Rządowe samoloty TU-154 numery 101 i 102

[Gość: joe]

sobota, 6 lutego 2010

Rządowe samoloty TU-154 numery 101 i 102

Tusk i Kaczyński naprawdę latają złomem?

Kto kiedyś mógł pić na pokładzie, kto pije teraz, komu wydziela się torebki
herbaty, jak biało-czerwony tupolew stał się narzędziem polityki i skąd wziął
się mit, że lot samolotem polskich VIP-ów grozi katastrofą? Oto cała prawda o
maszynach, często nazywanych w mediach "latającym złomem".

Dwa wysłużone rządowe tupolewy odejdą do lamusa polskiego lotnictwa. Ich
piloci zostali już przeszkoleni na brazylijskich embraerach 175. Wkrótce to
właśnie te samoloty zastąpią przestarzałe tutki.

W taki dzień jak dziś na szkolenie jest dużo czasu. Bo oba rządowe Tu-154 znów
są zepsute. Pierwszy do końca lipca przechodzi remont w Rosji, a drugi czeka
na naprawę. Autopilot ma usterkę od ostatniej wyprawy do Haiti. A części
zamienne wciąż nie dotarły. Na Światowe Forum Ekonomiczne w Davos 28 stycznia
prezydent Lech Kaczyński dotarł więc spóźniony – zamiast tupolewem, musiał
polecieć małym jakiem. A już za parę dni, także korzystając z jaka, premier
Donald Tusk dostanie się na nadzwyczajny szczyt gospodarczy w Brukseli.

Trzej pierwsi piloci siedzą w bazie na warszawskim Okęciu. Mają tu swój pokój,
ale niezbyt duży, dość skromnie urządzony. – To nie tak, że rządowe tupolewy
są szczególnie awaryjne. Nie psują się ani częściej, ani rzadziej niż inne.
Idealnych samolotów nie ma. Boeingi miewają kłopoty z systemem hermetyzacji, z
kolei airbusy – z systemem sterowania – zapewnia podpułkownik Bartosz
Strojeński, dowódca eskadry. – Tu-154 to naprawdę fajny samolot. Każdy, kto
nim latał, ma do niego sentyment. Jest mocny. Dużo do powiedzenia ma w nim
pilot, a nie komputer. Ma trzy silniki, a to daje poczucie bezpieczeństwa.
Lata wyżej niż większość samolotów pasażerskich. Turbulencje czy burze może
obejść górą – dodaje kpt. pilot Grzegorz Pietruczuk.

Skąd kłopoty?

To dlaczego ciągle słyszymy o awariach? – dopytujemy. – Awarie, o których się
tyle mówi, przeważnie nie są poważne – zapewniają piloci. Chodzi o to, że w
samolocie rządowym nie może być żadnej, ale to żadnej usterki. Gdy poluzuje
się śrubka w klamce, samolot nie wystartuje, dopóki nie zostanie dokręcona.
Inaczej jest w samolotach pasażerskich. Istnieje cała lista usterek, z którymi
samolot może lecieć, bo nie wpływają one na bezpieczeństwo.

Piloci przekonują: – Naprawdę nie o to chodzi, że Tu-154 się psują. One są
przestarzałe i zbyt głośne i dlatego nie mogą lądować na lotniskach w UE. Z
tego powodu Aerofłot pozbył się ich w ubiegłym roku. Nasze dwa tutki latają na
zasadzie wyjątku. To samoloty rządowe, a przecież nikt nam nie będzie mówił,
czym mamy latać.

Według Strojeńskiego problem nie w maszynie, tylko w tym, że jesteśmy biednym
krajem. Nasz prezydent leci w delegację jednym samolotem. A prezydent Sarkozy
trzema. W jednym on, w drugim reszta ekipy, a trzeci jest zapasowy, jakby
któryś z poprzednich się popsuł. Tak samo Obama – choć w przypadku podróży
prezydenta Stanów Zjednoczonych leci jeszcze więcej maszyn: Air Force One, Air
Force One zastępczy i trzy inne, którymi Amerykanie wożą ze sobą wszystko, co
może być potrzebne. A my? Mamy tylko dwa tupolewy. Jak się zepsują, to VIP-om
zostają jaki. Mało wygodne i zupełnie niereprezentacyjne.

