Bielsko Biała

[madohora]

Budowa murowanej świątyni wiąże się z przeniesieniem parafii z kościoła w Starym Bielsku do miasta Bielska. Wtedy też jej patron – św. Mikołaj – stał się patronem miasta.

[madohora]

W 1992 r. została utworzona diecezja bielsko-żywiecka, a dotychczasowy kościół parafialny pw. św. Mikołaja podniesiono do rangi katedry. W 1998 roku zrealizowano projekt architekta Stanisława Niemczyka, który dostosował prezbiterium do wymogów kościoła katedralnego

[madohora]

Ozdobiono ją stylizowanymi gałęziami winnej latorośli, symbolizującymi bożą miłość i Kościół. Na wieży, którą w 1998 r. nakryto miedzianą blachą, znajduje się zegar z 1918 roku.

[madohora]

W wyższej części nawy znajdują się kolorowe, secesyjne witraże wiedeńczyka Rudolfa Harflingera z 1912 roku.

[madohora]

Organy zostały wykonane przez firmę Rieger z Karniowa w 1920 r. W 1952 r. zostały one rozbudowane przez firmę Wacława Biernackiego z Krakowa. Posiadają 51 głosów.

[madohora]

W 1991 r. wykonano w miejsce zdemontowanego w latach 60. XX wieku nowy ołtarz główny. Wcześniej był on zastąpiony płaskorzeźbą Zygmunta Brachmańskiego, przedstawiającą Chrystusa na krzyżu (obecnie zdemontowana). W ołtarzu głównym znajduje się tabernakulum zachowane z XIX-wiecznego wyposażenia.

[madohora]

Kościół Świętego Mikołaja Portal Drzwiowy

[madohora]

Historia i opis. Kościół gotycki zbudowany w latach 1443 - 1447 staraniem ks. Cieszyńskiego. Pierwotnie filialny wobec kościoła parafialnego pw. św. Stanisława bpa w Starym Bielsku (zob.), od ok. 1446 parafialny; wówczas jednonawowy o trójprzęsłowym korpusie, z węższym od korpusu, trójbocznie zamkniętym prezbiterium i zapewne wieżą od zachodu (w fasadzie). W latach 1559 - ok. 1630 zajęty przez ewangelików; ok. 1599 - 1608 dobudowa trójbocznie zamkniętej kaplicy po pn. stronie prezbiterium z fundacji właścicieli miasta Sunneghów. 1659 zniszczony w pożarze miasta i restaurowany staraniem Gottleba Sunnegha. Ponownie zniszczony przez pożar w 1750 r. W latach 1751 - 1756 odbudowany staraniem proboszcza Georga Entzeneorfera z barokizacją wnętrza kościoła gotyckiego i przekształceniem elewacji. Niszczony pożarami 1808, 1836, 1860; 1830 zawalenie się wieży; restaurowany m.in. za rządów proboszcza Mateusza Oppolskiego (1828 - 1850) po poł. XIX w. budowa prostokątnych aneksów przy prezbiterium, z ukształtowaniem klasycystycznych elewacji. W 1885 r. remont wieży z budową wysokiego hełmu, znanego z ikonografii; 1894 wykonanie witraży przez firmę C.L. Turcke z Pragi. 1908 - 1910 r. gruntowna przebudowa i rozbudowa wg. proj. arch. Leopolda Bauera z Wiednia): rozebranie dawnej fasady z wieżą, dobudowa obecnego korpusu trójnawowego; jednocześnie wykonanie wystroju rzeźbiarskiego fasady (Othmar Schimkowitz z Wiednia) oraz witraży w nowym korpusie (proj. Rudolf Hartfinger z Wiednia), uporządkowanie otoczenia. W 1992 r. kościół mianowany katedrą diecezji bielsko - żywieckiej.

[madohora]

Kolejny fundator, Juliusz Gotlieb Sunnegh zakupił dla świątyni nowe wyposażenie wnętrza, w tym ołtarze boczne i ołtarz główny z obrazem św. Mikołaja, poświęcone w 1719 r. Radość parafian z nowego wystroju świątyni nie trwała długo.

[madohora]

Wielokrotne odbudowy spowodowały, że w architektonicznej bryle potężnej świątyni odcisnęły się ślady wielu epok i stylów, od zachowanych elementów pierwszej gotyckiej konstrukcji zachowanej w elementach murów prezbiterium czy średniowiecznych pozostałości części nawy, aż po dobudowane w pierwszych latach dwudziestego wieku nawy boczne, część nawy głównej i wejście główne zwieńczone trzema wieżami, a ozdobione portalem z rzeźbionymi postaciami dwunastu apostołów, a także ustawionymi na cokołach figurami patronów: św. Mikołaja, św. Jana Nepomucena i św. Jadwigi Śląskiej. Rozbudowaną świątynię w 1911 roku poświecił biskup wrocławski kard. Jerzy Kopp.

