Średzianie z urodzenia

[emi53]

Dla równowagi,chcąc przypomnieć innych średzian,oprócz A.Greisera,F.Martensa
i K. von Klitzinga przejrzałem Wielkopolski Słownik Biograficzny/PWN-
1983/.Znalazłem w nim trójkę średzian:Edwina JAHNKE(1858-
1933),skrzypka,pedagoga,działacza muzycznego,Władysława STOMA,właściwie Łuczak
(1888-1968),aktora,reżysera,dyrektora teatrów i Franciszka ZYGARŁOWSKIEGO
(1883-1954),kupca,numizmatyka,bibliofila,działacza społ.Myślę,że wspólnie
szukając poszerzymy tę listę.

[duch3]

Ja myśle ze ta liste mozna poszerzyc o osoby ktore nie tylko urodzily sie w
Srodzie ale tez byli w jakis sposob z tym miastem i z okolica zwiazani.
Ja tez mam pare nazwisk, tylko niektorch imion nie pamietam.
Maria Radziejewska- wpadla w oko Sinkiewiczowi
ks. Meissner- tego chyba nie trzeba przedstawiac
Rozycki- kompozytor, "Mloda Polska", w Srodzi stworzyl swoje najwieksze
dzielo "Eros i Psyche"
Muszynska-Zamorska- malarka oczywiscie

Poszukam jeszcze poszukam. Piekny watek emi.
Pozdrawiam

[duch3]

Co tu dużo gadać. Mamy światowej sławy naukowca! :)
Włodzimierz Kołos- nominowany do nagrody Nobla

www.wsip.com.pl/serwisy/czaschem/c001kolo.html

[emi53]

Postać następna to Włodzimierz Adolf Wolniewicz(1814-1884),propagator i
założyciel wielu kółek rolniczych w pow. średzkim.W 1844 założył Tow. Rolnicze
Średzkie,w 1850 -Tow.Agronomiczne Średzko-Wrzesińskie.Był
redaktorem"Ziemianina".Piszę o nim,gdyż mimo szacunku i podziwu dla ogromu
pracy nad książką "Dzieje Środy Wielkopolskiej i jej okolic" prof.
St.Nawrockiego,ten wątek jest w niej mało omówiony.

[duch3]

Chcialem cos dodac to Edwina Jahnke. Prowadzil on w Poznaniu szkole muzyczna
ktora przed IWŚ uznawana byla za najlepsza w Poznaniu. W 1919 zostal profesorem
na Akademii Muzycznej. Mozna powiedziec ze tworzyl ta uczelnie.
Jeszcze wieksze zaslugi jego syna( urodzil sie jednak w Poznaniu), ktory byla
laureatem licznych nagrod, profesorem AM oraz zasiadal w juri Konkursu im.
Wieniawskiego.

PS. Jest jeszcze jeden skrzypek z ziemi sredzkiej ktory pracowal na AM z
Jahnke. Postaram sie "sprowadzic" go na nastepny raz.

[wolframiq]

Pragne serdecznie podziekowac Duchowi za to ze nareszcie wyraznie zaznaczyl ze
chodzi o"Sredzian z urodzenia".Moje watpliwosci do tej pory budzil fakt ze
czesc osob z ww.listy jedynie urodzila sie w Srodzie,nie mieszkala tu na stale
ani nie tworzyla,nie identyfikowala sie z naszym miastem.Dziekuje
za"sprostowanie"ktorym niwatpliwie jest tytul tego oto watku:)

[duch3]

aaa.. Wolframiqu, to nie moja zasluga tylko emi! Jemu powinienieś
podziękowac. :)
Wiem że związek niektórych ludzi odnosi się tylko do miejsca urodzenia, a potem
los pchał ich gdzieś dalek w Świat. Ale i tak chcemy ich utrwalić.
Zaczynamy...