Piloci są zgodni: Polska powinna mieć flotę składającą się z trzech dużych
maszyn, którymi prezydent i premier mogą latać bez międzylądowania. Takie
samoloty mogłyby zabrać także około 200 żołnierzy na misję do Afganistanu czy
Czadu. Do tego 4, 5 małych samolotów – ekonomicznych, które mogą służyć jako
zastępcze środki transportu.

Koniec tupolewów zapowiadano po wielokroć. Po raz pierwszy właściwie tuż po
tym, jak wcielono je do służby w 36. Specjalnym Pułku Lotnictwa Transportowego
"Obrońców Warszawy". Pierwszy o numerze 101 trafił do niej w 1990 roku. Drugi,
102, cztery lata później. Po przełomie ustrojowym nastały nowe czasy, do
których "poradziecki złom" nie bardzo pasował. Szybko – słusznie czy nie –
samolotom zaczęto przypisywać wyjątkową awaryjność.

– Jako szef rządu po kolejnych awariach wydałem polecenie wymiany taboru
ministrowi transportu Bogusławowi Liberadzkiemu. Od 15 lat nie zmieniło się
nic – opowiada były premier Józef Oleksy, którego lęk przed lataniem jest
legendarny. – Latać tym samolotem to była zgroza – mówi Oleksy. I przypomina
zdarzenie, które miało miejsce na lotnisku w Tel Awiwie, gdy w maszynę
uderzyła ciężarówka i zrobiła dziurę w skrzydle. Zdaniem Oleksego to dlatego,
że tupolew po prostu był niewymiarowy. – Miałem lecieć na szczyt europejski do
Cannes i samolot nie zapalił, bo to maszyna wrażliwa na wilgoć i po deszczu
nie zapala. Potem tak samo było w Budapeszcie i musieliśmy wracać samochodem –
wspomina Oleksy.

Gorsza przygoda przytrafiła się Markowi Belce, gdy jako premier leciał na
szczyt UE – Azja do Wietnamu. W Kunmingu w Chinach, gdzie było
międzylądowanie, z jednego z silników zaczęły się wydobywać kłęby dymu. Polski
premier, by zdążyć na szczyt, musiał pożyczyć samolot od Chińczyków.

Wszystkie przygody kończyły się jednak bezpiecznie. Nawet uderzenie pioruna
uwiecznione przez jednego z obecnych na pokładzie operatorów telewizyjnych.

Powietrzne limuzyny

Rządowy samolot to atrybut najwyższej władzy, jaki przysługuje tylko
prezydentowi, premierowi, marszałkom Sejmu i Senatu. Ale zwykle szybko
powszednieje. – To żaden przywilej, to usprawnienie pracy. Premier nie
powinien udawać, że lata jak każdy obywatel, bo ma inne obowiązki – komentuje
Oleksy.

Próbował zaprzeczyć temu Donald Tusk, który na początku swojej kadencji
zapowiedział, że w ramach oszczędności będzie korzystać z rejsowych lotów.
Szybko się okazało, że trudno pogodzić udział w unijnych szczytach z nerwowym
zerkaniem na zegarek, by nie spóźnić się na rejsowy samolot.

Absolutną katastrofą pod tym względem była jego wyprawa za Atlantyk. Gdy
boeing z Tuskiem był w powietrzu, do nowojorskiego biura LOT-u zadzwonił ktoś,
przedstawiając się jako członek Al-Kaidy. – Na pokładzie samolotu, którym leci
polski premier, jest bomba – oświadczył i przerwał połączenie. Alarm był
fałszywy, ale skrupulatni Amerykanie musieli sprawdzić, czy faktycznie nie ma
żadnej bomby. Później, podczas spotkania z Polonią, Tusk żartował na temat
"bombowego" przywitania. Ale w efekcie przekonał się do tutków. I wkrótce
Tu-154 stał się – podobnie jak krzesło na unijnym szczycie – symbolem
politycznej wojny premiera z prezydentem.

