Sezon na grzyby

[madohora]

Wchodzi w związki mikoryzowe z liściastymi drzewami o twardym drewnie: dębem, grabem i bukiem. W Polsce znajduje się go zwykle w lasach liściastych typu grądu lub buczyny, w Europie Zachodniej raczej w dąbrowach, czasem nawet w parkach miejskich. Preferuje gleby świeże do umiarkowanie wilgotnych, płytkie do średnio głębokich, o odczynie obojętnym bądź słabo zasadowym. Na obszarach o klimacie suchszym, bardziej kontynentalnym rośnie wyraźnie rzadziej niż w klimacie oceanicznym.

[madohora]

Blaszki m. wodnistego (serwatkowego) są zwykle rozwidlone, ostrokrawędziste, krótko zbiegające po nóżce albo doń przyrosłe, cienkie, niskie, zawsze gęsto upakowane i z międzyblaszkami. Początkowo charakteryzują się barwą żółtawą o cielistym lub kremowym odcieniu, potem robią się rdzawe lub pomarańczowe. W czasie zarodnikowania pokrywa je żółtawy proszek. Uszkodzone brązowieją.

[madohora]

Miąższ mleczaja wodnistego (serwatkowego) jest kruchy i cienki, rdzawo brązowy w nóżce, a żółtawy (w rozmaitych odcieniach żółci i jasnego brązu, od cytrynowego po ochrowy) w kapeluszu. Smakuje ohydnie i śmierdzi pluskwiakami. Podobnie jak u mleczaja dębowego L. queietus suszenie polepsza zapach miąższu, zmieniając fetor pluskiew na mocny, ale całkiem miły aromat zbliżony do maggi czy siana (kumaryny). Smak także łagodnieje, choć pozostaje przykry posmak zjełczałego masła. W dostępnej literaturze przedmiotu brak danych odnośnie reakcji miąższu tego gatunku z typowymi odczynnikami jak ług potasowy czy gwajakol.

[madohora]

Mleczaja wodnistego nie trudno pomylić z podobnymi i pokrewnymi, najczęściej niejadalnymi członkami rodzaju Lactarius z podrodzaju Russularia i sekcji Olentes o suchych w dotyku kapeluszach oraz nader silnym, nie zawsze przyjemnym aromacie. Bardzo podobny bywa ważny gospodarczo mleczaj kamforowy L. camphoratus, jeden z nielicznych grzybów używanych w cukiernictwie. Różni się on jednak od m. wodnistego całym szeregiem cech: zapachem, odcieniem kapelusza i tramy (blaszek), wreszcie urzeźbieniem zarodników i brakiem makrocystyd. Na południowym zachodzie Europy m. wodnistego zastępuje pokrewny mleczaj atlantycki L. atlanticus, tworzący mikoryzy z tamtejszymi gatunkami dębów o skórzastych, wiecznie zielonych liściach. Jego mleczko także śmierdzi pluskwami, jednak jest bardziej przezroczyste, nadto kapelusz ma jaskrawszy, pomarańczowy lub czerwonawo brązowy. Ponadto z grzybów reprezentujących inne rodzaje i rodziny dość zbliżony kształtem i kolorystyką bywa lejkorodek kubeczkowy (lejkownik kubkowatoblaszkowy) Pseudoclitocybe cyathiformis. Nie wydziela on jednak lateksu.

[madohora]

Mleczaja wodnistego odszukano kilka lat temu w Iranie oraz w Finlandii. Nie wiadomo, czy gatunek ten poszerza swój zasięg w związku ze zmianami klimatu? Czy raczej był przeoczany przez wcześniejsze pokolenia badaczy?

[madohora]

[madohora]

Czasznica olbrzymia, czy też purchawica olbrzymia, nie przypomina grzybów, które zazwyczaj lądują w naszych koszach. Jej nazwa nie jest przypadkowa - jej okrągły kształt i biały kolor niektórym może przywodzić na myśl bielejącą z daleka czaszkę... Jednak kiedy szczęście pozwoli znaleźć ten okaz, nie każdy włoży czasznicę do koszyka.

