osadnictwo niemieckie na Podkarpaciu

[Gość: jan]

Osadnictwo niemieckie na Podkarpaciu rozpoczęło się w czasach Kazimierza
Wielkiego (może nawet wcześniej ?).
Śladem po tym wielowiekowym procesie są głównie nazwiska, pozostały również
niemieckie terminy i pojęcia, używane w rzemiośle i handlu.
Może podyskutujemy na ten temat - na pewno w prawie każdej miejscowości
pozostały jakieś ślady ?

[morse]

Nio ja nie dostrzegam, moze jakieś naprowadzenie?

to dopiero początek wątku

[Gość: jan]

Niestety muszę wyjść do pracy, po południu na pewno coś dopiszę, zresztą myślę,
że na pewno będzie już trochę wpisów !

[morse]

Nio to na razie. ja sie tez niebawem odezwe.

[piotrzr]

Zgodnie z sugestiami "wspólforumnowiczow" i niewątpliwym sukcesem dyskusji w
Grekokatolikach.... /głownie dzięki niezapomnianemu Darkowi-Gościowi ze
Śląska i Radkowi z Warszawy - który uratował gasnącą dyskusję gdzieś po 100
postcie w 2003 roku :))))/ - proponuje nowy temat.
I nie będzie to bynajmniej o II wojnie, holocauscie - albo nie tylko o tym.

Osadnictwo niemieckie na naszych terenach przebiedało w kilku fazach - z
pewnością początek to średniowiecze. Nie bez żwiązku z tym było powszechne
lokowanie wsi i miast na "prawie niemieckim" "prawie magdebyrskim". Na czym
to prawo polegało to niestety nie wiem :)) Proszę o głosy !!!!
Ale jak zapewne wiecie tamci osadnicy "rozpuścili" się polskim żywiole - tak
jak w przypadku Rusinów jednak sila polskości dała o sobie znać.
Pamiątką po tamtym okresie są nazwy wielu wsi i misateczek np Łańcut,Rzeszów,
Markowa. Jednak o wiele silniejszy slad na naszym terenie /okolice
Mielca,Leżajska,łańcuta, Sanoka, Ustrzyk Dolnych /jak i na terenach dzisiaj
będących po stronie ukraińskiej/- pozostawiło osadnictwo niemiecko-
austriackie doby zaborów - i o tym proponuję porozmawiać :)
Ale równocześnie nie "gaśmy ducha" na Grekokatolikach - proszeee :)))

Acha - trzymamy się wątku zaczętego przez Jana
Pozdrawiam

[Gość: johny]

Ja bym się chciał czegoś dowiedzieć o tym i o dalszej, mozliwej sposobności
poznania historii gdyż moj pradziadek o ktorym mam b.skompe informacje był
niemieckim osadnikiem w Galicji

[piotrzr]

Dwa lata temu na "Grekokatolikach..." padł taki ciekawy głos
"... w okolicach Rzeszowa istniała równiez bardzo silna kolonizacja
niemiecka. Niemcy osiedlali sie tu od połowy XIV wieku i przybywali przez śląsk
i Małopolskę. Mieszkali w dość zwartych nieraz skupiskach. Tereny, na przykład,
ziemi sanockiej i przemyskiej leżały wzdłuż ważnej drogi handlowej Śląsk-Kraków-
Lwów-Morze Czarne, co przyczynilo się do atrakcyjności tych terenów. Jedna z
wiekszych etnicznych wysp niemieckich powstała za panowania Ludwika
Węgierskiego. Obejmowała ona Łańcut i 9 wsi na południe od miasta. Utrzymała
odrębność etniczną az po wiek XVI i dopiero wówczas zaczęła sie polonizować.
Ale np. Markowa utrzymała niemieckość do XVIII wieku. Wsie te zasiedlone były
przez Niemców pochodzących z Saksoni. Były to: miasto Łańcut (Landshut), oraz
wsie Handzlówka (Langenau), Albigowa (Helwigesau), Markowa (Markenhof), Nowa
Wieś (Neudorf), Sonina (Schonewald). wówczas tez powstały w ziemi sanockiej
wsie etnicznie niemieckie: Haczów (Hanshoff lub Hatshoff), Harta (Hart),
Kombornia (Kaltborn), Nowotaniec (Lobetanz), Kielnarowa, Rymanów, Zembertowa
Wola, Rytarowce, Tyczyn, Hermanowa. Wsie te szybko uległy polonizacji. O tym,
ze w wioskach tych istnieje ciągłość osadnicza od XIV wieku świadczą zachowane
po dziś dzień niemieckie nazwiska oczywiście w polskiej wersji wśród
mieszkańców Albigowej czy Markowej np. Trojnar czyli Treuner, Inglot czyli
Engelhardt czy Cwynar czyli Zwirner."

Dysponują internetową ksiązką/on line na temat osadnictwa niemieckiego w
okolicach Markowej - niestety tłumaczenie jej jest totalnie dyletanckie.
Będę z niej jednak tu korzystał :))
Na dzisiaj to tyle gonie do roboty
Pozdrawiam

[egri]

Z tego co wiem to Niemcy zalozyli Frysztak kolo Strzyzowa zwal sie "Frie-stadt"

Frysztak

[piotrzr]

egri napisał:

> Z tego co wiem to Niemcy zalozyli Frysztak kolo Strzyzowa zwal sie "Frie-
stadt"
>

www.frysztak.pl/index.php?mgid=3
Nazwa Frysztaka
Według dokumentu z 1277 roku mieszkańcy miasteczka byli uwolnieni od danin i
robót, od stróży, narąbu, powozu, oddawania krowy, owcy i szynki, oprócz wypraw
wojennych. Do budowania lub naprawiania zamków nie musieli być zmuszani.
Uwalnia również od sądów urzędników królewskich, a zezwala na odprawianie sądów
przez opata cystersów, do których miasteczko należało. Dla tych wolności
otrzymała miejscowość miano wolnego miasta "Freistadt" (pisane w
dokumentach "Freinstadt" lub "Frysztat") z czego spolszczona została do
nazwy "Frysztak". Niemieckie brzmienie nazwy miasta ma swoje uzasadnienie, otóż
ubytki ludności, spowodowane najazdami Tatarów uzupełnione zostały osadnikami
niemieckimi. Najwięcej przybyło ich za panowania Kazimierza Wielkiego.

a propos polonizacji

[upowiec]

Na wschód od Rzeszowa, na pograniczu ziemi przemyskiej i sanockiej, w rejonie
Birczy był to raczej proces ruthenizacji (nazywam tak ten proces dlatego, że
nie mogę znaleźć odpowiedniejszego - może rusinizacja ? - termin ukrainizacja
to dopiero II połowa XIX wieku).
Już w połowie XVIII wieku w unickich księgach parafialnych w naszej gminie
występują nazwiska takie jak: Nachman, Hartman, Hiczman, Hutman, Ochman, Hess,
Szmyd, Bernhardt czy Nachtigal.

[Gość: kkk]

mam pytanie: nazwisko "Nalborczyk" wywiódł by pan od jakiego nazwiska niemieckiego?
Nalborg?

nazwisko

[upowiec]

Nie znam się na tym zupełnie, ale pierwszym moim skojarzeniem było
zniekształcenie słowa "Malborczyk", czyli pochodzący z Malborka ?

[ag-su]

Podobno Woliczka (gm. Świlcza)to też osadnictwo niemieckie?
Prawda to?
Pozdrawiam

[Gość: Elżbieta]

Dziękuję za podjęcie takiego wątku. Od kilku dni poszukuję informacji na temat pochodzenia moich przodków o nazwisku KUNYSZ. Z tego co zauważyłam, większość Kunyszów mieszkała w rejonie Rzeszowa. Świadczą też o tym, tacy mieszkańcy jak Walenty Kunysz, Antoni Kunysz.
Dopiero po przeczytaniu o osadnictwie niemieckim i o innych nazwiskach , które pan wymienia m.in. Trojnar czy Inglot skojarzyłam, że moi przodkowie mogli przybyć na te ziemie właśnie w okresie Kazimierza Wielkiego. Wiem, że są jakieś koligacje Kunysz-Trojnar czy Kunysz-Inglot. Kiedyś ktoś mi powiedział, iż to nazwisko to węgierskie lub austriackie, a może jednak niemieckie ?

[alekr]

mój pradzidek też!

[Gość: ana]

moi przodkowie pochodzą z Niemiec nazwisko Bauer i najprawdopodobniej wcześniej nosili inne nazwiska ciężko się szuka informacji o przodkach

[ballest]

Podkarpacie - tak to rejon niemieckiego sadnictwa

prawo niemieckie inaczej magdeburskie

[upowiec]

"Prawo magdeburskie (prawo niemieckie) (łac. ius municipale magdeburgense) -
prawo miejskie wzorowane na prawie miasta Magdeburga. Na ziemie polskie
przyniesione zostało przez niemieckich zasadźców. Z czasem wykształciły się
lokalne odmiany takie jak prawo poznańskie, prawo średzkie, prawo chełmińskie.
Na prawie magdeburskim lokowano głównie miasta Śląska (Złotoryja, Lwówek
Śląski) oraz inne, znaczące miasta w pozostałej części kraju (Poznań). Pierwsze
lokacje miejskie dokonały się na Śląsku w pierwszym czterdziestoleciu XIII
wieku, czyli za panowania Henryka Brodatego.

Zwykle przy lokalizacji wytyczono rynek i w miarę regularną sieć ulic
przecinających się pod kątem prostym. Olbrzymia większość lokacji miast na
prawie niemieckim odbywała się na obszarze lub w pobliżu już istniejących miast
wczesnośredniowiecznych. Lokalizacja była więc nie tyle założeniem nowego
miasta co nowym etapem w życiu miasta które już dawno istniało.

Organizował miasto zasadźca - który organizował na podstawie umowy z panem
feudalnym werbunek osadników i który dostawał od księcia przywilej lokacyjny.
Książę określał w nim prawa i obowiązki zasadźcy oraz pozostałych mieszkańców,
i zwykle potem zostawał sołtysem lub wójtem. Wójt z fachowymi mierniczymi
wytyczał plan przyszłego miasta. Zmiany w regularnym kształcie ulic wynikały z
wcześniejszej zabudowy np. z położenia murowanych kościołów.

Całą powierzchnię miasta dzielono na działki budowlane w kształcie prostokąta.
Do rynku przylegały krótszym bokiem. Dlatego niektóre kamieniczki przy rynku są
bardzo wąskie i mają tylko dwa okna na każdym piętrze. Właściciel dwóch
sąsiednich działek mógł wybudować dom z szerokim czterookiennym frontem.
Większe miasta obwiedziono murami które wzmacniano za pomocą baszt. Zabudowa
była ciasna, uliczki wąskie i błotniste. Na środku rynku stał ratusz i
sukiennice mieszczące kramy. Domy murowane w rynku należały do patrycjatu, pod
murami fortyfikacji gniezdziła się biedota. Boczne uliczki zajmowali
rzemieślnicy na ogół tej samej specjalności. Byli oni zorganizowani w cechy
czyli zrzeszenia rzemieślników tego samego zawodu. Pozostałością po nich są do
dziś nazwy ulic w miastach lokowanych w średniowieczu np. Szewska, Piekarska.
Większe miasta posiadały już wodociągi, zastępujące prymitywne studnie.
Niekiedy pierwsza lokalizacja była nieudana i miasto lokowano powtórnie. Często
lokowanie miasta trwało kilka lat. Miasta lokowane na prawie magdeburskim
posiadały własne władze: dziedzicznego wójta i ławę miejską tj. zespół
kilkuosobowy pełniący funkcję sądu miejskiego. Obok tego pojawia się z czasem
przedstawicielstwo patrycjatu miejskiego tzw. Rada miejska z burmistrzem na
czele. Wójt był w mieście przedstawicielem pana miasta. Zarządzał on miastem z
jego imienia i sprawował sądy według surowego prawa magdeburskiego. W sądach
towarzyszyli mu ławnicy spośród mieszczan. Wyroki sądu wykonywano przy
pręgierzu. Wójt pobierał szóstą część czynszów należnych księciu i trzecią
część pieniężnych kar sądowych. Posiadał rzeźnię, jatki mięsne, młyny i łąki.

Przyjęcia norm prawa magdeburskiego nie należy utożsamiać z kolonizacją
niemiecką w Polsce, gdyż prawem tym posługiwano się w wielu miejscowościach
zamieszkałych wyłącznie przez Polaków.

Podstawowym zbiorem praw w Magdeburgu był tzw. Weichblid Magdeburski, który
powstał z połączenia „traktatu o ustroju sądowym" z „prawem ławniczym
magdeburskim". Zbiór ten znany był w dwóch formach: 1. „Wulgata"- wersja
podstawowa używana głównie w Niemczech 2. „Układ Konrada z Opola" używany w
Polsce, Litwie i Ukrainie. Drugą z nich na potrzeby polskie tłumaczył na język
łaciński kanclerz Jan Łaski (Commune incliti Poloniae Regni privilegium, 1506)
oraz krakowski pisarz miejski M. Jaskier (Ius municipalis Magdeburgensis liber
vulgo Weichbild nuncupatus, 1535). Król Zygmunt Stary nadał temu przekładowi
moc obowiązującą. Tłumaczenie polskie ukazało się w 1581 staraniem syndyka
lwowskiego P. Szczerbca pt. "Ius municipale, to jest prawo miejskie
magdeburskie". Od XVI w. stał się podstawą lokacji miejskich i wiejskich. Prawo
Magdeburskie zostało wprowadzone po raz pierwszy w Złotoryi na Śląsku w 1211 r.
a następnie w Środzie Śląskiej przed 1235 r. we Wrocławiu w 1242 r. a w
Krakowie 1257 r.

Miasta były wspomagane ulgami celnymi oraz przywilejami ekonomicznymi, z
których najbardziej porządane było prawo składu- zobowiązujące przejezdnych
kupców do zatrzymania się w mieście i wystawienia wiezionego towaru na
sprzedaż. Prawo takie na sól, ołów, i miedź otrzymał Kraków i Kazimierz oraz
niektóre inne miasta miały przywilej na inne towary.

Intensywna kolonizacja od XIII do XV wieku spowodowała, że stworzona wówczas
sieć miast i wsi przetrwała do XIX wieku."

www.lublin.refleksje.pl/lublin-poland/Prawo_magdeburskie
-
-
Dolina Wiaru

jeszcze jeden link

[upowiec]

www.glogow.pl/tzg/historie/lokacja_na_prawie_niemieckim.htm

osadnictwo józefińskie na Nowosądecczyźnie

[upowiec]

www.olszowka.most.org.pl/niemcy01.htm

[piotrzr]

upowiec napisał:

> www.olszowka.most.org.pl/niemcy01.htm

Niemcy na Sądecczyźnie


Tak samo jak na innych terenach, również na Sądecczyźnie pod kolonizację
przeznaczono ziemie dawnych królewszczyzn oraz po zlikwidowanych klasztorach.
Akcja kolonizacyjna odbyła się później niż w innych rejonach Galicji. Przypadła
na lata 1783-1788..

Powstało wtedy 27 niemieckich kolonii rolniczych w okolicach Nowego i Starego
Sącza - Biczyce (Deutsche-Biczyce), Biegonice (Laufendorf), Chełmiec
(Hundsdorf), Dąbrówka (Deutsch-Dąbrówka), Gaboń (Deutsch-Gaboń), Gaj
(Hutweide), Gołkowice (Deutsch-Gołkowice), Juraszowa, Kadcza, Łącko
(Wiesendorf), Mokra Wieś, Moszczenica Niżna (Morau), Mystków, Naszacowice,
Olszanka, Piątkowa, Podegrodzie, Podrzecze (Unterbach), Rytro, Stadła, Stary
Sącz (Neudorfel), Strzeszyce (Wachendorf), Szczereż (Ernsdorf), Świerkla
(Tannendorf), Świniarsko, Zagórzyn, Żbikowice. W porównaniu do innych kolonii
usytuowanych na ziemiach Małopolski, te były niewielkie bez niezależnej
zabudowy. Rozlokowane były w granicach istniejących już wsi.

Przyjmuje się, że do 1789 roku na terenie Sądecczyzny osiedliło się ok. 235
rodzin. W większości byli to osadnicy z krajów Rzeszy Niemieckiej. Pod względem
religii i obrządku przeważała ludność wyznania ewangelickiego - augsburskiego i
reformowanego. W roku 1786 roku zbudowano zbór w Stadłach obsługujący
protestanckich wiernych z okolicy. Natomiast kolonie z ludnością katolicką
obsługiwane były przez istniejące parafie rzymskokatolickie.

