Piękna nasza Polska cała

[madohora2]

[madohora]

Bystra, stacja klimatyczna podgórska, 370 do 400 m. n. p. m. w Beskidzie Zachodnim (pogranicze woje-
wództwa krakowskiego i śląskiego), kolej Wilkowice Bystra (2 kim.), poczta, telegraf, telefon w miejscu. Dobrze zasłonięta, słoneczna dolina, otwarta tylko od południa, klimat łagodny, świetlisty, zarówno latem jak i zimą. Sezon całoroczny (wiosna bywa dżdżysta czasem). Lecznica D-ra Szarewskiego ( całoroczna), wielka lecznica, urządzona z pełnym komfortem (całoroczna) okręgowego Związku Kas
Chorych w Krakowie, uzdrowisko Policji Państwowej, kilka pensjonatów, sporo dworków. Wskazania: gruźlica płuc, opłucnej, gruczołów, stany wyczerpania. Kilku lekarzy, roczna frekwencja około 5.000 osób Liczne pensjonaty w cenie od 10 do 14 zł.

[madohora]

Bystra ? (dzisiaj już nie jest uzdrowiskiem) - wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie bielskim, w gminie Wilkowice. Powierzchnia sołectwa wynosi 1379 ha, a liczba ludności 3887, co daje gęstość zaludnienia równą 281,9 os./km?. Dawniej były to dwie odrębne wsie ? Bystra Śląska (niem. Bistrai) i Bystra Krakowska, połączone administracyjnie w 1956 z równoczesną zmianą nazwy na Bystra. Miejscowość położona jest nad potokiem Białka w Beskidzie Śląskim, lewym dopływem Białej, na południe od Bielska-Białej.

[madohora]

Obie miejscowości, Bystra Śląska i Bystra Krakowska, założone zostały w XVI wieku i rozwijały się równolegle, rozdzielone jednak nurtem rzeki Białki, stanowiącej przez kilka wieków granicę państwową: Bystra Śląska na Śląsku Cieszyńskim należała do Królestwa Czech (od 1526 w austriackim imperium Habsburgów, do 1572 w Księstwie Cieszyńskim, później w bielskim państwie stanowym i Księstwie Bielskim od 1752), natomiast Bystra Krakowska ? w ramach Żywiecczyzny położona była w granicach I Rzeczypospolitej. Po I rozbiorze Polski w 1772 roku do końca I wojny światowej granica ta rozdzielała jedynie austriackie prowincje: Śląsk i Galicję.

[madohora]

Bystra Śląska powstała w I połowie XVI w. jako osada drwali trzebiących lasy na stokach Koziej Góry i Szyndzielni. W 1570 roku została ona sprzedana - wraz z Mikuszowicami Śląskimi i Kozim Lasem - przez księcia cieszyńskiego magistratowi miasta Bielska. Odtąd aż do XIX w. była własnością miejską (później - gminą miejską), zasiedloną w znacznej części kolonistami niemieckimi. Poczynając od XIX w. zaczęły się tu ujawniać polsko-niemieckie antagonizmy narodowościowe. Według austriackiego spisu ludności z 1900 w Bystrej (lężącej w prowincji Śląsk) w 56 budynkach na obszarze 964 hektarów mieszkało 487 osób, co dawało gęstość zaludnienia równą 50,5 os./km?. 361 (74,13%) mieszkańców było katolikami, 85 (17,5%) ewangelikami a 41 (8,4%) Żydami, 312 (64,1%) było niemiecko- a 173 (35,5%) polskojęzycznymi, zaś 1 osoba posługiwała się językiem czeskim[6]. Do 1910 roku liczba mieszkańców wzrosła do 548 osób, z czego 547 było zameldowanych na stałe, 283 (51,7%) było niemiecko- a 264 (48,3%) polskojęzycznymi, 444 (81%) było katolikami, 77 (14,1%) ewangelikami, 25 (4,6%) wyznawcami judaizmu a 2 osoby były jeszcze innej religii lub wyznania[7]. W 1922 powstała tu pierwsza polska szkoła, do której uczęszczały też dzieci z sąsiednich Mikuszowic Śląskich. Przy szkole tej skupiały się polskie organizacje, jak harcerstwo i Związek Strzelecki "Strzelec" ze swym klubem sportowym "Klimczok".

[madohora]

Korzystny mikroklimat, w tym duże nasłonecznienie i rześkie, górskie powietrze oraz niezniszczone lasy sprawiły, że w II połowie XIX w. Bystra Śląska stała się miejscowością wypoczynkową. Sprzyjało temu otwarcie w 1878 roku linii kolejowej Bielsko?Żywiec, przebiegającej przez sąsiednie Wilkowice. M.in. w 1886 przebywała tu Maria Konopnicka, a w 1910 osiadł polski malarz Julian Fałat. W 1874 powstał tu pierwszy zakład przyrodoleczniczy, przeobrażony w 1897 przez polskiego lekarza Ludwika Jekelsa w znane sanatorium. W 1912, gdy Bystra uzyskała status miejscowości uzdrowiskowej, zostało ono odsprzedane socjalistycznemu związkowi zawodowemu górników z Karwiny, a w 1934 Związkowi Kas Chorych, który je rozbudował w duże sanatorium na 500 łóżek, leczące choroby płuc i gruźlicę. Tu leczyli się i zmarli działacze socjalistyczni: Ignacy Daszyński (1936) oraz Tadeusz Reger (1938)

[madohora]

W Bystrej położone jest muzeum Juliana Fałata, znanego polskiego malarza, zamieszkałego tu na stałe od 1910 do swojej śmierci w 1929. Ponadto w miejscowości zachowały się również drewniane chałupy z XIX w. oraz wille z przełomu XIX i XX w. (w Bystrej Śląskiej). Chronionymi pomnikami przyrody są: kilkusetletni cis w Bystrej Górnej obok willi "Halamówka" (ul. Klimczoka 142) oraz 400-letnia lipa koło DPS "Sadyba" ul.Klimczoka 80

[madohora]

Ciechocinek, zdrojowisko solankowe, cieplica solankowa (32* C), własność Państwa; 46 m. n. p. m. nad lewym brzegiem Wisły w powiecie nieszawskim; kolej w miejscu (odnoga linji Warszawa - Toruń), poczta, telegraf telefon w miejscu. Klimat nizinny, łagodny, gleba piaszczysta, sosnowe lasy. Solanki artezyjskie od 0,5 do 6%. Wzorowe urządzenia dla kąpieli solankowych, zwykłych i gazowanych,
borowinowych i wodolecznictwa, wziewalnie wspólne i celkowe, mechanoterapia, masoterapja, zakład ortopedyczny, kąpiele słoneczne na plaży piaskowej i wiślane. Solanki pitne, proste i gazowane. Komfortowe i skromniejsze mieszkania. Lekarze- specjaliści. Wskazania: gościec stawowy i mięśniowy, zołzy, gruźlica chirurgiczna, krzywica późna, choroby nosa, gardła i uszu, sprawy pozapalne w miednicy
małej i pourazowe lżejsze postacie zaburzeń krążenia, nerwice ogólne, dna, otyłość. Roczna frekwencja około 20.000 osób Sezon leczniczy letni od maja do października i zimowy od grudnia do marca. Osobliwością Ciechocinka są największe w Europie tężnie, gdzie solanka, spadając ze znacznej wysokości, rozpyla się i daje możność wdychiwania pary solankowej chłodnej na wolnem powietrzu.

[madohora]

Przejeżdżałam kiedyś przez Ciechocinek, nie zrobił na mnie żadnego wrażenia a tężnie - wręcz mnie przytłaczały.

[madohora]

Czarniecka Góra, stacja klimatyczna no - leśna i zakład przyrodoleczniczy 3 305 m. n. p. m. Kolej w miejscu (na linji Koluszki - Skarżysko), przystanek Czarniecka Góra o 1/2 km. od uzdrowiska, poczta Stąporków. Okolica górzysto - lesista, gleba piaszczysta, u stóp gór Świętokrzyskich (woj. kileckie). Pensjonat leczniczy, wodolecznictwo, elektroterapja, kąpiele i kwasowęglowe, leczenie djetetyczne.
Wskazania: nerwice ogólne i narządu krążenia, choroby pęcherza, macicy i przydatków, dna, otyłość, ozdrowieńcy, niedokrewni. Wykluczone 3 choroby umysłowe i gruźlica. Ceny a pensjonatu od 10 - 14 zł., pokoje za a sezon zł. 300.

