Polska a Afganistan

dreaded88 Długaśny cytat 30.11.02, 15:00

"Ktoś wizytujący oddziały niemieckie na froncie wschodnim zdziwiłby się, jak
wielu żołnierzy mówiło słabo (lub w ogóle) po niemiecku. Byli to zarówno
przymusowo powołani do armii Niemcy etniczni - z Polski, Belgii, Słowenii,
Francji, Węgier, Rumunii, jak i ponad milion ochotników nie posiadających
niemieckich korzeni. Pochodzili zarówno z państw okupowanych, jak
sprzymierzonych przeciw Hitlerowi czy neutralnych: Szwajcarii, Hiszpanii,
Portugalii, Szwecji, Turcji. Zdarzali się Arabowie, Irlandczycy, obywatele USA
i Kanady. Niewielu było Polaków. Co o tym sądzić? Fakt, że nie było w
Wehrmachcie oddziałów polskich, zawdzięczamy w największej mierze zdecydowanemu
oporowi Polaków wobec współpracy z okupantem. Z drugiej jednak strony
propozycje utworzenia polskich formacji, wysuwane przez środowiska gotowe do
kolaboracji, były aż do końca 1944 r. kategorycznie odrzucane przez Berlin.
Pierwsze pomysły powołania takich oddziałów pojawiły się bezpośrednio po
zakończeniu kampanii wrześniowej w warunkach głębokiego rozczarowania i
zbiorowego stresu. Jest ziarno prawdy we wspomnieniach germanofila Władysława
Studnickiego, który napisał, że jesienią 1939 r. przychodzili do mnie ludzie z
różnych środowisk społecznych, reprezentujących różne kierunki polityczne.
(...) Uważali oni, że należałoby pertraktować z Niemcami, utworzyć Komitet
Narodowy, wysłać do Berlina jakąś delegację, że trzeba ratować, co się da.
Mówili, że jest moim obowiązkiem wziąć sprawy w swoje ręce". Płaszczyzną
porozumienia miał stać się spodziewany konflikt niemiecko-radziecki. "Nie macie
materiału ludzkiego - tłumaczył Niemcom Studnicki - aby obsadzić to terytorium
i zabezpieczyć wasze linie komunikacyjne. Zatem bez odbudowy Polski, bez
odtworzenia wojska polskiego wojnę z Rosją przegracie". Propozycje zawarł w
złożonym 20 listopada 1939 r. "Memoriale w sprawie odtworzenia Armii Polskiej i
w sprawie nadchodzącej wojny niemiecko-sowieckiej". Armia owa, powołana przez
choćby prowizoryczny polski rząd, w ewentualnym pochodzie na Rosję obsadziłaby
tereny do Dniepru, Niemcy zaś po Don i Kaukaz. Wyszukaniem odpowiednich
oficerów, wykazujących "zrozumienie niebezpieczeństwa", zajęłaby się stworzona
przez Studnickiego organizacja. Pomysłodawca zauważał jednak, że oddziały
mogłyby walczyć wyłącznie na wschodzie. "Nie może być jednak powodu do żadnych
obaw ani żadnych wątpliwości, gdy hasłem będzie: "Wojna przeciw Rosji" -
albowiem największym nieszczęściem dla narodu polskiego byłoby znalezienie się
całej Polski pod panowaniem Rosji Sowieckiej". Poza tym kilka dywizji piechoty
i kawalerii, pozbawionych broni pancernej i lotnictwa, nie zagrażałoby Rzeszy.
Niemcy mówią nie Niemcy byli jednak innego zdania. Hans Frank kategorycznie
zakazał rozpowszechniania memorandum, zwłaszcza wśród oficerów Wehrmachtu.
Niezrażony Studnicki przesłał w styczniu 1940 r. zarówno ten memoriał jak i
kolejny, protestujący przeciw brutalizacji polityki okupantów, m.in. Hitlerowi,
Göringowi i Goebbelsowi. Minister propagandy spotkał się niebawem ze
Studnickim, nie pozostawiając mu żadnych złudzeń: "Wiem, że zawsze był pan
wrogiem Rosji - mówił. - (...) Ale dziś jest pan dla nas niewygodny, może pan
nam zaszkodzić albo nawet być niebezpieczny". Należałoby się zastanowić, czy
gdyby Niemcy zaakceptowali propozycję Studnickiego, znalazłby ochotników.
Wydaje się - choć to jedynie nie poparta źródłami intuicja historyka - że tak.