Dzięki za link - Nowosądeckie to też Podkarpacie. A więc pytanie o "zakopiec'
było ty troche zasadne :)

[Gość: kkk]

gdyby ktoś miał informacje o niemieckich osadnikach w Zakopcu z poczatku XX
wieku bylbym wdzieczny za info.

cd. Prawo niemieckie

[piotrzr]

Witam, witam - nie mozna oka spuścić z komputera - a dyskusja ruszyła.
Po pierwsze - jestem wściekły na Upowca ;) bo mi "podkradł" tak pracowicie
wyszukany link:) lubelski . W uzupełnieniu dam za to inny - równie wart
poczytania ;

www.glogow.pl/tzg/historie/lokacja_na_prawie_niemieckim.htm

„LOKACJA NA PRAWIE NIEMIECKIM"
Opracowała: Marzena Rokaszewicz

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa
w Lesznie
Studia podyplomowe

Osadnictwo niemieckie, a z kolei osadnictwo na prawie niemieckim, stało się
bardzo ważnym elementem gospodarczo – społecznej przebudowy Polski w XIII
wieku. Najstarszą informację o osadnikach niemieckich znaleziono w dokumencie
księcia Bolesława I Wysokiego wystawionym w 1175 roku dla klasztoru cystersów w
Lubiążu. Osadnictwo niemieckie rozwinęło się najwcześniej i najsilniej właśnie
na Śląsku. Popierał je szczególnie Henryk I Brodaty. Jego polityka dążyła do
przejęcia na potrzeby żywej gospodarki towarowo – pieniężnej kraju
wypróbowanych już form prawnych. Przyświecały mu na pewno nie tylko cele
fiskalne, ale i zamiar ożywienia gospodarczego przez ściąganie kapitału
handlowego oraz specjalistów rzemieślniczych i górniczych. Na Śląsk w pierwszej
połowie XIII wieku przybywali specjaliści z Turyngii, Miśni, sąsiednich Łużyc,
a także z głębiej na zachód położonych obszarów. W następnych latach sytuacja
zmieniła się o tyle, że zdecydowanie dominować zaczęli przybysze z obszarów, na
których wcześniej przeprowadzono lokacje. W 1257r. dokonali przebudowy Krakowa
trzej Ślązacy: Gredko Stilwójt, Dytmar Wolk, Jakub z Nysy. Przyjmuje się, że od
lat 40-tych XIII wieku prawo niemieckie funkcjonowało już jako forma ustrojowa.
Osadnictwo czynszowe na prawie niemieckim przyniosło dość daleko idące
przeobrażenia życia wiejskiego. W celu tworzenia nowych terenów osadniczych
łączono niekiedy w jedną całość dwie lub więcej osad starego typu, a kiedy
indziej na większym obszarze o osadnictwie rozrzuconym tworzono jedną lub
więcej nowych wsi. Przeprowadzano reformę gruntową, polegającą na wymierzaniu
jednostek roli czyli łanów o powierzchni około 30 lub 43 morgów.
Charakterystyczna dla tej reformy szachownica gruntów gwarantowała wszystkim
osadnikom przydział roli tej samej przeciętnie klasy.
W odróżnieniu od osadnictwa na prawie polskim osadnicy przybywali w
grupach. Na czele grupy stał zasadźca, który w imieniu osadników zawierał z
panem pisemną, szczegółową umowę. Zawierała ona spis świadczeń ustalonych raz
na zawsze. W przypadku przenoszenia wsi z prawa polskiego na niemieckie umowę
taką zawierał również wyłaniany ze wsi zasadźca. Każdy z osadników dostawał w
dziedziczne użytkowanie 1 łan (ok. 16 ha) ziemi immunizowanej ( zwolnionej ze
świadczeń na rzecz władcy). Poza tym osadnictwu na prawie niemieckim
towarzyszył okres wolny od wszystkich świadczeń tzw. wolnizna, która trwała od
2 do 24 lat. Zależało to od stopnia przygotowania ziemi do uprawy, np. w
przypadku lokacji na surowym korzeniu, gdy wieś zakładano na zupełnie nowym
miejscu, trzeba było wykarczować las, zagospodarować nieużytki. Do roli
świadczenia podstawowego na rzecz pana wsi dochodził czynsz czyli renta
pieniężna. Renta produktowa świadczona w zbożu schodziła na plan drugi. Nieduża
była również renta odrobkowa (1 – 4 dni w roku lub uprawa na rzecz pana dwu
morgów gruntu). Na okresy świąteczne przypadała zwykle danina w mięsie. Obok
tego obowiązywało tzw. obiedne, świadczone właścicielowi przez wieś trzy razy
do roku, gdy zjeżdżał na sądy. Prawo niemieckie sprzyjało wprowadzeniu
pieniężnej lub zbożowej dziesięciny w miejsce bardziej uciążliwej – snopowej. W
zbożu świadczono zwykle tzw. meszne, tj. daninę kościelną na rzecz plebana wsi,
wprowadzoną w związku z rozwojem sieci parafialnej. Dziesięcina bowiem z reguły
należała do biskupa diecezji. W formie podatku płaciły wsie na prawie
niemieckim tzw. kolektę (lub „berna”), która miała charakter nadzwyczajny na
potrzeby obronne kraju, uroczystości rodzinne panującego i wykup rycerzy lub
terytorium państwowego spod obcej władzy.
Wieś na prawie niemieckim miała sołtysa, którym zostawał zazwyczaj
zasadźca. Otrzymywał on kilkułanowy dział ziemi wolny od czynszów, a
partycypował w czynszach (1/6) i dochodach sądowych (1/3) właściciela. Poza tym
miał prawo budowy młyna i karczmy. Zobowiązany był jednak do służby wojskowej.
W stosunku do osadników pełnił namiestniczą władzę z ramienia pana wsi, a więc
przede wszystkim był sędzią pierwszej instancji. W sprawowaniu władzy
sądowniczej pomagała mu ława wiejska złożona z chłopów. Wieś miała też własny
samorząd. Wspólne było pastwisko, las, prawo połowu ryb. Charakterystyczny dla
wsi tego typu był wspomniany już regularny układ pól i zabudowań."

Koniec cytatu.
A więc zaczynając pogaduszki o osadnictwie niemieckim musimy chyba własnie
zacząć od tego, że prawo niemnieckie /tak w odniesieniu do osadnictwa jak i np
prawa karnego/ stało się podstawowym /obok prawa polskiego i
wołoskiego/ "regulatorem stosunków" na średniowiecznym Podkarpaciu.

Na narazie krótko.
Pojawiły sie pytania o "informacje o niemieckich osadnikach w Zakopcu" -
spokojnie proszę:) jeśli chodzi o "Zakopane" - to chyba nie ta rozmowa :)
Pozdrawiam

[Gość: kkk]

Cóż ja poradzę, że to teraz Małopolska? Wtedy to była Galicja. Z resztą
osodanictwo o którym mówicie jest tak stare i było tu już tyle Tatarów i innej
zarazy ze to juz nie ma zupełnie znaczenia. Co innego osadnictwo galicyjskie.
Ono jest jeszcze świeże.

Polecam stronke na której już szukałem www.galiziengermandescendants.org

[piotrzr]

OKGość portalu: kkk napisał(a):

> Cóż ja poradzę, że to teraz Małopolska? Wtedy to była Galicja. Z resztą
> osodanictwo o którym mówicie jest tak stare i było tu już tyle Tatarów i innej
> zarazy ze to juz nie ma zupełnie znaczenia. Co innego osadnictwo galicyjskie.
> Ono jest jeszcze świeże.
>
> Polecam stronke na której już szukałem

www.galiziengermandescendants.org

OK - szkoda tylko, że nie "operuję" niemieckim. Osadnictwo podhalańskie to
raczej mi temat mało znany - bo tam już mieszały sie wpływy Spiszu i Orawy pod
panowaniem węgierskim i Wołochów - migrantów aż hen po Beskid śląski.
Kiedyś jeden internauta twierdził /być może nie bezzasadnie/,że nasz Małysz
może być potomkiem Wołochów /czyli przodków naszych Łemków/ zasiedlających
kiedyś Beskid aż po miejscowość Wisła :))))
Pozdrawiam

[Gość: kkk]

hmmm no szkoda...Faktycznie moj pradziadek przyjechał tu od Madziarów. Zaliczył
Zakopiec, tam się ożenił a potem do Lwowa. Poczekam az zjawi sie ktoś kto może
coś wie wiecej. Chocby umie z polskiego nazwiska wywieść niemieckie, prawdopodobne.

Okolice Leżajska

[piotrzr]

No to jedziemy dalej - bardzo ciekawy tekst o kolonizacji niemieckiej z okolic
Leżajska - tu ciekawstka inicjały aord - oznaczaja Pewną Panią z leżajska -
'klucznicę" tamtejszego kirkutu żydowskiego żyjącego /dzięki tradycji
rodzinnej/ w przyjaźni z przyjeżdżającymi tam chasydami a równoczęsnie mającej
wśród przodkow - osadników niemieckich z podleżajskich stron. Namawiam na
postudiowanie jej stron o łeżajsku - bardzo dobre - chociaż przemilczające
niestety dzieje tamtejszych Ukraińców :(

republika.pl/aord/korzenie.htm

Kolonizacja niemiecka
Akta dotyczące sprzedaży leżajskich dóbr kameralnych (1819 rok) informują o
istniejących już tu trzech koloniach niemieckich: Gillershof, Dornbach i
Kőnigsberg; inne natomiast zapisy wymieniają też kolonię niemiecką Baranówka
(zwana niekiedy w dokumentach — Hirschbach) i kolonię w sąsiedniej wsi Łukowa.
Dotychczasowy stan badań nad kolonizacją niemiecką w Galicji nie wymienia
zupełnie tych dwóch ostatnich, o poprzednich natomiast wprowadza Henryk Lepucki
szereg błędnych informacji167. Z tego też względu pragnę przybliżyć
Czytelnikowi genezę wszystkich kolonii, których istnienie w Leżajskiem do
początków XX wieku zaznaczyło się wyraźnie w lokalnej historii.
Kolonizacja niemiecka w Galicji zapoczątkowana za Marii Teresy, a potem
intensywnie realizowana przez Józefa II, miała być środkiem do wzmocnienia
potęgi gospodarczej, finansowej i militarnej państwa. Monarchia habsburska
wykazywała duże zainteresowanie problemem kolonizacji. Kolonizacja ta miała też
odegrać, w zamyśle władz wiedeńskich, ogromną rolę w germanizacji Galicji oraz
w rozwoju postępu gospodarczego wsi. W rzeczywistości nadzieje Wiednia ziściły
się w przyszłości jedynie częściowo.
Kolonizacja zapoczątkowana na szerszą skalę w 1781 roku objęła przede wszystkim
dobra kameralne, choć też miała miejsce w dobrach prywatnych, lecz na mniejszą
już skalę. Liczbę osiedlonych w Galicji za Józefa II określa się na 3249
rodzin — licząc średnio na rodzinę 4,5 osoby — co dawało w sumie około 14400
osób imigrantów, którzy osadzeni zostali w 139 koloniach168. Była to głównie
kolonizacja wiejska, zakładanie typowych kolonii rolniczych, choć dotyczyła też
sprowadzenia rzemieślników do różnych miast, wyjątkowo też do zakładanych
kolonii wiejskich. Główne ramy organizacyjne osadnictwa i jego podstawy
materialne zawierał patent cesarski z 1781 roku zapewniający osadnikom szereg
swobód i uprawnień gospodarczych. Zapewniono przede wszystkim ziemię
bezpłatnie, zabudowania mieszkalne i gospodarcze, bezzwrotne zapomogi na
zagospodarowanie. Zwolniono ich od wszelkich obciążeń na lat 6 i obowiązku
służby wojskowej na ten okres. Potem zaś ponosić mieli opłaty pieniężne,
składać pewne daniny w ziarnie oraz odrabiać niewielką pańszczyznę (możliwość
jej wykupu)169.
Kolonie lokowane w dobrach leżajskich objęły ziemię folwarków królewskich w
pięciu wsiach: w Giedlarowej (kolonia Gillershof), Jelnej (kolonia Baranówka-
Hirschbach), w Łukowej (kolonia „Niemcy"), Tarnawcu (kolonia Dornbach) i w Woli
Zarczyckiej (kolonia Kőnigsberg). Dwie z nich powstały na obszarze wójtostw
(stanowiących w okresie staropolskim odrębne tenuty — Wola Zarczycka, Jelna),
pozostałe w byłych folwarkach starościńskich. Odrębność administracyjną
uzyskały kolonie większe (Dornbach, Gillershof, Kőnigsberg), zaś pozostałe dwie
maleńkie kolonie nie uzyskały samodzielnego statusu.

Ziemie leżące wzdłuż środkowego biegu koryta Wisłoka już w średniowieczu stały
się terytorium objętym wczesnosłowiańskim osadnictwem. Na podstawie dzisiejszej
wiedzy historyków osadnictwa trudno jednak precyzyjnie ustalić nasilenie akcji
osadniczych i określić dokładną przynależność etniczną ludności. Według wiece
prawdopodobnych opinii badaczy, już pod początku II tysiąclecia szeroki pas
lessowych ziem pomiędzy Rzeszowem i Przeworskiem stał się obszarem spornych
wpływów polskich i ruskich książąt. Strefy tych wpływów ulegały w ciągu
dziesięcioleci znacznym przesunięciom, by w końcu XIII wieku spowodować
ustalenie się linii granicznej na Wisłoku.
Niewątpliwym atutem tych ziem przez wieku było ich sprzyjające położenie
na skrzyżowaniu średniowiecznych szlaków handlowych biegnących w linii
południkowej z Sandomierza przez kotliny karpackie w kierunku Węgier i wzdłuż
równoleżników z Krakowa do Kijowa. Sprzyjający klimat w bezpośredniej bliskości
Kotliny Sandomierskiej dodatkowo wpływał na rozwój zajęć rolniczych, przy
umiejętnym gospodarowaniu zasobami tych terenów. Zrozumiałe zatem stało się
dążenie Kazimierza Wielkiego do zapewnienia gospodarczego rozwoju tych ziem po
ich przyłączeniu około roku 1340 do Korony. Wiekowa puszcza rozciągająca się
przed laty na terenie dzisiejszej Markowej i sąsiednich wsi ustępowała
systematycznie karczowana setkami rąk osadników, sprowadzonych w tym okresie z
Górnej Saksonii, Łużyc i Dolnego Śląska. Wraz z nową siła, na świeżo
pozyskiwane ziemie wkraczały nowe formy gospodarowania i odmienny ład prawny.
Najdawniejsza, udokumentowana nazwa Markowej brzmi Markenhof i jako taka
jest wymieniona w piśnie biskupa Demetriosa, zachowanym w przemyskim Archiwum
Diecezjalnym. Dokument pochodzi z 1384 roku. Typ osadniczy wsi określany był
mianem "Waldhuffendorf", co oznacza wieś łanów leśnych. Markowa, podobnie jak
inne wsie w sąsiedztwie charakteryzowała się łańcuchowym układem pierwotnych
osiedli i nadziałami (łanami) w przypadku Markowej wyrażającymi się liczbą 98.
W stosunku do okolicznych miejscowości, Markowa od początku wyróżniała się dużą
liczbą ludności i gospodarstw. Przez wiek XV do XVII zmieniali się właściciele
wsi począwszy od Pileckich przez Stadnickich, Korniaktów by w końcu dostać się
Lubomirskim.
W doskonały sposób dokumentuje stosunki społeczne i gospodarcze księga
sądowa wsi, której oryginał zawierający 912 stron zapisanych w języku
niemieckim i polskim znajduje się w Centralnym Archiwum Historycznym Ukrainy we
Lwowie, w dawnym gmachu Ossolineum. Ten wyjątkowy pod względem rozmiarów i
treści zabytek w najlepszy sposób świadczy o gromadzkim samorządzie i jest
podstawą do analizy układu przestrzennego stosunków własności i życia
mieszkańców wsi w latach 1591 - 1777.
Połowa wieku XVII wyznacza cezurę w kształtowaniu się obrazu
kulturowego Markowej. Dotychczasowy język niemieckich kolonistów traci na
znaczeniu zachowując się głównie jako język urzędowy, aczkolwiek spotyka się
nawet jeszcze do chwili obecnej obco brzmiące słowa w mowie Markowian.
Postępuje asymilacja z ludnością pochodzenia słowiańskiego, zatraceniu ulega
świadomość obcego pochodzenia. Zmiany o których mowa szybciej przebiegały w
okolicznych wioskach. W Markowej jeszcze w połowie XX wieku można było
odnotować niemal 70-cio procentowy odsetek nazwisk wskazujących na pochodzenie
związane z kolonizacją zachodnią.