[madohora]

W wieku XIX Czarniecka Góra została opisana jako osada nad rzeką Czarna, w powiecie koneckim, gminie Duraczów, parafii Końskie. W roku 1890 było tu 3 domy, 5 mieszkańców oraz 3 morgi ziemi. Zakład leczniczy hydropatyczny, drobnych rozmiarów, położony na dość wyniosłej i lesistej górze w pobliżu Niekłania. Według spisu powszechnego z roku 1921 uzdrowisko Czarniecka Góra posiadało 7 budynków i 23 mieszkańców

[madohora]

Czorsztyn - Nadzamcze, stacja klimatyczna podgórska, 500 m. n. p. m. w a Pieninach. Stacja linji autobusowej 3 z Nowego Targu do Szczawnicy. Nowe, wykwintne mieszkania, restauracja i t. d.
Wskazania: ozdrowieńcy, przepracowani, niedokrewni. Kąpiele rzeczne i słoneczne. Wycieczki. Ceny pensjonatów od zł. 10.

[madohora]

Czorsztyn ? wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Czorsztyn. Położona jest na wschodnim skraju Kotliny Orawsko-Nowotarskiej, na pograniczu Pienin i Gorców nad Zbiornikiem Czorsztyńskim. Obecny Czorsztyn był do momentu powstania zbiornika retencyjnego znany jako Czorsztyn Nadzamcze. Sama wieś Czorsztyn mieściła się u podnóża Zamku Czorsztyńskiego. Część Czorsztyna mieszcząca m.in. siedzibę władz gminy Czorsztyn, znajdowała się w bezpośrednim sąsiedztwie skrzyżowania znajdującego się ok. 1,5 km od wsi Czorsztyn, w kierunku Nowego Targu. Miejscowość turystyczna i wypoczynkowa z rozwiniętą infrastrukturą turystyczną: baza noclegowa, przystań statków spacerowych, znakowany szlak turystyczny.

[madohora]

Wieś Czorsztyn (dawny niem. Zornsteyn (1395), Schorstein (1777) kamień gniewu), lokowana była na początku XIII wieku podobnie jak pobliski Grywałd, Dursztyn, Frydman, Falsztyn, Rychwałd i inne przez osadników niemieckich sprowadzanych przez króla węgierskiego Andrzeja II.
W roku 1246 właścicielem zamku w Czorsztynie był Piotr Wydżga, szlachcic ziemi krakowskiej herbu Janina, następnie krzyżowiec, był on również właścicielem zamku Rytra, Łącka oraz zamku Lemiasz.
W okresie panowania króla Kazimierza III Wielkiego zamek ten został obwarowany murami.
Od XV wieku starostwo (m.in. własność Zawiszy Czarnego). Zamek spalony w 1433 r. przez husytów, następnie odbudowany. Ośrodek powstania chłopskiego Kostki Napierskiego w 1651, w latach 1768?1782 punkt oporu konfederatów barskich. Powolna degradacja zamku od pożaru w 1792 r.
W latach 1975?1998 miejscowość położona była w województwie nowosądeckim. W tym okresie został rozpoczęty i ostatecznie zrealizowany plan budowy zbiornika retencyjnego znanego obecnie jako Jezioro Czorsztyńskie (Zbiornik Czorsztyński). Powstanie owego zbiornika zamknęło historię starego Czorsztyna mieszczącego się u podnóża Zamku Czorsztyńskiego oraz rozpoczęło historię nowego Czorsztyna powstałego z rozbudowy Czorsztyna Nadzamcze.

[madohora]

ruiny gotyckiego zamku z XIV wieku w granicach rezerwatu krajobrazowego
kaplica z przełomu XVIII i XIX wieku.

[madohora]

Okolica podhalańska posiada wyraźnie wyodrębnioną autentyczną i żywą kulturę lokalną, na którą składa się folklor góralski; m.in. gwara podhalańska, będąca dobrze rozpoznawalna w Polsce. Charakterystyka folkloru widoczna jest dodatkowo w kuchni, rękodziele ludowym, a także muzyce, tańcu i oryginalnym stroju podhalańskim. Pod koniec lat 90. XX wieku na półwyspie Stylchyn urządzono kompleks skansenowo-turystyczny Osada Czorsztyn.

[madohora]

kaplica pw. św. Anny z 1882 r. (nr rej.: 521/65 z 20.01.1966)
zabudowa uzdrowiska z 2 połowy XIX wieku (nr rej.: A/1464/92 z 7.05.1992): stara pijalnia, pawilon ?Górnik?, pawilon ?Wrzos?, budynek administracji

[madohora]

Inowrocław, zdrojowisko solankowo - borowinowe, w wojew. poznańskiem Poczta, kolej, telegraf i telefon w miejscu. Wzniesienie 90 m. n. p. m. Zakład leczniczy leży w ogromnym parku pod miastem powiatowem tej nazwy. Sezon od maja do końca r września i zimowy, rozmaitość rozrywek i wycieczek. Ceny pensjonatów od 11 - 13 zł. Wskazania: schorzenia gośćcze i dnowe '(gicht), pozapalne kobiece,
krzywica i zołzy u dzieci, katary górnych dróg oddechowych, nerwice ogólne( nerwice serca, rwa kulszowa (ischias), nerwobóle.

[madohora]

Inowrocław i (niem. Inowrazlaw, w latach 1904-1920 i podczas okupacji niemieckiej Hohensalza, czasami też Jungbreslau, Jungleslau) ? miasto w województwie kujawsko-pomorskim, siedziba powiatu inowrocławskiego i gminy wiejskiej Inowrocław. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa bydgoskiego. Inowrocław położony jest nad rzeką Noteć, na Równinie Inowrocławskiej, w północno-wschodniej części Pojezierza Wielkopolskiego. Jest 49. miastem w Polsce pod względem liczby ludności. Według danych z 30 czerwca 2015 roku miasto miało 74 564 mieszkańców. Inowrocław jest istotnym węzłem kolejowym i drogowym oraz wielobranżowym ośrodkiem przemysłowym, usługowym i uzdrowiskowym. Od 2013 roku w granicach miasta znajdują się miejsca pod inwestycje Pomorskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Zrzeszony w Związku Miast Polskich. Miasto uznawane jest za stolicę Kujaw Zachodnich. W Inowrocławiu funkcjonują sanatoria, domy uzdrowiskowe i tężnia solankowa, przez co jest on uważany za miejscowość uzdrowiskową. Posiada bogate złoża soli kamiennej, które wydobywane są tutaj od czasów starożytnych. Miasto jest garnizonem wojskowym. Miejsce popisów szlachty województwa inowrocławskiego Rzeczypospolitej
Patronką Inowrocławia jest Królowa Jadwiga.

[madohora]

Iwonicz, zdrojowisko szczawy solankowej, jodowo - bromowej. Kolej, poczta, telegraf i telefon w miejscu (woj. lwowskie), na Podkarpaciu lesistem, 410 m. n. p. m. w dolinie, dobrze zasłoniętej od wiatrów. Łazienki solankowe, borowinowe, kąpiele C02, słoneczne, picie wód Wskazania: zołzy, gruźlica gruczołowa, kostna i skórna, krzywica późna, gościec stawowy i mięśniowy, stany pozapalne jamy brzusznej, niedowład jelit, nieżyt śluzowy żołądka, choroby narządu krążenia, nerwobóle, stany
pozapalne układu nerwowego. Sezon letni: maj - wrzesień, zimowy: styczeń - marzec. Frekwencja około 8.000 osób.

[madohora]

Iwonicz ? wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Iwonicz-Zdrój, w pobliżu uzdrowiska Iwonicz-Zdrój. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego. Do 1954 istniała gmina Iwonicz. W pobliżu, w Pustynach znajduje się lotnisko Iwonicz.

[madohora]

Etymologicznie nazwa wsi wywodzi się od imienia Iwo (Iwon). Według Encyklopedii Katolickiej "nazwa XIV wiecznej osady Iwonicz wiąże się z wczesnym kultem św. Iwona w Polsce".

1425 ? Iwańcze Pole
1427 - pratrum Cornslag in Iwancze Pole
1433 ? Iwańczpole
1434 ? Iwaniec
1464 - Iwaniec Pole , i jeszcze w AGZ: Ywancze, Iwancze, Ywanczepole, Iwonecz, Iwonyec
XIX wiek ? niem. Iwonitz, pol. Iwonicz
XX wiek ? Iwonic

[madohora]

Jaremcze, (obecnie Ukraina) stacja klimatyczna i letnisko podgórskie, 526 m. n. p. m. w Karpatach wschodnich. Kolej, poczta, telegraf i telefon w miejscu (linja Stanisławów - Worochta). Przepiękne
położenie w dolinie Prutu, klimat łagodny, bardzo świetlisty Wskazania: przemęczenie, wyczerpanie, zołzy, niedokrewność, lekkie postacie gruźlicy płuc i gruczołów. Sezon letni od 1 czerwca do końca
września, zimowy (tylko w pensjonatach) od grudnia do końca marca. Frekwencja około 7.000 osób.

