Wystawa drzeworytów Jana Wałacha

[madohora]

[madohora]

Jan Wałach (ur. 8 sierpnia 1884 w Istebnej – zm. 30 czerwca 1979 tamże) – grafik, malarz i rzeźbiarz, mistrz drzeworytu.

Góral z Beskidu Śląskiego, urodzony w istebniańskim przysiółku Andziołówka. Po ukończeniu Polskiego Gimnazjum Macierzy Szkolnej w Cieszynie uczył się w zakopiańskiej Szkole Przemysłu Drzewnego (1902-1904), później zaś studiował w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych u profesora Józefa Mehoffera (1904-1908). Studia uzupełniał w Paryżu - u słynnego Juliena i w pracowni Fernanda Cormona w École des Beaux-Arts (1908-1910).

Debiutował wystawą rysunku w 1904 r. w Mińsku. "Odkryty" i systematycznie promowany przez swego długoletniego mecenasa, Jerzego Warchałowskiego, wystawiał później swe prace na wystawach zbiorowych w Krakowie, Katowicach i Warszawie. Znaczny rozgłos, również ze względu na całą gamę bardzo zróżnicowanych recenzji, przyniosła mu zorganizowana w 1934 r. pod protektoratem wojewody śląskiego Michała Grażyńskiego wystawa indywidualna w Kamienicy Baryczków na Rynku Starego Miasta w Warszawie. Za granicą wystawiał głównie grafiki: w Paryżu (1937, brązowy medal za drzeworyty), Londynie, Amsterdamie, Chicago i Hamburgu (w latach 1937-1939).

Technikami malarskimi stosowanymi przez Wałacha były malarstwo olejne i gwasz, rzadziej akwarela. Na swych obrazach, którym już wówczas zarzucano naiwność lub akademizm, przedstawiał pejzaże, martwe natury i sceny rodzajowe. Szczególną sławę przyniosły mu natomiast rysunki i drzeworyty, w których utrwalał typy góralskie, architekturę, drobne scenki z życia beskidzkiej wsi oraz liczne tematy sakralne. Projektował witraże (m. in. kościoły parafialne w Chybiu, Goleszowie i Jedliczach koło Jasła), zdobił wnętrza kościołów w Istebnej, Jaworzynce, Koniakowie (malowidła nie zachowane) i Wiśle (malowidła nie zachowane), dla wielu innych kościołów wykonał szereg obrazów olejnych. Zajmował się też rzeźbą sakralną – wykonał m.in. krucyfiksy z przedsionka Katedry Chrystusa Króla w Katowicach i kościoła garnizonowego w Radomiu.

Po wojnie tworzył samotnie i w zapomnieniu, nie opuszczając prawie swej małej istebniańskiej pracowni, a jego prace pojawiały się jedynie na prowincjonalnych wystawach. Dopiero w 1999 r. wielka wystawa restrospektywna dzieł artysty, zorganizowana przez Muzeum Archidiecezjalne w Katowicach i eksponowana kolejno w Zabrzu, Katowicach, Koszycach, Krakowie, Zakopanem i znów w warszawskiej Kamienicy Baryczków przywróciła go szerszemu ogółowi.

Pochowany jest na cmentarzu parafialnym w Istebnej.

W Istebnej na Andziołówce można zwiedzać Muzeum Biograficzne J. Wałacha, prowadzone przez córkę artysty, Barbarę Wałach.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Coś dla ciała;)

[madohora]

I dla duszy;)

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

WESELE

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Chciałabym aby nasz Jarmark był kiedyś przygotowany z takim rozmachem. Widziałam to też od tej strony organizacyjnej. Naprawdę są lepiej zorganizowani od nas. Możemy się tylko od nich uczyć.

[madohora]

[madohora]

[madohora2]

***

[madohora]