[madohora]

Czasznica olbrzymia wyśmienicie smakuje pokrojona w plastry i usmażona w panierce à la schabowy, ale równie smaczna jest w sosach i zupach grzybowych. Posiekana w cienkie paski i uduszona z cebulą stanowi wyśmienity farsz do pierogów i krokietów. Innym ciekawym przepisem jest nalewka z purchawicy - 200 g grzyba wystarczy zalać żytnią wódką lub "samogonem" (najlepiej kupić taki, który nie ma dodatku owoców). Po trzech miesiącach nalewka będzie gotowa - warto nacierać nią bolące stawy lub dodawać łyżeczkę do herbaty, by zwalczyć infekcje i przeziębienie.

[madohora]

Mleczaj wełnianka występuje od lipca do listopada.

[madohora]

Blaszki mleczaja wełnianki są gęste i wąskie. Mają barwę białawą z różowawym odcienie. Nieco zbiegają na trzon.

[madohora]

Mleczko na początku wypływa bardzo obficie. Nie zmienia swojej barwy – pozostaje białe.

[madohora]

Ze względu na silnie piekący smak mleczka, mleczaj wełnianka uważany jest za grzyba niejadalnego. Długie gotowanie tego grzyba pozbawia go trujących właściwości, jednak ostry smak, który przechodzi w gorycz sprawia, że grzyba tego na ogół i tak się nie spożywa. Można jednak przyrządzić go w formie marynaty czy kiszonki. Taka forma pozwala pozbyć się ostrego smaku z mleczka i grzyb nadaje się do spożycia.

[madohora]

Mleczaj świerkowy to grzyb jadalny z rodziny gołąbkowatych (Russulaceae), dawniej uważany jedynie za odmianę rydza tworzącą mikoryzy ze świerkiem, a nie z sosną.

[madohora]

Owocniki mleczaja świerkowego najpierw wypukłe jak gołąbki, w dojrzałym wieku zyskują charakterystyczny dla mleczajów, mocno wklęsły kształt lejków. U mleczaja świerkowego brzegi kapelusza zostają podwinięte. Ściśnięty owocnik mleczaja świerkowego najpierw pozostaje jaskrawo pomarańczowo-czerwony, później zielenieje.

[madohora]

Trzon centralny, w różnych odcieniach pomarańczowego. Zazwyczaj mierzy 1-3 cm grubości, a 3-7 cm wysokości. Pierścienia i pochwy brak.

[madohora]

Mleczaja świerkowego nawet najbardziej doświadczeni grzybiarze mylą z pozostałymi mleczajami z sekcji Deliciosi, zwłaszcza z: rydzem (Lactarius deliciosus), jodłowym (późnojesiennym L. salmonicolor), zmiennym (L. semisanguifluus), czerwieniejącym (L. sanguifluus) oraz modrzewiowym (L. porninsis). Nieprzyjemne, a nawet niebezpieczne w skutkach bywa jedynie pomylenia mleczaja świerkowego z modrzewiowym, albowiem modrzewiowy jest tak gorzki i palący w smaku, że w niektórych regionach uważa się go za słabo trujący. Rydz zawsze rośnie pod sosnami, nigdy pod świerkiem; ma wyraźniejsze prążki na kapeluszu; zielenieje dopiero po uszkodzeniu; wydziela słodsze w smaku mleczko. Mleczaj jodłowy zawsze rośnie pod jodłą; jego kapelusz nie zielenieje po zmiażdżeniu czy nacięciu; wydziela mleczko barwy pomarańczowej które jednak nigdy nie przebarwi się na winno purpurowo ani na zielono. Mleczaje: zmienny oraz czerwieniejący współżyją tylko z sosną, poza tym są mocniej przywiązane do gleb wapiennych, wymagają też ciepłego klimatu, dlatego w Europie pozostają częste nad Morzem Śródziemnym, a dalej na północy rosnąc w rozproszeniu, w miejscach o najcieplejszym mikroklimacie i wapiennym podłożu (Bornholm, Pieniny). Mleczaj czerwieniejący mleczko ma od razu purpurowe; kapelusz bardziej zielonkawy. M. zmienny ma ciemniejsze, cielisto czerwone blaszki. M leczaj modrzewiowy spotykany jest wyłącznie pod modrzewiem; mleczko produkuje mlecznobiałe; jest bardziej gorzki, wręcz palący w smaku.

