]

Ser wielkanocny to biały, podsuszany ser z mleka krowiego, przygotowywany na Święta Wielkiej Nocy przez mieszkańców Krzeszowa (woj. podkarpackie), który jest podawany w Wielką Sobotę na śniadanie do barszczu. Ser ma smak lekko kwaśny, a w zależności od dodanych przypraw, można w nim wyczuć posmak np. kminku czy majeranku. Dawniej, ser przygotowywano poprzez ogrzanie zsiadłego mleka, które następnie należało przelać do worka w celu odcieknięcia serwatki. Następnie do sera dodawało się kminek lub majeranek. Końcowym etapem było włożenie go do woreczka oraz ściśniecie w prasie. Ser suszono na powietrzu.

[madohora]

Strząska to danie wielkanocne goszczące na terenach Małopolski (Siedliszowice, gm. Żabno). Nazwa potrawy wynika wprost ze sposobu jej przyrządzania - tj. dokładnego wymieszania (wstrząśnienia) wszystkich składników. Podstawę dania stanowią pokrojone wędliny, jaja z dodatkiem utartego chrzanu oraz przypraw - głównymi składnikami dania są produkty znajdujące się w wielkanocnej święconce. Wszystkie składniki zalewa się roztworem wodno-octowym.

[madohora]

Te dwa dominujące kolory – biel, kolor ofiary i zieleń, kolor odrodzenia – niechaj się staną przewodnikami po fascynującym, wielowątkowym, tajemniczym, niezwykle skomplikowanym, znanym i już zapomnianym świecie symboli, znaków i tradycji kultury, które łączymy z okresem wielkanocnym i przesileniem wiosennym.

[madohora]

W średniowiecznej symbolice zmartwychwstania uczestniczył również lew, gdyż – jak wówczas twierdzono – lwiątka rodzą się martwe i dopiero po trzech dniach ożywia je ryk lub tchnienie ojca. Podobnie odbierano znane powszechnie (Egipt, Grecja, Chiny) opowieści o feniksie, który zresztą miał wić swoje gniazdo na palmie daktylowej. Owa palma posiadała taką właściwość, że po uschnięciu lub spaleniu potrafiła w cudowny sposób odzyskać życie, a nawet młodość (symbolikę palmy opiszemy poniżej). Symbolem zmartwychwstania stał się też orzeł, o którym w bestiariuszach pisano, że co roku zmienia upierzenie, wzlatując ku słońcu, a następnie rzucając się z impetem w wodę

[madohora]

Wiklinę na wielkanocny koszyk dostarczała zwykle wierzba purpurowa. A wierzba to drzewo pełne sprzeczności. Ściśle przecież wiązano ją z siłami żywotnymi, a jednocześnie była atrybutem Apolla, Hekate oraz Persefony i rosła u bram świata podziemnego. Symbolizowała płodność, gdy tymczasem starożytni uważali ją za roślinę bezpłodną, a w średniowieczu oznaczała dziewiczą czystość. W tradycji żydowskiej uosabiała bożą łaskę oraz mądrość i wyrażała radość, a jej gałęzi wraz z gałązkami palmowymi używano w pierwszym dniu Święta Szałasów. Miała też być siedliskiem złych mocy i rekwizytem czarownic. Ostatecznie jednak przeważyła chyba symbolika łącząca wierzbę ze wschodem Słońca, z wodą i Księżycem, z wytrwałością, ze zdolnością do odradzania i w końcu ze zmartwychwstaniem. Towarzyszyła również ludowym zwyczajom.

[madohora]

Obok chrzcielnicy stawia się często paschał, czyli grubą świecę woskową, zapalaną w wigilię paschalną w Wielką Sobotę, którą pali się w każdą niedzielę okresu wielkanocnego. Jest to symbol – jako światło nadziei – zmartwychwstania Jezusa. W paschale umieszcza się pięć ziaren kadzidła, symbolizujących pięć ran Jezusa.

[madohora]

Co podać na wielkanocny stół