[blaz10]

Centralne archiwum we Lwowie nie mieści się obecnie w dawnym Ossolineum ale od
około 200 lat w dawnym zespole klasztornym bernardynów, natomiast w dawnym
Ossolineum mieści się teraz biblioteka im. stefanyka.
Sporo spraw sądowych znajdujących się w wiejskich księgach sądowych z okolic
Łańcuta, opublikował przed wojną Ulanowski. Niestety jedna z tych ksiąg
zaginęła i to chyba jeszcze przed wojną. Najbardziej kompletna lista
zachowanych oraz zaginionych wiejskich ksiąg sądowych znajdowała się do
niedawna na stronie republika.pl/collectanea
Fragmenty pisane po niemiecku z księgi sądowej z Krzemienicy były opublikowane
jeszcze przed wojną w Niemczech.
Wiele lat temu oglądałem ale już nie pamiętam gdzie książkę o osadnictwie
niemieckim w Galicji w okresie rządów Austrii. Pamiętam że była wydana przed
wojną i na końcu była mapka z zaznaczonymi wsiami.

kojarzę tę książkę (a może i dwie) ...

[upowiec]

chociaż ich nigdy nie czytałem !
Autor nazywa się Schneider i wydał książkę chyba w 1938 roku. Jast taż druga,
po polsku, autor - Lepucki, książka wydana w 1938 lub 1939 roku.
Dane cytuję "z głowy", więc jeżeli zrobiłem jakiś błąd, to przez weekend
skoryguję !

[piotrzr]

upowiec napisał:

> chociaż ich nigdy nie czytałem !
> Autor nazywa się Schneider i wydał książkę chyba w 1938 roku. Jast taż druga,
> po polsku, autor - Lepucki, książka wydana w 1938 lub 1939 roku.
> Dane cytuję "z głowy", więc jeżeli zrobiłem jakiś błąd, to przez weekend
> skoryguję !

Otóż nie tylko w tym czasie - w czasie wojny /1943/była opublikowana ksiązka
przez niemeckich etnografów o niemieckich /średniowiecznych/ tradycjach
Podkarpacia /w tym okolic łańcuta, markowej etc/. Można się domyslac wymowy tej
książki pisanej pod potrzeby faszystów. Niemniej jednak nie mozna
wykreślic "niemieckiej karty" w dziejach osadnictwa na naszym terenie.
Tak samo jak np Rusinów w dziejach podrzeszowskiego Zalesia.
Pozdrawiam

Obersdorf koło Krościenka/Ustrzyk Dolnych

[upowiec]

"Z Krościenkiem koło Ustrzyk Dolnych ściśle związane były dwie sąsiednie
niewielkie wioski - Obersdorf i Wolica, które rozciągały się wzdłuż drogi
Krościenko - Liskowate.

Mieszkańcy Krościenka wywodzili się z różnych grup narodowościowych. Większość
stanowili Rusini (Ukraińcy). Mniej liczni byli tu Polacy i Żydzi. Obersdorf
zamieszkiwali przede wszystkim Niemcy - potomkowie kolonistów, którzy osiedlili
się tutaj pod koniec XVIII wieku. Wszystkie te grupy posługiwały się w
kontaktach wewnętrznych swoimi językami, kultywowały swoje zwyczaje i obyczaje,
żyły zgodnie z nakazami swoich religii i własnej tradycji. Każda z nich miała
więc właściwie własne życie religijne, kulturalne, gospodarcze czy nawet
polityczne i każda też zajmowała własne miejsce w strukturze wioski i gminy.
(...)Tuż obok niego, oddzielony jedynie polną drogą, znajdował się cmentarz
ewangelicki, który był miejscem wiecznego spoczynku kolonistów niemieckich z
Obersdorfu. Na tym cmentarzu wybudowano drewnianą "trupiarnię". Przed wejściem
na cmentarz postawiono murowaną dzwonnicę (zachowaną do dzisiaj). Dzwon na
cmentarzu ewangelickim bił nie tylko w czasie pogrzebów, lecz uderzano weń
także wtedy, gdy działo się coś groźnego dla wioski, kiedy wybuchł pożar lub
zbliżała się burza.
Miejsce pod cmentarz ewangelicki zostało przez Niemców wykupione od Jakuba
Libowicza, jednego z krościeńskich gospodarzy."
www.tonz.eu.org/php/article.php?&bieszczad=3&no=14

Falkenberg koło Niżankowic

[upowiec]

z "Przewodnika po Przemyślu i okolicy" Mieczysława Orłowicza z roku 1917 :
"FALKENBERG ( 5 km na płd. od NIżankowic), jedna z kolonii niemieckich doby
Józefa II, które wówczas zakładano dość gęsto w dobrach królewskich (podobnie
Rosenburg i Engelsbrunn koło Dobromila).
Nowy kościół murowany z lat 1891-1905. W sąsiednim Hujsku cerkiew z r. 1849,
murowana. Obok w Nowosiółkach Dydyńskich, cerkiew drewniana."

Krościenko i Bandrów Narodowy

[piotrzr]

Tych osad niemieckich na Samborszczyźnie było wiecej ! Kiedyś może na ten temat
coś poszukam. A okolice Krośćienka to za mało !!! :) Wielką kolonią osadniczą
był Bandrów Narodowy znajdujący sie na południe od Krościenka jak i kilka osad
pomiedzy tymi miejscowościąmi . Mam na ten temat co nieco materiałów - ale
mysiałbym spisać z numeru "Bieszczada" - jak znajdę czas i wenę to rzucę ty na
forum- a za chwilę okolice Mielca .
Inna sprawa - to niekiedy niegodziwa postawa potomkow osadników w czasie II
wojny. Znam z opowiadań świadka likwidacji getta w samborze - udzial w
zbrodniach Niemca - na wpół spolonizowanego potomka osadnika

Okolice Mielca

[piotrzr]

Witam !!!
A teraz kilka wycinków z internetowych stron Urzędów Gmin Padew, Tuszów powiatu
mieleckiego :

Padew narodowa

. Wieś Padew została założona na prawie magdeburskim przed 1334r. pod nazwą
Padwa. Jeszcze w XIVw. wybudowano tam kościół i prawdopodobnie utworzono
parafię rzymsko-katolicką. Pod koniec XVw. Padew i okoliczne wsie weszły w
skład powiatu sandomierskiego. Do 1772r. Padew była własnością królewską.
W wyniku I rozbioru Polski znalazła sie pod zaborem austriackim. W 1786r.
zaczęto tu osadzać kolonistów niemieckich wyznania ewangielickiego, którzy aż
do roku 1944 posiadali własna parafię, kościół i cmentarz. Gmina już od czasów
zaborów należała do powiatu mieleckiego. W roku 1975 wskutek nowego podziału
kraju, została przydzielona do województwa tarnobrzeskiego, a 1999r. powróciła
w skład powiatu mieleckiego


Tuszów Narodowy - wieś królewska - od 1866 roku siedziba gminy, która swym
zasięgiem obejmowała 14 okolicznych wsi.
Nazwa Tuszów wywodzi się od nazwy osobowej Tusz, Tusza lub nazw
topograficznych od wyrazów tech, tuch - oznaczających błota pokryte szuwarami
wskazujących, że nazwę Tuszów należy rozumieć jako osadę położoną nad bagnami.
Druga jej część Narodowy pojawiła się na przełomie XVIII i XIX wieku, w celu
odróżnienia jej od osiedli zamieszkałych przez kolonistów niemieckich po
pierwszym rozbiorze w 1772 roku.
Legenda przekazywana przez tutejszych mieszkańców głosi, iż Narodowy oznacza,
że wioska była otwarta i dała schronienie uciekającej szlachcie z okolicznych
dworów przed rabacją chłopską w roku 1846"

"W latach 1779-1795 w ramach akcji kolonizacyjnej prowadzonej przez cesarza
Józefa II Habsburga i cesarzowa Marię Teresę na terenach dawnych dóbr
królewskich (zw. Kameralnymi), wchodzących w skład klucza tuszowskiego powstało
kolka koloni niemieckich. Na obszarze obecnej gminy Borowa powstała ona na
gruntach wsi Pławo i nosiła nazwę Schoenanger (ob. Orłów)"

Oczywiście cytując to zrobiłem dość duzy skok w czasie zę sredniowiecza do
czsów nam bliższych

[Gość: kkk]

Zastanawiam się ile jest osób z jakimiś korzeniami niemieckimi w naszym
województwie/kraju. Ilu jest tego świadomych. Korzeniami tzn nie takimi ze ktoś
nazywa się Cwynar a jego przodek Zwiner żył w XV wieku, bo to nie ma zadnego
znaczenia poza minimum sentymentów. Ale tak pradziadek, prapradziadek. Czyli
czasy Królestwa Galicji. Jest nawet stowarzyszenie(choć wirtualne) w USA
zrzeszjące ludzi o takich korzeniach.

nazwiska,pochodzenie

[piotrzr]

Wystarczy przeglądnąć książkę telefoniczną aby przekonać się jak wiele nazwisk
ma pochodzenie np niemieckie, szwedzkie, holenderskie czy ukraińskie. I jest to
normalne w warunkach Polski, a Galicji w szczególności. Podobnie jak wiele jest
znanych postaci literatury, nauki czy ogolnie mowiąc kultury polskiej o
nazwiskach "obco" brzmiących."Ale tak pradziadek, prapradziadek. Czyli
> czasy Królestwa Galicji. Jest nawet stowarzyszenie(choć wirtualne) w USA
> zrzeszjące ludzi o takich korzeniach." Dwa lata temu mialem
na "Grekokatolikach..." dyskutanta /zresztą mocno antyukraińskiego/, ktory miał
przodków - niemieckicg osadnikow z okolic Leżajska. Zresztą /jak wiem z jego
opowieści/ mocno polsko-patriotycznie postępujących w czasie II wojny /odmowa
przyjęcia folksdojczowskiej list etc/
A "geanalogical reaserch" to nie tylko specjalność amerykańska - także Niemcy
galicyjscy mają swoje strony poszykiwań korzeni, podobnie jak Polacy o takich
korzeniach /o tym może w dalszych postach/
Pozdrawiam

[Gość: czaja]

A może ktoś będzie wiedział coś o osadnictwie niemieckim w okolicy Przecławia.
Z góry dzieki

[gregortr]

DZIĘKUJE ZA INFORMACJE. DUŻO MI WYJAŚNIŁY.NATOMIAST POSZUKUJE INFORMACJI NA
TEMAT WSI-WYSOKA GŁOGOWSKA, ZACZERNIE, NIENADÓWKA.(LATA LOKACJI, NA JAKICH
PRAWACH, POCHODZENIE MIESZKAŃCÓW?CZY SĄ JAKIES SPISY LUDNOŚCI, DANE SĄDOWE
CYRKUŁU?POSZUKUJĘ WSZYSTKIEGO CO MOŻLIWE NA TEMAT PONIEWAŻ PISZĘ HISTORIĘ MOJEJ
RODZINY Z WYSOKIEJG.AŻ OD ŚREDNIOWIECZA. POZDRAWIAM GRZEGORZ TRACZ
[e-mail]

najpierw USC, potem AP :))

[upowiec]

Radziłbym Ci zacząć od Urzędów Stanu Cywilnego w Urzędach Gminy. Jak
powszechnie wiadomo, urzędnicy austrowęgierscy byli bardzo skrupulatni, i w
wielu gminach znajdziesz rejestry osobowe od 1900 roku, a czasami nawet
wcześniejsze.
Następny krok to sprawdzenie Archiwów Państwowych w Przemyślu i Rzeszowie
(linków nie podaję - znajdziesz je bez trudu). W AP funkcjonuje
system "Pradziad" - możesz w nim sprawdzić, czy w archiwach są księgi
parafialne danej miejscowości i w którym archiwum się znajdują.
Powodzenia !

słownictwo pochodzenia niemieckiego

[upowiec]

Z moim dziadkiem - rzemieślnikiem kojarzą mi się nazwy narzędzi:
wasserwaga - poziomica
hebel - strug
majzel - przecinak

[piotrzr]

No tak - zarówno w języku rzemieslniczym ale też w słownictwie dawnych drukarzy
czy górnikow znajdzie się wiele słow pochodzenia niemieckiego. Być może
dlatego,że w średniowieczu właśnie rzemiosło było w znacznej mierze opanowane
przez osadników niemieckich. Germanizmy występują również np w nazewnictwie
artykułow spożywczych /mąka,sól, cukier etc/ - temat wart dyskusji - FILOLODZY
NA START :)))
Inaczej jest np u górali podhalanskich gdzie sporo słownictwa związanego z
pasterstwem czy np fizjografią gór ma pochodzenie rumuńsko-wołoskie /klag,
bunc, wanta,kierpce, gunia,pazdur i związane jest to z pokrewieństwem z
migrantami-wołochami w Karpatach

[piotrzr]

Mówiąc już o takich drobiazgach jak "ratusz,burmistrz,rynek,wagon,cło..."

Pozdrawiam - miłego weekendu

słownictwo wojskowe

[upowiec]

hetman = hauptmann
rotmistrz = rotemeister

Niemcy w Bandrowie

[piotrzr]

bieszczady.home.pl/?newsID=213BANDRÓW
2003-02-15 · 13:13
Niewielka osada w gminie Ustrzyki Dolne, leżąca tuż przy granicy z Ukrainą.

Zachował się tu duży zespół tradycyjnego budownictwa wiejskiego, ok. 3% dawnej
zabudowy.
Występują tu dwa typy budynków: bojkowskie chyże i domy kolonistów niemieckich,
kościół rzymskokatolicki p.w. św. Andrzeja Boboli postawiony w latach 1974-1975
z materiałów cerkwi z Jasienia. Obok cmentarz, liczne krzyże przydrożne,
cmentarz ewangelicki (istniał też murowany zbór ewangelicki), który był głównym
ośrodkiem religijnym ewangelików w Bieszczadach.
Szkoła powszechna – założona ok. 1890 r. – murowana od 1909 r., obecnie
adaptowana na przedszkole, ślady młynów. Nazwę wsi wywodzić można od nazwy
osobowej pierwszych użytkowników terenu nad potokiem Królówka podobnie jak
grzbiet górski Badiów.
Przywilej lokacyjny dla Bandrowa wydany został w 1532 r.
W latach 1782-84 w ramach tzw. kolonizacji józefińskiej Austriacy osadzili we
wschodniej części wsi kolonistów niemieckich – powstała w ten sposób osada o
nazwie Bandrow Kolonia.
Część zachodnia zamieszkiwana przez dawnych mieszkańców, nazywała się Bandrów
Narodowy. Mieszkańcy obu części wsi uznawani byli powszechnie za najlepszych w
okolicy gospodarzy.
Specjalnością i dumą mieszkańców Bandrowa Narodowego była hodowla koni. Duży
wpływ na życie mieszkańców miał rozwój przemysłu drzewnego.
W XIX w. powstała kopalnia ropy naftowej. Wiercenia prowadzono w latach 1890-
1965. Obecnie nie eksploatowane zachowały się pozostałości po kilku kopankach i
szybach.
W roku 1939 Wermacht wywiózł kolonistów niemieckich. Po 1944 r. z przyczyn
politycznych (powiązania z UPA) z Bandrowa wysiedlono część ludności
ukraińskiej na Syberię. Na terenie dawnej kolonii osiedlono dawnych mieszkańców
Smolnika i Łobozewa. W 1951 r. cała ówczesna ludność została wysiedlona w
okolice Doniecka.
W latach pięćdziesiątych zaczęto tu osiedlać ludność rolniczą głównie z okolic
Łańcuta, Strzyżowa, Frysztaka i Brzozowa.
Po 1951 r. do Bandrowa dołączono przypadłą Polsce część wsi Mszaniec.
Ostatnio w miejscowości tej odbywa się coroczna impreza "Koszykalia" będąca
warsztatami wyplatania wikliny.
W bocznej dolince można odnaleźć nagrobki dawnego cmentarza ewangelickiego,
który powstał w XVIII wieku, gdy we wschodniej części wsi pojawili się
niemieccy osadnicy. Rusini z Bandrowa nazwali ich osiedle Kolonią, a swojemu
dodali przymiotnik "Narodowy”". Niemcy wynieśli się w 1940 roku, po zajęciu
przez Rosjan wschodnich "