[emi53]

28 lutego minie 10 rocznica śmierci jednego z najbardziej zasłużonych średzian
XX wieku - Adama Bolesława Grabiasa.Żył w latach 1923-1996.
W związku z tą rocznicą przytoczę artykuł o Nim,z 14.III.1991 roku z "Expressu
Poznańskiego"...
Niezwykły spacer przez Środę -"Porwana w świat pana Adama"
45 MINUT - tyle jedzie pociąg z Poznania do Środy Wlkp. - minęło szybko.Przez
cały ten czas zastanawiałam się,w jaki sposób rozpoznam mężczyznę,który miał na
mnie czekać,na peronie.Wiedziałam tylko,że jest to dżentelmen w podeszłym
wieku - człowiek o niezwykłej sile witalnej.
I tym razem kobieca intuicja nie zawiodła.Schludnie i elegancko
ubrany,niewysoki mężczyzna,którego twarz rozjaśniał uśmiech - tak to musiał być
p.Adam Grabias.Szarmancko,nieco staromodnie,ale za to z jakim
wdziękiem,ucałował moją dłoń i ...Zostałam dosłownie porwana w świat p.Adama.
Idąc do jego mieszkania poznałam historię miasta(no,może nie całą)
opowiedzianą barwnie,urozmajconą dykteryjkami.Życie średzian,ich
osiągnięcia,sukcesy.Nowe osiedle,kościół w budowie,boisko,ojciec -aktywny
działacz przedwojennego"Sokoła" -prawie nie nadążałam za potokiem słów,płynącym
w moim kierunku.Natomiast p.Adam świetnie sobie radził,przerywając wciąż
opowieść,by pokłonić się przechodniom.Chyba nie ma osoby,której by nie znał i
odwrotnie.Owa popularność bardzo nam przeszkadzała podczas spaceru.Z ulgą
przywitaliśmy zabytkową 3-piętrową kamienicę,przy ul.Kilińskiego 4.Tutaj,w
mieszkaniu mojego gospodarza,mogliśmy spokojnie pogawędzić.
A.Grabias pochodzi ze starej,średzkiej rodziny kupieckiej.Ojciec Józef był
właścicielem sklepu kolonialnego,oraz hurtowni soli.To właśnie od ojca p.Adam
zaraził się bakcylem społecznikostwa i zbieraniem pamiątek.
W Środzie mówią,że nie ma organizacji lub stowarzyszenia,którego p.Grabias nie
byłby członkiem.Ich lista jest zbyt długa,by wszystkie wymienić.O zaangażowaniu
niech świadczą podziękowania,dyplomy,medale(wraz z odznakami naliczyłam ich
30).Przy tym utrzymuje korespondencję i kontakty z wybitnymi ludźmi
nauki,kultury,Kościoła.Teraz jest na emeryturze - ma czas,ale gdy pracował
zawodowo,wychowywał dzieci?A jednak potrafił pogodzić obowiązki męża i ojca z
zainteresowaniami i pracą społeczną.
Znalazł się także czas na podróże.Najpierw przemierzył Polskę.Te wyjazdy
dokumentują dwie duże kroniki ze zdjęciami,widokówkami,mapami przebytych
tras.Wiele pamiątek i drobiazgów,opowieści o przygodach i wrażeniach przywiózł
ze swoich zagranicznych eskapad do Lipska,Zwiążku Radzieckiego(Litwy,
Łotwy,Estonii,Leningradu),Słowacji,Węgier,Austrii,USA.
Prawdziwy,jednak,skarb to zbiory zgromadzone w mieszkaniu,które po trosze
przypomina muzeum.
Na ścianach wiszą rodzinne zdjęcia,portrety ,reprodukcje,dyplomy.Szafy zajęte
są przez albumy,kroniki,książki,kufle,figurki,pamiątkowe talerze...O każdym z
tych przedmiotów p.Adam potrafi godzinami opowiadać.Znosi i układa przede mną
stosy albumów,fotografii,książek.Czuję się przytłoczona tą "dawką
historii",zdarzeń."Dissertatio Juridica"(1673),"Nauki dyplomatyczne i
moralne"(1792),"Psałterz Dawidowy"J.Kochanowskiego(1867),"Dziennik Urzędowy
Królewskiej Regencyi w Poznaniu"(1820)...Ale to nie wszystko.O zawrót głowy
przyprawia zawartość strychu.Obok wiekowego sprzętu gospodarstwa domowego-
zbiory biblioteczne(ok.2 tys.tomów),wycinki prasowe,kalendarze(najstarszy z
1910 r.),unikalne roczniki czasopism,np."Przewodnik Katolicki" z 1895
r."Świat"(1907),"Mucha"(1905),"Dziennik Poznański"(1917)...
Uff,wystarczy.Tego nikt nie jest w stanie zapamiętać - usiłuję protestować.Za
dużo,przygniata ogrom,pozostaje poczucie winy,ze nie można wszystkiego
przedstawić,opisać.I podziw dla p.Grabiasa,jego energii,niespożytych
sił,pamięci i młodzieńczej wiary.Może,kiedyś - zgodnie z życzeniem p.Adama -
gdy powstanie tutaj muzeum,będzie dane odnaleźć wśród starych pamiątek i
bibelotów "coś".COŚ o czym często zapominamy w pogoni dnia codziennego,a co
pozwala życiu nadać sens - wiarę w przyszłość,szacunek dla minionych
wieków,miłość do drugiego człowieka. (BBK)
Ksero powyższego artykułu otrzymałem od p.A.Grabiasa,gdy byłem u Niego w
gościnie,w lutym 1992 roku.
Wszystko co w nim opisane mogę potwierdzić - bo również dostąpiłem tej
okazji ,kiedy to p.Grabias przedstawiał mi swoje zbiory.A było to w latach -
1988-1995.Z 6.02.1992 roku pochodzi również zdjęcie ,które zamieszczę w
Średzkiej Galerii.
Podsumowując - należy stwierdzić,że pamięć śp. p.Adama Grabiasa wymaga by
uczcić 10 rocznicę śmierci i w dniu 28 lutego zapalić symboliczny znicz na
Jego grobie...