Skoro w tym samym czasie udało się bez większych trudności wyselekcjonować w
obozach radzieckich grupę oficerów polskich gotowych do współpracy, to podobna
próba podjęta w oflagach i stalagach niemieckich byłaby również uwieńczona
sukcesem. Należy przypuszczać, że w pierwszych miesiącach okupacji, kiedy
dopiero rozwijała się spirala terroru i gwałtu, zapewne udałoby się znaleźć
chętnych również "na wolności". Wydawało się, że właściwy czas nadszedł latem
1940 r., wraz z widocznym narastaniem napięć między ZSRR a Niemcami. Na
początku lipca 1940 r. Ludwik Landau zanotował w swojej "Kronice", że
pojawienie się megafonów warszawska ulica tłumaczyła spodziewanym ogłoszeniem
przez nie "wezwania do wstępowania do wojska, do jakichś oddziałów, tworzonych
przeciw bolszewikom, istotnym wrogom Polski". Rozchodziły się plotki, że gdzieś
na prowincji werbunek już się zaczął. Nastroje takie musiały być stosunkowo
powszechne, skoro mieszkający w Grodzisku Mazowieckim Stanisław Rembek,
człowiek wywodzący się z PPS, tłumaczył spotkanemu na ulicy Wacławowi
Sieroszewskiemu, że "jednak należałoby zacząć paktować z Niemcami, żeby
ratować, co się jeszcze da z żywiołu polskiego, i żeby mieć jaką taką siłę
zbrojną na wypadek powszechnej rewolucji bolszewickiej, która według mnie grozi
bardzo w związku ze spustoszeniem całej niemal Europy". Autor "Wyroku na
Franciszka Kłosa" nie znalazł uznania u starego pisarza. Natomiast spotkany
tego samego dnia Ferdynand Goetel nie tylko zgodził się z nim, ale stwierdził
wręcz, "że już coś robi w tym kierunku, ale wcześniej nie zacznie się, jak
dopiero na jesieni". Kiedy rok później wojna rzeczywiście wybuchła, Niemcy nie
skorzystali z kolejnej oferty Studnickiego "mobilizowania Polaków", a nasz
czołowy germanofil znalazł się (na ponad rok) na Pawiaku. Jednakże latem 1941
r. ustawiono w kilku miejscach Warszawy olbrzymie ekrany, na których pokazywano
krótkometrażówki, m.in. o cudzoziemskich ochotnikach udających się na front
wschodni. "Cała Europa walczy z bolszewizmem... - brzmiał komentarz - (...) U
boku żołnierza niemieckiego są Włosi, Hiszpanie, Belgowie, Norwegowie,
Holendrzy, Duńczycy, Chorwaci, Słowacy, Węgrzy i Rumuni. A ty gdzie jesteś,
Polaku?". Po kontrakcji małego sabotażu Niemcy zaprzestali pokazywania filmu.
Niemcy zmieniają front Jego prezentacja nie była zapewne wybrykiem jakiegoś
nieodpowiedzialnego propagandzisty, ale świadomą - i najprawdopodobniej
nieuzgodnioną z Berlinem - decyzją władz Generalnego Gubernatorstwa, które co
pewien czas łagodziły terror, czyniąc pozory porozumienia z Polakami. Podobnie
było wiosną 1943 r., kiedy niemiecka propaganda w GG próbowała, szermując
hasłami zagrożenia bolszewicko-żydowskiego, zdyskontować sprawę katyńską. Od
połowy maja 1943 r. w "Nowym Kurierze Warszawskim" obok wykazu pomordowanych
oficerów zamieszczano - preparowane lub nie - listy do redakcji wzywające do
walki z "żydokomuną". "Jakiś autor takiego listu - zanotował Landau 29 maja
1943 r. - woła w natchnieniu, że idzie na front walczyć z Żydami i bolszewikami
i wzywa ogół Polaków do pójścia w swoje ślady - pierwsza taka wyraźna próba
werbunku". Pojawiła się pogłoska, że dowodzenie polskiego legionu
antybolszewickiego zaoferowano gen. Bortnowskiemu, który jednak odmówił. W
oficjalnej prasie nie brakowało entuzjastycznych doniesień o oddziałach
Andrieja Własowa i tłumnie zgłaszających się do dywizji SS-Galizien Ukraińcach,
podkreślając, jak liczna jest wśród nich dawna kadra Wojska Polskiego.