Oczywiście w tym opisie może razic sformułowanie : Po 1944 r. z przyczyn
politycznych (powiązania z UPA) z Bandrowa wysiedlono część ludności
ukraińskiej na Syberię. - Według mnie to zwykle przeklamanie i
nadinterpretacja -dobr temat na Grekokatolików :)))

Albigowa i Sonina

[piotrzr]

sp-kosina.republika.pl/historia.htm
www.gmlancut.regiony.pl/Albigowa
Pierwotne nazwy wsi: Helwygheshow, Helwigau, Helwygeshof, Halwygowa
poświadczają, że osadą zasiedlono kolonistami z Niemiec. Nazwa pochodzi się od
imienia Helwiga, pierwszego wójta.Wieś lokował w II połowie XIV wieku ówczesny
właściciel włości łańcuckiej Otto z Pilczy herbu Topór, generalny starosta
ziemi ruskiej i wojewoda sandomierski.
Pierwsza wzmianka o osadzie pochodzi z końca XIV wieku. 5 maja 1384 roku Dymitr
(Demetrius) kardynał legat papieski, zarządca kościoła ostrzychomskiego
wystawił dokument, w którym zatwierdził nadanie dziesięcin kapitule przemyskiej
uskutecznione przez biskupa przemyskiego Eryka. W powyższym dokumencie obok
innych miejscowości okręgu łańcuckiego Albigową.
Po śmierci Ottona Albigową odziedziczyła córka Elżbieta Pilecka, a następnie
jej potomkowie. Jeden z nich Mikołaj w 1542 roku sprzedał wieś Mikołajowi
Tarle, chorążemu przemyskiemu. Od końca XVI wieku nowym właścicielem został
Konstanty Karol Korniakt rodem z Krety, kupiec lwowski, dzierżawca ceł ruskich,
nobilitowany w 1571 roku. Albigowa należała do rodziny Korniaktów do 1672 roku,
kiedy to zmarł ostatni przedstawiciel rodu Karol Franciszek. Kolejnym
dziedzicem został Stanisław Potocki, chorąży koronny, który w 1781 roku
odsprzedał wieś Tadeuszowi Jerzemu Chruścickiemu. Następnie Albigową dzierżyli
kolejno: Skarbkowie (od 1830), Franciszek i Stanisław Odrowąż Pieniążek. Od
tego ostatniego wieś odkupili Alfred Potocki z Łańcuta. W rękach Potockich
Albigowa pozostawała do 1944 roku.
Wieś znana z gospodarczości i licznych inicjatyw społecznych. Do grona
wybitnych społeczników należał proboszcz Albigowej ksiądz Antoni Tyczyński,
wspóinicjator budowy szkoły koszykarskiej, kółka rolniczego, szkoły
gospodarstwa wiejskiego, szkoły ludowej, mleczarni, spółki oszczędności i
pożyczek Raiffeisena, fabryki drenów. Ponadto Potoccy założyli tutaj stadninę
koni (po II wojnie światowej zlikwidowana, a na gruntach założono słynny
instytut sadowniczy, obecnie prywatne przedsiębiorstwo sadowniczo ogrodnicze).
Handzlówka
Wieś lokowana (i zasiedlana kolonistami niemieckimi)w 1381 roku na prawie
magdeburskim przez Ottona z Pilczy, wojewodę sandomierskiego, właściciela
dystryktu łańcuckiego. Na mocy dokumentu z tegoż roku "rozważny i opatrzny mąż"
Lang Hanzyl otrzymał dziedziczne sołectwo w założonej wsi Langynaw (Handzlówka).
Przez dwa stulecia Handzlówka wchodziła w skład posiadłości wspomnianych wyżej
Pileckich. Ostatni z nich Krzysztof (zm. Po 1596 roku) zastawił, bądź sprzedał
wieś Janowi Kostce de Sternberg, wojewodzie sandomierskiemu i jego żonie Zofii
z Odrowążków. Po śmierci tej ostatniej osada przypadła jej córce, zamężnej z
Aleksandrem księciem Ostrogskim, panem na Tarnowie i Ostrogu. Następnie
Handzlówka weszła w skład posiadłości Korniaktów, po których wieś przejęli
Antoni Pieściorowski i Jerzy Łowiecki. Po nich dziedzicem został Józef
Wisowaty, wojski liwski. W 1744 roku jako posesor był notowany Stefan
Chomentowski, opiekun nieletnich braci Józefa Wiszowatego: Kaspra i Kajetana. W
ostatniej ćwierci XVIII wieku dziedzicem i kolatorem parafii w Handlówce został
Stanisław Potocki, chorąży koronny. W latach 1815-33 wieś należała do Ignacego
Skarbka. Natomiast w roku 1846 wzmiankowano jako właściciela Stanisława
Odrowąża Pieniążka, który odsprzedał posiadłość Eligiuszowi i Karolinie
Sablewskim. Po nich nowym właścicielem został niejaki Herold. Po bankructwie
tegoż wieś należała do Mojżesza Salzmana. W 1892 roku Handzlówkę odkupił Roman
Potocki, który we wsi założył ujęcie wodociągowe zaopatrujące w wodę swoją
rezydencję w Łańcucie.Po 1900 roku miał miejsce dynamiczny rozwój wsi. Z
inicjatywy miejscowych społeczników księdza Władysława Krakowskiego i
Franciszka Magrysia założono szkołę oraz cały szereg instytucji i organizacji
społecznych takich jak: mleczarnia, straż pożarna, kółko rolnicze, czytelnia,
teatr włościński i in.
Kosina
Poprzednie nazwy miejscowości: Cossyn, Kossyn, Koszina. Jako osada kolonistów
niemieckich powstała około połowy XIV wieku. Po raz pierwszy wzmiankowana w
dokumencie lokacyjnym wsi Noua Villa Daz Newdorf (Kraczkowa) z 1369 roku, gdzie
wśród świadków został wymieniony sołtys Kosiny "scultetus in Kossyna nomine
Johannes". Pierwszymi właścicielami wsi był Otto z Pilczy lub jego zięć Wincent
z Granowa, kasztelan i starosta nakielski (zm. 1410), następnie Elżbieta, wdowa
po Wincentym. Po jej śmierci w posiadaniu potomków Pileckich z Łańcuta.
Kolejmymi właścicielami była rodzina Stadnickich, od której wsi przyjął
Stanisław Lubomirski. W rękach Łubomirskich Kosina pozostała do I połowy XVIII
wieku. W latach 1738-88 jako właściciele notowali są książęta Sanguszkowie. Po
nich, w drodze licytacji, osadę nabyła Kunegunda Prekowa. Kolejną dziedziczką
została księżna Elżbieta z Czartoryskich Lubomirska 1733 1816). Nowa
właścicielka w 1802 roku oddała Kosinę (z miastem Przeworskiem i siedmioma
okolicznikami wsiami) swojemu ulubieńcowi i wychowankowi Henrykowi
Lubomirskiemu. Lubomirscy z Przeworska Kosiną dzierżyli do 1944 roku.
Kraczkowa
Wieś lokowana przez Ottona z Pilczy herbu Topór. 16 VII 1369 roku wystawił on
dokument, na mocy którego powierzył Janowi Howsteterowi osadzenie Nowej Wsi
(Noua Villa Daz Newdorf) na prawie niemieckim.
W posiadaniu rodziny Pieleckich Kraczkowa pozostała do 1586 roku, kiedy to
wdowa po Krzysztofie Pileckim Anna z Sienna zamieniła włość łańcucką ze
Stanisławem Stadnickim. Nowy właściciel odstąpił swoje prawa do Kraczkowej
Konstantemu Korniaktowi. W rękach rodziny Korniaktów wieś pozostała do końca
XVII wieku. Od 1732 roku jako patron parafii występuje Stanisław Potocki. W
latach 1741-53 właścicielem był Krzysztof Skarbek, kanonik lwowski, wierzyciel
Korniaktów. Odsprzedał on wieś Franciszkowi Potockiemu. Następnie (od 1839)
nowym posiadaczem został Ignacy hr. Skarbek. W 1843 roku wieś została
odsprzedana Janowi Wolskiemu. Dwanaście lat później posiadłość nabył Hersch
Weinberg. Ostatnim właścicielem wsi i folwarku, do 1915 roku (tj. do parcelacji
gruntów dworskich) był Roman hrabia Potocki, III ordynat na Łańcucie.
Kraczkowa była prężnym ośrodkiem, rodzącego się w Galicji, ruchu ludowego.
Tutaj urodził się znany ludowiec, poseł do parlamentu wiedeńskiego Tomasz
Szajer, bywał tutaj ksiądz Stanisław Stojałowski. W 1936 roku w domu znanego
działacza ZMW "Wici" i społecznika Władysława Możdżenia podpisano "Deklarację
Praw Młodego Pokolenia".
W 1991 roku w Kraczkowej powstał zespół "Patria" (z kapelą ludową), który
prezentuje miejscowe zwyczaje. Najbardziej znanym z nich jest "Wesele
Kraczkowskie". Dzieje wsi u schyłku XIX wieku i na początku XX wieku opisał
mieszkaniec Kraczkowej Walenty Kunysz w pamiętniku "Wcibski i wrazicki" (wyd.
1973 r.)

Sonina
Poprzednie nazwy miejscowości: Schonerwalt, Sanyna, Szanyna. Wieś lokalna
zapewne w II połowie XIV wieku przez Ottona z Pilczy, dziedzica dystryktu
łańcuckiego. Po raz pierwszy wzmiankowana w dokumencie kardynała legata Dymitra
z 1384 roku pod nazwą Schonerwalt. Sonina nieprzerwanie wchodziła w skład
włości łańcuckiej. Kolejno jej właścicielami byli Pileccy z Łańcuta, Stadniccy,
następnie Lubomirscy, a na koniec rodzina Potockich.
Historia gminy wiąże się bezpośrednio z historią Łańcuta. Powstanie
najstarszych wsi (Albigowa, Handzlówka, Kraczkowa, Wysoka, Sonina) podobnie jak
i samego Łańcuta datuje się na drugą połowę XIV wieku. Były to wsie założone na
prawie magdeburskim z osadnictwa niemieckiego. Ich właścicielami byli kolejni
włodarze Łańcuta: Pileccy, Stadniccy, Lubomirscy, Potoccy.
W historię gminy wpisali się wielkimi literami synowie tej ziemi, którzy swoje
młode życie oddal

Niemce z Kamienia

[piotrzr]

Osadnicy niemccy zyli również w okolicach Sokołowa i wsi kamień - polecam dobry
artykuł z Nowin :

www.gcnowiny.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=2003310300013
Niemce z Kamienia

Chcesz mieć dobrą żonę, żeń się z Niemką - krążyło po Kamieniu. Dziś kolonistów
austriackich już nie ma, ale mieszkańcy pielęgnują ich groby
To byli wzorowi gospodarze. Mieli wielkie poważanie na wsi - wspominają
kolonistów mieszkańcy Kamienia. Od nich uczyli się żąć kosą, czytać i pisać. W
czasie wojny koloniści uratowali wieś od niechybnej zagłady. Wdzięczny Kamień
nie zapomniał o "Niemcach".
Przyjechali z Górnej Austrii, z pogranicza Bawarii, z Hesji. W ich rodzinnych
stronach za mało było ziemi do uprawy. Osiedlili się w Galicji: w Woli
Zarczyckiej i Raniżowskiej, Dzikowcu, Raniżowie, Kamieniu.Jak do tego doszło,
że trafili do Galicji, w nasze strony? Rzecz działa się w drugiej połowie XVIII
wieku. Polski dziedzic, właściciel Kamienia zagarnął jałówkę miejscowemu
wójtowi, Maciejowi Kumiędze. Gdy wójt upomniał się u dziedzica o swoją
własność, dostał 100 kijów chłosty. Po wybatożeniu miał jeszcze na tyle sił, by
dowlec się do chaty. Kazał żonie kupić w karczmie okowity i wlać ją do koryta.
Następnie dokładnie wymoczył się w wódce. Ból ulżył i rany goiły się szybciej.
Kiedy zdrowie wróciło, udał się na piechotę do Wiednia. Sam cesarz Józef II
przyjął pokrzywdzonego, nakarmił, zwrócił koszty podróży i nakazał dziedzicowi
wynieść się z dworu. Ziemia przeszła na własność rządu austriackiego, który ją
skolonizował.Ile prawdy jest w tej legendzie? Faktem jest iż "prości ludzie"
mieli wtedy szanse przedstawić swe krzywdy i żale samemu cesarzowi./.../

[Gość: kaper.]

Za mojej mlodosci mowilo sie(Sztajno) <Steinau>. Pamietam wybrukowana droge dwie duze studnie przy
drodze staw,zabudowania i pola ktore byly dla mnie wtedy czyms niewyobrazalnym pod linijke czy
sznurek jak to zwal tak zwal ale tak bylo. Nazwisk nie pamietam.Pamietam ze w ktorejs z rodzin byl
wzeniony ktos z lowiska z tego malzenstwa bylo bylo dwie corki z jedna ozenil sie Sagan z
Kamienia.Wiem ze wyjechali na Pomorze okolice Grudziadza.

[Gość: [e-mail]]

Witam.
Czytam wszystkie informacje i poszukuję dokładnych wiadomości o lokacji wsi
Zaczernie i Wysoka Głogowska oraz innych szczegułów z historii tej osady?Jakie
tam było osadnictwo, czy istnieją jakieś stare dokumenty?czekam na odp:
Grzegorz

Zaczernie i Wysoka G.

[piotrzr]

Gość portalu: [e-mail] napisał(a):

> Witam.
> Czytam wszystkie informacje i poszukuję dokładnych wiadomości o lokacji wsi
> Zaczernie i Wysoka Głogowska oraz innych szczegułów z historii tej osady?
Jakie
> tam było osadnictwo, czy istnieją jakieś stare dokumenty?

Myslę że opracowań na temat tych miejscowości jest sporo- zacząłbym pewno od
biblioteki muzeum etnograficznego i pracy np p.dr. Ruszla - leksykonu kultury
ludowej rzeszowszczyzny, stron internetowych etc. Zaczernie z tego co wiem
doczekało się /podobnie jak np Słocina kilku prac monograficznych/
Pozdrawiam

Inglotowie z Albigowej

[darino]

pc01.aow.lublin.pl/archiwum/99/3/artykuly/25-rody.htm

Wara koło Dynowa

[upowiec]

Miejscowość została lokowana na prawie niemieckim w 1391 roku.

Niemcy w Leżajsku

[piotrzr]

upowiec napisał:

> Miejscowość została lokowana na prawie niemieckim w 1391 roku.
O Warze postaram ssię coś poszukać - dziś ciekawy fragment z linkowanej
tu już strony
republika.pl/aord/korzenie.htm
Jak na lokalne warunki powstanie i funkcjonowanie kolonii było dużym
wydarzeniem dla miejscowej społeczności. Jeszcze przed 1872 rokiem tak pisał
ksiądz Antoni Marian Podgórski, proboszcz w Leżajsku i Woli Zarczyckiej w
drugiej połowie XIX wieku, pierwszy dziejopis Leżajska i okoli­cy, o kolonistach
Dornbachu: Niemcy tarnawieccy, katolicy, pobożni byli ludzie. Różaniec swój
niemiecki w kościele śpiewali, wódki w początkach pić nie umieli, bo przy
kieliszku siedział godzinę i więcej chlebem maczając. Nastwawszy wyjechali na
wiosnę w pole w pończochach i trzewikach, które oczywiście w błocie pogubili i
wnet strój ten zarzucili i zastosowali się do krajowców. Zaszli najwięcej znad
Renu, od Kolonu. Niewiasty ładne, po części z profilem greckim, bo może dawni
koloniści rzymscy. Do niedawna żyła jedna co z ośmioletnim dzieckiem tutaj
przyszła. Nagle temi laty gospodarstwa swe potracili i rozprószyli się193.

Kolonie wyraźnie odróżniały się swą zabudową od wsi polskich, a ich mieszkańcy
byli równocześnie i podziwiani przez polskich chłopów i pogar­dzani z uwagi na
odmienność ich religii. Tak oto np. odnotowuje nastroje wsi Woli Zarczyckiej z
końca XIX wieku Jan Olechowski z tej wsi: Obok wsi była osada niemiecka, zwana
Kőnigsberg. W dawnych czasach (...) sprowadził (cesarz — przyp. J. P.)
osadników z Saksonii w tym celu, aby pokazać i pouczać swoich poddanych
lepszego sposobu życia. Mieszkało tam 28 familii. Jak się rozmnożyli, tak
zbytek ustępował gdzie indziej. Jak jeden przechodził przez tę osadę, to
zobaczy l całkiem inny obraz. Domy też były budowane z drzewa, pokryte słomą,
lecz były zbudowane w prostej linii po obu stronach gościńca. Gościniec dość
szeroki, prosty, po obu stronach rowy. Podwórze dość obszerne i inne budynki w
odpowiednim miejscu i porządku. Domy pięknie wybielone, w oknach kwiaty i
zasłony. W sobotę podłogi w domu wymyte, podwórze zamiecione, rowy i gościniec
oczyszczone z odpadków, że się to każdemu podobało.

