Tarnowskie Góry

[madohora]

[madohora]

[madohora]

DONNESMARCK CHCIAŁ WYBUDOWAĆ PAŁAC I ZROBIĆ UZDROWISKO W OŻAROWICACH - Gwarek - 27.07.2025

[madohora]

Ambitna podkomorzyna

Szlachecki ród Piegłowskich herbu Nałęcz pochodził z województwa krakowskiego. W księstwie siewierskim należały do nich Tąpkowice, Niezdara i część Dobieszowic. Pod koniec XVIII w. stało się głośno o tej rodzinie,
a to za sprawą kłótni o... pieniądze

[madohora]

Działania wdowy były chyba dosyć nieprzyjemne i natrętne bo wkrótce i Wichauzer, i Waligórski - obrażony zresztą na swoją córkę - zrezygnowali z opieki nad powierzonym majątkiem.

[madohora]

Nie wiadomo kiedy zmarła podkomorzyna, ale można sądzić, że przy drugim mężu nie cierpiała niedostatku. Było to dla niej ważne, zwłaszcza, że na pomoc ze strony pokłóconych z nią synów nie mogła liczyć.

[madohora]

Jest taki park

Jednym z ulubionych miejsc odpoczynku w Tarnowskich Górach jest zabytkowy park w Reptach. Od 1998 roku, wraz z okolicznymi łąkami i polami, częściowo leżącymi na terenie gminy Zbrosławice, wszedł w skład Zespołu Przyrodniczo - Krajobrazowego "Park w Reptach i Dolina Dramy. "Od tego roku opieka nad reptowskim parkiem sprawowana jest według dziesięcioletniego planu urządzenia lasu "Park w Reptach", który wytycza zadania aż do końca 2009 roku.

[madohora]

Jednym z urokliwszych miejsc w parku jest dolina rzeczki Dramy. Drama ma tu szerokość zaledwie około półtora metra, przy dobrej sprawności fizycznej można ją przeskoczyć. Drama pięknie meandruje, płynie starym korytem z wieloma zakrętami. Niestety, jest strumieniem mocno zanieczyszczonym. Jest nadzieja, że jej stan się poprawi, gdy zostanie wybudowana kanalizacjia dzielnicy Repty.

[madohora]

Wydobycie dolomitu prowadzono tutaj od 1910 do 1997 roku. Jeszcze w 1989 roku wydobywano milion ton tego surowca. Dolomit wykorzystywany był w hutnictwie jako topnik w wielkich piecach, a także jako dodatek spiekający w produkcji klinkieru dolomitowego i do produkcji nawozów wapniowo - magnezowych dla rolnictwa. Jednak z powodu malejącego zapotrzebowania na ten surowiec, eksploatacji dolomitu zaniechano. Z początkiem 1998 roku rozpoczął się proces likwidacji kopalni. Tym samym zakończyła się kilkuset letnia historia górnictwa tarnogórskiego.

[madohora]

Mimo tabliczek ostrzegawczych i kolczastego drutu, mieszkańcy - zwłaszcza pobliskich osiedli - chętnie spacerują po nieczynnych kamieniołomach. Amatorów podziemnych wędrówek przyciąga tu możliwość wejścia do tarnogórskich podziemi, bowiem na skutek eksploatacji dolomitu odsłoniły się przed laty trzy wejścia do pogwarkowskich chodników. Nieraz już zdarzało się, że tacy śmiałkowie dotarli nimi aż do Kopalni Zabytkowej. Podziemia te zasługują na uwagę z jeszcze jednego powodu. Zagnieździło się w nich sporo nietoperzy, dzięki czemu Tarnowskie Góry są w pierwszej czołówce polskich miejsc zimowego hibernowania tych ssaków.