Odpowiednie rozegranie "sprawy polskiej" planowano jednocześnie w
rywalizujących kręgach hitlerowskiego establishmentu. Zapewne nie było dziełem
przypadku, że jednego dnia - 19 czerwca 1943 r. - aż dwóch dygnitarzy
przedstawiło Hitlerowi pomysł powołania Polaków pod broń. Pierwszym był szef SS
i policji Heinrich Himmler, który nie uczynił tego bez wcześniejszego
uzgodnienia z generalicją. Drugim był Hans Frank, tłumaczący, że Katyń tworzy
ku temu odpowiednią atmosferę. W obu przypadkach odmowa Hitlera była
kategoryczna. Frank bojąc się o swą nadwątloną pozycję nasilił terror do
niespotykanych dotąd rozmiarów. W koszmarze okupacji pokutował jednak pogląd,
że jedyną ochroną przed nadciągającą "burzą od wschodu" są Niemcy.
Reprezentowała go część polskiego społeczeństwa, zwłaszcza (choć nie wyłącznie)
ze sfer mieszczańskich, dla których - jak notował 25 września 1943 r. Landau -
"bolszewizm po

dreaded88 Długaśny cytat - vol.2 30.11.02, 15:03

jak notował 25 września 1943 r. Landau - "bolszewizm pozostał uosobieniem
skrajnego i niemal jedynego zła: wychodząc obronną ręką z trudności
gospodarczych życia pod okupacją, mniej może od innych dotknięte terrorem
politycznym, gotowe jest widzieć nawet w Niemcach mniejsze zło niż w
bolszewikach". Nowe posunięcia propagandy - odpowiednio dobrane (lub
spreparowane) listy i zeznania polskich jeńców i dezerterów spod Lenino,
informacje o poborze na Łotwie i w Estonii odczytywano jako zapowiedź podobnego
kroku i w Polsce. Plotki takie nasiliły się po przekroczeniu w styczniu 1944 r.
dawnej granicy polskiej przez Armię Czerwoną. Około 20 stycznia w Warszawie
rozeszły się pogłoski o powstaniu w Sarnach rządu komunistycznego.
Jednocześnie - zauważył kronikarz - "uznaniem cieszy się zwłaszcza pogłoska o
pójściu Polaków z Niemcami na bolszewików - a więc o poborze zarządzonym już
przez Niemców, i to... w porozumieniu z aliantami". Od wiosny 1944 r. można
było zauważyć zelżenie terroru. Władze GG wstrzymały publiczne egzekucje, a
represje - w dalszym ciągu krwawe - tłumaczono koniecznością wojenną. Niemcy
szukali dróg porozumienia z różnymi sferami społeczeństwa polskiego. Według
sprawozdań Delegatury Rządu, szefowie Gestapo w Radomiu, Lublinie, Przemyślu i
Tarnowie czynili pojednawcze gesty w stosunku do Polaków, próbując skłonić ich
do wspólnej akcji antykomunistycznej. Próbowano - bezskutecznie - namówić
Wincentego Witosa do wydania odpowiedniej odezwy. W marcu 1944 r. utworzenia
oddziałów polskich miał się ponownie domagać w rozmowie z gubernatorem
warszawskim Fischerem Władysław Studnicki. Z datą 17 kwietnia 1944 r. ukazał
się w Krakowie (choć z powodów propagandowych jako miejsce wydania podano
Racławice) pierwszy numer pseudokonspiracyjnego, w rzeczywistości całkowicie
sterowanego i kontrolowanego przez Niemców pisma "Przełom". Na jego łamach
m.in. Feliks Burdecki i Jan Emil Skiwski nawoływali do wspólnej z Niemcami
walki z bolszewizmem, sugerując, że część podziemia myśli podobnie. Zwerbować
Polaków! Działania nie ograniczały się jedynie do papierowej propagandy i
problem polskich oddziałów dotarł na najwyższe szczeble władzy. Chociaż 19 maja
1944 r. Berlin podtrzymał "w zasadzie" zakaz werbowania Polaków, to jednak
Himmler uznał utworzenie przez nich własnych formacji za możliwe. Dwa dni
później Hitler zdecydował, że tylko Ukraińcy i Białorusini - byli obywatele
polscy - mogą być przyjmowani do oddziałów pomocniczych Wehrmachtu. Wydaje się,
że ani Hans Frank, ani niektóre sfery wojskowe nie uznały tej decyzji za
ostateczną, czekając na odpowiedni moment. Jak wiosną 1943 r. pretekstem do
podjęcia gry była sprawa katyńska, tak jesienią 1944 r. - powstanie
warszawskie, po którego upadku podjęto próbę pozyskania Polaków. Z jednej
strony kokietowano podziwem dla odwagi powstańców, tłumacząc jednocześnie ich
walkę jako przejaw antykomunizmu. Z drugiej rozwodzono się nad
wspaniałomyślnością Niemców za to, że przyznali żołnierzom AK prawa
kombatanckie. Rozpuszczano pogłoski, że część oddziałów podziemia zdecydowała
się na wspólną walkę z bolszewikami (w czym wiernie sekundowała propaganda po
drugiej strony frontu). Próbowano wykorzystać bynajmniej nierzadką na przełomie
lat 1944-1945 niechęć części społeczeństwa do podziemia, na którego władze
zrzucano winę za klęskę powstania, zniszczenie miasta, tysiące ofiar, wygnanie.