W polu dobrze robili, toteż i urody mieli lepsze. Mieli swój urząd gminny i
szkołę i kościół protestancki. Lecz polski naród tak jakby tego nie widział,
jeszcze czasem można było słyszeć uszczypliwe żarty, a cóż te ..kalwiny". Byli
prawie wszyscy rzemieślnicy, jak kowale, szewcy, krawcy, stolarze, co w wolnym
czasie w zimie każdy się czymś zajmował.

Liwerunki i świadczenia kolonistów na rzecz utrzymania gminy zapew­niały jej
dobre funkcjonowanie. Stosownie też do polecenia cesarskiego z 1786 roku
urządzono w koloniach szkoły i pobudowano obiekty sakralne, ponosząc na ten cel
odpowiednie obciążenia pieniężne i robocizny. Własne karczmy, liczni też
rzemieślnicy, dopełniały samowystarczalności kolonii.

Porządek i schludność w mieszkaniach i gospodarstwach higieniczne czerpanie
wody (pierwsze studnie we wsiach!), lepsza uprawa ziemi, i w ogóle lepsze
gospodarowanie, budowały koloniom duży autorytet w całej okolicy.

Napływ kolonistów z krajów niemieckich do dóbr leżajskich miał różne natężenie
w czasie. Tworzyli oni nie tylko kolonie wiejskie, ale osadzali się też w
mieście Leżajsku. Pierwszymi osadnikami w mieście, odnotowanymi w dokumencie z
6 września 1786 roku byli:

Johan Heinrich Schőnborn (3 osoby), cieśla przybyły z Bach, pow. Biebrich,
katolik;

Johan Tratmann (5 osób), cieśla, przybyły z Reichenberg, pow. Passenheim,
katolik;

Georg Wagner (2 osoby), przybyły z Ober-Lanzwill, pow. Nassau, ewangelik;

Johan Rohrmann (5 osób), przybyły z Gundersbium, pow. Leiningen, ewangelik;

Philipp Móhibach (4 osoby) przybyły z Birmeisheim, pow. Posenheimisch,
ewangelik;

Georg Spies (2 osoby) przybył z Dollesheim, pow. Posenheimisch, katolik;

Jakob Becher (2 osoby), przybył z Gundersbium, pow. Leiningen, ewangelik;

Johan Pilger (2 osoby), przybył z Theilscheim, Palatynat, katolik;

Baltazar Rothmacher (2 osoby), przybyły z Theilscheim, Palatynat, katolik;

Heinrich Emerich, (4 osoby), przybył z Illesheim, Palatynat, ewangelik;

Friedrich Salling (3 osoby), przybył z Bamshein, Palatynat, ewangelik;

Theobald Rein (8 osób), przybył z BlofTen, hrabstwo Zőtern, ewangelik;

Jakob Rosbach (8 osób), przybył z Illescheim, Palatynat, ewangelik;

Martin Stanzel (3 osoby), przybył z Nistow, Prusy, ewangelik.

W następnych latach przybyli kolejni osadnicy do Leżajska, nierzadko już z
kolonii wiejskich okolic Leżajska. Przybywali do miasta ludzie młodzi (mała
liczba osób w rodzinie) i najczęściej rzemieślnicy. Leżajskie natomiast dobra
kameralne wchłaniały głównie rolników, w mniejszym stopniu rzemieślników.

Zanim wykształciła się samodzielna kolonia, od przybycia pierwszych osadników
do dóbr kameralnych mijały niekiedy długie miesiące, a nawet lata. Tak było np.
w przypadku kolonii Gillershof i Kőnigsberg. W późniejszym Gillershofie pojawił
się już 13 września 1783 roku Ludwig Deder (2 osoby w rodzinie) z Duchroth;
latem następnego roku przybyło trzech kolejnych osadników (Georg Spiez — 6
osób, Michael Kraut — 3 osoby, Friedrich Werner — 4 osoby), a w 1785 roku dwóch
kolejnych osadników Georg Pollenbach — 5 osób Nicolaus Bauer — 4 osoby. W
Kőnigsbergu natomiast pierwszymi osadnikami przybyłymi tam 6 czerwca 1784 roku
byli: Jakob Rollwager (9 osób), przybyły z Hasioch, B. A. Neustadt, a także
Walentin Lingibach (4 osoby), przybyły z Gőnnheim, B. A. Bad Dlirtheim. W maju
roku następnego przybył Leonhard Dauenhauer (4 osoby) z miejscowości Dahn, B.
A. Pirmafens, a także Leopold Schworm (3 osoby) z miejscowości Kaltofen, B. A.
Rodenhausen .

[blaz10]

O ile się nie mylę to w Warze nie było niemieckiej ludności (chyba że przybyli
tam w XVIII wieku) ale nic o tym nie słyszałem. W opublikowanej kiedyś księdze
sądowej z tej miejscowości zawierającej wpisy z początku XV wieku do zdaje się
XVII wieku jest sporo informacji o mieszkających tam Rusinach

[piotrzr]

blaz10 napisał:

> O ile się nie mylę to w Warze nie było niemieckiej ludności (chyba że
przybyli
> tam w XVIII wieku) ale nic o tym nie słyszałem. W opublikowanej kiedyś
księdze
> sądowej z tej miejscowości zawierającej wpisy z początku XV wieku do zdaje
się
> XVII wieku jest sporo informacji o mieszkających tam Rusinach


W Warze ,iszkali Rusini - przed II wojną - 360 grekokatolików na 1257
mieszkanców wsi. Jest tam była cerkiew , drewniana z 1888 roku - przebudowana -
z usunietą kopułą. Od 1946 roku -użytkowana jako k.k. Po wybudowaniu nowego
kosciołą - niszczeje.
Tu uwaga o osadnictwie na prawie niemieckim/magdeburskim/ - zastosowanie tego
prawa przy zakładaniu osady wcale nie musiało oznaczać że osadzani byli
osadnicy niemieccy. zastosowanie tego prawa sprzyjało po prostu osiedleńcom z
racji przysługujących im przywilejów. Podobnie jak zastosowanie osadnictwa na
prawie wołoskim - nie jest jednoznaczne z tym że osada ma korzenie ruskie /czy
łemkowskie/

Pozdrawiam

[Gość: bal]

Polecam www.albigowa.pl (w budowie póki co). Parę wskazówek na niej można
znaleźć. Może później więcej, bo nie mam czasu teraz...

Rodowód rodziny Reizer

[piotrzr]

Proponuję zapoznać sie z geneaologią rodziny Reizer wywodzącej sie m.in. z
Albigowej oraz poniższym wykazem miejscowości /a także nazwisk/

reizer.republika.pl/
REIZER
Prof. K. Rymut wywodzi nazwisko Rajser - jak i cały szereg podobnych (Raizer,
Rajzer) - od niemieckiej nazwy osobowej Reiser, tą od średniowysokoniemieckiego
reisaere, reiser (ten, co wyprawia się na wojnę).
Pierwsze źrodłowo poswiadczone wystąpienie nazwiska Rajzer pochodzi z 1779
roku.
Źródło: Kazimierz Rymut "Nazwiska Polaków".
Słownik historyczno-etymologiczny, t. II, Kraków 2001, s. 336.
REIZER - nazwisko pochodzenia niemieckiego. W XIV wieku za panowania Kazimierza
Wielkiego do Polski przybyło dużo osadników niemieckich. Powstały miejscowości
tj. Albigowa, Markowa, Hyżne, Handzlówka. W tych miejscowościach do dnia
dzisiejszego bardzo popularne są nazwiska: Kuźniar, Szylar, Reizer, Kluz,
Bartman, Bytnar, Inglot, Falger, Ulman, Trojnar, Szpunar, Szmuc, Szmit, Sobek.
Największa populacja Reizerów znajduje się w Albigowej. Śmiem twierdzić, że
wszyscy Reizerowie w Polsce wywodzą się z tej miejscowości. Inne spotykane
odmiany tego nazwiska to Rejzer, Rajzer. Pierwotnie do ok. 1850 nazwisko było
pisane "Rayzer". Później prawdopodobnie zostało spolszczone. A różne wersje
wynikają raczej z częstego pisania ze słuchu i ogólnego analfabetyzmu.
Przeglądając internet nazwisko Reizer można spotkać w krajach: Węgry, dawna
Jugosławia, Niemcy, Francja, USA, Kanada. Dowiedziałem się, że jeden z biskupów
węgierskich tak się nazywał.

Pozdrawiam :)

Kolonia niemiecka Haczów

[piotrzr]

Haczów

www.gmhaczow.republika.pl/informacje.htm
1352r. - Lokowana była osada przez króla Kazimierza Wielkiego jako kolonia
niemiecka Hanshoff lub Hatshoff. Dokument ten 7 lutego1388r w Sandomierzu
przedłożył królowi Władysławowi Jagiełło sołtys wsi Jan z Haczowa. Jagiełło
potwierdził sołectwo haczowskie Janowi ( Haczów miał obejmować 150 łanów) na
prawie niemieckim (magdeburskim). Mieszkańcy mieli prawo myślistwa, rybołówstwa
w rzekach Wisłok, Marbach (obecnie: Morwawa ),i Radzis ( obecnie:
Trześniówka ). Monarcha pozwolił sołtysowi wyznaczyć pastwisko według potrzeby
oraz zarezerwował dwa łany dla mającej powstać parafii. (Możliwe że obecny
kościół modrzewiowy został wybudowany za czasów Jagiełły )

w Przemyślu ...

[upowiec]

Z "Przewodnika po Przemyślu i okolicy" Mieczysława Orłowicza:
"Osadników niemieckich sprowadził tu Bolesław Chrobry w roku 1018 z okolic
Kolonii; przywieźli oni stamtąd relikwie św. Urszuli i św. Gereona,
przechowywane dotychczas w katedrze, a obnoszone w czasie procesyi w dzień św.
Marka. Kolonistom tym przypisuje się założenie nie istniejących już dziś winnic
na Winnej Górze. Podczas, gdy dawne miasto leżało cokolwiek wyżej i dalej na
zachód, osiedli oni w miejscu dzisiejszego Przemyśla. (...) Liczba katolików, i
to tak Niemców, jak i Polaków w Przemyślu musiała być za ruskich czasów wcale
znaczna, skoro w roku 1212 poświęca się dla nich kościół św. Piotra, a wkrótce
potem osiada tu wówczas jeszcze czysto niemiecki zakon Franciszkanów (1235), i
polski Dominikanów (ok. r. 1240). Biskup lubuski mianuje nawet około roku 1234
biskupem przemyskimGerarda, opata z Opatowa, lecz ten nie obejmuje rządów
dyecezyi."

Przemyślu , Nowotaniec, Hermanowa...

[piotrzr]

Witam - do tematu Przemyśla warto będzie wrócić - proszę o więcej.
A dzisiaj wspomnę tylko o podsanockim Nowotańcu i podrzeszowskiej Hermanowej


Z Wikipedii, wolnej encyklopedii.
Nowotaniec – wieś w województwie podkarpackim, nad rzeką Pielicą, 14 km na
południowy-zachód od Sanoka.
Historia miejscowości sięga XIV w. – w 1366 Kazimierz III Wielki pozwala "
discreto Phalislao Rzoslon " założyć wieś na prawie niemieckim tzw. prawo
magdeburskie po obu stronach potoku zwanego Brzozowa. W 1419 król nadaje za
zasługi szlachetnemu rycerzowi Matiaszowi Czarnemu (Niger) ze Zboisk, synowi
Piotra, wieś Brzozowa alias Lobetancz. Nowotaniec jest własnością rodziny Balów
herbu Gozdawa do połowy XVI wieku. Dzisiejsza nazwa Nowotańca kształtowała się
dość długo (XV w.: Lobentancz, Lobetancz, Lobentancz Nebetanz, Lobotanecz,
Lubentancz, Lubothancze, Labentancz). Nazwy te wskazują na obecność kolonistów
niemieckich, którzy prawdopodobnie stanowili większość mieszkańców. W 1435
pojawia się po raz pierwszy nazwa Nowotaniec. W 1553-1713 pod wpływem prądów
reformatorskich w Nowotańcu powstał kościół tzw. helwecki. Jego założycielem
był ówczesny właściciel Nowotańca Hieronim de Stano, gorący protektor ruchów
protestanckich. On i jego spadkobiercy, do momentu sprzedania miasteczka,
utrzymują z własnych środków kolejnych pastorów. W 1613 protestanci oddali
katolikom świątynię, budując nową. W 1698 odbywał się jeszcze w Nowotańcu synod
kalwiński. W 1624 Tatarzy niszczą dobra należące do całej parafii , kościół
oraz kaplicę należącą do Nowotańca w Bukowsku. Zniszczeniu ulega także Jaćmierz
Pulaw,Zarszyn, Nowosielce, Długie, Jasionów, Wzdów i Grabownica. W następnych
latach Sejm Rzeczypospolitej dla podniesienia z upadku miasta ustanawia w
miejscowym zamku prawo składu wina węgierskiego. Wiek XVIII to okres upadku
miejscowości, pożar z 1714 zniszczył kościół spłonął z całym wyposażeniem i
metrykami. Wskutek pożaru całej parafii Sejm Wiszeński z 1714 zwalnia
Nowotaniec od wszelkich podatków. W 1727 król August II Sas zezwala na
wznawienie targu, mimo to miasteczko Nowotaniec nie powraca do dawnej
świetności. Rodzina Stanów sprzedała miejscowość, która do 1944 pozostała w
prywatnych rękach. Koniec wojny przyniósł duże zniszczenia Nowotańca (1944), 6
kwietnia 1946 oddziały UPA spaliły zupełnie dwie wioski, w tym Nowotaniec, z
których pozostały jedynie: kościół, plebania, szkoła i trzy domy. Nowotaniec
utracił prawa miejskie,po 1948.
Podrzeszowska "Hermanowa wymieniana w dokumentach po raz pierwszy dopiero w
1458 r. powstała zapewne znacznie wcześniej, przypuszczalnie jako przedmieście
Tyczyna. Z 1775 r. pochodzą wzmianki o jej przysiółkach, Czerwonkach i
Przylasku. Miejscowy rodak i badacz historii tych terenów ks. Franciszek Malak
przypuszcza, że nazwa wsi wywodzi się od niejakiego Hermana, zasadźmy lub
dzierżawcy. Od 1507 r. Hermanowa występuje jako samodzielna wieś. "

Przy okazji - Haczów cieszący się sławą wpisanego do listy UNESCO największego
w Europie drewnianego kośckiołą gotyckiego - zawdzięcza ten zaszyt -
średniowiecznym osadnikom niemieckim /co niestety jest skrzętnie przemilaczane
w przewodnikach i opracowaniach historycznych :9

Pozdrawiam

[Gość: JP I]

Faktem jest, ze najwięcej Niemców osiadło w Przemyślu dzięki Kazimierzowi
Wielkiemu. Druga ich fala, mająca istotny wpływ na osadnictwo, to rok 1410, gdy
do Ziemi Przemyskiej trafia spora (być może, nawet w granicach 1-2 tys.osób)
grupa jeńców spod Grunwaldu. Odbudowują i rozbudowują m.in. zamek w Przemyślu,
pracują w Żurawicy i kilku innych okolicznych miejscowościach. Niewykluczone,
że wielu z nich pozostało, załozyło rodziny itd.

[Gość: ZB]

Faktem jest, ze najwięcej Niemców osiadło w Przemyślu dzięki Kazimierzowi
Wielkiemu. Druga ich fala, mająca istotny wpływ na osadnictwo, to rok 1410, gdy
do Ziemi Przemyskiej trafia spora (być może, nawet w granicach 1-2 tys.osób)
grupa jeńców spod Grunwaldu. Odbudowują i rozbudowują m.in. zamek w Przemyślu,
pracują w Żurawicy i kilku innych okolicznych miejscowościach. Niewykluczone,
że wielu z nich pozostało, załozyło rodziny itd.