Narzędziem polityki rządowe tupolewy stały się niedawno. Pierwszy raz podczas
wojny rosyjsko-gruzińskiej. Lech Kaczyński chciał się dostać do Tbilisi przed
Nicolasem Sarkozym, prezydentem sprawującej wówczas unijną prezydencję
Francji. Obawiał się, że prezydent Gruzji Micheil Saakaszwili zgodzi się na
proponowane przez Francuza warunki rozejmu, w których nie będzie punktu o
zachowaniu terytorialnej integralności Gruzji. Dlatego zaczął naciskać na
pilota, by niezgodnie z ustalonym wcześniej planem poleciał wprost do stolicy
Gruzji, a nie do Azerbejdżanu, skąd, jak planowano, Kaczyński i towarzyszący
mu prezydenci Litwy, Estonii i Ukrainy oraz premier Łotwy mieli samochodami
pojechać do Tbilisi. Pilot odmówił jednak, bo nad przestrzenią powietrzną
Gruzji panowało rosyjskie lotnictwo. Na pokładzie doszło do ostrego spięcia. –
Ja naprawdę obawiałem się o życie nie tylko prezydenta, ale całej załogi –
przekonuje kapitan Grzegorz Pietruczuk.

[Gość: joe]

Inaczej tę sytuację widzi Michał Karnowski, znany dziennikarz, który wtedy był
na pokładzie: – Wszyscy od początku wiedzieliśmy, że jedziemy w rejon wojny. Ale
w międzyczasie pozytywny efekt przyniosły mediacje UE. W momencie startu
mieliśmy już informacje, że działania wojenne są zakończone.

Jego zdaniem pilot przecenił ryzyko, które już wtedy było znacznie mniejsze. –
Jego decyzja bardzo wszystko utrudniła, bo musieliśmy jechać fatalną drogą,
dotarcie na miejsce opóźniło się o dziesięć godzin. Czterej prezydenci dotarli w
rezultacie spóźnieni, bo Sarkozy przybył dużo wcześniej. Misja dyplomatyczna
straciła wagę – wspomina Karnowski.

Kolejny raz Tu-154 był kartą przetargową w sporze prezydenta i premiera o
kompetencje w polityce unijnej. Apogeum spór osiągnął w październiku 2008 roku,
kiedy to Tomasz Arabski, szef kancelarii premiera, odmówił samolotu Lechowi
Kaczyńskiemu, by ten nie poleciał na szczyt w Brukseli. Prezydent wyczarterował
wtedy samolot i na szczyt doleciał.

Nigdy wcześniej do takich sytuacji nie dochodziło – w czasach rządu Jerzego
Buzka lewicowy prezydent porozumiewał się w tej sprawie z premierem i
marszałkami Sejmu i Senatu, którzy pochodzili z AWS. Kiedyś rozgorzał spór o
wylot na wigilię do polskiego kontyngentu w Kosowie. Ówczesny marszałek Sejmu
Maciej Płażyński miał już zaplanowany lot, ale żołnierzy postanowił odwiedzić
także Aleksander Kwaśniewski. – Na szczęście Kwaśniewski zrezygnował. Ale gdyby
postawił na swoim, to on by poleciał jako osoba stojąca wyżej w hierarchii
najwyższych urzędów – opowiada Płażyński.