I miał syna Rogera...

[duch3]

Edward Raczyński (1786-1845); ur. w Poznaniu, działacz społ., pisarz,
kolekcjoner, fundator biblioteki.
Walczył u boku Napoleona. Odznaczony krzyżem Virtuti Militarni w 1810r.
Bardzo bogata działalność wydawnicza. Ufundował gmach i zbiór publicznej
biblioteki w Poznaniu. A także sieć wodociągową której zwieńczeniem był pomnik-
fontanna. Dzięki jego staraniom powstała kaplica z posągami Mieszka I i
Bolesława Chrobrego. była ona przyczyną ostrych ataków na Raczyńskiego i
doprowadziła go do śmierci samobójczej. 20 I 1945 w Zaniemyślu strzelił sobie z
armatki w twarz!
Raczyński był żonaty z Konstancją Potycka, z którą miał syna Rogera (również
działacza społ.)

Praca organiczna i praca u podstaw

[duch3]

Erazm Stablewski (1802-1870); ur. w Trzeku (k. Środy); działacz gosp. i
polityczny. Założył jedną z pierwszych cukrowni w Wielkopolsce.

Franciszek Zygarłowski (1883-1954); ur. w Środzie, kupiec, numizmatyk,
bibliofil, działacz społ.
Zgromadził ponad 5000 unikatowych dzieł z zakresu sztuk pięknych, historyk
miasta Poznania. Kolekcjoner starodruków. Posiadał 2000 rycin i zbiór 10000
medali. Wysiedlony w 1940 do Częstochowy, jego zbiory zostały zrabowane.

Antoni Sempołowski (1847-1936); ur. w Siekierkach, hodowca roślin, społecznik.
Studiował nauki przyrodnicze w Halle i Lipsku, gdzie otrzymał doktorat z ...
filozofii!
Maciej Józef Mielżyński (1799-1870)-ur. w Winnej Górze, działacz polit. i społ.
Brał udział w powstaniu listopadowym. Współtwórca Bazaru; po śmierci
Marcinkowskiego objął kierownictwo.
Leonard Jan Kostrzeński (1852-1930)- ur. w Ruszkowie, historyk farmacji i
aptekarz.

Józef Konstanty Kusztelan (1843-1907)- ur. w Strzeszkach; działacz społ. i
gosp. Studiował w Berlinie. Uczył w Poznaniu, za odmowę nauki w religii w jez.
niemieckim został w 1873 usunięty. Jako jeden z najwybitniejszych spółdzielców
pol. został wybrany do wydzialu centralnego Międzynarodowego Związku
Spółdzielczego w Londynie.

