Żubardź

[mpakal]

Witam!
Czy wie ktoś może skąd wzięła się nazwa tego osiedla? Chodzi mi bardziej o
stronę etymologiczną, gdyż wyczytałem już, że niegdyś Żubardź stanowił
oddzielną wieś włączoną do Łodzi. A może ktoś orientuje się też, gdzie
przebiegały granice tej wsi?
Pozdrawiam!

PS. TEN Radogoszcz, czy TA Radogoszcz (tak jak Bydgoszcz)? Zawsze słyszałem
TEN, ale czy to jest poprawne?

[Gość: J.S.]

> PS. TEN Radogoszcz, czy TA Radogoszcz (tak jak Bydgoszcz)? Zawsze słyszałem
> TEN, ale czy to jest poprawne?

Jak najbardziej rodzaj meski jest poprawny.

[ibelin26]

Radogoszcz jest rozdzaju żeńskiego, więc powinno być TA Radogoszcz.

Ale i tak wszyscy mówią TEN Radogoszcz, więc chyba można uznać że ta forama
jako dominująca stała się poprawna.

Radogoszcz zmieniła płeć (rodzaj) - cóż zdarza się

[hubar]

Jak mi wytłumaczysz dlaczego Radogoszcz jest rodzaju żeńskiego to gratuluję. Ale
przypuszczam, że zwolennicy ten niepoprawnej wersji kierują sie jedynie
podobieństwem nazwy do Bydgoszczy.

Proponuję najpierw dowiedzieć się o pochodzeniu nazwy wsi Radogoszcz, włączonej
wraz z całymi Bałutami do Łodzi.

[Gość: bene]

Początkowo (czyli od XV wieku, bo tak najdalej sięgają przekazy źródłowe) nazwą
Żubardź określano obszar leśny, leżący pomiędzy rzeką Bałutką a północną
granicą miasta biskupiego Łódź. Tak więc, co do etymologii, to najpewniej nazwa
pochodziła od żubra.
Przez kilka stuleci trwały spory o prawo własności tego lasu pomiędzy
dziedzicami dwóch wsi: Radogoszcza i Bałut. Spory rozstrzygnięto sądownie
dopiero w 1834 roku, gdy sporny las przyznano właścicielom obu wsi "po połowie".
Część zachodnia - właścicielowi Radogoszcza, który zaraz las wyrąbał i
sprowadził kilku osadników, którym przydzielił ziemię. Tak powstała Osada
Żubardź (rejon obecnych ulic Klonowej i Mokrej), zwana później Żubardź Stary.
Część wschodnia (Las Żubardź)została przyznana właścicielom Bałut. Tam po roku
1866 rozpoczęto wyrąb lasu i sprzedaż działek osadnikom. Powstała Kolonia
Żubardź, zwana też Żubardziem Nowym, administracyjnie i przestrzennie powiązana
z Osadą Fabryczną Bałuty.
Stary Żubardź włączono do Łodzi w 1906, Nowy Żubardź, razem z Bałutami, w 1915.

A teraz granice całego Żubardzia:
północna - to koryto rzeki Bałutki, dzisiaj w podziemnym kanale, ale patrząc na
plan miasta można łatwo zrekonstruować jego przebieg;
południowa - to linia ulic Wrześnieńskiej i Powstańców Wielkopolskich;
zachodnia - linia biegnąca równolegle do ul. Inowrocławskiej, ok. 80 m. na
wschod od tej ulicy;
wschodnia - to obecna ul. Urzędnicza i kawałek Piwnej.

Granica pomiędzy Żubardziem Starym (radogoskim) z Nowym (bałuckim) biegła linią
nieco łamaną, ale generalnie wzdłuż obecnej ul. Sprawiedliwej (czyżby
pamiątka "sprawiedliwego" podziału spornego lasu ?) .