Nieformalne konferencje

VIP-om trudno zrezygnować z własnego samolotu nie tylko z powodu prestiżu. Liczy
się też to, że na pokład rządowego samolotu zapraszani są dziennikarze. W
czasach rządów lewicy murowane miejsce miała "Trybuna", za PiS "Nasz Dziennik".
Tu-154 często okazywał się za mało pojemny dla niektórych mediów, z którymi
aktualna władza miała na pieńku. Ich przedstawiciele słyszeli wówczas, że
miejsca w samolocie już się skończyły.

Na pokładzie kontakty dziennikarzy i polityków odbywają się na innych zasadach
niż zazwyczaj. Zwłaszcza na długich trasach tworzy się rodzaj pokładowej
wspólnoty, opowiada Maciej Płażyński. Korzystali z tego wszyscy: Jerzy Buzek,
Leszek Miller, Marek Belka i Kazimierz Marcinkiewicz. Aleksander Kwaśniewski
podróż zaczynał zazwyczaj od przywitania się ze wszystkim uczestnikami lotu.
Teraz ten obyczaj zamiera. Czasem do dziennikarzy przychodzi porozmawiać
prezydent Lech Kaczyński. Donald Tusk robi to rzadko. Politycy PO mówią, że
tylko wtedy, kiedy nie ma odpowiadającego w kancelarii premiera za komunikację
Igora Ostachowicza, który uważa, że to "zły plan dla premiera", opowiada jedna z
osób latających z Tu-154. Czy to przesadna ostrożność? Kilka miesięcy temu,
podczas podróży na szczyt unijny, na którym mógł być dokonany wybór
przewodniczącego Rady Europejskiej i szefa unijnej dyplomacji, Donald Tusk
spędził z dziennikarzami sporo czasu, argumentując, że szczyt zakończy się
niczym. Jednak dzień później Unia miała już i swojego prezydenta, i szefa
dyplomacji.

Dziennikarze wciąż bardzo chętnie latają z VIP-ami. Mimo fatalnej klimatyzacji
wewnątrz i różnych niedogodności znalezienie się w grupie wybrańców daje
poczucie nobilitacji. – Jak ginąć, to w dobrym towarzystwie – powtarza
Małgorzata Naukowicz, która często gości na pokładzie rządowego samolotu.

Taki ponury scenariusz jest jednak raczej mało prawdopodobny, bo tutkami latają
bardzo dobrzy piloci. Dali tego dowód choćby podczas pewnego powrotu Leszka
Millera z Francji. Nad Warszawą szalała śnieżyca. Lepsza pogoda była w
Katowicach i tam miał lądować samolot.

Premierowi zależało jednak na tym, by samolot wylądował na Okęciu. Pilot
zapowiedział, że spróbuje wykonać trzy podejścia. Jeśli to okazałoby się zbyt
ryzykowne, miał zrezygnować i polecieć jednak na Śląsk. Samolot zaczął zniżać
lot, ale przez okna nie było nic widać, prócz gęstej zadymy. W pewnym momencie
rozległ się huk – to pilot wysunął podwozie. Umilkły żarty, nie było śmiechów.
Wszyscy spodziewali się, że za chwilę koła dotkną pasa, ale pilot poderwał
maszynę i zaczął przygotowywać się do drugiego podejścia. Gdy i tym razem pilot
poderwał maszynę, nikt nie przypuszczał, że podejmie jeszcze jedną próbę. Ale i
tym razem pilot zaczął ostro schodzić w dół i samolot huknął kołami o pas. W tym
momencie jedna z dziennikarek nie wytrzymała i zaczęła krzyczeć – Jezu! Ratunku!
Rozbiliśmy się! – opowiada dziennikarz polityczny Marcin Graczyk.

