WYCIECZKA DO MIEJSC NIEZWYKŁYCH cz.I

[n.nutella]

Kapadocja leży w prowincji w Nevşehir w centralnej Turcji. W miejscach zaznaczonych na mapie znajdują się podziemne miasta albo wysoko wznoszone skalne budowle



Jak zamczyska wyglądają jaskinie skalne i skalne kościoły budowane z porowatej skały wulkanicznej(tuf) w Göreme.

Zagadkowe skalne miasta w samym sercu Turcji

Miasta, które jak podziemne garaże wbijają się kilka pieter w dół. Kto budował te wymyślne konstrukcje – i w jakim celu zadano sobie tyle trudu? 50 lat po ich odkryciu, skalne miasta wciąż stanowią wielką zagadkę.

[n.nutella]

Pewien rolnik chciał tylko wzmocnić walącą się ścianę piwnicy swojego starego domu, we wsi Derinkuyu w centralnej Anatolii. Kiedy odbił luźny tynk, nagle zawaliła się większa cześć muru – za nim ukazała pusta przestrzeń. W świetle latarki z pustej dziury wyłoniło się pomieszczenie z równo poodbijanymi skalnymi ścianami, pomieszczenie kończyło się tunelem. Rolnik odbił kolejny kawałek muru, na tyle duży, by mógł przez niego przejść.
To co odkrył, okazało się sensacją: przejście tunelu prowadziło setki metrów wgłąb Ziemi. Miejscami można było iść w normalnej pozycji, miejscami trzeba było się schylać. Wciąż na nowo tunel się rozgałęział, prowadził no nowych pomieszczeń i niewielkich korytarzy. Podniecony swoim odkryciem, rolnik poinformował burmistrza. Ten znowu zwrócił się do gubernatora prowincji. W końcu powołano archeologów z Uniwersytetu w Ankarze.
To co w tak niezwykły sposób zostało odkryte w 1963 roku, dzisiaj jest magnesem przyciągającym turystów do Turcji: Derinkuyu uważane jest za największe podziemne miasto Kapadocji, których liczba jest szacowana przez ekspertów na okolo 50. W pobliskiej dolinie Göreme obok podziemnych labiryntów znajdują się także wykute w skałach kościoły, tam sprzedaje się bilety wstępu do tego „Open-Air Muzeum”. W roku 1986 region ten został wpisany na listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO. Co bardziej obrotni mieszkańcy tych terenów prowadzą tam niewielkie hoteliki skalne.
Dla odkrywcy z Derinkuyu, była to jeszcze muzyka przyszłości. Wielu chłopów w tamtej okolicy budowało swoje domy na dziurawym podłożu, albo wsparte o skały o których wiedzieli, że te były wcześniej zamieszkałe. Wykorzystywali lezące między ich domami wolne pomieszczenia w skałach jako stajnie albo spiżarnie. Do pięćdziesiątych lat ubiegłego wieku ci najbiedniejsi nawet sami zamieszkiwali „skały”. Opowiadali sobie historie o duchach i wróżkach, które tam spotykali.. Nikt z nich nawet nie zastanawiał się nad tym w jakim celu powstała ta zabudowa. Do dnia dzisiejszego naukowcy potrafili tylko częściowo rozwiązać zagadkę podziemnych miast Kapadocji.
Pewne jest tylko wyjaśnienie geologów: wygasłe w międzyczasie wulkany – najwyższe z nich to: Erciyes Dagi(3891m) i Hasan Dagi(3268m) – miliony lat wyrzucały z siebie lawę, popiół i szlam na teren o wielkości około 10 000 kilometrów kwadratowych. Masa stygła i zamieniała się z czasem w jasny tuf. Erozja wyczarowała z niego niespotykany nigdzie poza tym na świecie krajobraz gór i pagórków w pastelowych barwach, z których wystawały dziwaczne formy – kule, wieże, kolumny, nazywane przez tubylców czarodziejskimi kominami (ang. fairy chimney, turecki. peri bacaları ).
Tuf w stanie wilgotnym jest miękki i łatwy do obróbki, ale pod wpływem dłuższego dopływu powietrza twardnieje i wykazuje dużą stabilność, nawet w większych pomieszczeniach. Nic w tym dziwnego, że mieszkańcy Kapadocji setki lat, wydobywali tuf w celach budowy domostw.