[madohora]

Jaremcze (ukr. ??????) ? miasto na Ukrainie, na prawach rejonu, w obwodzie iwanofrankiwskim, nad rzeką Prut, 66 km od Iwano-Frankiwska, 525 m n.p.m., 7,8 tys. mieszkańców (2001). Miasto partnerskie Namysłowa. Założone w 1787 roku, prawa miejskie nadane zostały w 1963 roku. W II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą gminy wiejskiej Jaremcze w powiecie nadwórniańskim województwa stanisławowskiego. W okresie przedwojennym (w granicach Polski) Jaremcze było jednym z najpopularniejszych i najlepiej zagospodarowanych kurortów zimowych (dwa hotele, pensjonaty, wille), nie ustępując popularnym w tym okresie Zakopanemu i Krynicy. Przylgnęła wówczas do miasta nazwa Perły Karpat. Nad przepływającą rzeką Prut wznosi się most kolejowy o wysokości 28 m. Pierwotny most kamienny z lat 1894-96, zniszczony podczas I wojny światowej, został zaprojektowany przez polskiego inżyniera budownictwa Stanisława Kosińskiego i posiadał największą w ówczesnej Europie rozpiętość głównego łuku - 65 metrów[2] (spotyka się też liczbę 67,62 m[3]). Z tego też względu okrzyknięto go mianem najszczytniejszego dzieła architektoniki drogowej na ziemiach polskich[4]. Most zaprojektowany przez Kosińskiego był wzorem dla budowniczych alpejskich tras kolejowych. W mieście znajduje się XVIII-wieczna cerkiew św. Jana Miłościwego.
W 1928 r. Jaremcze zostały uznane za uzdrowisko posiadające charakter użyteczności publicznej.
14 grudnia 2006 roku Parlament Ukrainy oficjalnie zmienił nazwę miasta z Jaremcza na Jaremcze. Decyzja została podjęta po przeprowadzonym wcześniej referendum wśród mieszkańców miasta, jak również rekomendacji władz miasta i władz obwodu iwanofrankowskiego.
Miasto jest obecnie głównym ukraińskim ośrodkiem wypoczynkowo-sportowym Karpat Wschodnich.
Radzie miasta Jaremcze podlegają także następujące miejscowości:
osiedle typu miejskiego Worochta
wsie: Jabłonica, Mikuliczyn, Polanica, Tatarów i Woronienka

[madohora]

Jastrzębie, zdrojowisko solankowo- jodo - bromowe, na Górnym Śląsku (pow. rybnicki), 300 m. n. p. m. Kolej, poczta, telegraf i telefon na miejscu. Wskazania lecznicze: zołzy, gruźlica gruczołowa, nieżyty dróg oddechowych, przewlekły gościec mięśniowy, i stawów, stany pozapalne i pourazowe, rwa kulszowa (ischias), niedokrewność, blednica. Sezon od 1 maja do końca października. Frekwencja około 4.000 osób. Ceny pensjonatów 12 zł.

[madohora]

Co się stało z Jastrzębiem wiemy:

Jastrzębie-Zdrój (śl. Jastrzymbje?Zdrůj, niem. Bad Königsdorff-Jastrzemb) ? miasto na prawach powiatu, położone na Górnym Śląsku, w południowej części województwa śląskiego. Jeden z ośrodków centralnych aglomeracji rybnickiej i Rybnickiego Okręgu Węglowego. Liczy 91 723 mieszkańców (stan na 31 grudnia 2012), a jego powierzchnia wynosi 85,33 km?. Od połowy XIX wieku do lat 90. XX wieku uzdrowisko. W latach 50. XX wieku odkryto tu znaczne zasoby węgla kamiennego, co przekształciło miasto w ośrodek przemysłowy.

[madohora]

Kosów (dzisiaj Ukraina, być może po wojnie miejscowość zmieniła nazwę), stacja klimatyczna podgórska (415 m. n. p. m.) i zakład przyrodoleczniczy D-ra Tarnawskiego. Kolej w Kołomyji lub Zabłotowie (linje autobusowe), poczta, telegraf i telefon [w miejscu. Klimat łagodny, świetlisty, mało opadów, okolica lesista, wspa. Białe jarzyny i owoce. Zakład D-ra Tarnawskiego, otwarty od 1 maja do października, jest internatem pod ścijsłym dozorem lekarskim, wzorowe przyrodolecznictwo i djatermja. Wskazania: choroby przemiany materji, wyczerpanie, przepracowanie, nerwice ogólne, choroby jelit. W mia-steczku liczne pensjonaty i wille dla letników, ozdrowieńców, zamkniętej III, lekkiej gruźlicy płuc i gruczołowej. W zakładzie D-ra Tarnawskiego pokój z utrzymaniem wynosi od 13 - D 20 zł., w pensjonatach od 9 - 11 zł.

[madohora]

Krościenko n Dunajcem stacja klimatyczna. 420 m. n. p. m., klimat łagodny, pod-
górski., szczawy alkan<c?no - słone,
Dojazd linjami autobusowemi
z Nowego Targu lub Starego Sącza.
3 zdroje szczaw, kąpiele w Dunajcu,
lekarz, apteka, 2 pensjonaty, liczne
wille. Ceny pensjonatów od 8 do 15
zł.
Wskazania: osłabienie ozdrowień-
cze, choroby dróg oddechowych gór-
nych i lekka zamknięta gruźlica, nie-
żyty jelitowe. Ceny przystępne. Sezon
maj - wrzesień.

[madohora]

Krościenko n Dun, stacja klimatyczna. 420 m. n. p. m., klimat łagodny, podgórski. Dojazd linjami autobusowemi z Nowego Targu lub Starego Sącza.szczawy alka - słone, 3 zdroje szczaw, kąpiele w Dunajcu, lekarz, apteka, 2 pensjonaty, liczne wille. Ceny pensjonatów od 8 do 15 zł.
Wskazania: osłabienie ozdrowieńcze, choroby dróg oddechowych górnych i lekka zamknięta gruźlica, nieżyty jelitowe. Ceny przystępne. Sezon maj - wrzesień.

[madohora]

Krynica, zdrojowisko szczaw wapniowo żelazistych i alkalicznych Własność Państwa, w zachodnich
Karpatach, 590 m. n. p. m. Klimat prawie podalpejski, dolina zaciszna, otwarta od południo-zachodu. Wszystkie środki komunikacyjne w miejscu. 4 szczawy i jedno źródło artezyjskie "Zuber" czterokrotnie silniejsze niż Vichy, Grande Grille, pozatem liczne odwierty szczawy używanej tylko do kąpieli.
Wskazania dla picia wód: schorzenia wątroby i dróg żółciowych, nieżyt jelit cienkich i grubych, lekka cukrzyca, kwaśny nieżyt żołądka bez objawów wrzodu, choroby dróg moczowych, dna (gicht).
Wskazania kąpielowe: sprawy pozapalne jelitowe i ginekologiczne, dna, osłabienie mięśnia sercowego po chorobach ostrych i po gośćcu, nerwice narządu krążenia, rwa kulszowa, szczególniej przy dnie, zapalenia wielonerwowe (po okresie ostrym). Niedokrewność ozdrowieńcza i na tle inkretorycznym (gypothyreoza). Rozwinięta miażdżyca, postępująca gruźlica (nawet zamknięta) są przeciwwskazaniem.
Sezon całoroczny, sezony główne: czerwiec - wrzesień i styczeń - połowa marca. (informacja z 1932)

[madohora]

Krynica a właściwie jej okolica były moim ulubionym miejscem na wyjazdy. Mieszkałyśmy tak z koleżanką na poddaszu domku jak z książki "Ania z Zielonego Wzgórza". Dzisiaj mamy festiwal Jana Kiepury oraz ślady Nikifora.