Zygmunt Czarnecki (1884-1939) – ur. w Jeziorach Małych działacz społ. i gosp.;
doktorat we Wrocławiu
Starosta Turku, potem Czarnkowa i Koźmina; wicemarszałek sejmiku wielkopolskiego

Masoneria...13letni bohater wojenny

[duch3]

Mikołaj Dobrzycki (1793-1848), ur. w Rumiejkach k. Środy, oficer, powstaniec.
W wieku 13 lat wstąpił do 3 p. strzelców konnych, w 1807 dwukrotnie ranny. Brał
udział w kampanii hiszpańskiej, ranny dostał się do niewoli angielskiej. W
Szkocji wstąpił do organizacji masońskiej. Z Łukasińskim założył loże
Wolnomularstwa Narodowego w Kaliszu. Brał udział w powstaniu listopadowym. W
1848 prowadził pertraktacje z puł. H. Brandem w czasie natarcia na Środe.
Zginął w trakcie walk o Oborniki. Pochowano go w Bąblinie. Napisał pamiętnik
którego fragmenty opublikowano (Lwów 1875, Poznań 1886)

Przypadki I sekretarza z Kępy Małej

[duch3]

Jan Izydorczyk ( 1900-1974)- ur. w Kępie Małej k. Środy, działacz ruchu
robotniczego. W latach 1934-35 wykładał w Szkole Kominternu w Moskwie. Za
przynależność do KPP w sumie 9 lat spędził w więzieniu! Wypuszczony we wrześniu
1939 z więzienia w Rawiczu, w październiku tego roku został aresztowany przez
gestapo. Do końca wojny przebywał w Buchenwaldzie. Pełnił wiele ważnych
funkcji: I sekretarz w KW PPR w Poznaniu, 4 krotnie funkcje poselskie, wchodził
w skład KC PPR, wiceminister administracji publicznej, ambasador w NRD i
Rumunii. Zmarł w Warszawie; pochowany na Powiązkach.

Skrzypek i pianista

[duch3]

Edwin Jahneke ( 1858-1933)- ur. w Środzie. Skrzypek, pedagog, działacz muzyczny.
W latach 1887-1914 prowadził w Poznaniu najlepszą szkołę muzyczną. Wykładał
historie muzyki polskiej w tajnym Stowarzyszeniu im. S. Starzica. W 1920
powołany na stanowisko w Akademii Muzycznej gdzie pracował do końca życia. Jego
podręcznik, „Ćwiczenia przygotowawcze na skrzypce” miały kilka edycji.
Pochowany na Cytadeli.
Syn, Zdzisław Jahnke (1893-1972), ur. w Poznaniu. Kompozytor, dyrygent, dziekan
AM.

Jan Skrzydlewski (1867-1943)-ur. w Sulęcinie, kompozytor, pianista, nauczyciel
i krytyk.
W 1905 założył szkołę muzyczną we Lwowie. W 1919 uczestniczył w organizowaniu
Konserwatorium Muzycznego w Poznaniu. Wykształcił wielu znakomitych pianistów.

[duch3]

Adam Jan Malczewski-Skarbek (1742-1804); ur. w Dębiczu. Kasztelan rogoziński,
poseł.
W 1789 Stanisław August nadał mu Order św. Stanisława.

Andrzej Krzywicki (1482-1537); ur. w Krzeku Małym koło Leszna.
abp. gnieźnieński, humanista, poeta nowołaciński
Był sekretarzem bp J.Lubranskiego. Dzięki jego staraniom otrzymał probostwo w
Środzie (1504-27). W 1512 został sekretarzem królowej Barbary Zapolyi na dworze
krakowskim. Po śmierci królowej objął funkcje sekretarza Zygmunta I.