Naturalna klimatyzacja

Tuf wulkaniczny - regulator temperatury
Podczas gorącego anatolijskiego lata, skała ta mająca stalą temperaturę 15°C, daje ochronę przed gorącem. Zimą, nie ochładza się nigdy poniżej 7°. Wyrafinowany system napowietrzania umożliwiał mieszkańcom ogrzewanie.



Derinkuyu – znaczy tyle co „głęboka studnia”
Osiem poziomów, połączonych podziemnymi przejściami sięga 85 metrów pod ziemię – niemal do wód gruntowych.

[n.nutella]

Pod skalnym pomieszczeniem które odkrył rolnik w Derinkuyu, odkryto osiem połączonych podziemnymi przejściami poziomów. Podziemia sięgają 85 metrów i kończą się tuz powyżej poziomu wód gruntowych. To nie przypadek, że nazwa Derinkuyu oznacza „głęboką studnię”. Nie wiedząc o tym, mieszkańcy wsi, od setek lat, czerpali wodę z podziemnego miasta.
Cała techniczna infrastruktura systemu grot wydaje się wyjątkowo nowoczesna. Nie tylko sieć zaopatrzenia w wodę, ale także rodzaj naturalnej klimatyzacji. W Anatolii latem temperatury są bardzo gorące, tuf daje stalą temperaturę 15° i ochronę przed upałem, a podczas przejmującego zimna zimą, nie ochładza się nigdy poniżej siedmiu stopni. Mieszkańcy mogli nawet ogrzewać swoje pomieszczenia, ponieważ były wyposażone w wyrafinowany system wentylacyjny. Główny szyb wentylacyjny w Derinkuyu ma średnicę 1,5 metra, 15 000 mniejszych szybów kieruje świeże powietrze we wszystkich kierunkach przez skały. Turecki naukowiec Ömer Demir twierdzi, że dym z papierosa, nawet na siódmym poziomie, natychmiast zostałby przez system wentylacyjny wciągnięty. Do porozumiewania się między mieszkańcami, istniało coś na kształt telefonu domowego, w tym celu powstały miniaturowe szyby o przekroju około 10 cm.. Ale także zadbano o oświetlenie: wszędzie znajdują się nisze przeznaczone na lampki oliwne, w których kiedyś palono olej lniany otrzymywany z uprawy lnu w tamtym regionie.



Całkiem wysoko: Vulkan Hasan Dagi wznosi się na wysokość ponad 3000 metrów nad Kapadocją. Poniżej, pod dzisiejszą wsią Derinkuyu wcześniejsze generacje wykuły pomieszczenia mieszkalne, gospodarcze i ochronne w skale.

[n.nutella]