[madohora]

Bielski Syjon – historyczna dzielnica ewangelicka ukształtowana po wydaniu patentu tolerancyjnego przez cesarza Józefa II w 1781:
kościół Zbawiciela
pomnik Marcina Lutra
Stary Cmentarz Ewangelicki
Studnia Pastorów – grobowiec-pomnik zasłużonych pastorów bielskich;
gmachy szkolne dawnej ewangelickiej szkoły męskiej (1865), żeńskiej (1896) oraz alumneum (1870)

[madohora]

Dalsza rozbudowa Bielskiego Syjonu nastąpiła w drugiej połowie XIX wieku. Po tym, jak w 1849 jeszcze bardziej poszerzono prawa ewangelików i zezwolono im na wznoszenie świątyń bez żadnych ograniczeń (wcześniej nie mogły swoją formą przypominać katolickich), dobudowano do kościoła neogotycką wieżę od strony zachodniej. Kolejne duża przebudowy świątyni, również w duchu neogotyckim, miały miejsce w 1881 (autorem projektu był w tym przypadku sławny wiedeński architekt Heinrich von Ferstel) oraz w latach 1895–1896 dodatkowo podwyższono wieżę. Kompleks szkolny został uzupełniony w latach 1863–1866 o gmach Ewangelickiego Seminarium Nauczycielskiego, które – otwarte w grudniu 1867 – było pierwszą i przez kilkanaście lat jedyną tego typu placówką w państwie austriackim, a w 1870 o Alumneum (internat dla studentów seminarium). W 1888 otwarto Dom Kandydatów dla absolwentów teologii ewangelickiej odbywających staże w Bielsku (działał do 1923). W 1897 oddano z kolei do użytku budynek żeńskiej szkoły ludowej i średniej (w 1906 nadbudowany i mieszczący odtąd również żeńskie seminarium nauczycielskie). Następnie w 1905 powstał dom diakonis, a w 1907 sierociniec, w którym pełniły one posługę

[madohora]

Ewangelicki Dom Opieki „Soar” (1906–1907), dawny sierociniec [Frycza-Modrzewskiego 25]

[madohora]

Alumneum (1870), dawny internat dla studentów seminarium nauczycielskiego, obecnie Liceum Ogólnokształcące Towarzystwa Szkolnego im. Mikołaja Reja [Frycza-Modrzewskiego 12]

[madohora]

Studnia Pastorów – pomnik z 1934 upamiętniający zasłużonych pastorów bielskich: Jerzego Trzanowskiego, Lukasa Wenceliusa, Johanna Georga Schmitza, Karla Samuela Schneidera i Theodora Haasego

[madohora]

[madohora]

Stary Cmentarz Ewangelicki (funkcjonował w latach 1833–1911)
Studnia Pastorów – pomnik z 1934 upamiętniający zasłużonych pastorów bielskich: Jerzego Trzanowskiego, Lukasa Wenceliusa, Johanna Georga Schmitza, Karla Samuela Schneidera i Theodora Haasego

[madohora]

Na Starym Cmentarzu ewangelickim w Bielsku-Białej spoczywają m.in.:

burmistrzowie miasta, np. Karl Ferdinand Sennewaldt, Moritz Scholz czy Heinrich Hofmann
zasłużeni pastorzy, np. Josef Franz Schimko, Karl Samuel Schneider
przemysłowcy, np. Gustav Förster i Hermann Schneider
działacze społeczni, np. Theodor Sixt
uczeni, np. Philipp Johann Ferdinand Schur

[madohora]

[madohora]

