Kraków, dzielnice i okolice

[madohora]

Szopki

[madohora]

Dekoracja

[madohora]

Krakowska Szopka

[madohora]

Szopki Krakowskie

[madohora]

2012

Jubileusz 70- lecia konkursu Szopki Krakowskiej

[madohora]

[madohora]

2015

Osobliwością konkursu stały się miniaturowa szopka wykonana na plastrze miodu a także szopka z elementami charakterystycznymi dla projektów kamienic Teodora Talewskiego

[madohora]

[madohora]

2017

75 Jubileuszowy Konkurs Szopek Krakowskich w siedzibie UNESCO w Paryżu złożono wniosek o wpisanie szopkarstwa krakowskiego na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości.

[madohora]

Pokonkursowa wystawa szopek po raz pierwszy z powodu remonty pałacu Krzysztofory została przeniesiona do Celestatu.

[madohora]

Szopka Krakowska

[madohora]

2020

Po raz pierwszy w historii konkursu szopek krakowskich - nie licząc lat okupacji niemieckiej - szopkarze nie zaprezentowali swoich dzieł pod pomnikiem Mickiewicza. Pandemia coronawirusa zmusiła organizatorów do przeniesienia konkursu do cyberprzestrzeni.

[madohora]

**

[madohora]

****

[madohora]

***

[madohora]

Maciej Moszew (ur. 10 stycznia 1940, zm. 27 lipca 2023) – krakowski szopkarz, z wykształcenia architekt. W konkursie szopek krakowskich uczestniczył nieprzerwanie od 1961 roku, był ponad 40-krotnym laureatem pierwszej nagrody. Specjalizował się w szopkach małych.

[madohora]

******

[madohora]

Autor ponad 70 szopek, znajdujących się w zbiorach prywatnych i publicznych w kraju oraz za granicą (m.in. w Mediolanie). W 2012 r. w uznaniu zasług otrzymał od Muzeum Historycznego Miasta Krakowa medal św. Krzysztofa. W 2017 r. otrzymał Odznakę Honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”. W 2018 r. dołączył do grona laureatów wyróżnionych przez Stowarzyszenie Wychowanków Politechniki Krakowskiej wpisem do Złotej Księgi Wychowanków. W 2022 r. otrzymał odznakę „Honoris Gratia” za zasługi dla Miasta Krakowa.

[madohora]

XX

[madohora]

W 2023 roku oprócz szopek na wystawie można było poznać kilka krakowskich legend. Do jednej z nich bezsprzecznie należy Lajkonik

[madohora]

O

[madohora]

Według folklorysty Juliana Krzyżanowskiego słowo lajkonik wywodzi się ze staroniemieckiego słowa lai oznaczającego bractwo cechowe. Tożsame tłumaczenie podawane jest we współczesnym Słowniku mitów i tradycji kultury Władysława Kopalińskiego. Według innego przypuszczenia jest to skrót okrzyku lej (czyli: bij!), którym zachęcano tatarzyna do rozdawania ciosów buławą, lub też Hulaj!. W podobny sposób Walery Eljasz-Radzikowski wywodził przedrostek -laj jako relikt wyrażeń hulaj bądź hasaj

[madohora]