[madohora2]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Jan Wałach miał oprócz pasji plastycznych także muzyczne i literackie. Muzyczne uzdolnienia dały o sobie znać w okresie nauki w cieszyńskim gimnazjum. Uczył się tam przez 4 lata gry na skrzypcach i uzyskał dobrą ocenę na świadectwie końcowym. W latach 1901-1903 utrzymywał w Zakopanem kontakt z Bartusiem Obrochtą, zgłębiając tajniki muzyki góralskiej. Grywał także na fujarkach, m.in. wspólnie z Michałem Wawrzaczem zwanym "Kolumbusem". Podczas wesel na łące występował albo jako drugi gajdosz, albo jako skrzypek. Stwarzały też okazje do muzykowania uroczystości i święta rodzinne. Kapeli nie trzeba było wówczas zapraszać. Skrzypkiem wiodącym był Jan Wałach, drugim skrzypkiem młodszy syn Janek, rolę gajdosza pełnił z powodzeniem starszy syn Staszek (dziś kierownik zespołu regionalnego na Orawie). W zależności od miejsca i potrzeb spierał tę rodzinną kapelę bliski krewny Antoni Michałek.
W pracowni artysty w Istebnej-Andziołówce, stopniowo przeobrażającej się w muzeum
Jana Wałacha, pozostało dość bogate instrumentarium. Składa się na nie 8 fujarek (w tym
jedna o unikalnej budowie i podwójnych rzędach otworów, pochodząca z Jugosławii),
2 pary skrzypiec, basetla, typowa dla beskidzkich sałaszy trombita oraz gajdy. Będąc jeszcze
w średnim wieku Jan Wałach grał dość często w swojej pracowni, przeważnie na gaj dach.
Artysta poświęcił wiele prac tematom muzycznym. W obrazach olejnych uwiecznił grają-
cego na fujarce w czasie pasania owiec Kolumbusa. Poza tym kapelę góralską, którą two-
rzą starzy górale, młodego chłopca grającego na basetli, juhasów grających na trombitach.
Utrwalił też postacie sędziwych gajdoszy, uosabiających siłę duchową śląskiej góralszczyzny.
Wyrazem troski Jana Wałacha o zachowanie kultury muzycznej regionu jest zebranie
ok. 40 pieśni góralskich. Artysta spisał słowa, utrwalił na pięciolinii melodię oraz, co naj-
ważniejsze, sporządził do każdej z tych pieśni rysunek nad nutami, ilustrujący treść.
Podejmował też tę tematykę w technice drzeworytowej. Znane są takie kompozycje pla-
styczne, jak gajdosz na tle stada owiec, gra na trombicie pod lasem, gajdosz żywiecki, gra
na trombicie przed kolybą, czy też chłopiec grający pod okienkiem na skrzypcach. Ze
wszystkich tych prac przebija klimat autentyzmu i zadumy. Fascynacja tematem muzycz-
nym urosła do rangi uogólniającego symbolu w grafice zatytułowanej: Echo mej sztuki.
Drzeworyt przedstawia grającą na skrzypcach młodą góralkę w istebniańskim stroju. Dziewczyna siedzi na powalonym drzewie, w tle ciemny las, przez który przedzierają się promienie światła. Wynika z niego, że J. Wałach jest w pełni świadomy historycznych uwarunkowań i zagrożeń kultury polskiej na Śląsku. W sensie artystycznym jest to najbardziej
wartościowy utwór Jana Wałacha spośród ok. 70 jego wierszy. Nie ulega wątpliwości, że na decyzji chwycenia przez J. Wałacha za pióro musiał zaważyć serdeczny przyjaciel i powiernik kłopotów Jana Wałacha ks. prał. Emanuel Grim. Forma i charakter rękopisów skłaniają do przypuszczenia, iż twórca nigdy nie myślał o publikacji. Spotyka się wiersze pisane na przygodnych kartkach, czasem na kopertach. Na odwrocie niektórych rękopisów znajdują się szkice rysunkowe, nawet projekty większych prac

[madohora]

Swoje

Lasy słuchały, pagórki drogie
potoczki małe i chaty ubogie...
mojego na fujarce grania
słuchało niebo i wszystkie gwiazdy,
może się Bożej spodobało Matce
to moje z fujarki wołanie

Może dzieweczka lub starzec jaki
długo stał zadumany
nad tonem pieśni prastarej - znanej
z serca ludu udręką wszelką wykołysanej

Zagrałem w gajdy przy.czarnym borze
smutno tęskliwie i archaicznie,
wprowadzałem baśnie dalekie a nasze
żale i smętki jako proroctwa o M esyasza

Ktoś kto to słyszał - to ożył
Wszak wszystko to nasze
marzenie stare-i nowe - lasze
żałośnie z oczu wypuszczą krynice
jarzmo niewoli rzeźbiło górala lice.

Jan Wałach

[madohora]

Gorycz

Zaginąłem gdzieś we świecie
smutne życie moje.
Usadowił mnie szum lasu,
pod lipą samotnie.
Zagłuszony hejnał ptasząt
huraganem lasu,
Zapomniane prace moje
wirem możnych czasów
Lecz pod wieczór skłonią głowę
Słońce i planety
W sercu moim skołatanym
Błoga cisza Boża.
Sława świata szumi swoim trybem,
chóry ptasząt, szumy lasu mojem ukojeniem.

Jan Wałach

[cirano]

Ciekawy tyn Walach. Mom jego grafika przedstawiajonco skrzipka przed goraskom chatom.
Obroz zostawiłech w Katowicach

[madohora]

Przez covid niestety tak wiele rzeczy zostało odłożonych na jakiś czas a potem jakoś do tego nie wracamy,

[madohora]

Może uda mi się zobaczyć jeszcze raz

[madohora]