Dotychczas w tych ludzką ręką stworzonych grotach mieszkalnych, nie odnaleziono żadnych narzędzi ani wyrobów ozdobnych, także żadnych malowideł skalnych podobnych do tych jak w skalnych kościołach i klasztorach w Göreme. Mimo to wychodzi się z założenia, że także tutaj między piątym i ósmym wiekiem osiedlili się bizantyjscy chrześcijanie, zabezpieczając się przed maruderami wycofujących się Persów, Arabów a w końcu Mongołów. Jedno z pomieszczeń w Derinkuyu wskazuje na to, że był to kościół, inne, na szkołę misyjną.
Dla turystów, podziemny świat w Derinkuyu jest dzisiaj dobrze oświetlony. Do kompleksu wchodzi się przez tunel znajdujący się w pobliżu głównego szybu wentylacyjnego i po przejściu krótkiego korytarza wchodzi się do dużego pomieszczenia, które mogło służyć za stajnie.Ponieważ ściany nie są tak precyzyjnie gładko wykute jak w innych pomieszczeniach, pomieszczenie to, uważane jest za najstarszą część budowli. Stąd przechodzi się do winiarni. Oddzielnym szybem winogrona z powierzchni ziemi – Kapadocja jest do dnia dzisiejszego regionem winnic – były zrzucane w dół. Tam były tłoczone a sok rozlewany do dzbanów. Z winiarni kolejny korytarz prowadzi do pomieszczenia z uformowanym z gliny sufitem – szkoła. Po niewielkich schodach wchodzi się na wzniesienie, które można uznać jako pulpit. Przy ścianach bocznych znajdują się ławki wykute w tufie., boczny korytarz prowadzi do pomieszczenia w którym być może uczniowie uczyli się.
Na drugim podziemnym poziomie znajdują się dwie duże kuchnie z ogniskami, tak typowymi dla Anatolii piecami-Tandir, w ścianach nisze na zapasy. Dalej w dole znajdują się spiżarnie, pomiędzy nimi, wciąż pojawiają się pomieszczenia mieszkalne, które być może kiedyś były oddzielone drewnianymi drzwiami. Dopiero na siódmym poziomie znajduje się pomieszczenie wykute w formie krzyża, które uważa się za kościół. W środku znajdują się trzy kolumny, wokół których nieustannie toczą się dyskusje. Niektórzy uważają, że przywiązywano do nich więźniów, ponieważ znaleziono tam szkielet, na temat pochodzenia którego nie ma żadnych informacji. Na ósmy i najniższy poziom, składa się jedno tylko niewielkie pomieszczenie z własnym szybem wentylacyjnym.
Geolodzy uważają, że to przesada, mówić o ośmiu poziomach, ponieważ dolne poziomy składają się z niewielu tylko pomieszczeń i nie mają tak wyważonego poziomu jak górne. Ale są i tacy, którzy uważają, że może być i więcej niż osiem poziomów. Archeolodzy, nie wykluczają istnienia nawet 18 poziomów w Derinkuyu. Odpowiednio wysoko w związku z tym jest szacowana liczba ówczesnych mieszkańców. To że wg tego co opowiada przewodnik mogło tam mieszkać do 30 000 ludzi, geolodzy uważają, za nieprawdopodobne.



Wielkimi kulistymi kamieniami barykadowali mieszkańcy swoje tunele, jeśli wtargnęli tam wrogowie.
Poniżej: malowidła ścienne w skalnym kościele w Göreme.

[n.nutella]

Zidentyfikowano dotychczas co najwyżej 200 pomieszczeń mieszkalnych. Przy założeniu, że drugie tyle nie zostało odkryte i każde było zamieszkane przez pięcioosobową rodzinę, wówczas mogło tam mieszkać do 2000 ludzi. Nawet jeśli wentylacja zabezpieczała ich przed uduszeniem, i zabezpieczone były rezerwy wody. 2000 ludzi na obszarze 25000 metrów kwadratowych długo by nie wytrzymała, przede wszystkim jeśli uwzględni się fakt, że we wszystkich podziemnych miastach, odkryto dotychczas tylko dwie toalety.
Jeśli chodzi o inne znane podziemne miasta Kapadocji, tylko w położonej w odległości 10 km na północ od Derinkuyu, Kaymakli, odkryto także osiem poziomów. Zbadane jednak są tylko cztery najwyższe, sięgające do 20 m wgłąb Ziemi. Niektórzy eksperci uważają, że w skałach tufu w Kapadocji, znajdują się jeszcze setki takich miast.



Tysiące mieszkańców?
Przewodnicy mówią o 30 000, którzy kiedyś tam mieszkali. Przypuszczalnie było to tylko 2 000.
Szkoła misyjna położona jest na pierwszym poziomie kompleksu w Derinkuyu. Uczniowie mieli siadywać, na długich kamiennych ławkach.