[madohora]

Krynica-Zdrój (do 2002 r. Krynica, pot. Krynica Górska) ? miasto w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Krynica-Zdrój. Wieś założona w 1547 r. przez Danka z Miastka (obecnie Tylicz) jako Krzenycze. Od początku istnienia do pierwszego rozbioru wchodziła w skład tzw. Kresu Muszyńskiego należącego do biskupów krakowskich. W 1783 r. Krynicę wraz z całymi dobrami muszyńskimi przejął skarb austriacki, który wkrótce wysłał tu krajowego radcę górniczego, profesora uniwersytetu lwowskiego Baltazara Hacqueta celem zbadania i oceny krynickich źródeł. Jego pozytywna opinia legła u podstaw późniejszego rozwoju krynickiego zdrojowiska.
W 1793 r. austriacki komisarz rządowy z pobliskiego Nowego Sącza Franciszek Stix von Saunbergen zakupił tu ziemię ze źródłem wody mineralnej z myślą o założeniu zdrojowiska. Powstały pierwsze domy zdrojowe, ale gwałtowny rozwój nastąpił dopiero po 1856 r. dzięki działalności prof. Józefa Dietla. W 1877 r. kuracjuszy przyjmowało 11 domów uzdrowiskowych oraz w 64 domach prywatnych, w tym samym okresie powstała Komisja Zdrojowa. U schyłku stulecia Krynickie Zdroje odwiedzało blisko 6000 kuracjuszy rocznie. Dalszy prężny rozwój uzdrowiska przypada na pierwsze lata XX w., powstają nowe wille i pensjonaty. W tym też okresie odkrył i przebadał prof. Rudolf Zuber ? Perłę uzdrowisk europejskich wodę leczniczą Zuber ? najsilniejsza woda lecznicza w Europie. W 1911 r. doprowadzona została linia kolejowa co spowodowało napływ nowych kuracjuszy, w tym samym roku Krynica uzyskała prawa miejskie. W rok przed wybuchem II wojny światowej Krynicę odwiedzało rocznie 38 000 osób. W styczniu 1937 r. w Krynicy bawiła w podróży poślubnej przyszła królowa Holandii, księżniczka Juliana wraz z mężem księciem Bernardem[5]. W okresie od stycznia 1944 r. do lutego 1945 r. Krynica była siedzibą ordynariusza apostolskiego Łemkowszczyzny Ołeksandera Małynowśkiego. Pod okupacją Krynica znajdowała się do 18 stycznia 1945 r. Wycofujący się Niemcy zabrali praktycznie wszystkie urządzenia, a wkraczające wojska Armii Czerwonej doszczętnie zdewastowały, co pozostało. Krynica z wojny odrodziła się tak naprawdę pod koniec lat 50. XX w. Poza istniejącą już koleją ziemno-linową z 1937 r. na Górę Parkową w 1997 r. uruchomiono kolejkę gondolową na Jaworzynę (1114 m n.p.m.), która może przewieźć 1200 osób na godzinę. Dzięki tej inwestycji Krynica-Zdrój stała się dużym ośrodkiem narciarskim.

[madohora]

Najstarszym budynkiem w Krynicy jest pijalnia ?Słotwinka? z 1806 r. Początkowo stała w miejscu, które obecnie zajmuje Pijalnia Główna na krynickim deptaku z 1971 r., na 3500 m? znajduje się sala koncertowa i ogród zimowy. W początkach drugiej połowy XIX w. pijalnia ?Słotwinka? została przeniesiona do Parku Słotwińskiego. Otwierana sezonowo. Tuż obok znajduje się ?Koncertowa?, której historia sięga 1870 r. Wybudowany wtedy Pawilon nosił nazwę Słotwiński Pawilon Koncertowy i taką też pełnił funkcję. Odbywały się tam koncerty, a sam park był ulubionym miejscem kuracjuszy odwiedzających Krynicę. Od 1989 r. niniejszy obiekt po generalnym remoncie, aczkolwiek nie ingerującym w jego stylistykę funkcjonuje jako restauracja ?Koncertowa?.
Inne zabytki uzdrowiska to Łazienki Borowinowe z 1881 r., Stare Łazienki Mineralne z lat 1863?1966. W centralnej części deptaku stoi neorenesansowy Stary Dom Zdrojowy z 1889 r. (z zachowaną oryginalną salą balową), w którym mieściła się pijalnia wody ?Mieczysław?, która w 2007 r. została wyremontowana i ponownie otwarta.
Na tyłach tego domu, w sąsiedztwie potoku Kryniczanki przy Bulwarach Dietla, wzniesione zostały wille. To szereg jednych z najstarszych zachowanych ? często drewnianych zabudowań willowych dla kuracjuszy przy wizytowej arterii miasta. ?Biała Róża? z 1856 r., ?Biały Orzeł? z 1857 r., ?Kosynier?, ?Wisła? i ?Węgierska Korona? z 1880 r., ?Witoldówka?, ?Małopolanka? z 1898 r. W jednej z nich, o nazwie ?Romanówka?, od 1994 r. mieści się Muzeum Nikifora, właściwie Epifaniusza Drowniaka (1895?1968), krynickiego malarza prymitywisty, pochodzenia łemkowskiego o światowej sławie, nazywanego również Matejką Krynicy.
Obok Pijalni Głównej stoi muszla koncertowa z okresu międzywojennego, na miejscu Pawilonu orkiestry uzdrowiskowej. W muszli wmurowana tablica pamiątkowa ku czci związanego z Krynicą Jana Kiepury (1902?1966). W 1932 r. za pieniądze zarobione na scenach świata wybudował w Krynicy-Zdroju według projektu Bohdana Pniewskiego kosztujący trzy miliony dolarów luksusowy modernistyczny hotel (po wojnie zwany sanatorium, aktualnie zabytek) ?Patria? ? miejsce kręcenia kilku filmów pod koniec lat 30. XX w. (m.in. film Książątko z 1937 r.). W ?Patrii? zachował się oryginalny wystrój w tym marmury i alabastry, drzwi obrotowe, winda z lat 30. XX w., taras wypoczynkowy na dachu. Przed wojną do hotelu należał też basen i kort tenisowy. Dach hotelu Patria był zwieńczony ogromnym stalowym masztem na którym wywieszano polską flagę z okazji świąt narodowych. Maszt niestety usunięto w czasie II wojny światowej. Obok muszli koncertowej stoi modernistyczny Nowy Dom Zdrojowy (sanatorium) autorstwa prof. Witolda Minikiewicza z 1939 r. z zachowanym wystrojem charakterystycznym dla luksusowej architektury funkcjonalistycznej lat 30. XX w. (marmury, stal chromowana, importowane drewno, duże przeszklenia, fontanna nawiązująca do awangardowej rzeźby polskiej lat 30. XX w., taras na dachu a także ciekawostka amfiteatr koncertowy umieszczony przy tylnej elewacji ? nieużywany od dawna, zaprojektowany raczej do kameralnych występów), w pobliżu pomnik Adama Mickiewicza z 1906 r. W Krynicy przy ul. Piłsudskiego znajduje się pomnik ku czci Wojska Polskiego z inskrypcją "Obrońcom Zwycięzcom". Jest uznawany za niesztampowy i oryginalny przykład nowoczesnej rzeźby. Pomnik stworzył w 1985 r. profesor Bronisław Chromy z okazji 40 rocznicy zakończenia II wojny światowej.
W Krynicy znajduje się drewniany kościół Przemienienia Pańskiego z 1864 r., kościół NMP Wniebowziętej, wzniesiony w latach 1887?1902 w stylu ?renesansu włoskiego?, Nowe Łazienki Mineralne (1923?1926).

1 lipca 2008 r. w Krynicy przy ul. Kościuszki, z nieustalonych dotąd przyczyn zapalił się zabytkowy budynek Szczerbiec (w wyniku tego pożaru spaleniu uległo piętro i poddasze budynku). Ze względów bezpieczeństwa ruiny tego obiektu zostały całkowicie rozebrane.
W Krynicy-Zdroju i jej najbliższej okolicy jest wytyczony Szlak Cerkwi Łemkowskich poświęcony budownictwu sakralnemu tych okolic, w przeszłości zamieszkanych głównie przez Łemków.

[madohora]

Doroczną imprezą w Krynicy-Zdroju jest organizowany od 1967 r. Festiwal im. Jana Kiepury, którego twórcą i organizatorem pierwszych 15. edycji był Stefan Półchłopek, a od 1984 roku pod wieloletnią[8]dyrekcją Bogusława Kaczyńskiego. Na dwa tygodnie, na przełomie sierpnia i września zjeżdża około 1000 solistów i artystów w tym teatry muzyczne, teatry rozrywki i pantomimy. Koncertu promenadowego na deptaku słucha około 20 000 osób. Koncerty odbywają się również w Pijalni Głównej, w sali koncertowej Starego Domu Zdrojowego, organizowany jest przegląd filmów z udziałem Kiepury. W sumie corocznie Festiwal ogląda na żywo około 60 000 osób. Na uwagę zasługuje także coroczny (organizowany w lutym) Międzynarodowy Festiwal Gitarowy. Od 1990 r. we wrześniu odbywają się tu cykliczne spotkania polityków i przedsiębiorców z Europy Centralnej i Wschodniej pod nazwą ?Forum Ekonomiczne?. Na forum w 2004 r. zaproszono gości z Europy Zachodniej i krajów arabskich. W Krynicy-Zdroju istnieje i funkcjonuje kilka muzeów. Jednym z nich jest otwarte w 1994 r. przy Bulwarach Dietla Muzeum Nikifora.