[piotrzr]

Gość portalu: ZB napisał(a):

> Faktem jest, ze najwięcej Niemców osiadło w Przemyślu dzięki Kazimierzowi
> Wielkiemu. Druga ich fala, mająca istotny wpływ na osadnictwo, to rok 1410,
gdy do Ziemi Przemyskiej trafia spora (być może, nawet w granicach 1-2 tys.osób)
> grupa jeńców spod Grunwaldu. Odbudowują i rozbudowują m.in. zamek w
Przemyślu, pracują w Żurawicy i kilku innych okolicznych miejscowościach.
Niewykluczone, że wielu z nich pozostało, załozyło rodziny itd.

Najwięcej Niemców /i Austriaków - też germanów przecież/ trfiło do Przemyśla w
okresie zaborów. Stanowili przecież trzeon administracji cywilnej i wojska.
A nie bardzo rozumiem w cytowanym postcie - rolę Żurawicy w czasach Kazimierza
Wielkiego :)))

[ballest]

Pod Grunwaldem walczylo po krzyzackiej stronie mniej Niemcow jak po polskiej !!!!!!!!!!! To "polscy" Soltysowie byli wszyscy Niemcam,i a tych zmuszono do wystawiania Rycerzy

[blaz10]

Chcę zwrócić uwagę na pewne zagadnienie związane z osadnictwem niemieckim na
Podkarpaciu. Wiele lat temu czytałem artykuł lub opracowanie (niestety nie
pamiętam autora, może to był Kotula) o osadnictwie niemieckim w okolicach
Łańcuta. Autor podawał że w okolicach Łańcuta występowała pewna modyfikacja w
narzędziu rolniczym (nie pamiętam w jakim ale służyło ono chyba do orki) i
takiej modyfikacji nie było nigdzie poza okolicami Łańcuta. Taka sama
modyfikacja występowała na terenie Łużyc. Na tej podstawie autor dowodził że
koloniści lub ich część pochodzili właśnie z Łużyc a skoro tak to tylko część
kolonistów była Niemcami. Resztę stanowili zamieszkujący te tereny Słowianie,
Serbołużyczanie. W związku z tym ich asymilacja z okoliczną ludnością polską
mogła przebiegać o wiele szybciej niż rodowitych Niemców. Idąc tym tropem
możemy też założyć że koloniści na tereny Podkarpacia mogli napływać z terenu
Śląska a wtedy wśród kolonistów oprócz Niemców mogli się znaleźć etniczni
Polacy. O ile pamiętam to ludność słowiańska na terenie państw niemieckich
była uciskana tak więc miała ona dodatkowy bodziec do zmiany miejsca
zamieszkania. Ze sobą przywoziła nabytą w swych rodzinnych stronach kulturę
prawną czy nawet niemieckie nazwy niektórych narzędzi. Myślę że nawet to że
księgi sądowe były prowadzone po niemiecku nie wyklucza tego że daną
miejscowość zamieszkiwała ludność pochodzenia słowiańskiego. W różnych
miejscowościach odsetek tej ludności mógł być różny ale w połączeniu z
miejscowymi Polakami czy Rusinami ludność ta mogła stanowić większość co mogło
prowadzić do szybszej asymilacji ludności niemieckiej. Prawdopodobnie dokładna
analiza nazwisk kolonistów (o ile jest to możliwe) może odpowiedzieć na pytanie
czy faktycznie wśród kolonistów - Niemców byli także koloniści o rodowodzie
słowiańskim.
Pozdrawiam

[piotrzr]

Bardzo ciekawa wypowiedź wskazująca na interesujący aspekt "kolonizacji
niemieckiej". Oto można spotkać się wśród polskich autorów albo z
probami "słowiańskiej interpretacji" owej kolonizacji - tak jak w wypowiedzi
poprzednika. albo zarzucaniem kolonizatorskiej funkcji owego osadnictwa -
szczególnie w osiemnastowieńcznej fazy kolonistów józefińskich.
Przy okazji Haczowa spotkałem się ze sformułowaniem "według źródeł kościelnych
ludność Haczowa aż do wieku XVI mówiła po niemiecku".
Osadnictwo średniowieczne wiązało się głownie z zasiedlaniem kolonistami
niemieckimi pustek powstałych wskutek wymarcia mieszkańców /w następstwie zaraz
lub zajazdów/. Przy czym wiadomo - rozróźnia się tu osadnictwo miejskie i
wiejskie. Niewątpliwie np osadcami Krakowa byli Niemcy - jak i wielu jego
mieszczanami. Co do mistrza Kotuli - jego interpretacja pochodzenia osadników
mogła wynikać np z całkowicie uzasdanionej niechęci do Niemców lub swoistą
przeciwwagą dla opracowań niemieckich z lat 30 i 40 ub. wieku , mówiąc
kolokwialne "na siłę" uzasadniających niemieckość okolic Rzeszowa czy Łańcuta.
Moim zdaniem bezdyskusyjna jest cywilizyjna rola i niemieckiego osadnictwa
średniowiecznego średniowiecznego jak i osadnictwa józefińskiego.
Czytaliście zapewne - w okolicach Kuryłówki i Tarnawca polscy /i ruscy/ chłopi
jeszcze w końcu XVIII wieku nie korzystali ze studzien, nie znali murowanych
budynków mieszkalnych itd
Pozdrawiam dziekująć za ciekawą wypowiedź

Kolonizacja józefińska cd

[piotrzr]

Z poniższego cytatu wynikają ciekawe informacja na temat niemieckich osadników :

republika.pl/aord/korzenie.htm
Kolonizacja niemiecka w Galicji zapoczątkowana za Marii Teresy, a potem
intensywnie realizowana przez Józefa II, miała być środkiem do wzmocnienia
potęgi gospodarczej, finansowej i militarnej państwa. Monarchia habsburska
wykazywała duże zainteresowanie problemem kolonizacji. Kolonizacja ta miała też
odegrać, w zamyśle władz wiedeńskich, ogromną rolę w germanizacji Galicji oraz
w rozwoju postępu gospodarczego wsi. W rzeczywistości nadzieje Wiednia ziściły
się w przyszłości jedynie częściowo.
Kolonizacja zapoczątkowana na szerszą skalę w 1781 roku objęła przede wszystkim
dobra kameralne, choć też miała miejsce w dobrach prywatnych, lecz na mniejszą
już skalę. Liczbę osiedlonych w Galicji za Józefa II określa się na 3249
rodzin — licząc średnio na rodzinę 4,5 osoby — co dawało w sumie około 14400
osób imigrantów, którzy osadzeni zostali w 139 koloniach168. Była to głównie
kolonizacja wiejska, zakładanie typowych kolonii rolniczych, choć dotyczyła też
sprowadzenia rzemieślników do różnych miast, wyjątkowo też do zakładanych
kolonii wiejskich. Główne ramy organizacyjne osadnictwa i jego podstawy
materialne zawierał patent cesarski z 1781 roku zapewniający osadnikom szereg
swobód i uprawnień gospodarczych. Zapewniono przede wszystkim ziemię
bezpłatnie, zabudowania mieszkalne i gospodarcze, bezzwrotne zapomogi na
zagospodarowanie. Zwolniono ich od wszelkich obciążeń na lat 6 i obowiązku
służby wojskowej na ten okres. Potem zaś ponosić mieli opłaty pieniężne,
składać pewne daniny w ziarnie oraz odrabiać niewielką pańszczyznę (możliwość
jej wykupu)169.
Kolonie lokowane w dobrach leżajskich objęły ziemię folwarków królewskich w
pięciu wsiach: w Giedlarowej (kolonia Gillershof), Jelnej (kolonia Baranówka-
Hirschbach), w Łukowej (kolonia „Niemcy"), Tarnawcu (kolonia Dornbach) i w Woli
Zarczyckiej (kolonia Kőnigsberg). Dwie z nich powstały na obszarze wójtostw
(stanowiących w okresie staropolskim odrębne tenuty — Wola Zarczycka, Jelna),
pozostałe w byłych folwarkach starościńskich. Odrębność administracyjną
uzyskały kolonie większe (Dornbach, Gillershof, Kőnigsberg), zaś pozostałe dwie
maleńkie kolonie nie uzyskały samodzielnego statusu.
Koniec cytatu.

Czy autor powyżsżego opisu a szczególnie zdań : "Kolonizacja ta miała też
odegrać, w zamyśle władz wiedeńskich, ogromną rolę w germanizacji Galicji oraz
w rozwoju postępu gospodarczego wsi. W rzeczywistości nadzieje Wiednia ziściły
się w przyszłości jedynie częściowo." - nie mówi wprost o pochodzeniu
osadników /NIEMCACH/ oraz o celach kolionizacji ???
Jednocześnie czas pokazał że "żywioł polski" był o wiele silniejszy i miał
bardzo dużą siłę przyciągania - skoro przyczynil sie do polonizacji
owych "kolonistów"

Raniżów koło Kolbuszowej

[piotrzr]

Ciekawe informacje znalazłem o Raniżowie

ranizow.republika.pl/historia.htm
Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 roku, Raniżów znalazł się w zaborze
austriackim. Pod wpływem wzmożonej germanizacji Galicji, powstała w Raniżowie
kolonia niemiecka nazwana Ranischau. W 1782 roku, zarządzeniem władz
austriackich powstał tu ośrodek handlowy o znaczeniu międzynarodowym(produkty
żywnościowe-głównie mięso, eksportowano stąd bezpośrednio do Wiednia)Od tamtego
czasu błędnie był on uważany przez wielu za miasto co ma potwierdzenie w wielu
publikacjach z tamtego okresu. Do tych czasów zachowało się kilka zabudowań z
czasów cesarza Józefa II. Mimo wysokich nakładów ze strony cesarstwa,
germanizacja nie udała się. Osadnicy niemieccy bądź to izolowali się od
rodzimej ludności polskiej, bądź wtapiali się w przeważająca społeczność
polską.
Powstanie z 1846r w okolicach Raniżowa praktycznie nie wywołało żadnych
skutków. Rabacja galicyjska nie dotarła do tych okolic. Jedyną osoba
zaangażowaną w ruch spiskowy był właściciel Raniżowa i Widełki, Władysław hr.
Rey.
W 1890 roku w Raniżowie na 1465 mieszkańców było 271 Żydów i tylko 11 Niemców,
zaś w koloni Ranishau mieszkało 376osób, w tym 206 Niemców, 70 Żydów i 100
Polaków. Liczba Niemców systematycznie spadała a ich majątki przejmowali
Polacy. Podczas drugiej wojny światowej zostali oni przesiedleni do Borowej w
powiecie mieleckim, a podczas cofania się linii frontu w 1944r ewakuowani do
Niemiec.

Dobromil

[darino]

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=23313&w=25290073&a=25401476

[Gość: Stefan Pliś]

Witam.
Proszę mi powiedzieć czy osadnictwem niemieckim objęte były także obszary
obecnejn Żołyni i Rakszawy koło Łańcuta.
Z poważaniem.
Stefan Pliś
[e-mail]

Rakszawa, żołynia

[piotrzr]

Ze stron internetowych tych gmin można sie sporo dowiedzieć o historii tych
miasteczek-wsi. np

www.zolynia.pl/
Ale np o Rakszawie wspomina sie tam o osadnictwie wołoskim i żydowskim w tej
wsi /jest tam ponoc przyciólek Wołochy/. Chociaż piekne tradycje tkackie w tej
miejscowości mozna by kojarzyć również z osadnikami niemieckimi ?? No nie wiem.
Żołynia była natomiest do wojny miejscowością z dominującą ludnością zydowską.
Ale to już temat na inną dyskusję :)

[Gość: Stefan Pliś-Marszy]

Panie Piotrze.

Prosze o kontakt na [e-mail]
Stefan

Niemcy w Strzyżowie

[piotrzr]

Zachęcony przez Darino - ciągnę temat dalej. Oto co znalazłem na temat przodków
dzisiejszych strzyżowian :

www.strzyzow-online.un.pl/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=6
Na prawach rękopisu Strzyżów, 1956 rok

Rzut oka na dzieje parafii i kościoła w Strzyżowie nad Wisłokiem

Modrzewiowy kościół gotycki Św. Katarzyny Męczenniczki w Strzyżowie nad
Wisłokiem.

Pogranicze ziemi Krakowskiej przy ujściu rzeki Stobnicy do Wisłoka -
jeszcze za panowania pogańskiego księcia Wiślickiego za czasów apostołowania
św. Cyryla i Metodego - atakowane były przez wrogów od Wschodu z ziemi
Czerwińskiej (Rusi).
Dla ochrony Ziemi Krakowskiej stworzono tu strażnicę „Strzeżewo” zwaną.
Później wybudował tu gród Leszek Biały. Po przesunięciu po 1227 roku granicy
państwa poza lewy brzeg Wisłoka zostały oddane te kresy pod zarząd biskupstwa
lubuskiego w Marchii Brandenburskiej z jurysdykcją atoli kościelną biskupa
krakowskiego.
W roku 1241 Tatarzy zniszczyli gród i w pień wycięli całą załogę.
Sprowadzeni z Marchii Brandenburskiej koloniści przez Bolesława Wstydliwego
odbudowali gród i otrzymali w 1246 roku modrzewiowy kościół gotycki pod
wezwaniem św. Katarzyny Męczenniczki, zbudowany funduszami Księcia Bolesława
Wstydliwego i jego małżonki błogosławionej Kingi.
Pierwszy proboszcz tego kościoła Wendelinus został zamordowany w czasie
mszy św. przez Tatarów w 1259 roku, którzy zniszczyli także i zamek, a wówczas
rodzina Strzyżowskich, właścicieli zamku i osady przeniosła się do Czudca (stąd
ich nzwa: Jan z Czudca Strzyżowski, Mikołaj z Czudca Strzyżowski itp.) i tam
przenieśli też parafię do kościoła św. Zofii.
Gdy przez przeszło cały wiek kościół św. Katarzyny w Strzyżowie był bez
pasterza - wówczas Jan Biskup Lubuski dekretem wydanym w Fuerstenwald (Marchia
Brandenburska) in Zabbato in Albis 1393 roku roku opierając się na dokumencie
Leszka Czarnego z 1282 r. nadającym biskupowi lubuskiemu egzemcję sądową i
podatkową we włościach biskupstwa lubuskiego w Ziemi Krakowskiej leżącym poza
lewym brzegiem Wisłoka oraz na mocy specjalnej władzy Stolicy Apostolskiej jaką
ci biskupi sprawowali nad Rusią Czerwoną mimo, że osada należała do Diecezji
Krakowskiej, włączył tę osadę do terenów misyjnych „Braci Pielgrzymujących” i
mianował proboszczem Cypriana.
O dalszych losach parafii św. Katarzyny nie wiadomo do końca XIV wieku.
W 1396 roku Piotr Wysz Radoliński, biskup krakowski ustanawia dla całej
Diecezji Krakowskiej Święto Niepokalanego Poczęcia NMP z oktawą i postem we
wigilię./.../

Koniec cytatu
Pozwolę zwrócic uwagę na dwa wycinki :

Po przesunięciu po 1227 roku granicy państwa poza lewy brzeg Wisłoka zostały
oddane te kresy pod zarząd biskupstwa lubuskiego w Marchii Brandenburskiej z
jurysdykcją atoli kościelną biskupa krakowskiego.

W roku 1241 Tatarzy zniszczyli gród i w pień wycięli całą załogę. Sprowadzeni
z Marchii Brandenburskiej koloniści przez Bolesława Wstydliwego odbudowali gród
i otrzymali w 1246 roku modrzewiowy kościół gotycki pod wezwaniem św. Katarzyny
Męczenniczki, zbudowany funduszami Księcia Bolesława Wstydliwego i jego
małżonki błogosławionej Kingi.

Wyjaśniają one przyczyny kolonizacji niemieckiej na Podkarpaciu ;
po pierwsze związane były one z podległosciami administracji kościelnej z
jednej strony a koniecznością zasiedlania pustek powstałych wskutek m.in.
najazdów tatarskich.