[n.nutella]

Niektórzy uważają, że miasta te, za pomocą większej podziemnej sieci sztolni, są wzajemnie połączone. I to poddają w wątpliwość geolodzy, po pierwsze w długich sztolniach, nie byłoby dostatecznie dużo tlenu, po drugie, taki system sztolni czyniłby podziemne miasta łatwym łupem podczas ataku wrogów. Potrzebowaliby zdobyć tylko jedną sztolnię i wszystkie miasta stałyby otworem.
Wiele przemawia za tym, że niektóre podziemne miasta Kapadocji pierwotnie służyły jako awaryjne kwatery na czas wrogich ataków. W wielu korytarzach znajdują się głębokie doły, przypuszczalnie przygotowane jako zasadzki na wypadek wtargnięcia nieproszonych gości. Ponadto wejścia do tuneli we wszystkich kompleksach są zaopatrzone w kamienne kręgi które można było poruszać wyłącznie od wewnątrz. Otwór w kręgu umożliwiał obserwację zbliżającego się wroga. Powyżej tak wzmocnionych wejść widoczne są dzisiaj jeszcze wąskie nisze. Przypuszczalnie tam ukrywali się obrońcy, stamtąd atakowali wroga dzidami lub oblewali gorącym olejem.
Podziemne budowle były wprawdzie często używane przez bizantyjskich chrześcijan, wybudowane zostały jednak dużo wcześniej. Grecki wojownik i pisarz Xenophon odkrył je już w roku 400 p.n.e. kiedy wraz ze swoją armią przemierzał Kapadocję.
„Wejścia wyglądały jak studnie, ale rozszerzały się w dół. Wykuwano tunele w ziemi dla zwierząt... W domach były kozy, owce, krowy i drób...” – tak pisał Xenophon. Ten opis doskonale pasuje do Derinkuyu.
Od tysięcy lat, Anatolia była zamieszkiwana przez różne ludy – od Hetytów poprzez Frygijczyków, Greków i Rzymian. Większość naukowców uważa że to Hetyci rozpoczęli budowę podziemnych miast.



Osiem poziomów kompleksu w Derinkuyu. Najmłodsze znajdują się najgłębiej. Poniżej kościoła znajdującego się na poziomie siódmym jest już tylko kilka niewielkich pomieszczeń.

Na początku lat 70-ych Derinkuyu odwiedził niemiecki geograf Martin Urban. Twierdzi on, że wtedy można było w podziemnych budowlach odnaleźć hetyckie przedmioty. Szybko jednak zniknęły i odnajdywały się na rynku antykwarycznym. To żadna niespodzianka, poszukiwacze skarbów są aktywni w tym rejonie od tysięcy lat.
W literaturze antycznej różnych ludów Urban odnalazł wiele wskazówek odnoszących się do podziemnych budowli.
Grecki podróżnik Strabo wspominał o Kimmerach, to lud z terenów południowej Rosji, „żyjący w podziemnych budowlach, które nazywają ziemiankami, połączonymi między sobą sztolniami a obcych zabierają do miejsca przepowiedni znajdującego się głęboko pod Ziemią.”
Rzymski historyk Tacyt pisał o Germanach: „wykuwają podziemne groty, które na górze pokrywają grubo nawozem – jako miejsce schronienia zimą i spiżarnie na zapasy”.
Czy dotyczą te opisy podziemnych budowli Kapadocji? Kimmerowie czy Germanie je budowali? Jedni i drudzy należeli do ludów indogermańskich, pochodzących z terenów dzisiejszej Ukrainy. Urban zadaje sobie pytanie, czy te podziemne miasta są być może pozostałością indogermańskiego sposobu budowy, jako zabezpieczenia przed warunkami klimatycznymi i przed wrogami, takim jakie odnaleźć można w niektórych częściach Europy, np. w rejonie Jeziora Bodeńskiego.
Jednak obojętne komu należy przypisać labirynty pod skałami Kapadocji: one w kolejnych tysiącleciach nie zmienią swego wyglądu. Nawet jeśli gatunek homo sapiens już dawno przestanie istnieć na Ziemi, tak uważa amerykański dziennikarz Alan Weisman, „te podziemne miasta, będą ostatnim dowodem, że my ludzie, istnieliśmy”.

Spekulacje: Rzymianie i Grecy pisali o bardzo zróżnicowanych ludach, które częściowo żyły pod ziemią. Ale to kto podziemne miasta Kapadocji zbudował, pozostanie na zawsze, niewiadomą.

[al-szamanka]

Jestem zachwycona, zafascynowana, zaciekawiona....ale chyba bym tam nie weszła, mam klaustrofobię
Pamiętam, że zwiedzanie katakumb pod kościołem San Sebastiano na Via Appia Antica odchorowywałam dwa dni.