Tak więc, np. mieszkańcy ul. Limanowskiego pomiędzy Urzędniczą a Rumuńską (tu
był kiedyś most na Bałutce) mogą mówić, że mieszkają na Żubardziu.

Odnośnie rodzaju Radogoszcza. Moja rodzina mieszka w Łodzi conajmniej od czasów
carskich. Dziadkowie i babcie mówili zawsze "na Radogoszczu". Więc jednak
rodzaj męski.

[bajkers]

Wielkie dzieki Bene za tak obszerną odpowiedz.
( juz myślałem że wszystko skończy sie na dyskusji "Ta" czy "Ten"
Radogoszcz :< )

Co do granic to na początku też obastwaiłem Wrześnieńską ( Bałucką granicę z
czasów przedmieścia oraz rz. Bałutkę na północy, ale z tymi zachodnimi i
wschodnimi granicami to .. fiu fiu ciekawostka)

Czego to się człowiek może czasami dowiedzieć na temat własnego osiedla :)

Jeszcze jedna sprawa na rzece Bałutce isniał kiedyś zbiornik wodny /Staw ( jest
widoczny na starych mapach) w rejonie dzisiejszej ulicy Prusa :))

W późniejszych czasach Bałutka zeszła do "podziemia", ale po dawnym zasypanym
stawie pozostała niecka z nieprzepuszczalnego gruntu ,co dało o sobie znać gdy
wyasfaltowano boisko szkolene ,(znajdujace się dokładnie na środku dawnego
stawu)
Pod ciężarem asflatowej płyty wody opadowe zbierające się zaczeły z boku
wibijać małym zródełkiem... pamietam to dokladnie z czasów szkolnych wtedy też
zainteresowany całym zjawiskiem piewrszy raz dowiedziałem się od ludzi że "Tu"
był kiedyś staw i dlatego tak sie dzieje :)

[Gość: bene]

Co do granic Żubardzia, to rzeczywiście, ta wschodnia i zachodnia to były
takie "linie porządkowe", a ponieważ funkcjonowały zaledwie kilkadziesiąt lat a
potem "wtopiły się w tło" nie zdążyły się utrwalić w świadomości mieszkańców.
A w latach 1960-63 projektanci bloków przy ul Gandhiego i Tybury nazwali
roboczo swe osiedle Żubardziem i potem tak już zostało. Chociaż historycznie są
to grunty rolne mieszkańców Starego Miasta.

Poza tym nowi mieszkańcy współcześnie budowanych osiedli nie zawsze zdają sobie
sprawę z istnienia wcześniejszych wsi i osad na tych obszarach.

Na przykład "Widzew Wschód" wybudowano na gruntach rządowych wsi Widzew i
Zarzew, kolonii Janów w dobrch szlacheckich Stoki i rządowej kolonii Augustów,
założonej przez Prusaków po III rozbiorze pod wdzięczną nazwą "Friedrichshagen".

Co do stawu, to, ponieważ boisko szkolne jest już po "radogoskiej" stronie
Bałutki, przypuszczam, że mogli go wykopać krótko po 1900 Anstadtowie
(właściciele starego browaru z ul. Pomorskiej 34 i nowego przy Sędziowskiej
15), którzy wtedy wybudowali willę i założyli park między Sędziowską a
przedłużeniem Srebrnej. Staw mógł służyć odprowadzeniu nadmiaru wód
powierzchniowych z terenu parku.


pozdr.

[bart_step]

Wbrew pozorom to cenna ciekawostka, warta zapisania.

[hubar]

Bene, a skąd jest ten tekst? Czy można je umieścić na wikipedii?