[madohora]

Wprawdzie po gwarkach dotrwały mapy starych wyrobisk, szybów i sztolni, ale nie wiadomo, jak bardzo odpowiadają one stanowi istniejącemu. Wiele szybów zostało zasypanych - nie wiadomo czy w całości, czy też w części. Część chodników mogła się samoistnie zawalić. Dlatego przeprowadzenie odpowiednich badań byłoby przydatne.

web.archive.org/web/20120303074813/http://www.montes.pl/Montes_1/montes_nr_01_21.htm

[madohora]

Rok Jubileuszowy jest również okazją do uzyskania odpustu jubileuszowego. W tym celu trzeba m.in. odwiedzić miejsca święte przede wszystkim papieskie bazyliki w Rzymie i bazyliki w Ziemi świętej. Jako, że warunek ten jest dla wielu nieosiągalny, z woli papieża Jana Pawła II wszystkie kościoły katedralne spełniają tę samą funkcję co bazyliki. By jeszcze bardziej przybliżyć możliwość uzyskania odpustu jubileuszowego, biskupi diecezjalni wyznaczyli tzw. Kościoły Jubileuszowe. Parafia św. ap. Piotra i Pawła jest jednym z nich. Parafianie dekanatu tarnogórskiego chcący zyskać odpust jubileuszowy będą pielgrzymować do tego kościoła aż do października. W listopadzie, w ramach uroczystości diecezjalnych, zaplanowano pielgrzymkę kolejarzy i sportowców.

[madohora]

Uroczyste otwarcie wodociągu nastąpiło 6 października 1884 r. czyli dokładnie 116 lat temu. Od połowy XIX w. na Górnym Śląsku występował deficyt wody. By zbadać ten problem władze pruskie powołały specjalną komisję. Stwierdziła ona , że przyczyną jest działalność gospodarcza. Budowa wodociągu spowodowana była głównie rozwojem górnictwa. Wzmożony rozwój górnictwa doprowadził do tzw. zjawiska "tracenia się wody", czyli obniżania poziomu wód gruntowych , wysychania źródeł i studni. Jednocześnie w błyskawicznie rozwijających się miastach rosło zapotrzebowanie na wodę. Nie ratowały sytuacji rozwiązania doraźne , jak chociażby dowożenie do Zabrza wody w cysternach kolejowych. Koniecznością stało się stworzenie systemu wodociągów dla całego obszaru przemysłowego. W 1894 r. oddano kolejny wodociąg zaopatrujący w wodę rejon Gliwic z ujęcia Zawada koło Pyskowic.

[madohora]

O Tarnowskich Górach wspomniano dopiero dwa lata później w słynnym dokumencie wydanym przez księcia Jana Dobrego i margrabiego Jerzego, czyli Ordunku Górnym, art. 49: "Co nasz [to jest książecy] bormistrz z[e] swoią rada handlować y sądźić ma. Poniewasz na naszych [to jest książęcych] gorach niemieczki, czeski y polski lud gwarcy y robotnicy są, narządzuiemy, aby bormistrz był takowy, co by oboietną mowę dobrze umiał, do ktorego bormistrza maią 4 radni panowie niemieczcy, co też obie mowy umieli, a ieszcze zas 4 Polacy albo czescy, co by też niemieczkie umieli, przydatne być maią; ktoryż to bormistrz a rada, wszystkie mieyskie sprawy szłyszeć, a sprawować ma, a kżdemu sprawiedliwie złe karać, a dobre obroniać; a bormistrz ze swoimi assesor[a]mi i maią moc mieć woyta obierać na urząnd woytowsky, a wszak c[s] z[a] naszą [to jest książęcą] wiadomośćią, a wolą potwierdźić". Jak widać wspomniano o władzach miejskich, ale nie o samym mieście.

[madohora]

Ważnym aspektem jest - pomimo iż często zmieniali się panowie miasta i ziemi - herb ten nieprzerwanie towarzyszył naszej historii prawie cztery stulecia. Nie przeszkadzał on zarówno austriackim Habsburgom, pruskim Hohenzollernom jak i władzom odrodzonej II Rzeczypospolitej, a także hitlerowskim okupantom.