[madohora]

Pierwsze wzmianki o leczniczych właściwościach krynickich źródeł znajdują się w dziele księdza Gabriela Rzączyńskiego pt. Historia naturalis curiosa Regni Poloniae (...), wydanym w pierwszej poł. XVIII w. Pierwsze naukowe badania wód krynickich przeprowadził jednak dopiero profesor Uniwersytetu Lwowskiego Baltazar Hacquet na zlecenie władz austriackich, które w 1783 r. przejęły Krynicę wraz z pozostałymi miejscowościami dóbr muszyńskich. Opinia Hacqueta, w której pozytywnie ocenił on lecznicze wartości tych wód zarówno do kąpieli jak i do picia, zachęciła komisarza rządowego z Nowego Sącza, do zakupienia w 1793 r. krynickiego zdroju wraz z okolicznymi polami i łąkami za cenę 50 ówczesnych złotych. Ten ujął źródła w drewniane oprawy i wybudował pierwszy niewielki dom mieszkalny dla gości. Można więc uznać, że początki lecznictwa uzdrowiskowego w Krynicy datują się na przełom XVIII i XIX w.
W 1800 r. krynickie źródła przeszły na własność rządu austriackiego, pod zarząd komunalny dóbr muszyńskich, który nie mogąc znaleźć dzierżawcy postanowił poprowadzić zdrojowisko we własnym zakresie. W tym celu wzniesiony został w 1805 r. drugi, większy dom mieszkalny oraz wybudowano pierwszych 9 kabin kąpielowych. W tym roku Krynica zanotowała pobyt 180 gości. W 1806 r. wybudowano pierwszą drewnianą pijalnię wody mineralnej (istniejąca do dziś ?Słotwinka?). Za rzeczywistą datę powstania krynickiego uzdrowiska należy jednak uznać 1807 r., kiedy to dr Jan Nennel został mianowany pierwszym lekarzem uzdrowiskowym.

Z tego czasu pochodzą pierwsze naukowe opisy wód krynickich, które w 1806 r. wykonał Józef August Schultess, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Ponownie obudowano źródła i ustalono pierwsze strefy ich ochrony, obejmujące teren o promieniu 150 kroków. Wybudowano proste łazienki i kilka kolejnych domów dla kuracjuszy, uregulowano prowizorycznie Kryniczankę. Powstał nawet projekt wytwórni naczyń do wysyłki wód poza uzdrowisko. Pomimo to liczba kuracjuszy, która w 1810 r. wyniosła 530 osób, w następnych latach nie zwiększała się.

Zniechęcone deficytowym przedsięwzięciem w 1852 r. władze austriackie poleciły zlikwidować uzdrowisko. Na szczęście zarząd dóbr muszyńskich odwlekał realizację polecenia. Jednocześnie grupa lekarzy krakowskich, którym przewodził dr Józef Dietl, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, zaczęła propagować krynickie wody wśród lekarzy i społeczeństwa i coraz częściej wysyłać do nich kuracjuszy. Dietl, uznany później za ojca polskiej balneologii, w imieniu komisji rzeczoznawców wystąpił pod adresem rządu austriackiego z postulatami rozwoju uzdrowiska. Współdziałał z nim m.in. dr. Michał Zieleniewski. Zarząd przystąpił do budowy urządzeń sanitarnych, leczniczych i mieszkalnych.

W 1901 r. w Krynicy przebywało już ponad 6 tys. kuracjuszy i liczba ich corocznie rosła, przekraczając dziesięć lat później 10 tys. W związku z koniecznością pozyskania większej ilości wód do kąpieli od 1911 r. poszukiwania nowych źródeł wód mineralnych w Krynicy prowadził światowej sławy geolog Rudolf Zuber, profesor Uniwersytetu Lwowskiego. Zakończyły się one sukcesem w 1914 r. przez dowiercenie się w szybie ?Zuber I? do szczawy alkalicznej o największym znanym wówczas stężeniu.

Po zakończeniu I wojny kontynuowano w Krynicy poszukiwania kolejnych źródeł, uzyskując m.in. w odwiercie nr 11 (?Zuber II?) na głębokości 952 m wielkie złoża suchego dwutlenku węgla, zastosowanego do suchych kąpieli gazowych. Z nowych szybów ujęto źródła ?Jan? i ?Słotwinka?. Rozbudowano krytą pijalnię z urządzeniami do podgrzewania wód, doprowadzanych do niej rurociągami.

Z II wojny światowej uzdrowisko wyszło z licznymi stratami. Wywiezione zostały linie do butelkowania wód i inne urządzenia techniczne, zniknęły cenne miedziane wanny do kąpieli. Wszystkie budynki uzdrowiskowe wymagały pilnych remontów. Mimo to już w 1945 r. zanotowano tu pierwszych kilkuset gości, a w 1947 ? ok. 14 tys. Dalsze badania krynickich wód prowadził inżynier Leon Nowotarski, długoletni dyrektor Państwowego Zakładu Zdrojowego.

W latach swej świetności Krynica była modnym uzdrowiskiem, miejscem pobytu i spotkań wielu sławnych Polaków. Bywali tu m.in.: Józef Piłsudski, Jan Matejko, Artur Grottger, Henryk Sienkiewicz, Józef Ignacy Kraszewski, Ludwik Solski, Helena Modrzejewska, Władysław Reymont, Julian Tuwim, Konstanty Ildefons Gałczyński i Jan Kiepura. Także obcokrajowcy: królowa Holandii Juliana, Valdas Adamkus, Václav Havel, Wiktor Janukowycz.

Krynica-Zdrój jest obecnie dużym ośrodkiem lecznictwa uzdrowiskowego i sanatoryjnego. Leczy się tu choroby układu trawiennego i moczowego, układu krążenia i przemiany materii. W mieście znajdują się liczne sanatoria i szpitale uzdrowiskowe, a także odwierty, pijalnie i rozlewnie wód mineralnych i leczniczych:

zdrój Główny
zdrój Jan
zdrój Józef
zdrój Karol (nie istnieje)
zdrój Mieczysław
zdrój Słotwinka
zdrój Tadeusz
zdrój Zuber

[madohora]

Kuty, letnisko nad Czeremoszem, pow. kosowski, nad granicą rumuńską. 400 m, n. p. m. Linje autobusowe z Kołomyji i Zabłotowa (linja kolejowa Lwów - Bukareszt). Poczta, telegraf i ? telefon w miejscu. Klimat bardzo ciepły, kąpiele rzeczne i słoneczne, kilku lekarzy. Hotele i dworki. Sezon
od maja do 1 października. Frekwencja około 3.000 osób, wzrasta co roku. Wycieczki w najwyższe łańcuchy Karpat (Czarnohora). Ceny pensjonatów od 8 zł. To były ceny!

[madohora]

Obecnie:
Kuty (ukr. ????, orm. ?????) (także Kuty nad Czeremoszem) ? osiedle typu miejskiego nad Czeremoszem, w górzystej okolicy na pograniczu Bukowiny. Od 1991 na Ukrainie, w obwodzie iwanofrankowskim, rejonie kosowskim. W okresie międzywojennym Kuty słynęły jako miejscowość wypoczynkowa i ośrodek lokalnego rzemiosła artystycznego (tkactwo, hafciarstwo, garncarstwo). W pobliżu znajdują się obfite źródła słone. W 2006 miasto liczyło 4272 mieszkańców.