[madohora]

Mleczaj świerkowy jest jadalny, w wielu krajach uważany gorszy z racji delikatnej goryczki od prawdziwych rydzów (stąd łaciński epitet gatunkowy deterrimus – gorszy, słabszy) i częstej obecności larw muchówek. Owocniki mleczaja świerkowego można jeść na surowo, szybko podsmażać, marynować w oleju albo kisić w occie. Nie nadają się natomiast do zamrażania ani do suszenia, gdyż po rozmrożeniu mocno gorzknieje, a suszony staje się łykowaty jak większość mleczajów.

[madohora]

Mleczaj śluzowaty to niejadalny, nader częsty grzyb w wielu regionach Polski i Europy grzyb z rodziny gołąbkowatych (Russulaceae). Wyróżnia się niezwykle oślizgłymi, a kapeluszami i trzonami, szczególnie u owocników młodych. Starsze owocniki bywają mniej śluzowate w dotyku, a bardziej lepkie lub nawet suche.

[madohora]

Jak wskazuje jedna z synonimicznych nazw gatunków mleczaj śluzowaty mikoryzy formuje zwykle z bukiem zwyczajnym, wg polskich mikologów także z lipą bądź brzozą, wg niemieckich z dębem i grabem. Lubi lasy o mocno mszystym poszycie i raczej wilgotnym mikroklimacie. Rośnie w najrozmaitszych typach buczyn, a także w lasach mieszanych i parkach miejskich, byle pod bukiem.

[madohora]

Blaszki cienkie, gęsto upakowane, o gładkich ostrzach, zbiegają z ząbkiem na trzon, zwężając się tak przy trzonie jak i przy brzegu kapelusza. Na młodych egzemplarzach niemal białe, na średnich kremowe, u najstarszych łososiowe, z szaroburymi przebarwieniami w miejscach uszkodzeń.

[madohora]

Mleczko (lateks) produkowany jest obficie. Odznacza się wodnistą konsystencją, białym kolorem i przykrym, palącym smakiem. Nie zmienia koloru na powietrzu po upływie dłuższego czasu albo przebarwia się niezwykle długo, stając się szarawo zielonkawe.

[madohora]

Szaroplamisty charakteryzuje się mleczkiem wyraźnie zmieniającym kolor z białawego na szaro-zielony, poza tym jeszcze bardziej palącym w smaku od śluzowatego. Szarość kapelusza u szaroplamistego przechodzi w fiolet, a nie w zieleń. Owocniki dłużej pozostają oślizgłe, a wyrastają głównie pod brzozami. M. lśniący również jest bardziej oślizgły w dotyku od śluzowatego, ma też jeszcze ostrzejsze w smaku mleczko. Występuje wyłącznie pod jodłami na skałach wapiennych.

[madohora]

Od lat wielkie nadzieje wiązano z metabolitami wtórnymi tego mleczaja i pokrewnych gatunków, szczególnie z seskwiterpenami o 15 atomach węgla. To właśnie ich aldehydowe pochodne nadają mleczku i miąższowi przykry, palący wręcz posmak. Sprawdzano czy dałoby się je wykorzystać jako cytostatyki w walce z rakiem albo czy mają działanie przeciwzapalne i przeciwalergiczne. Zespoły naukowców z różnych krajów napotykały jednak nieprzekraczalne problemy techniczne już na etapie izolacji seskwiterpenów z owocnika. O ile zgadzano się, że da się ich wyodrębnić co najmniej 16, o tyle jedynie 5 tychże terpenoidów zostało wyizolowanych przez więcej niż jeden zespół badawczy. Niektórzy sądzą, że głównym powodem niepowodzeń były odmienne sposoby ekstrakcji ciał czynnych z owocników. Inni temu przeczą, argumentując, że już na stanowiskach naturalnych musiano zebrać kilka różnych gatunków mleczajów, nie tylko samego mleczaja śluzowatego.

[madohora]

Owocniki mleczaja śliskiego wyrastają samotnie albo w niewielkich grupkach od lipca do listopada.

[madohora]

Owocniki mleczaja śliskiego bywają dość okazałe i mięsiste jak na mleczaja. Kapelusz może osiągać 4-13 (czasem do 17) cm średnicy, a trzon 2,5-9,0 cm długości, przy 9-35 mm grubości.