[Gość: bene]

Tekst jest mój własny ale z podaniem źródeł miałbym kłopot. Wiedza ta pochodzi
bowiem ze strzępów informacji w różnych publikacjachna przestrzeni lat.
Ostatnio wspominał o Żubardziu Marek Sygulski w II tomie "Historii Bałut"
(nakładem autora, Łódź 2006).
Nie wiem, czy jest sens zaśmiecać wikipedię takimi informacjami. Ostatecznie,
kogo interesują dzieje Lasu Żubardź ? Poza paroma świrusami.
Ostatecznie nie jest to przecież Las Sherwood. Chociaż, gdyby żył Zdzisław
Konicki, na pewno wymyśliłby jakąś "prastarą" legendę o zbóju Żubradzie, który
napadał kupców na trakcie.
Anyway - jeśli uważasz, że warto, to można wkleić to jako opis jednej z
dzielnic Łodzi. Let it be.

[mpakal]

Dzięki wielkie za te informacje!
Muszę przyznać, że byłem trochę zaskoczony tymi granicami. Zawsze utożsamiałem
Żubardź bardziej z rejonem raczej na południe od Wrześnieńskiej, a ulicę
Limanowskiego traktowałem oddzielnie (ŁKS Limanka, ŁKS Żubardź i te sprawy :)).
A w takim razie co z terenami między Wrześnieńską a Drewnowską, czyli z
Żubardziem w znaczeniu dzisiejszym (mam nadzieję, że poprawnym, już zwątpiłem w
swoją znajomość osiedla ;) ; wyszłoby na to, że nie mieszkam na Żubardziu :))?
Kiedy je przyłączono?
Pozdrawiam!

[michalstankiewicz]

Niegowa - jadę do Niegowej
Warszawa - jadę do Warszawej?
Sądzę, że ważna jest kwestia zakorzenienia się odmieniania nazwy w języku, co
dotyczy też tego Radogoszcza.

[Gość: bene]

Tereny między Wrześnieńską a Drewnowską należały do Łodzi "od zawsze" ,czyli od
założenia miasta w pierwszej ćwierci XV wieku (biskupi włocławscy, król
Jagiełło, itd).Bardzo wcześnie wykarczowano tam las i stanowiły one tereny
rolnicze mieszkańców Łodzi aż do końca XIX wieku. Chociaż pamięć o lesie
została, bo część gruntów od Piwnej do Stolarskiej jeszcze ok. 1820 nazywana
była "Niedźwiedź". Może dawniej wyłaził tam z lasu jakiś misiek i niszczył
uprawy ?
Bo za Stolarską był już las, wycięty chyba za Zygmunta Wazy, bo wtedy rolniczej
Łodzi powodziło się najlepiej. I te nowe grunty za Stolarską, mniej więcej do
linii obecnej kolei nazywały się " Długie Przymiarki".

A rejon ulic Tybury i Gandhiego został nazwany Żubardziem przez projektantów
nowych bloków w latach 1959 - 1963, którzy potrzebowali jakiejś "roboczej"
nazwy tego osiedla. Jak było na projektach budowlanych, tak potem zostało i
nowi mieszkańcy bloków, pochodzący z innych dzielnic lub nawet miast przyjęli
tą nazwę jako oczywistą.
A to przecież ludzie sami nazywają miejsca, w których mieszkają. Nawet jeśli
historia mówi inaczej. Więc chyba słusznie uważasz się za mieszkańca Żubardzia.

pozdr.

Bene mam prośbę!

[hubar]

Już raz Ciebie prosiłem, ale widocznie nie zobaczyłeś.
Czy mógłbyś te informacje, którymi dysponujesz na temat Żubardzi i być może
także innych łódzkich osiedli, wrzucić na wikipedię?
Tu jest spis: pl.wikipedia.org/wiki/Osiedla_Łodzi (na czerwono są do
uzupełnienia). Na dole jest też o Żubardzi... bardzo Cię proszę, gdybyś kliknął
i napisał.

[Gość: bene]

OK, zrobione.

[hubar]

Bene! Bardzo fajnie :-)

Polecam opracowanie kolejnych osiedli z listy :-)

[mpakal]

Fajnie, że na Wikipedii jest już artykuł o Żubardziu, właśnie tego brakowało :).