Marcin Graczyk wspomina jeszcze jedną przygodę. Tupolewy mają stosunkowo mały
zasięg i na lotach długodystansowych muszą uzupełniać paliwo. Na trasach
transatlantyckich lądują z reguły na Islandii, choć czasami też w Kanadzie. Gdy
w 2004 roku Aleksander Kwaśniewski wracał z USA, miał wylądować w Gander na
Nowej Fundlandii, samolot został jednak skierowany do odległego o ponad 200 km
Saint John’s. Maszyna długo krążyła nad lotniskiem. Oficerowie BOR-u i
dziennikarze zaczęli wymieniać uwagi, że piloci muszą zrzucić paliwo, by podczas
lądowania maszyna nie spłonęła. Kilku BOR-owców zaczęło udawać, że się modli,
czym wprawili w przerażenie część pasażerów. Samolot jednak gładko wylądował i
jechał wzdłuż wysokich zasp – bo właśnie pospieszne odśnieżanie było przyczyną,
dla której Tu-154 nie mógł podejść do lądowania.

Samolot z napisem "Republic of Poland" kanadyjska obsługa lotniska przyjęła
sceptycznie. Podczas tankowania wszystkich wyproszono z maszyny i ustawiono na
płycie lotniska przy kilkunastostopniowym mrozie. Prezydent skarżył się potem,
że został potraktowany, jakby podejrzewano, że jest nielegalnym imigrantem.
Wizerunek polskiej delegacji w oczach Kanadyjczyków poprawiło dopiero to, gdy
Kwaśniewskiego rozpoznali na lotnisku przebywający tam polscy marynarze.

Podejścia bojowe

Najwięcej emocji towarzyszy wyprawom bojowym. Tak, nieco na wyrost, określa się
loty w rejon konfliktów zbrojnych, gdzie stacjonują nasze kontyngenty. Kiedyś
Bałkany czy Bliski Wschód, a w ostatnich latach Irak i Afganistan. W czasach,
gdy pierwszy lepszy bojownik, który dostanie do ręki rurę z rakietą, może
naprowadzić ją na cel i zestrzelić samolot, loty te traktowane są szczególnie
poważnie. Samolot z VIP-em jest wymarzonym celem.

– Polecieliśmy do Bagdadu z prezydentem Aleksandrem Kwaśniewskim, ale coś
wydarzyło się na lotnisku, dlatego musieliśmy krążyć nad zabudowaniami stolicy
Iraku na niewielkiej wysokości. A to było tuż po tym, jak zestrzelono samolot
DHL rakietą przeciwlotniczą z dachu. Bałem się wtedy i patrzyłem na dachy, czy
na którymś nie zobaczę kogoś z rurą albo smugi dymu – opowiada Jacek Czarnecki z
Radia ZET, korespondent wojenny m.in. w Czadzie, Iraku i Afganistanie. W
normalnym bojowym podejściu do lądowania samolot ostro schodzi w dół, by jak
najszybciej znaleźć się na pasie startowym i dać ewentualnym strzelcom jak
najmniej czasu do wycelowania. Na nieprzyzwyczajonych robi to silne wrażenie, a
jeśli ktoś nie posłucha stewardes i nie zapnie pasów, może polatać po całym
samolocie – opowiada reporter.

[Gość: joe]

Po locie z Kwaśniewskim zmieniono procedury i podczas podchodzenia do lądowania
w niebezpiecznych miejscach nakazano zasłaniać okna. – Po co się stresować –
tłumaczył jeden z oficerów BOR-u. A ponieważ w Iraku pojawiła się także moda na
ataki moździerzowe i snajperów, to jeszcze przed wylądowaniem rozdawano hełmy i
kamizelki kuloodporne. Jednak to, co służy bezpieczeństwu, nie zawsze służy
wizerunkowi. W 2006 roku tuż przed świętami wielkanocnymi do naszych żołnierzy w
Iraku poleciał prezydent Kaczyński. A było to dwa miesiące po katastrofie hali
MTK w Katowicach, kiedy to Lech Kaczyński pojawił się na miejscu w strażackim
kasku. Zdjęcia, które obiegły prasę, nie były zbyt udane, tym bardziej że ani
towarzyszący mu premier Kazimierz Marcinkiewicz, ani pozostałe osoby kasków nie
miały. Dlatego gdy prezydent leciał do Iraku, kamizelkę kuloodporną zasłonił
garniturem, a hełmu nie założył wcale. Wszyscy towarzyszący mu dziennikarze
mieli za to obowiązek pokazać się w pełnym rynsztunku.