Pozdrawiam i zapraszam do dyskusji

[Gość: jojo]

Bardzo ciekawy temat - szczególnie ostatni post o Strzyżowie bardzo mnie
zaintrygował.
dzięki

Kraków a prawo magdeburskie

[darino]

"Istniejący co najmniej od 805 r. Magdeburg lokowano w 1188 r., a jego nowy
nowy ustrój prawny oparto na dawnym, zmodyfikowanym, zwyczajowym prawie saskim.
Zastosowana formuła prawna okazała się być majstersztykiem prawnym i
funkcjonalnym. Stąd też zamiast wyważać otwarte drzwi, cała rzesza miast
niemieckich, śląskich, czeskich, słowackich, morawskich, austriackich i
polskich zapożyczała ten sprawdzony wzorzec i według niego reformowała swój
miejski organizm. Podstawą tej reformy było tworzenie gminy - zrzeszenia,
wspólnoty ludzi mieszkających na wydzielonym obszarze, na którym obowiązywało
odrębne prawo i specjalne przepisy umożliwiające tejże gminie znakomity rozwój
gospodarczy, gwarantując równocześnie bajeczne dochody zarówno organizatorowi
tego przedsięwzięcia (zasadźca - wójt), jak i właścicielowi miasta (książę,
biskup czy rycerz). W ramach ogromnego dzieła lokacji powstawał też
nieodmiennie nowy plan urbanistyczny miasta, który tworzył strukturę różnej
urody i niezwykłej wprost funkcjonalności. Z całym szacunkiem dla dzisiejszych
planistów, architektów i urbanistów, uświadommy sobie na przykład, że układ
komunikacyjny Krakowa lokacyjnego był skuteczny i wystarczający przez prawie
600 lat (!!!), a w tym czasie miasto poszerzyło kilkakrotnie swoją powierzchnię
i ponaddziesięciokrotnie swój potencjał ludnościowy. Dalekowzroczność myślenia
XIII-wiecznych geometrów Bolesława Wstydliwego musi budzić podziw. W gruncie
rzeczy jest to podziw nad dziedzictwem lokacji Krakowa.

Korzyść, jaką poszczególne miasta odnosiły z lokacji na prawie magdeburskim (w
tym samym czasie powstają też inne wzorce prawne - podobne, choć mniej
doskonałe - lubeckie, haskie???) spowodowała, że w ciągu XIII w. Europa
Środkowa stała się Europą miasta prawa magdeburskiego. Do Polski reforma ta
trafiła z początkiem XIII w. (1211 - Złotoryja). W 1228 r. pierwszą lokację w
Krakowie przeprowadził najprawdopodobniej Leszek Biały, ale z powodów, których
trudno nam dzisiaj dociec, nowa gmina działała słabo, a ok. 1240 r. zamarła
(być może na skutek najazdu tatarskiego z 1241 r.?). Tymczasem na ziemiach
polskich lokowano Wrocław, Poznań, Bochnię i wiele miast pomorskich - te
najczęściej (jak Gdańsk) na prawie lubeckim. Wreszcie 5 VI 1257 r. książę
Bolesław Wstydliwy dokonał na wiecu możnych w Koperni lokacji Krakowa."
miasta.gazeta.pl/krakow/1,42699,2866495.html
Mimo, że to trochę poza naszym regionem, chciałbym bardzo gorąco polecić cały
artykuł - syntezę wiadomości z wielu dziedzin, która wyjaśniła mi całą ideę
zasadźtwa na prawie magdeburskim (niemieckim) !

Rymanów

[darino]

"Rymanów został ulokowany na prawie magdeburskim w roku 1376 i powstał dzięki
zabiegom księcia śląskiego Władysława Opolczyka, namiestnika króla Ludwika
Węgierskiego. Początkowo miasto nosiło nazwę "Ladisslauia" od imienia jego
założyciela. Nazwa Rymanów przyjęła sie w okresie panowania króla Władysława
Jagiełły i pochodziła od imienia wójta Reymana. Gród rymanowski zlokalizowany
został na skrzyżowaniu szlaków handlowych podkarpackiego i węgierskiego. W XV i
XVI stuleciu Rymanów otrzymał od królów polskich liczne przywileje na odbywanie
w mieście jarmarków i posiadanie własnych składów handlowych. Obok handlu
rozwijało się również rzemiosło. Do najbogatszych należały cechy rzeźników,
garbarzy, szewców, kuśnierzy, sukienników, płócienników, krawców i piekarzy."
www.rymanow.tom.pl/rymanow/

Gorlice, Szymbark, Bobowa, Ciężkowice, Grybów ...

[darino]

"Między rokiem 1350 a 1360 Dersław I nabył prawdopodobnie od króla Kazimierza
Wielkiego Gorlice wraz z kluczem wsi: Glinik Marjampolski, Stróżówka, Ropica i
Rychwałd. Był to okres wzmożonej akcji osiedleńczej na Podkarpaciu prowadzonej
w imieniu Króla przez 'zasadźców', głównie pochodzenia niemieckiego.

Jan Gładysz, zarządca dubr sądeckich, założył tzw. Państwo Gładyszów lokując
obok Gorlic nowe miasto - Szymbark. W analogicznym okresie powstały takie
miejscowości jak Bobowa, Cięrzkowice, Grybów."
www.gorlice.art.pl/index1.php

Lwów

[darino]

"Nowy Lwów zbudowany był na prawie magdeburskim i samorząd niemiecki odgrywał
główną rolę. W sprawach ogólnych decydował pierwszy wójt, który był wyznaczany
przez książąt i królów polskich, aż do czasów Władysława Opolczyka, kiedy
miasto otrzymało przywilej wybierania samorządu z grona swoich mieszkańców.

Samorząd Lwowa obejmował: sądownictwo, zarząd - zajmujący się porządkiem w
mieście, majątkiem gminnym, podatkami i obroną miasta oraz prawodawstwo. Sędzia
gminy zwany wójtem, musiał być biegły w prawie niemieckim, przewodniczył Ławie
Miejskiej, bez której nie mógł wydawać wyroków. Początkowo było pięciu
ławników, ale jeszcze w średniowieczu liczba ta wzrosła do jedenastu. Rada
Miejska, której przewodniczył burmistrz, składała się z sześciu radnych,
wszystkich nacji: w ważniejszych sprawach powoływano do pomocy starą szóstkę z
poprzedniej kadencji, a w sprawach ustaw tak zwanych "wilkierzy" liczbę tę
powiększali cechmistrze. Jeśli czyn rodzi majątek, to w skład samorządu
wybierano ludzi czynu, a starosta królewski wybór potwierdzał i odbierał
przysięgę.

W szesnastym wieku język niemiecki znikał z publicznego życia i Rada Miejska we
Lwowie prowadziła już obrady po polsku."
www.lwow.home.pl/semper/municyp.html

[piotrzr]

W uzupełnieniu Twoich Darku wypowiedzi dodam tylko, że sporo na ten temat można
wyczytać w wydanej w serii wydawniczej "A to Polska właśnie" - ksiązeczce Pana
Marka Zybura "Niemcy w Polsce" :)
Wydaje mi się, że głownym motywem średniowiecznego osadnictwa Niemców w
miastach podkarpacia był właśnie brak słowiańskich osadników z dostateczną
umiejętnością "miastotwórczą".
W górach osadnictwo łemkowskie- wołoskie wynikałozdaje się z kolei z doskonałej
umiejętności dostosowania się Wołochów-Łemków i Bojków do niezmiernie trudnego
bytowania w górach.
Co do Niemców nie nalezy zapominać również o ich działaniach negatywnych - coś
np obiło mi się o uszy :) o antyłokietkowskim buncie niemieckich mieszczan
krakowskich - jak byś coś miał na ten temat - prosze o info :)
Pozdrawiam

[Gość: Stefan]

Jeżeli ktoś z Państwa posiada informacje na temat osadnictwa w rejonie Żołyni i
Rakszawy koło Łańcuta proszę o list na [e-mail]

[piotrzr]

Gość portalu: Stefan napisał(a):

> Jeżeli ktoś z Państwa posiada informacje na temat osadnictwa w rejonie Żołyni
i Rakszawy koło Łańcuta proszę o list na [e-mail]

Gorąco namawiam na penetrowanie internetu , biblioteki U. Rzeszowskiego oraz
wizytę w archiwum

[mikael_mc]

To prawda że nazwa Rzeszów wzięła się od Reichshof? Bo w głupie legendy o
Rzechu nie wierzę...

"Rodzinna Ukraina"

[Gość: darino]

serwisy.gazeta.pl/wyborcza/1,34591,3102075.html

nowe posty

[piotrzr]

Witam - autorów ostatnich postów zachęcam do rozwinięcia wątku -
przykład "grekokatolików" pokazuje że mozna pozyskać całkiem interesujące
informacje. Dla zachęty podaję ciekawe linki ;

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=23313&w=39022810&v=2&s=0
www.semanchuk.com/gen/maps/unterschutz.html

www.brozbar1.webpark.pl/
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=23313&w=39022810&a=39459836

[Gość: rodak]

Dzikowiec koło Kolbuszowej był niemiecką wsią, do dzisiaj tam w okolicy

co w okolicy ?

[Gość: swij]

Bo chyba urwało ci kawałek tekstu ?

głos z Leżajska

[Gość: głos z Leżajska]

republika.pl/szamik/marianna.htm
Kolonizacja niemiecka w Galicji zapoczątkowana za Marii Teresy, a potem
intensywnie realizowana przez Józefa II, miała wzmocnić potęgę gospodarczą,
finansową i militarną państwa. Miała przede wszystkim zgermanizować naród
polski. Patent cesarski z 1781 roku "Ansiedlungs-Patent" zapewniał osadnikom
szereg swobód i uprawnień gospodarczych: ziemię bezpłatnie, zabudowania
mieszkalne i gospodarcze, bezzwrotne zapomogi na zagospodarowanie. Zwolniono
ich od wszelkich obciążeń na lat 6 i obowiązku służby wojskowej na ten okres.
Potem zaś ponosić mieli opłaty pieniężne, składać pewne daniny w ziarnie oraz
odrabiać niewielką pańszczyznę. Cesarz wyznaczył kierownictwo do kierowania
akcją kolonizacji. Centralna Administracja znajdowała się we Lwowie, podlegała
guberni krajowej. Ludność w sprawach spornych mogła się zwracać do dyrektora
kameralistycznej gospodarki sendomirskiej w Nisku.
Jedną z pierwszych osad założonych przez cesarza Józefa II w Galicji była
wioska Padew Kolonja. Leży ona w północnej części województwa podkarpackiego w
Kotlinie Sandomierskiej, między Mielcem, a Tarnobrzegiem. To tutaj,
prawdopodobnie, 17 października 1867 roku przyszła na świat moja prababka.
Mieszkający w Padwi koloniści byli wyznania augsburskiego, (ewangielickiego),
ale również część z nich była katolikami. Do kościoła chodzili do Sarnowa,
oddalonego 15 km. Tam też odbywały się śluby, tam grzebano zmarłych. W latach
1782 – 1785 założono 13 takich wiosek. Reichsheim (dziś Sarnów), Padew
(Fallbrunn) i Czermin Kolonia (Hohenbach), Goleszau (Goleszów), Jozefów
(Josefsdorf), Plawo (Schönanger), Bor (Annapole), Kamień Kolonia (Steinau),
Kurzyna Wielka (Groß-Rauchersdorf), Kurzyna Mała (Klein-Rauchersdorf), Tuszów
Kolonia, Wildenthal, Ranischau. W sumie przybyło 490 rodzin.
Życie niemieckich kolonistów nie było lekkie. Przyjechali do miejsca
przeznaczenia z własnym dobytkiem, z małymi dziećmi. Dostali zapomogi pieniężne
oraz narzędzia rolnicze na zagospodarowanie nieużytków, osuszenie łąk,
wykarczowanie lasów. Mieszkańcy odczuwali brak opieki medycznej.
Państwo Milli mieli trzy córki: Mariannę, Katarzynę i Małgorzatę.
Nie ustaliłam jeszcze pisowni nazwiska Milli. Kiedy zmarli jej rodzice,
Schőnborn sprzedał ich majątek w Wólce Sokołowskiej, może w Padwii.
Padew Narodowa leży w północnej części województwa podkarpackiego w Kotlinie
Sandomierskiej i jest siedzibą Gminy. Miejscowość ta rozciąga się na
przestrzeni 7 kilometrów wzdłuż drogi łączącej Mielec z Tarnobrzegiem. W czasie
panowania Józefa II około 1786 roku została założona w Padwii kolonia niemiecka
na dawnych gruntach królewskich i posiadłościach należących dotychczas do
Kościoła ( w zamian koloniści płacili plebanowi odszkodowanie w wysokości 390
złotych reńskich).
Mieszkający w Padwii koloniści wyznania augsburskiego, (ewangielickiego),
posiadali własną dwuklasową szkołę wyznaniową oraz samorząd gminny.
Koloniści wyznania katolickiego ulegli spolszczeniu i do dziś ich potomkowie
mieszkają w mojej miejscowości, choć część z nich opuściła Polskę podczas
drugiej wojny światowej.
W XIX wieku Padew otrzymała przydomek „Narodowa”. Wymyślili go chłopi, którzy
przez dziesiątki lat przeciwstawiali się napływowi kolonistów niemieckich .
Przydomek „Narodowa” był symbolem wyodrębnienia macierzystej Padwii od
powstałej kolonii niemieckiej o tej samej nazwie. Tak powstały do dziś
potocznie nazywane dzielnice: Padew Narodowa i Padew Kolonia.

wizard.ae.krakow.pl/~rup9m/padew.htm

Wiele osób o tym nazwisku w latach 1889-1913 opuściło Padew i wyjechało do
Ameryki.

W poszukiwaniu korzeni

[Gość: Aska]

Wies została zalozona w polowie XIV wieku. Dokladna data jej powstania jest
watpliwa.

Wedlug tradycji ma to byc rok 1342, inna wersja podaje rok 1348 ? 1349. Slabo
zaludniona, albo tez wcale nie, powiekszyla sie, gdy za Kazimierza Wielkiego
kolonizowano zniszczone wojnami obszary Malopolski, mianowicie graniczne tereny
Rusi Czerwonej.

Dokument lokacyjny wsi mial prawdopodobnie brzmienie to samo, lub bardzo
podobne, jak wydany przez wlascicieli okregu lancuckiego dokument lokacyjny wsi
Langyn Aw dzis nie istniejacej, a wystawiony w 1380 r. Wsród swiadków tego
dokumentu wystepuje soltys Krzemienicy Hannus Stachar, co dowodzi, ze w tym
czasie wies byla juz zupelnie zorganizowana na prawie magdeburskim, miala wiec
prawo do specjalnego stanowiska wraz z wójtem i radnymi miasta Lancuta. I drugi
dokument z 1384r. potwierdza jej powazne stanowisko. Jest to przyznanie
dziesiecin dla diecezji przemyskiej z parafii Lancut, Krzemienica, Wysoka,
Albigowa, Markowa, Kosina, Sietesz, Nawendorf, Langent Aw, Schonerwald,
Handzlówka. Tu równiez wymienienie Krzemienicy na pierwszym miejscu po Lancucie
swiadczyloby o specjalnym znaczeniu wsi.
Krzemienica od poczatku swego istnienia byla wlasnoscia rodu Pileckich, jednego
z najwazniejszych i najwplywowszych na dworze królewskim. Wchodzila wraz z
licznymi wsiami w sklad okregu Lancuckiego zalozonego przez Ottona z Pilczy z
rodu Starzów herbu Topór. Magnat ten nalezal do grona „krakowskich panów”, w
których reku spoczywala faktyczna wladza po smierci Kazimierza Wielkiego za
Ludwika Wegierskiego. On to wlasnie w drodze wymiany z Wladyslawem Opolskim
nabyl Tyczyn, Kanczuge i Lancut. Organizujac dobra lancuckie sam prawdopodobnie
zalozyl Krzemienice tak, jak polecil soltysowi Langowi Hansylowi zalozyc Langen
- Aw.
Nalezac do dóbr lancuckich i znajdujac sie w bliskiej odleglosci od miasta byla
Krzemienica najscislej z Lancutem zwiazana. Wspólne dzieje okregu
administracyjnego Lancuta odnosza sie zawsze i do Krzemienicy. Nie znamy
dostatecznych zródel, które moglyby odtworzyc ciaglosc jej dziejów. Sa to tylko
fragmenty jej historii i te mówia nam, ze ludnosc osiedlona na terenie
Krzemienicy byla niemiecka. Pierwsi osadnicy mieli pochodzic z niemieckiego
okregu górniczego w Górnych Wegrzech, Kremnitz. Stad tez nazwa wsi Kremenetz,
Kremnetzstein (pózniej spolszczona wedlug ówczesnej pisowni. Kremyenycza,
Krzemyenycza).