Pisał erotyki i zmarł jak Norwid

[duch3]

Ryszard Wincenty Berwiński (1819-1879); ur. w Polwicy; poeta, etnograf,
publicysta, działacz polityczny.
Związany z działalnością Tow. Demokratycznego Polski. Prowadził badania
etnograficzne w Wielkopolsce. Poseł do parlamentu pruskiego; bogata działalność
konspiracyjna. Po 1854 wyjechał do Turcji by tworzyć Legiony do walki z Rosją
(wojna krymska). Zmarł w nędzy i samotności w Stambule. Swój program art.-
ideowy związał Berwiński z regionalizmem wielkopolskim, rodzimym folklorem oraz
słowianofilstwem.
Poematem „Bogunka na Gople” (Wrocław 1840) zdobył sobie ogólne uznanie .
Publikował liczne wiersze liryczne, przeważnie erotyczne. W 1844 ukazały
sięjego wiersze i poematy (t. 1-w Poznaniu, t.2-w Brukseli) i stały się
wydarzeniem literackim.

[rogeer]

No prosze ileż to znanych ludzi pochodzi z naszych stron, większość z nich
widać w nazwach rożnych obiektów w okolicy.

Leonard Turkowski - "Gdy Środa rym poda"...

[emi53]

Przypomniałem sobie o postaci Leonarda Turkowskiego,być może się mylę,
średzianina z urodzenia...Muszę to jeszcze sprawdzić.Jest on bowiem autorem
zbiorku poetyckiego pt.:"Gdy Środa rym poda(1938)".Jego wspomnienia : Księga
mojego domu i Księga mojego miasta.Poznańskie wspomnienia - swego czasu
przeglądałem,i pamiętam,że Środa jest w nich też opisana.Tytuł jednego z
wierszy ze zbiorku: -"Gdy Środa rym poda" brzmi bodajże - W cieniu Kolegiaty...
Turkowski Leonard (1914-1985):
Polski poeta,prozaik i publicysta.W czasie okupacji niemieckiej braludzial w
tajnym nauczaniu w Warszawie i Krakowie.Od 1946 w Olsztyńskiem,nauczyciel szkół
średnich,w latach 1962-1969 współredaktor Głosu Olsztyńskiego.W pierwszych
latach po powstaniu tygodnika Wprost,ukazywały sie w nim jego felietony.
Ulegał wpływowi poezji Skamandra,np.zbiory:Krzyż na rozdrożu(1935);Krew ziemi
(1937);Gdy Środa rym poda(1938);Na progu doby(1958);Dojrzewanie(1961);Talerz z
jabłkami(1975)
Powieści, m.in.:Niebo nad sadem(1964),Start(1976);,pośmiertnie Droga do Sestos
(1989)opowiadania,np.Spotkania świąteczne(1968);Narodziny generała(1984).
Także wspomnienia : Księga mojego domu(1979);Księga mojego miasta.Poznańskie
wspomnienia 1919-1939(1983).

[emi53]

Tak jak przypuszczałem,jednak L.Turkowski urodził się w Poznaniu.Tuż po
studiach,jednakże podjął pracę nauczyciela w szkołach podstawowych ,w powiecie
średzkim,być może i w Środzie.Stąd pewnie jego fascynacja Środą, Kolegiatą i
innymi miejscami związanymi ze Środą.Pamiętam,z treści jednego z jego
felietonów we "Wprost",że w jednym ze swoich wierszy opisuje też ulicę
Wrzesińską na całej jej dawnej długości,czyli obejmującą i obecną
Daszyńskiego...
Natomiast z pewnaścią średzianinem z urodzenia jest Henryk Kollat,korespondent
radiowy i telewizyjny.Urodzony 23.03.1929 roku,od wielu lat zamieszkujący w
Warszawie.O nim , a także o Leonardzie Turkowskim informacje zaczerpnąłem z
książki "Kto jest kim w Polsce",której wydania ukazały się w l.1986 i 1989.

[plpawel4]

Leonard Turkowski w latach powojennych uczył w szkole podstawowej w
Pławcach,chyba był kierownikiem tej szkoły.

[emi53]

Chcę jeszcze raz powrócić do postaci R.Berwińskiego.Dziś właśnie -28 lutego,
mija dokładnie 186 rocznica jego urodzin.Nieco więcej o nim dowiedzieć się
można z książki J.Ratajczaka"Poznański Don Juan Ryszard Berwiński"/KAW P-ń
1989/.Piękny jego wiersz cytują autorki książki "Marianna i róże".Zaczyna się
on od słów :W wonnym sadzie mojej matki ...

a Wieruszewski?:)

[duch3]