[madohora]

1340-1772 w ziemi halickiej województwa ruskiego. Wchodziło wówczas w skład starostwa niegrodowego, które według spisów podskarbińskich z 1770, składało się z miasta Kuty i wiosek: Kuty Stare, Kobaki, Rybno, Słobódka, Tudiów, Rożen Wielki, Rożen Mały, Roztoki, Białoberezka, Berwinkowa, Chorocowa, Dołhopol, Ilohopol, Hryniowa, Jabłonica, Krasnoiła, Perechresno, Polanki, Stebnie, Fereskuł i Uścieryki. W roku 1771, starostwo to dzierżawiła Ludwika z Mniszchów Potocka (kasztelanowa krakowska). Opłacała z niego kwarty w wysokości 19 104,11 złotych polskich.
1772-1918 w Królestwie Galicji i Lodomerii w Cesarstwie Austriackim. 1 maja 1782 r. Kuty (wraz z całym starostwem) przyłączono do powiatu kosowskiego (dóbr Kosowa i Pistynia). W tym okresie, w Kutach (mieście rządowym) zamieszkiwało 6476 osób według spisu ludności z 1857 r. Parafia rzymskokatolicka i greckokatolicka loco.
1918-1939, w czasach II Rzeczypospolitej, w powiecie kosowskim, województwa stanisławowskiego. Miasto na granicy z Rumunią, którą wyznaczała rzeka Czeremosz. Znane głównie z dwóch epizodów kampanii wrześniowej. Tamtejszym mostem przedostały się do Rumunii w dniu 17 września 1939 r. polskie władze, obecne z nimi duchowieństwo oraz wojskowi. 20 września tegoż roku w obronie mostu zginął pisarz Tadeusz Dołęga-Mostowicz.

[madohora]

Kuty otrzymały prawa miejskie w r. 1715 od króla Augusta II Mocnego, za sprawą Józefa Potockiego, kasztelana krakowskiego i wojewody kijowskiego. Wcześniej, wraz z okolicznymi wsiami stanowiły starostwo niegrodowe. Ludność zajmowała się uprawą roli, sadownictwem, kupiectwem, produkcją safianu, garncarstwem, rękodziełem artystycznym. Do końca XVIII w. były tu warzelnie soli. Od XIX wieku Kuty stały się znanym letniskiem dzięki malowniczemu położeniu nad dużą rzeką, otoczeniu górami (nad miasteczkiem góra Owidiusz), ciepłemu klimatowi i bogactwu owoców, a także dobrej bazie mieszkaniowej (liczne dworki w ogrodach). Corocznie w dniu 13 czerwca odbywały się tu sławne odpusty ormiańskie, ściągające Ormian z Polski, Bukowiny, Mołdawii, a nawet Armenii.
Zabytki Kut to kościół rzymskokatolicki z przełomu XVIII/XIX w., malowniczo położony kościół ormiańskokatolicki z XIX w. i cerkiew greckokatolicka, rynek z ratuszem i uliczki z ładną zabudową z przełomu wieków, a także cmentarz XIX-wieczny, którego najciekawsza część to kilkadziesiąt zachowanych dotąd nagrobków rodzin ormiańskich (napisy wyłącznie polskie). Kuty liczyły w latach 30. XX w. ok. 7 tys. mieszkańców, z czego obok rdzennych Polaków dużą część stanowili polscy Ormianie (Polacy pochodzenia ormiańskiego, katolicy obrządku ormiańskiego, przybyli tu od XVI w. z Mołdawii). Kuty stanowiły największe skupisko Ormian w Polsce. Żyli tu także Żydzi i Rusini, w okolicy Huculi.

Żydzi podczas okupacji niemieckiej zostali eksterminowani. Według sowieckich danych zabito 2239-2350 mieszkańców Kut narodowości żydowskiej
Po II wojnie światowej Polacy (w tym Ormianie) zostali wysiedleni, miasteczko mimo napływu nowej ludności liczy mniej mieszkańców. Kościół rzymskokatolicki, bardzo zniszczony, został zwrócony wiernym w r. 1990 i zabezpieczony dzięki funduszom zebranym przez warszawską TV.[2]

[madohora]

Wzmiankowane w roku 1469 jako wioska, należąca do Jana Odrowąża.
W 1715 Józef Potocki, wojewoda i generał ziem kijowskich, wystawił przywilej erekcyjny i ustanowił prawa, które umożliwiły Żydom swobodne osiedlanie się w Kutach. Według lustracji z 1765, w mieście prowadziło działalność gospodarczą 166 Polaków i Rusinów, 70 Ormian, 124 Żydów i 136 komorników żydowskich. Józef Potocki (mąż wspomnianej Ludwiki) ufundował w Kutach kościół ormiański i cerkiew unicką. Miasto rozwijało się też dzięki kolonii ormiańskiej. Do II wojny światowej było największym skupiskiem Ormian Polskich w II Rzeczypospolitej, którzy trudnili się m.in. handlem i produkcją safianu i nazywane stąd Małą stolicą Ormian Polskich.
17 września 1939 roku polski rząd przekroczył granicę z Rumunią.
1 lipca 1941 zajęcie miasta przez sprzymierzone z Niemcami oddziały węgierskie. Od 1 sierpnia 1941 pod okupacją niemiecką[1].
9 kwietnia 1942 podczas antyżydowskiej akcji na ulicach miasta Einsatzgruppe "C" zabiła (rozstrzelała lub spaliła żywcem) 800-1058 osób[1].
15 sierpnia 1942 (bądź 9 września 1942) Niemcy wysłali pieszo ponad 1000 Żydów z Kut do Kołomyi (50 km). Według danych sowieckich rozstrzelano ich potem w lesie szeparówieckim
W marcu i kwietniu 1944 r. w Kutach partyzanci UPA wymordowali ok. 200 polskich Ormian i Polaków. Pod wpływem mordów większość mieszkańców tych narodowości uciekła z Kut

[madohora]

zabudowa miejska z XVIII-XIX wieku,
ratusz z XIX w.,
przedwojenny dom "Sokoła" (obecnie ukraiński dom kultury), w którym odbyło się ostatnie posiedzenie Rządu II RP.

[madohora]

Zbrodnie w Kutach nad Czeremoszem ? zbrodnie popełniane przez nacjonalistów ukraińskich w marcu i kwietniu 1944 roku na ludności polskiej i ormiańskiej w miasteczku Kuty położonym w powiecie kosowskim województwa stanisławowskiego II RP. W zbrodniach tych zginęło około 200 Polaków i Ormian. Kulminacja mordów nastąpiła w dniach 19-21 kwietnia 1944 r.
W nocy z 19 na 20 marca 1944 r. załoga niemiecka ewakuowała się z miasteczka. Od tego momentu do 21 kwietnia 1944 r. (zajęcie Kut przez Armię Czerwoną) datują się pogromy dokonywane przez banderowców na polskich i ormiańskich mieszkańcach miasteczka.
Mordy odbywały się tylko w nocy, według ustalonej listy. Początkowo zabijano mężczyzn uznanych za zdolnych do stawiania oporu, później także kaleki, kobiety i dzieci. Banderowcy wchodzili do mieszkań i sprawdzali, czy wszyscy mieszkańcy są w domu, następnie ich mordowali. Po zabiciu obecnych osób dom podpalano i czekano, aż z kryjówek wyskoczą ukrywający się. Zdarzały się przypadki torturowania ofiar, np. ukrzyżowano inż. Zarembę.
Jako podżegającego do mordów a nawet biorącego w nich udział świadkowie wskazują księdza greckokatolickiego Władimira Zakrzewskiego. Niektórzy Ukraińcy udzielali pomocy Polakom ? np. Dmytro Babiuk udzielał schronienia Helenie Łysiak, a Stefan Polek ostrzegł przed napadem rodzinę Jerzego Zielińskiego.
Pod wpływem mordów większość Polaków uciekła z Kut. Z około 1000 polskich mieszkańców w miasteczku pozostało ok. 100 osób. Zginęło około 200 osób, w tym 140 o ustalonej tożsamości.

[madohora]

Lubień Wielki, zdrojowisko siarczane w woj. lwowskiem, 298 m. n. p. m. Wszystkie środki komunikacyjne w miejscu. Siarczanki kąpielowe do picia i wziewania. Inhalatorjum siarczane i radowe. Kąpiele borowinowe, mechano- i masoterapja, foto- i elektroterapja, kąpiele rzeczne i słoneczne.
Wskazania: gościec stawowy i mięśniowy, dna (gicht), otyłość, wczesne okresy gośćca zniekształcającego, przewlekłe zapalenie nerwów, niedowłady, sprawy pozapalne i pourazowe, łuszczyca, furunkuloza. Do wziewalni nadają się choroby nosa, gardła, krtani i tchawicy (niegruźlicze!).
Sezon od 15 maja do końca września, liczne wille, frekwencja około 4.000 osób, ceny przystępne. Cena pokoju z utrzymaniem w Zakładzie Zdrój, od 12 do 18 zł.