[madohora]

Tarnogórskie jarmarki

Jarmark był okazją do kupienia towarów niedostępnych na zwykłych targach: wino z Węgier, przyprawy korzenne z dalekiego wschodu itd.

Od zarania dziejów nadaniu Tarnowskim Górom prawa do jarmarków sprzeciwiał się Bytom. Spowodowało to, że przez pierwszych ponad trzydzieści lat swej historii miasto nie mogło ich organizować. Dopiero gdy panem miasta był margrabia Jerzy Fryderyk von Ansbach, otrzymało ono w 1561 r. odpowiedni przywilej. Najpierw organizowano dwa jarmarki rocznie, jeden w styczniu oraz drugi na początku września. Ten pierwszy - zimowy - na podstawie przywileju z 1599 r. został przeniesiony na okres wiosenny. W 1679 r. ówczesny burmistrz Jan Spaczek uzyskał od hrabiego Jerzego Fryderyka Henckel von Donnersmarcka prawo do trzeciego jarmarku w listopadzie, a w dwa lata później czwartego (ponownie) w styczniu. W czasie jarmarków do miasta przybywali kupcy z towarami z bardzo odległych stron. Można było wówczas wiele kupić, np.: piwo z wielu śląskich miast, wino morawskie, węgierskie, czy austriackie, zboże, sól, bydło, konie z Rzeczypospolitej, suszone ryby ze Lwowa, śledzie, węgorze, przyprawy korzenne, oliwę, łój, wosk, pierze, ołów, glejtę, srebro, wyroby żelazne, itp. Niektóre towary np. pieprz, korzenie, czy wina przywożono na Śląsk poprzez Gdańsk i Kraków. Sąsiednia Rzeczpospolita była wtedy głównym dostawcą wosku z Europie. Z Wielkopolski najwięcej sprowadzono wełny. Małopolska natomiast była, przede wszystkim dla terenów Górnego Śląska, najpoważniejszym dostawcą soli (z Wieliczki i Bochni). W 1599 r. miasto przy okazji innych przywilejów otrzymało prawo do organizowania zabaw w czasie jarmarków. Do miasta przyjeżdżały trupy teatralne, kuglarze, linoskoczkowie, uruchamiano kręgielnie i urządzano biegi.

Artur Kozłowski

web.archive.org/web/20120303085705/http://www.montes.pl/Montes_1/montes_nr_01_10.htm

[madohora]

W XIX wieku Polski nie było na mapie Europy. Byli nadal jednak Polacy. Stulecie to było nie tylko wiekiem pary i rewolucji, ale także obudzonych nacjonalizmów. Polacy bronili się przed zniknięciem z mapy europejskich narodowości. "Żelazny Kanclerz", książę Otto von Bismarck dążył do zjednoczenia Niemiec nie tylko politycznie, ale także narodowościowo. Nacjonalizm niemiecki spotkał się z polskim. Potem była I wojna światowa, trzy powstania śląskie, plebiscyt i podział Górnego Śląska. Po II wojnie światowej na podstawie decyzji "Wielkiej Trójki" - Stalina, Trumana i Churchilla w Poczdamie - wszyscy którzy przyznawali się do narodowości niemieckiej mieli zostać wysiedleni z terenów przyznanych Polsce.
Dziś w Tarnowskich Górach mówi się przede wszystkim po polsku, o tym, że nie zawsze tak bywało można się przekonać np. z archiwalnych dokumentów.