Hans Frank znowu przekonywał Berlin o pożytkach płynących z werbunku Polaków.
Tym razem nie natrafił na opór. 24 października - dwa dni przed uroczystościami
pięciolecia GG - Naczelne Dowództwo Wojsk Lądowych ogłosiło, że Hitler zgodził
się w końcu na użycie Polaków w oddziałach pomocniczych Wehrmachtu. Polscy
ochotnicy mieli nosić mundury niemieckie, wyróżniając się opaską na ramieniu z
napisem "im Dienst der deutschen Wehrmacht" (w służbie niemieckich sił
zbrojnych). Jeszcze przed oficjalnym ogłoszeniem werbunku w jednej z
krakowskich drukarni przygotowano afisze przedstawiające odkładającego łopatę
polskiego robotnika, któremu żołnierz niemiecki wręcza karabin. Napis
tłumaczył, że Polacy przez "masowy i dobrowolny" udział w kopaniu okopów
zasłużyli na walkę z bronią w ręku. Pogłoski przedostały się do miasta,
wywołując olbrzymie zaniepokojenie. Prezes Rady Głównej Opiekuńczej Konstanty
Tchórznicki interweniując 2 listopada u władz niemieckich dowiedział się, że
ogłoszenie powszechnego poboru nie wchodzi w rachubę, jest to tylko werbunek
ochotniczy. Konfidencjonalnie poinformowano, że Wehrmacht nie przywiązuje
większego znaczenia do tego pomysłu Franka i nie liczy na specjalne powodzenie.
Wbrew takim deklaracjom, władze wojskowe poświęciły zasadom werbunku wiele
uwagi i zadbały o odpowiedni wydźwięk propagandowy. Ostatecznie dowództwo
Heeresgruppe Mitte ogłosiło 4 listopada 1944 r. pryncypia użycia Polaków.
Oddziały miały liczyć początkowo 12 tys. ochotników, przy czym podkreślano
dobrowolność zgłoszeń. Kategorycznie zakazano stosowania pogardliwego
terminu "siły pomocnicze" (HiWi), starając się przekonać Polaków, że będą
traktowani jak prawdziwi żołnierze Wehrmachtu. Zabroniono również kontaktów z
oddziałami ukraińskimi lub rosyjskimi oraz prowadzenia jakichkolwiek rozmów
politycznych z ochotnikami, wobec których należało reprezentować jeden
pogląd: "Niemieckie Siły Zbrojne prowadzą do ostatniego żołnierza decydującą
walkę o ochronę Europy przed bolszewizmem. Każdy uczciwy pomocnik w tej
bezwzględnej walce jest witany jak kamrat". Zalecano przyjmowanie każdego
między 16 a 50 rokiem życia, jeśli przejdzie przez komisję lekarską. Ochotnicy
zobowiązywali się do służby czteromiesięcznej lub do końca wojny. Tylko ci
ostatni mieli złożyć przysięgę: "Składam wobec Boga tę świętą przysięgę, że w
walce o przyszłość Europy w szeregach niemieckiego Wehrmachtu będę bezwzględnie
posłuszny Naczelnemu Dowódcy Adolfowi Hitlerowi i jak dzielny żołnierz jestem
gotowy w każdej chwili poświęcić życie dla tej przysięgi". Uzbrojenie oddziałów
przewidziano dopiero po dwumiesięcznym okresie próbnym i poddano bardzo ostrym
rygorom. Kandydatom obiecywano te same uprawnienia co "normalnym" żołnierzom -
troskliwą opiekę duchową (ze swobodą praktyk religijnych), identyczne
zaopatrzenie w środki spożywcze, możliwość zakupów po niskich cenach, opiekę
lekarską. Ochotników objęto ubezpieczeniem na wypadek zranienia lub śmierci.