Piloci przyznają, że tupolew do takich misji się nie nadaje: nie może być tak,
że prezydent leci do Iraku samolotem, który nie ma żadnego systemu
antyrakietowego. Nie powinno być też tak, że samolot rządowy, który ma małe luki
bagażowe, służy za samolot transportowy i wozi na siedzeniach ryż na Haiti –
mówi jeden z pilotów.

Alkohol i papierosy

Aleksander Kwaśniewski pamiętał nie tylko o tym, aby się z dziennikarzami
przywitać, ale także o tym, by podróż minęła im miło. To kancelaria rezerwująca
lot dba o odpowiednią oprawę lotu i zamawia catering. Za czasów Kwaśniewskiego
alkohol był serwowany wszystkim gościom. Teraz raczą się nim wyłącznie
członkowie oficjalnej delegacji. Jak przyznają piloci, oszczędności poszły tak
daleko, że często nawet torebki herbaty wyliczone są co do sztuki, a pilotów i
stewardes nie uwzględnia się w ogóle. Mają jednak swój własny czajnik i herbatę.

Nie tylko Kwaśniewski traktował trunki jako zwyczajowy element wyprawy. –
Podczas moich podróży podawano alkohol na pokładzie. Nie widziałem w tym nic
złego, wszystko jest dla ludzi – mówi były marszałek Sejmu Maciej Płażyński. Ale
problemy się zdarzały. Podczas jednego z lotów nad Zatokę Perską przedsiębiorcy
zaczęli bawić się tak dobrze, że dziennikarze w końcu śpiewali naprędce ułożony
kuplet. "Polski biznes nie żyje, nie żyje, nie żyje. Niech już więcej nie pije,
nie pije, bęc". W końcu do przedziału wszedł prezydencki minister do spraw
zagranicznych Andrzej Majkowski, który cieszył się opinią człowieka
rozrywkowego, ale tym razem wycedził tylko przez zaciśnięte zęby: – Za godzinę
lądujemy w Arabii Saudyjskiej, kraju muzułmańskim, w którym alkohol nie jest
tolerowany.

Wkrótce po tym locie alkohol przestał być serwowany oficjalnie. Zdarzało się
jednak i potem, że stewardesa podchodziła, mrugała okiem i pytała, czy podać
colę. Oczywiście cola była z wkładką, opowiada Małgorzata Naukowicz z Radia Tok FM.

Podczas jednej z podróży Aleksandra Kwaśniewskiego pewien prezydencki urzędnik
zaspał, "zmęczony zmianą czasu", i został na Cejlonie. Ale dziennikarze też nie
zawsze byli święci. – Były osoby, za które reszcie było wstyd – mówi Jacek
Czarnecki z Radia ZET. Jeden z dziennikarzy przypłacił nawet picie na pokładzie
utratą pracy. Zdarzały się też loty, po których dziennikarzy nie wypuszczano z
samolotu, dopóki VIP nie odjechał z Okęcia. To mogło oznaczać tylko jedno: stan
powracającego polityka jest taki, że lepiej go nie pokazywać.

Naiwny jednak, kto myśli, że przesiadka VIP-ów z posowieckich tutków do
nowoczesnych embraerów będzie się wiązała ze zmianą mentalną i oznaczała
ostateczny koniec takich obrazków. Na pokładzie nowych samolotów znajdzie się
przecież miejsce na barek.

Grzegorz Osiecki, Iwona Dudzik

[Gość: Mikael]

Ironią losu jest to że dwie największe zalety Embraera 170 (czyli
sterowność i fly-by-wire) na 90% pozwoliłby uniknąć tego wypadku
nawet przy tak trudnych warunkach na lotnisku.