A ja mam jeszcze jedno pytanie. Napisałeś tam, że Żubardź dzisiaj zamyka od
wschodu ul. Modra. Co leży w takim razie na wschód od Modrej? Czy to już Stare
Miasto? Przyznam, że też zaliczałem tamte tereny aż do Zachodniej do
Żubardzia :D.

[Gość: bene]

Ze stosownych map i opisów wynika, że, idąc Lutomierską od Placu Kościelnego,
do linii obecnej ul Rybnej stały szopy , stodoły i zagrody dla bydła. Ulica
nawet nazywana była Stodolną. Za stodołami były sady, a w okolicy ul.
Wrocławskiej stał przydrożny krzyż. Dalej były już pola uprawne.
Wzdłuż Drewnowskiej natomiast, mniej więcej do Żytniej były ogrody warzywne i
dalej też pole. Wszystko to było własnością mieszkańców starej Łodzi i
administrowane przez Radę Miejską i burmistrza. A więc historycznie z
Żubardziem tereny te nie miały nic wspólnego. Dla mnie, to zdecydowanie Stare
Miasto.

Pozostaje kwestia tzw subiektywnego poczucia przynależności. W 2001 roku
zrobiłem tzw badanie terenowe. Spacerując Żytnią i Piwną, zapytałem 15 osób
(kobiet w różnym wieku, wyglądających na "tutejsze"; facetów nie pytałem, bo
bałem się dostać w zęby): proszę pani, jak to dzielnica ? Ciekaw byłem, czy
ktoś mi odpowie , że Stare Miasto. Ale jakby się umówiły. > Bałuty, panie to
som, Bałuty, a pan co, z Warszawy ?< A może to ja źle pytałem ?.

Ta Modra, to z kolei moja subiektywna ocena, na podstawie 20-letnich kontaktów
z różnymi znajomymi, mieszkającymi w tej okolicy, notatek w prasie, wzmianek w
literaturze. Jest też "poręczna" jako umowna linia podziału, gdyż od
Kołodziejskiej oddzielona jest niezabudowanym pasem ogródków działkowych a
dalej na południe, za budynkiem Policji jest też duży obszar bez zabudowy.

Jakby się kto uparł, mógłby zrobić fachowe badanie socjologiczne, ankietę lub
sondaż na próbie reprezentatywnej. Ale to już zadanie dla studentów socjologii
albo etnografii.

pozdr.

[hubar]

Jak się nazywa, czy nazywał? Bo w przeszłości to było ciekawe miejsce:
pl.wikipedia.org/wiki/Stary_Cmentarz_%C5%BBydowski_w_%C5%81odzi

[Gość: bene]

Hasło na Wiki jest OK, tylko ma jeden błąd zasadniczy. Stary Cmentarz Żydowski
nigdy nie leżał na Bałutach. Od początku założony był na gruntach
staromiejskich, kupionych od mieszkańców Łodzi. A północny mur tego cmentarza
przebiegał wzdłuż północnej granicy miasta, tak jak ona istniała od
średniowiecza do roku 1915.

Natomiast na terenach osady Nowe Bałuty założony został Nowy Cmentarz Żydowski
(1891/92), ten przy Brackiej. Może stąd ten błąd.

Wszystko przez to, że większość Łodzian nie orientuje się co dodokładnego
położenia historycznej wsi, a później osady Bałuty natomiast skłonna jest
stosować tę nazwę do całego obszaru byłej administracyjnej dzielnicy o tej
nazwie (dzielnice administracyjne zlikwidowano w Łodzi od 1.01.1999, zamiast
nich zostały "rejony działania delegatur Urzędu Miasta").

[hubar]

Hmmmm faktycznie, z tego można wywnioskować, że ówczesnie to też były Bałuty ;-)

Edytować wikipedię już umiesz. Może teraz czas na alogowanie się i edytowanie
istniejących już wpisów?