Wdowy i sieroty miały otrzymywać stałe zasiłki. Żołd nie był zbyt wysoki -
szeregowiec 90 zł, kapral - 108, plutonowy 150-210 zł. Wyższych szarż dla
Polaków nie przewidziano. 471 ochotników Co jednak charakterystyczne, zarówno
plakaty jak gazety (np. "Goniec Krakowski" z 17 i 19-20.11.44) ogłaszały o
naborze tylko do "polskiej służby pomocniczej przy niemieckich siłach
zbrojnych". Dzień po ukazaniu się pierwszej wzmianki, 18 listopada, sfilmowano
przemarsz ulicami Krakowa oddziału 30 mężczyzn i 15 kobiet ubranych w
niemieckie mundury i śpiewających polskie piosenki wojskowe. Najpierw w
Krakowie, a następnie w innych miastach i miasteczkach GG utworzono biura
werbunkowe, nieraz, jak np. we Włoszczowej, udekorowane zielenią, biało-
czerwonymi sztandarami i godłami polskimi. "Jednakże zaciąg do tej służby
ochotniczej - pisano w raporcie Delegatury - idzie ciężko i daje rezultaty
minimalne. W pewnym stopniu uzyskano je tylko w obozach i więzieniach. Do
Krakowa przywieźli Niemcy grupę 50 młodych mężczyzn, rzekomo "ochotników",
którzy stanowią akcję propagandową. Ludzie ci pochodzą z Warszawy, przeszli
przez obóz w Pruszkowie i przez Oświęcim, skąd wysłano ich do obozu pod
Wrocławiem, gdzie zostali zmuszeni do "ochotniczej" służby w wojsku niemieckim.
Z prowincji nadchodzą wiadomości, że w licznych wypadkach lokalne władze
okupacyjne zmuszają do zgłoszeń, w innych zaś miejscowościach rozgłaszają, że
nastąpiło porozumienie polsko-niemieckie i że wysz

dreaded88 Długaśny cytat - vol.3 30.11.02, 15:04

Z prowincji nadchodzą wiadomości, że w licznych wypadkach lokalne władze
okupacyjne zmuszają do zgłoszeń, w innych zaś miejscowościach rozgłaszają, że
nastąpiło porozumienie polsko-niemieckie i że wyszedł rozkaz do członków AK,
aby zasilali szeregi nowej niemieckiej formacji przeciw bolszewikom". Do
początku grudnia w całym Generalnym Gubernatorstwie według danych Delegatury
udało się pozyskać jedynie 471 ochotników. Nic też dziwnego, że liczono przede
wszystkim na wspomnianych więźniów. W Krakowie numerację zgłaszających się
miano rozpocząć od 5000, wcześniejsze miejsca rezerwując dla "ochotników" z
obozów. W więzieniach w Piotrkowie i na Montelupich w Krakowie próbowano
namawiać więźniarki, z nikłym jednak skutkiem. Ewentualnych chętnych zrażał też
coraz brutalniejszy sposób werbunku (np. pod Radomiem organizowano łapanki i
odmawiających zapisywania się - kierowano do kopania okopów) oraz mało zgodne z
obietnicami traktowanie rekrutów. Np. 170-osobowa kompania z koszar na ul.
Zwierzynieckiej w Krakowie otrzymała mundury słowackie, a wprowadzenie
bezwzględnego drylu i niemieckiej komendy szybko doprowadziło do dezercji.
Słabe wyniki werbunku skłoniły z jednej strony do próby rozszerzenia go na
ziemie włączone do Rzeszy. Spotkało się to z odmową Berlina, gdzie uznano, że
Polacy są ważniejsi jako robotnicy niż żołnierze. Z drugiej skierowano uwagę na
młodzież, przeznaczoną do obsługi dział przeciwlotniczych i łączności. Akcja
miała być prowadzona pod hasłem: "Młodzież polska chce naprawiać błędy ojców i
dać Polsce możność rozwoju". Według doniesień Delegatury, z niewielkiej grupki
z Warszawy udało się utworzyć tzw. Polski Hufiec Lotniczy, który przeszkolono w
Rzeszy. Polskich formacji nie zdążono jednak użyć - ofensywa zimowa ruszyła
zbyt szybko (zresztą ochotnikom nawet nie wydano broni). Ostatnią - całkowicie
absurdalną - próbę rzucenia Polaków do walki podjął w marcu 1945 r. Studnicki,
apelując do Himmlera o zwolnienie z istniejących jeszcze obozów
koncentracyjnych Polaków i skierowanie części z nich na front. Tak więc
uniknęliśmy zbrojnej kolaboracji. Trzeba jednak pamiętać, że zawdzięczamy to
nie tylko naszym narodowym cechom, lecz także nikłej atrakcyjności. Kiedy
Niemcy zmienili zdanie, było już za późno. Można powiedzieć, że mieliśmy
szczęście"

Najnowsze z forum Militaria

Zaloguj się