Przygotowania do uroczystości odsłonięcia pomnika rozpoczęły się w maju 1900. 11 maja w ustalonym miejscu ustawiono granitowy cokół. Początkiem września rozpoczęła się dekoracja placu, na terenie miasta porozlepiano plakaty informujące o uroczystości, a w prasie pojawiły się ogłoszenia i artykuły na ten temat. 6 września tradycyjnym wieczorem familijnym urządzonym w Strzelnicy w Parku Jubileuszowym im. Franciszka Józefa (dzisiejsza siedziba Bielskiego Centrum Kultury), na którym pastor Artur Schmidt wygłosił mowę dotyczącą roli protestantyzmu w Austro-Węgrzech, rozpoczęły się uroczystości. Następnego dnia, odbyło się zebranie Głównego Związku Ewangelickiego Stowarzyszenia Gustawa Adolfa oraz przedstawienie teatralne Hansa Herriga pod tytułem Martin Luther. Festspiel. Główne uroczystości rozpoczęły się jednak dopiero 8 września, w sobotę. O 8:30 z wieży kościelnej zabrzmiała melodia grana przez miejską orkiestrę, po czym ruszył pochód, przechodzący przez, przygotowaną wcześniej, bramę ceremonialną. Pastor Schmidt wygłosił przemówienie, w którym przedstawił historię pomnika. W końcowej części głos zabrał prezes Wydziału dla Wzniesienia Pomnika, który poprosił o przyjęcie przez zbór pomnika i „sprawowanie nad nim nadzoru po wsze czasy”. Po wszystkich przemówieniach pod pomnikiem złożone zostały wieńce, a uczestnicy uroczystości udali się na drugie nabożeństwo.

[madohora]

Oficjalny projekt wystawienia monumentu przedstawiony został 10 listopada 1897 roku, na zebraniu zborowników. Chyba nikogo nie zdziwi, że pomysł przyjęty został z ogromnym entuzjazmem. Jednocześnie uznano, że monument doda honoru zborowi i stanie się ozdoba Bielska.

[madohora]

To Franz Vogel wybrał obecne miejsce ustawienia pomnika, jednocześnie projektując zieleń otaczającą monument. 11 maja 1900 roku granitowy cokół ustawiony został na placu przed kościołem, natomiast wieczorem, 4 września na cokole ustawiona została Rzeźba Marcina Lutra. Autor monumentu przedstawił reformatora w pełnej postaci, ubranego w togę z charakterystycznym gestem wyciągniętych do przodu, trzymających Biblię rąk.

[madohora]

Pomnik Reformatora - Marcina Lutra, był pierwszym pomnikiem jaki powstał w Bielsku. Na trwałe wpisał się w jego krajobraz, po dziś dzień jest symbolem nadal żywej idei ewangelicznej oraz owocnego udziału ewangelików kontynuujących dzieło Lutra w życiu społeczno- kulturalnym.

[madohora]

Kościół Zbawiciela w Bielsku-Białej – zabytkowy kościół ewangelicko-augsburski znajdujący się w Bielsku-Białej, na placu Marcina Lutra, w centralnej części Bielskiego Syjonu. Jest kościołem parafialnym Parafii Ewangelicko-Augsburskiej Zbawiciela w Bielsku-Białej, a także kościołem biskupim diecezji cieszyńskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego. Nie nosi tytułu katedry, którego pragmatyka służbowa kościoła ewangelicko-augsburskiego nie przewiduje. Świątynia powstała w latach 1782-1790, a jej obecny, neogotycki, kształt pochodzi z czasów przebudowy w latach 1881-1882.

[madohora]

Nie mamy dotąd pewności, kto był projektantem kościoła ewangelickiego w Bielsku. Najprawdopodobniej plan budowy sporządził słynny polski architekt Szymon Bogumił Zug. Wykonał on kilka planów kościoła ewangelickiego św. Trójcy w Warszawie. Ewangelicy warszawscy wybrali plan rotundy, a inne odstąpili ewangelikom bielskim.

[madohora]

W 1881 r., w setną rocznicę ogłoszenia Patentu Tolerancyjnego, nastąpiła z inicjatywy ówczesnego proboszcza Ferdynanda Schura przebudowa kościoła w stylu neogotyckim według projektu znamienitego architekta wiedeńskiego Heinricha von Ferstela, twórcy m.in. Kościoła Wotywnego w Wiedniu i ewangelickiego kościoła w Brnie. W tym kształcie Kościół Zbawiciela przetrwał do dziś.

[madohora]

Świątynia jest trójnawowa. Posiada sklepienie krzyżowo-żebrowe i dwukondygnacyjne, arkadowe empory. W apsydzie umieszczono ołtarz połączony z amboną. Ta ostatnia pokryta jest baldachimem z iglicą i została na trzech marmurowych kolumnach (aluzja trynitarna), czym przypomina podobnie podpory dawnego kamiennego stołu „Jan” z XVII w. na podmiejskich Błoniach, gdzie w czasach kontrreformacji ewangelicy odprawiali tajne nabożeństwa. Ołtarz z kolei powstał w postaci kamiennej mensy otoczonej balustradą, z ustawionymi na niej kolumnami podtrzymującymi ambonę. Przed nim znajduje się obraz „Ukrzyżowanie Chrystusa” z 1867 r. autorstwa D. Penthera, chrzcielnica ze stożkową pokrywą oraz garnitur neogotyckich krzeseł i foteli.

[madohora]