[madohora]

Lubień Wielki (ukr. ??????? ??????) ? osiedle typu miejskiego w rejonie gródeckim obwodu lwowskiego, na Płaskowyżu Tarnogrodzkim. Osiedle liczy 4516 mieszkańców (2006 r.). Wzmiankowane w XIII w. W II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą gminy wiejskiej Lubień Wielki. W 1928 r. Lubień Wielki został uznany za uzdrowisko posiadające charakter użyteczności publicznej. W miejscowości stał pomnik ofiary UPA - Romy Tarawskiego, zniszczony po 1991 roku. pałac parterowy pałac wybudowany XVII w. przez Humieckich. W późnobarokowym pałacu Brunickich, kolejnych właścicieli, obecnie znajduje się sierociniec.

[madohora]

Niemirów (ukr. ???????, Nemyriw) ? osiedle typu miejskiego i uzdrowisko, w dawnym powiecie Rawa Ruska, w obwodzie lwowskim, rejon jaworowski Ukrainy, na Płaskowyżu Tarnogrodzkim. Na peryferiach miasteczka znajduje się sanatorium ?Niemirów?.
Pierwotnie ok. roku 1530 był tu kościół drewniany, którego fundatorem był Jan Stadnicki ze Żmigrodu. W roku 1640 wzniesiono kościół murowany, który konsekrowano w 1680 pod wezwaniem św. Trójcy. W 1669 roku wzniesiono cerkiew ufundowaną przez Wiktora Stadnickiego. Podczas wyprawy Sobieskiego na czambuły w ramach wojny polsko-tureckiej 1672-1676, w czasie działań operacyjnych bitwy pod Niemirowem miały miejsce tu walki 7-8 października 1672. Zakład uzdrowiskowy założył właściciel Niemirowa hrabia Ignacy Hilary Moszczyński. W tym celu w roku 1815 wybudował pierwszy dom dla wczasowiczów. W 1817 roku powstał osobny budynek dla Żydów. W 1870 urządzono tam salę zabaw i teatr. Tamtejsze źródła siarczane zaliczono do najlepszych w Galicji. Do roku 1914 był to uznany kurort wypoczynkowy położony wśród sosnowych lasów z pięknym parkiem zdrojowym. Oprócz domów zdrojowych znajdowało się tu 10 willi z pokojami gościnnymi, wyposażonymi w łazienki borowinowe i mineralne. Dla przyjemności gości funkcjonowały place tenisowe, kręgielnie, staw z łodziami, w niedzielę odbywały się festyny muzyczne. W latach przedwojennych Niemirów był siedzibą sądu powiatowego, posiadał szkołę, aptekę, młyn i browar. Była tam również papiernia i huta szkła.
W Niemirowie 25 stycznia 1886 r. urodził się generał dywizji Wojska Polskiego Emil Krukowicz-Przedrzymirski. W okresie międzywojennym w powiecie rawskim województwa lwowskiego w Polsce. W 1921 roku liczył 2463 mieszkańców, w tym 1372 Polaków, 623 Ukraińców i 467 Żydów. W 1938 r. Niemirów został uznany za uzdrowisko posiadające charakter użyteczności publicznej. Pod okupacją hitlerowską siedziba gminy Niemirów. W tym czasie w Niemirowie włącznie z uchodźcami z centralnej Polski znalazło się około 2,5 tys. Żydów. Już w lipcu 1941 Niemcy rozstrzelali 38 żydowskich inteligentów. W lipcu 1942 roku ponad 1 tys. Żydów z Niemirowa Niemcy zgładzili w Bełżcu, a pozostałych (ponad 1 tys.) dwa miesiące później przenieśli do getta w Rawie Ruskiej. W 1944 roku Niemirów znalazł się w obszarze objętym ludobójczą czystką etniczną OUN i UPA. 13 maja 1944 banderowcy zabili 20 Polaków idących z Niemirowa do Rawy Ruskiej. Natomiast według Komitetu Ziem Wschodnich Ukraińcy zabili na miejscu około 10 maja 1944 roku 10 Polaków a pod koniec maja 30 osób[5]. Po zajęciu miejscowości przez Sowietów aktywność ukraińskiego nacjonalistycznego podziemia ponownie wzrosła i Niemirów stał się miejscem schronienia dla ludności polskiej z okolicznych wiosek[6]. Zdaniem Siekierki, Komańskiego i Bulzackiego ukraińscy nacjonaliści zabili w Niemirowie łącznie 60 Polaków. Podczas walk frontowych w 1944 roku zniszczeniu uległo 70% zabudowy Niemirowa
kościół pw. Św. Trójcy (1640 r.), po wojnie używany jako cerkiew a później jako magazyn. Zniszczony, oddany rzymskim katolikom w 1990 roku. Obecnie odnowiony.
cerkiew pw. Ducha Św. (połowa XIX w.)
zespół trzech synagog, po wojnie przebudowanych, według Rąkowskiego niemal całkowicie utraciły walory zabytkowe.
kolumna św. Marka z 1872 r. upamiętniająca zwycięstwo Sobieskiego pod Niemirowem.

[madohora]

Ojców, zakład przyrodoleczniczy, woj. kieleckie, 450 m. n. p. m. w dolinie, zasłoniętej lasami. Linja autobusowa z Krakowa. Powietrze chłodne, rześkie. Zakład leczniczy do hydro-, elektro - i fototerapji. Sztuczne kąpiele mineralne, gimnastyka. Wskazania: choroby nerwowe, nerwice narządu krążenia i pokarmowego, choroba Basedowa, choroby kobiece. Sezon od maja do końca września. Frekwencja około 2.000 osób. Wille, pensjonaty.

[madohora]

Ojców ? wieś w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Skała, na terenie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, w Dolinie Prądnika, na Szlaku Orlich Gniazd. W Królestwie Polskim istniała gmina Ojców. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie krakowskim.
W latach 1928?1966 Ojców miał status uzdrowiska posiadającego charakter użyteczności publicznej.
Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z 1370 roku. Rozwinęła się ona z osady powstałej przy zamku. Od XIX wieku następowała zmiana charakteru miejscowości z letniskowej na uzdrowiskową. Działalność uzdrowiska datuje się od roku 1855, już kilka lat później liczne starcia podczas powstania styczniowego w znacznym stopniu spustoszyły wieś. Podczas naprawy zniszczeń powstały znane ośrodki wczasowe Pod Łokietkiem, Goplana, Pod Kazimierzem oraz park zdrojowy.
W 1924 r. Ojców został uznany za uzdrowisko posiadające charakter użyteczności publicznej[1]. Mimo posiadania tego statusu Przez dziesięciolecia aż do chwili obecnej pozostał raczej miejscowością turystyczną (mieści się tu nawet siedziba dyrekcji Ojcowskiego Parku Narodowego).
ruiny zamku Kazimierza Wielkiego z 2. połowy XIV wieku
muzeum Ojcowskiego Parku Narodowego w budynku dawnego hotelu Pod Łokietkiem z 1860 roku oraz Pod Kazimierzem z 1885 roku
tzw. dawny park zdrojowy z końca XIX wieku (do 1939 roku w Ojców był uzdrowiskiem z hydroterapią jako główną metodą leczniczą)
muzeum etnograficzne PTTK w willi Bazar Warszawski
Kaplica "Na Wodzie"
Jaskinia Ciemna i Jaskinia Łokietka
drewniane domy i wille na terenie wsi z przełomu XIX i XX wieku tzw. w szwajcarskim stylu
Brama Krakowska i źródełko miłości
Dolina Sąspowska
Kilka kilometrów tras pieszych z punktami widokowymi
Od połowy Września "Ojcowska Złota Jesień"

[madohora]