Glówny nurt osadniczy naplywal jednak do ziemi lancuckiej ze Slaska, a to z tej
przyczyny, ze Wladyslaw Opolski spokrewniony z ksiazetami slaskimi sprawowal z
ramienia króla korzystna wladze na pograniczu Rusi Czerwonej. Nadane przez
Wladyslawa Opolskiego ziemie dla dwunastu rodzin slaskich sa dokumentnie
poswiadczone. Z pewnoscia zatem i obszar lancucki w tym czasie zostal
zasiedlony, skoro po roku 1378 Lancut byl juz miastem na prawie niemieckim, a
Krzemienica niemiecka wsia. Niemieckie bylo osadnictwo, stad tez i jezyk uzywany
w administracji byl niemiecki. Przechowywana w Bibliotece Akademii Umiejetnosci
w Krakowie pod nr 1839 II „Ksiega lawnicza wsi Krzemienicy” jest pisana w jezyku
staroniemieckim. Ksiega zawierajaca jedyne znane do dzisiaj zapisy sadów
wiejskich w Krzemienicy pochodzi z lat 1451 ? 1482, miala 13 protokolantów,
oprawiona w pergamin noszona byla na pasie rzemiennym z guzikami. Dalsze jej
czesci to rekopis z lat 1581 ? 1623 poczatkowo równiez w jezyku niemieckim,
nastepnie rekopis z lat 1673 ? 1717 pisany po polsku z lacinskimi i niemieckimi
wstawkami.
Data zalozenia parafii nie jest pewna. Schematyzm diecezjalny podaje rok 1492.
Ale dokumenty Kraczkowej dotyczace zjazdu duchownych w 1450r. wymieniaja
Mathiasza - rektora kosciola w Krzemienicy.

Zas dokument dotyczacy dziesiecin z r. 1384 zalicza Krzemienice w poczet II
parafii tamze wymienionych. Kosciól byl wiec dawniej zalozony, a w roku 1492
jest data odnowienia jakiegos przywileju, lub odbudowy zniszczonego kosciola.
Za panowania Pileckich wies miala 27 lanów (1 lan - 12 ha) ziemi ornej uzyskanej
z wykarczowania puszczy, mieszkancy wsi tworzyli pierwsza osade okolo 1350r.
przy tzw. drodze ropczyckiej. Byl to szlak komunikacyjny II klasy, laczacy Lwów
z Krakowem. Ta droga pedzono woly z Rusi Czerwonej do Malopolski. Reszta drogi
ropczyckiej to dolna droga do bazantarni, dawniej zabagniona i pelna rozlewisk,
gdyz Wislok plynal blizej Krzemienicy.
We wsi panowal w ówczesnym tego slowa znaczeniu dobrobyt, poniewaz chlopi
gospodarowali na prawach „wolnizny”, byli wolni i placili tylko czynsz i
dziesiecine dla diecezji. Dowodem wysokiej jak na owe czasy kultury jest fakt,
ze w 1471r. mieszkaniec wsi zdobyl dyplom na Akademii Jagiellonskiej.
W wieku XVI rodzina Pileckich przyjela kalwinizm i na mocy jej zarzadzen dobra
koscielne, koscioly i kaplice przeszly na wlasnosc sekty. Dopiero po 70 latach
przywrócil katolicyzmowi okreg lancucki Marcin ze Zmigroda Stadnicki, bratanek
oslawionego „Djabla” Stadnickiego, kasztelan sanocki, dziedzic Krzemienicy.

W posiadaniu Stadnickich Krzemienica znajdowala sie od 1586 r. wraz z
okolicznymi wsiami przeszla spustoszenia wojenne wynikle z ustawicznych walk
miedzy Stadnickim, a Opalinskim oraz z rabunku najemnych band siedmiogrodzkich.
W. Lozinski w swym dziele „Prawem i lewem” podaje opis zniszczen dokonanych
przez zoldactwo obu magnatów podczas bitwy na terenie Krzemienicy i Palikówki.
W w.XVII dobra lancuckie przeszly na wlasnosc Lubomirskich. Od Stanislawa
Lubomirskiego pochodzi donacja z 6.V.1633r. przekazujaca konwentowi OO
Dominikanów folwark Wola Krzemienicka o obszarze 104 ha.
W r. 1727 Teodor Lubomirski zalozyl w Krzemienicy szpital ubogich, z
nastepujacym zapisem: „Wójt Krzemienicy ma co rok dostarczyc dla szpitala: zyta
korcy 24, jeczmienia korcy 24, grochu korcy 6, owsa 3, masla beczka jedna,
sloniny paletków 2, liberia z sukna szarego, kazdemu zupan i plaszcz na lat 3.
Akta szpitala ubogich z r. 1823 zobowiazuja podopiecznych do odmawiania pacierzy
za zmarlych.
Fundacja szpitala, ze zmieniona ordynaria i obowiazkiem obslugi kosciola dla
osmiorga osób (4 dziadków i 4 babek) przetrwala do jesieni 1944r. gdy ubodzy
podczas parcelacji nie otrzymali ordynacji i wymówili prace w kosciele. Wybrano
1 koscielnego.
Zarys historii Krzemienicy opracowano na podstawie dokumentów udostepnionych
podczas wystawy z okazji obchodu 600-lecia Krzemienicy 27 maja 1958r. oraz na
podstawie fragmentów ksiazki Das Schoffenbuchder Gem. Krzem.
www.krzemienica.pl/index.php?show=dzial&id=2

podrzeszowska Krzemienica

[piotrzr]

W poprzednim postcie wyczytałem :

"Glówny nurt osadniczy naplywal jednak do ziemi lancuckiej ze Slaska, a to z tej
przyczyny, ze Wladyslaw Opolski spokrewniony z ksiazetami slaskimi sprawowal z
ramienia króla korzystna wladze na pograniczu Rusi Czerwonej. Nadane przez
Wladyslawa Opolskiego ziemie dla dwunastu rodzin slaskich sa dokumentnie
poswiadczone. Z pewnoscia zatem i obszar lancucki w tym czasie zostal
zasiedlony, skoro po roku 1378 Lancut byl juz miastem na prawie niemieckim, a
Krzemienica niemiecka wsia. Niemieckie bylo osadnictwo, stad tez i jezyk uzywany
w administracji byl niemiecki. Przechowywana w Bibliotece Akademii Umiejetnosci
w Krakowie pod nr 1839 II „Ksiega lawnicza wsi Krzemienicy” jest pisana w jezyku
staroniemieckim. Ksiega zawierajaca jedyne znane do dzisiaj zapisy sadów
wiejskich w Krzemienicy pochodzi z lat 1451 ? 1482, miala 13 protokolantów,
oprawiona w pergamin noszona byla na pasie rzemiennym z guzikami. Dalsze jej
czesci to rekopis z lat 1581 ? 1623 poczatkowo równiez w jezyku niemieckim,
nastepnie rekopis z lat 1673 ? 1717 pisany po polsku z lacinskimi i niemieckimi
wstawkami.
Data zalozenia parafii nie jest pewna. Schematyzm diecezjalny podaje rok 1492.
Ale dokumenty Kraczkowej dotyczace zjazdu duchownych w 1450r. wymieniaja
Mathiasza - rektora kosciola w Krzemienicy."

Tak więc pierwsi osadnicy w krzemienicy byli ślaskimi Niemcami ??
Dla mnie rzecz rewelacyjna !!!
A piekny drewniany kosciół w tej wsi stoi!! Opuszczony, w cieniu betonowego ,
nowego koscioła !!

[Gość: aska]

Osadnictwo okolic Łańcuta w II połowie XIV wieku

Gdy w 1340 r. Kazimierz Wielki opanował część Rusi Czerwonej, polski władca
zdawał sobie sprawę, że konieczne jest trwałe zespolenie zajętych ziem z Koroną.
Osiągnięcie tego celu możliwe było przez utworzenie organizacji kościoła
katolickiego oraz osadnictwo przy pomocy kolonistów z zachodu. Prawdopodobnie
już w 1349 r. Kazimierz Wielki mianował Ottona Pileckiego herbu Topór starostą
generalnym ziem ruskich. W ten sposób stał się pierwszym potwierdzonym przez
źródła właścicielem dóbr łańcuckich. On też przeprowadził zakrojoną na szeroką
skalę kolonizację na prawie niemieckim. W tego typu osadnictwie kmiecie rządzili
się własnym (to jest magdeburskim) prawem, zaś zamiast danin i służebności
płacili czynsz. Osady zakładane według wzorów niemieckich były wsiami
leśno-łanowymi o kształcie dostosowanym do warunków terenowych. Najczęściej były
to wsie łańcuchowe, ciągnące się doliną wzdłuż głównego potoku. Łany wytyczano
prostopadle do osi wsi, stąd też osada stopniowo rozrastała się ku coraz wyższym
partiom wzgórz. Natomiast środkiem wsi biegło tzw. nawsie, czyli pas wspólnej
ziemi. Tak też wyglądał pierwotnie Husów.

Otton Pilecki zakładał nowe osady głównie na południe od Łańcuta. Wspomina o
nich list kardynała Demetriusa z 1384 r. wymieniający parafie w okręgu Łańcuta.
Są to: Cremnecz (Krzemienica), Wyssoka, Helwygheshow (Albigowa), Markenhow
(Markowa), Cossyn (Kosina), Czetyes (Sietesz), Nawedorph (Kraczkowa), Langenhow
(?), Schonerwalt (Sonina) i Henselshow cum caeteris villis (Handzlówka z innymi
wsiami). Spośród wymienionych osad tylko w stosunku do dwóch znane są daty
powstania (Kraczkowa 1369 i Langenhow 1381). Tradycja podaje z kolei, że
Krzemienica powstała najwcześniej z nich wszystkich. Te informacje sugerować by
mogły, że kardynał wymienił wsie według metryki ich powstania. Przy takim
założeniu wsie położone na skraju Pogórza Dynowskiego powstałyby później. I
rzeczywiście przywilej lokacyjny wsi Langyn Aw (Langenhow) mówi o gęstych i
ciemnych lasach w pobliżu Łańcuta oraz wsi już lokowanych. Większość badaczy
uważa, że ową tajemniczą wsią Langyn Aw jest Handzlówka. Twierdzą oni
mianowicie, że wymienione w liście kardynała Demetriusa wsie Langenhow i
Hanselshow oznaczają tę samą osadę- Handzlówkę. Zasadźca wsi nazywał się bowiem
Hansyl Lang (Jan Długi), a więc w użyciu były dwie nazwy. Ponieważ jednak
ówczesna ludność częściej używała nazwy pochodzącej od imienia, przeto nazwa
Langenhow wyszła z użycia. Nieco innego zdania był natomiast Wincenty Styś,
który sądził, że może tu chodzić o Husów lub Głuchów. Za jego rodzinną
miejscowością przemawiały następujące fakty: 1) obszar Husowa osiągnął 108
łanów, czyli tyle ile określono w dokumencie lokacyjnym wsi Langyn Aw, 2) w 1450
r. wśród wsi należących do dóbr łańcuckich wymieniono Husów, podczas gdy o wsi
Langenhow słuch zaginął, 3) w momencie lokacji Husów porośnięty był gęstymi
lasami, 4) grunty należące niegdyś do górnego folwarku miały pod koniec XVIII w.
powierzchnię równą 4 łanom sołtysim wyznaczonym w dokumencie lokacyjnym wsi, 5)
Handzlówka musiała powstać wcześniej, skoro 3 lata po lokacji Langyn Aw była już
siedzibą parafii. Obecny stan badań nie pozwala zamknąć tego sporu. W każdym
bądź razie Husów mógł zostać założony w przedostatniej dekadzie XIV w. Być może
istniał już na początku lat 80. i w liście kardynała Demetriusa objęty został
zwrotem Henselshow cum caeteris villis.
Lokacja Husowa i rozwój przestrzenny wsi

Można przypuszczać, że Husów został lokowany na podobnych zasadach jak
tajemnicza wieś Langyn Aw, a więc- jak to określono w dokumencie lokacyjnym-
„według sposobu i zwyczaju innych do nas należących, w okręgu i w pobliżu miasta
naszego Łańcuta założonych wsi”.

Dokument lokacyjny, którego odbiorcą był zasadźca, formułował przywileje i
obowiązki kolonistów oraz nazwę i obszar wsi. Wyłączał też jej mieszkańców spod
prawa polskiego, zobowiązując ich do przestrzegania zasad prawa magdeburskiego.
W myśl tego prawa na czele wsi stał sołtys (najczęściej zostawał nim zasadźca),
którego funkcja była dziedziczna. Jego zadaniem było odmierzenie określonej w
dokumencie ilości łanów. Z tej liczby zasadźca wyznaczał dla siebie kilka łanów
(w przypadku wsi Langyn Aw cztery), z których on i jego następcy byli zwolnieni
od wszelkich opłat na rzecz pana. Na tych łanach sołtys miał prawo założyć dwie
karczmy i dwa młyny o dowolnej mocy kół, a także osadzić na swych gruntach kilku
rzemieślników (kowala, rzeźnika, krawca, szewca i piekarza). Dalej sołtysowi
przysługiwało prawo do części czynszów ściąganych przez pana ze wsi (najczęściej
była to 1/6 ogólnej sumy), jak również należała mu się trzecia część z opłat
sądowych z racji piastowania przez sołtysa funkcji sędziego ławy wiejskiej.
Powyższe przywileje miały być dla zasadźcy wynagrodzeniem za trudy związane z
zorganizowaniem wsi na owych zasadach, stanowić też miały dla niego zachętę do
sprawnego wywiązania się z obowiązków sołtysa. Najważniejszym z nich była służba
wojskowa „z włócznią”, ponadto przewodniczenie ławie sądowej, zbieranie czynszów
oraz coroczne urządzanie obiednego dla pana.

Przywilej lokacyjny uściślał również prawa i obowiązki chłopów-osadników. Każdy
z nich otrzymywał łan ziemi według miary magdeburskiej. Dwadzieścia lat wolnizny
miało umożliwić im zagospodarowanie swoich majątków. Tak długi okres zwolnienia
od czynszów i innych danin świadczy, że wieś zakładano na tzw. surowym korzeniu.
Pan nie określił w dokumencie lokacyjnym wielkości przyszłych świadczeń,
zaznaczył jednak, że będą one takie same, jak w pobliskich wioskach. Prócz tego
gromada otrzymywała na wspólny użytek dwułanowy skotnik, czyli pastwisko.
Wreszcie dwa łany przeznaczono dla miejscowego kościoła.

Powyższe zapisy można określić mianem planu. W rzeczywistości bowiem żaden
przywilej lokacyjny nie został w pełni zrealizowany. W przypadku Husowa (i
Handzlówki) rozwój wsi utrudniały trudne warunki terenowe i przyrodnicze. Ta
okoliczność sprawiła, że nadziały w Husowie były większe niż zwykle.
Przeprowadzona przez Stysia wnikliwa analiza map katastralnych Husowa
udowodniła, że w omawianej wsi nadziały wahały się w granicach 60-70 morgów w
zależności od jakości gruntu (odpowiadało to 2 łanom magdeburskim). Jeśli
pierwszych osadników było tylko kilkanaście rodzin, to wydaje się pewne, że
swoje domostwa zbudowali w górnej części wsi. Były tam bowiem znacznie
korzystniejsze warunki gospodarowania (lepsze gleby, mniejsza liczba potoków,
bliskość miasta). Tymczasem Dół przez długie lata porastał jeszcze gęstym lasem,
ponieważ słabsze gleby i mnogość jarów zniechęcały do osadnictwa. Ponadto, Husów
rozwijał się na tyle wolno, że Dołu nie miał kto kolonizować. Rejestry poborowe
z XVI w. ciągle powtarzały istnienie w Husowie niedużej liczby łanów chłopskich.
Jest to całkiem możliwe, zważywszy, że Dół zasiedlony został gdzieś pod koniec
XVI w. Świadczy o tym zapis pochodzący z roku 1612, w którym mowa jest o
Marcinie Koziku oraz Wojciechu i Ambrożym Dudku, „którzy na rolach niżey
wykopanych osiedli”, a zatem poniżej kościoła położonego na końcu wsi.
Wymienieni chłopi odmawiali wówczas płacenia mesznego, być może właśnie dlatego,
że osiedli na gruntach nowych. Znamienny jest również kształt łanów położonych w
dolnej części wsi. Nie są one wąskie i długie jak na Górze, ale szerokie i
krótkie. Może mieć to związek z powstaniem dwóch wsi, Tarnawki i Chodakówki,
które w miarę rozwoju rozrosły się pozostawiając dolnej części Husowa niewielki
obszar. Ten znaczny rozrost wsi został jednak zahamowany w burzliwym XVII w.
Dwa najazdy tatarskie, przechody wojsk koronnych, szwedzkich, węgierskich i
kozackich, dokonały pewnych zniszczeń (choć nie tak dużych jak w okolicy).
Dopiero w drugiej połowie XVIII stulecia nastały spokojniejsze czasy i
powiększająca się populacja zmuszała chł