[madohora]

[madohora]

W rynku, tu w Tarnowskich Górach
Starożytny stoi dom
O zdarzeniach w jego murach
Można pisać cały tom
Gdy się wybrał do Warszawy
August, polski król, ów Sas
Raczył podczas tej wyprawy
Tu odpocząć krótki czas
W tylnym siedział pokoiku
Z nim Aurora Koenigsmarck, -
Wino lało się bez liku,
Bowiem król miał silny bark
Tak przy świetle świec siedzieli
Też rycerze, cały dwór,
W winie swą rozkosze mieli,
Śpiewem się odezwał chór
Próbowali z różnych marek
Reńskich i węgierskich win
Od H9 dziesięć czarek
Wypił król bez wszelkich min

[madohora]

Dynastia winiarzy Sedlaczków długo panowała. Następcą Jana był syn Jan Paweł (ur. 27 czerwca 1796 r.). Był honorowym obywatelem miasta. Otrzymał kilka odznaczeń. Przy remoncie budynku jako pierwszy zastosował do pokrycia dachu papę. Obok winiarni prowadził także księgarnię. Zmarł w 1878 r.

[madohora]

Porcelanowe obrazki
Obrazki przedstawiające dwanaście tarnogórskich budowli przetrwały na... serwisie do herbaty. Dzięki temu niezwykłemu zabytkowi wiemy m.in. jak wyglądał budynek, który stał w miejscu dzisiejszego Ratusza.
Emerytowany muzealnik z Tarnowskich Gór, Janusz Modrzyński i dyrektor Muzeum Górniczego w Bochum, Rainer Slotta, spotkali się kilkanaście lat temu.
Muzealnik z Niemiec przyjechał do Tarnowskich Gór sprawdzić, ile obiektów istniejących w XIX wieku przetrwało do dziś. Przywiózł ze sobą fotografie serwisu do herbaty, znajdującego się w zbiorach Bergbau Museum w Bochum.

[madohora]

Do dziś natomiast stoi w mieście budynek przy ulicy Szymały l, gdzie mieszkał von Carnall i Apteka "Pod Aniołem" przy Rynku, gdzie działała Szkoła Górnicza.
Na porcelanie utrwalono także budynek stojący w miejscu dzisiejszego Ratusza oraz szyby w Szarlęju, Reptach i Bobrownikach, o nazwach Maria, Anioł, Fryderyk. Slotta zostawił Modrzyńskiemu na pamiątkę zdjęcia serwisu, a po powrocie do Niemiec napisał książkę o zabytkach górnictwa na Śląsku. Tarnogórski muzealnik uważa, że warto byłoby odtworzyć serwisowe obrazki.
Namalowane przez artystę na płótnie, mogłyby się stać ozdobą którejś z miejskich instytucji i świadectwem przeszłości miasta

[madohora]

W przywileju z 1599 roku znalazł się zapis o wolności wyznania augsburskiego. Protestanci stanowiący większość mieli swój kościół w mieście. W 1618 r. burmistrz Jakub Gruzełko ufundował drugi kościół Św. Jakuba za bramą gliwicką (obecnie Św. Anny, w pobliżu tamtejszego cmentarza).
Katolicy stanowiący zdecydowaną mniejszość należeli do parafii w Starych Tarnowicach.

[madohora]

Kilka lat po tych wydarzeniach wybudowano za kościołem nową drewniana plebanię. Mieściła pokój z kuchnią. Jej stan w 1713 r. podobnie jak i wikarówki był opłakany. Według opisu probostwo miało przegniły dach. Jednopiętrowa wikarówka składała się z jednego pokoju i dwóch komórek. Obok niej w jednoizbowym domu mieszkał dzwonnik

[madohora]

Na skrzyżowaniu
europejskich szlaków
Miasto Tarnowskie Góry leżało na dogodnym szlaku handlowym prowadzącym ze wschodu kontynentu na zachód. Poprzez Wrocław trakt łączył miasto z zachodnią Europą. Poprzez Kraków z Małopolską i dalej Rusią. Faktem ważnym było również przebieganie niedaleko od miasta granicy pomiędzy krajami znajdującymi się pod władzą Habsburgów, a Rzeczypospolitą.