Pochód urządzali zwierzynieccy włóczkowie, którzy od XIII lub XIV wieku tworzyli bractwo zajmujące się m.in. spławianiem drewna na potrzeby kopalń soli w Bochni i Wieliczce. Włóczkowie przez długi czas brali udział w procesji Bożego Ciała organizowanej przez ss. norbertanki w kościele Najświętszego Salwatora w Zwierzyńcu. Najstarsza wzmianka potwierdzająca ten fakt pochodzi z 13 czerwca 1700 roku – w aktach klasztoru zapisano pod tą datą, że po procesji Bożego Ciała w Zwierzyńcu włóczkowie zwyczajnie na podworcu grali. Natomiast pierwsza wzmianka o pochodzie konika zwierzynieckiego pochodzi z roku 1738. Jest to informacja o bójce, która wybuchła wśród uczestników pochodu podczas uczty w domu prymasa włóczków, Tomasza Miernikowicza[a][2]. Po III rozbiorze bractwo włóczków przestało istnieć, lecz coroczny pochód nadal się odbywał[3]; z biegiem czasu harce podczas Bożego Ciała stały się zabawą tak wesołą, że biskup sufragan krakowski Józef Olechowski uznał, iż nie licuje ona z powagą religijnego święta i w maju 1787 roku nakazał by bractwa i cechy brały udział w procesji bez wymysłów, bez strojów dziwacznych lub nadto światowych, albo do śmiechu pobudzających, ale aby były podług myśli i ustaw Kościoła Bożego, zagrzewająca do cnót chrześcijańskich i pobożności[4]. Odtąd konik wraz orszakiem nie miał już prawa wstępu na krakowski Rynek i po przybyciu z dziedzińca klasztoru norbertanek w okolice Bramy Wiślnej kontynuował harce przed pałacem biskupim[b]. Przez pierwszą połowę XIX stulecia finansowo wspierały obchód norbertanki[5]. W drugiej połowie tego wieku, finansowania uroczystości podjął się magistrat, a samą organizacją zajmowali się Micińscy – rodzina ogrodników z Półwsia Zwierzynieckiego, potomków dawnych włóczków[6]. W ostatnich latach XIX wieku władze miejskie zobowiązały nowo powstałe Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa do czuwania nad pochodem i uregulowała zasady współpracy z rodziną Micińskich przy jego organizacji. Ustalono, że w skład zespołu obok samego lajkonika, kapeli i chorążego wchodzić będzie 14 członków asysty, a rekwizyty będą przechowywane w Archiwum Akt Dawnych Miasta Krakowa. Opieka towarzystwa zaczęła przynosić dobre rezultaty. W roku 1900 sprawiono nową chorągiew, z herbem miasta na niebieskim tle z jednej strony, i z białym orłem z drugiej. W roku 1901 Tatarzyn otrzymał nowego „konika”. Drewniany korpus ofiarowała firma Rudolf Weil i Sp. w Krakowie, a rzeźbiarz z Dębnik za 8 florenów dorobił doń głowę i szyję.

[madohora]

Spory dotyczące początków pochodu lajkonika sprowokowane zostały przez pisarza Konstantego Majeranowskiego, który 9 czerwca 1820 roku opublikował w wydawanym przez siebie piśmie Pszczółka Krakowska artykuł pt. Konik w Krakowie. W tekście tym po raz pierwszy pojawia się legenda o zwierzynieckich włóczkach, opisująca wydarzenia, które według autora miały dać początek tradycji corocznych lajkonikowych harców.

[madohora]

…około 1281, pod nieszczęśliwem panowaniem Leszka Czarnego, Tatarzy potrzeci raz grasując w Polsce, podsunęli się aż pod sam Kraków, który już sza Bolesława Wstydliwego dwakroć ogniem i mieczem pustoszyli. Właśnie pod czas procesji Bożego ciała, dano znać do miasta, że znaczny oddział tej hordy, popełnia gwałty i rabunki na przedmieściach Zwierzyńca. Chwilowa trwoga ogarnęła umysły ludu; płacz, narzekanie kobiet, starców i dzieci, rozlegał się na około.\; myślano już zdać się na litość krwawych najezdców, których pożoga i mordy jedynem były hasłem; że nawet w zdolnych do boju, zachwiało się zęzowo. W tym jeden z pomiędzy Włóczków Zwierzynieckich, zagrzany odwagą bohatera, porywa za chorągiew, której dotąd jest godłem Orzeł Biały, i krzyknąwszy na swoich: „Za mną bracia! Uderzmy na tych zbójców! Gińmy, a niedozwólmy im bezkarnie nachodzić ziemi naszej!” obudza powszechny zapał, i na czele uzbrojonego ludu, pospiesza na Zwierzyniec. W kilku godzinach zasłano trupami nieprzyjaciół nadbrzeża Wisły, która się krwią ich zarumieniła; a waleczny dowódzca, przystrojony od ludu w ubiory zabitego naczelnika Połańców; z trjumfem prowadzony do miast, witany z okrzykami radości w tem samem prawie miejscu (przy niegdy Wiślnej brami) w którey się dzisiaj łączy, z powracającą z processyi Włóczków chorągwią (…).

Pielgrzym z Tęczyna [Konstanty Majeranowski], Konik, w: „Pszczółka Krakowska” 1820, nr 47, t. 3, s. 195.

[madohora]

Według pierwszej koncepcji początków harców konika zwierzynieckiego należy szukać w historycznym wydarzeniu, którym są napady tatarskie na Kraków w XIII wieku. Poza samym Majeranowskim skłaniał się ku niej archeolog Józef Łepkowski w swym dziele Przegląd tradycyj..., wyrażając przypuszczenie, iż zwierzyniecki konik jest pamiątką obrony Ołomuńca przed Tatarami i jej bohatera Zdzisława ze Szternberku. Zwrócił on również uwagę, iż obrona ta przypadła właśnie w okolicach Bożego Ciała w roku 1241. Owo zwycięstwo Morawian miało być w Krakowie przyjęte z ogromną radością, której skutkiem była zabawa z konikiem, co w późniejszych czasach włączono w procesję Bożego Ciała.