Pieskowa Skała ? osada na terenie wsi Sułoszowa, w granicach jednego z trzech jej sołectw, położona w Dolinie Prądnika nieopodal Krakowa, na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego, znana przede wszystkim z zamku o tej samej nazwie.
Zamek po raz pierwszy wzmiankowany jest jako Peskenstein w dokumencie wydanym w 1315 r. przez Władysława Łokietka. W I poł. XIV w. Kazimierz III Wielki wybudował tu zamek, element łańcucha obronnych Orlich Gniazd, składający się z dwóch części: górnej i dolnej. Górna, niezachowana, wzniesiona była na niedostępnej skale zwanej "Dorotką".
W latach 1377-1608 zamek był siedzibą rodu Szafrańców ? niektórzy z nich wykorzystywali go jako punkt wypadowy do napadów na kupców przejeżdżających biegnącym przez Dolinę Prądnika traktem łączącym Kraków ze Śląskiem. W 1484 r. Krzysztof Szafraniec, prawnuk pierwszego właściciela, został za to ścięty na Wawelu. W latach 1542-1580 gotycki zamek przekształcono w renesansową rezydencję. W XVII w., za czasów Michała Zebrzydowskiego dobudowano system fortyfikacji bastionowych. W czasie potopu szwedzkiego (1655 r.) zamek został zniszczony, zaś w 1718 r. uległ pożarowi. Odbudowano go jako siedzibę rodu Wielopolskich w 1768 r. W 1787 r. gościł w swych murach króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. W wyniku kolejnego pożaru (1850 r.) zniszczeniu uległa najstarsza jego część, tj. wysoki zamek. W Królestwie Polskim istniała gmina Pieskowa Skała. W czasie powstania styczniowego rosyjski ostrzał spowodował kolejny pożar i zniszczenie cennego wyposażenia wnętrz.
W 1842 r. Pieskową Skałę kupił od rodziny Wielopolskich hrabia Jan Mieroszewski. 4 i 5 marca 1863 r. w Pieskowej Skale i pobliskiej Skale miała miejsce bitwa powstańców pod dowództwem Mariana Langiewicza z wojskami rosyjskimi, podczas której śmierć poniósł walczący po stronie Polaków ukraiński rewolucjonista, pułkownik armii rosyjskiej Andrij Potebnia. W latach 80. XIX w., kolejny z Mieroszewskich ? Sobiesław prowadził w zamku prace remontowe wzbogacając go o elementy neogotyckie. Znany z hulaszczego trybu życia hrabia Krzysztof Mieroszewski ? syn Sobiesława roztrwonił rodzinny majątek sprzedając między innymi zamek. Po krótkim czasie, nowy właściciel Michał Wilczynski odsprzedał zamek dr. Serafinowi Chmurskiemu, który zbudował u stóp zamku wille starając się nadać Pieskowej Skale charakter letniskowy. W 1902 r. w wyniku zadłużenia majątku Serafina Chmurskiego, ostatniego, prywatnego właściciela Pieskowej Skały, zamek trafił na licytację.
Adolf Dygasiński zwrócił się na łamach "Kuriera Warszawskiego" z apelem ratowania zamku, perły polskiego renesansu, jedynego na szlaku Orlich Gniazd, który przetrwał w dobrym stanie. Dzięki tej inicjatywie powstało "Towarzystwo Akcyjne Pieskowa Skała", które wykupiło zamek za kwotę 60 tysięcy rubli. Po II wojnie światowej zamek w Pieskowej Skale przejął Skarb Państwa, po generalnej renowacji w latach 1950-1963 stał się on Oddziałem Państwowych Zbiorów Sztuki na Wawelu. Obecnie znajduje się tu stała ekspozycja "Przemiany stylowe w sztuce europejskiej od średniowiecza do połowy XIX wieku". Zamek dość często pojawia się też w filmach. Pojawił się m.in. w serialach "Janosik" oraz "Stawka większa niż życie". W kryptach na zamku w Pieskowej Skale znajdują się cztery manierystyczne sarkofagi Sieniawskich z XVII w. z postaciami zmarłych na wiekach niemające odpowiednika w sztuce polskiej, dzieło wrocławskiego rzeźbiarza Jana Pfistera. Pierwotnie znajdowały się w jednym z najwspanialszych polskich mauzoleów rodowych w kaplicy w Brzeżanach na Podolu. Kościół i kaplica w zamku brzeżańskim po 1945 zostały doszczętnie zdewastowane. Sarkofagi te szczęśliwie wcześniej ocalały, dzięki ich wywiezieniu podczas wojny polsko-rosyjskiej w 1920 do Krakowa. Do zamku przylega park krajobrazowy. W pobliżu stoi wapienna skała zwana Maczugą Herkulesa, Czarcią Skałą lub Sokolicą. U podnóża wzgórza, na którym wznosi się zamek, znajduje się kompleks pięciu stawów przepływowych założony w XVI wieku. Hodowano w nich karpie, szczupaki i karasie, a w późniejszym czasie pstrągi tęczowe. Od 1993 r. zaprzestano hodowli. Obecnie są one na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego ostoją płazów (traszka zwyczajna, traszka grzebieniasta, ropucha szara, ropucha zielona, żaba trawna, rzekotka drzewna, kumak nizinny). Odbywają one gody we wspomnianych stawach, migrując do nich z zimowisk niekiedy oddalonych nawet o 3 km. W czasie tych migracji szlak godowej wędrówki płazów jest zabezpieczany przez wolontariuszy i pracowników Ojcowskiego Parku Narodowego, którzy przenoszą zwierzęta przez biegnącą obok drogę.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Otwock, stacja klimatyczna, woj. warszawskie, kolej, poczta, telegraf i telefon w miejscu (2 linje kolejowe z Warszawy). Klimat nizinny, 97 m. n. p. m., okolica lesista, gleba piaszczysta, powietrze suche, klimat zaciszny. Leczenie prywatne, samorządowe (m. Warszawy, nowe sanatorjum na 240 osób) i społeczne. Lekarze specjaliści. Ogólna pojemność około 5.000 pokoi, frekwencja około 15 tys,
osób rocznie, sezon całoroczny. Wskazania: początkowa i przewlekła gruźlica, płuc, krtani i gruczołów,
zołzy, niedokrwistość, nerwice. Roentgen, kwarcówki, hydro- i elektroterapja w zakładach i domu zdrojowym.

[madohora]

Otwock ? miasto w województwie mazowieckim, w powiecie otwockim, w Dolinie Środkowej Wisły, nad rzeką Świder. Otwock wchodzi w skład aglomeracji warszawskiej, a od centrum stolicy oddalony jest o około 23 km. Miasto jest siedzibą powiatu otwockiego. Do 1916 r. tereny obecnego Otwocka częściowo należały do gminy wiejskiej Otwock (od 1917 r. przemianowanej na gminę Karczew). Otwock jako miejscowość sanatoryjno-uzdrowiskowa zaistniał dzięki budowie Kolei Nadwiślańskiej pod koniec XIX w ? Otwock Sanatoryjny. Jednym z prekursorów działalności wypoczynkowej był malarz i rysownik Michał Elwiro Andriolli, który w roku 1880 zamieszkał na północ od Karczewa w folwarku Anielin zakupionym od Zygmunta Kurtza, byłego właściciela majątku Otwock Wielki. Status uzdrowiska nadała całemu regionowi działalność karczewskiego lekarza dra Józefa Mariana Geislera, który jako pierwszy otworzył gabinet w Otwocku ? najpierw tylko w czasie sezonu, później zaś przeniósł się tu na stałe, gdzie do dziś dnia przy ulicy Dr. J. Geislera można oglądać pozostałości jego domu. W 1893 r. utworzył pierwsze w Polsce stałe sanatorium nizinne chorób płuc.

Prawa miejskie od 1916 roku, siedziba władz powiatu, w mieście wiele willi w stylu świdermajer, zaprojektowanym przez Michała Elwiro Andriollego, przed II wojną światową uzdrowisko, gdzie przebywali m.in. Józef Piłsudski oraz Władysław Reymont ? gdzie pisał ?Chłopów?. W 1924 r. Otwock został uznany za uzdrowisko posiadające charakter użyteczności publicznej[5].

W 1936 roku, jako pierwszy w Polsce, został zelektryfikowany odcinek linii kolejowej do Warszawy.

W pierwszej połowie 1936 roku dochodzi do ekscesów o podłożu antysemickim[6].

W czasie II wojny światowej okupanci niemieccy utworzyli getto. Zostało ono zlikwidowane 19 sierpnia 1942 roku, kiedy to otwoccy Żydzi zostali wywiezieni, a następnie wymordowani w obozie zagłady w Treblince. Otwock, a konkretniej zlokalizowany w nim Zakład dla Nerwowo i Psychicznie Chorych Żydów ?Zofiówka?, był jednym z 24 miejsc, gdzie rozpoczęto hitlerowską akcję T4 mającą na celu eksterminację niepełnosprawnej psychicznie ludności, a będącą wstępem do uruchomienia eksterminacji na szeroką skalę (Holocaust). W sierpniu 1942 zamordowano tam 110 niepełnosprawnych umysłowo narodowości żydowskiej.

[madohora]

Poronin, stacja klimatyczna górska (755 m. n. p. m.j na Podhalu, tuż obok U Zakopanego. Kolej, poczta, telegraf telefon na miejscu. Wystawa słoneczna, klimat zaciszny. Wille, pensjonaty góralskie, lekarz na miejscu, specjaliści w Zakopanem. Sezon całoroczny. Wskazania: początkowe i lekkie
przewlekłe przypadki gruźlicy płuc, nieżyty oskrzelowe, ozdrowiny po chorobach dróg oddechowych, lekki Basedow, przepracowanie. Latem sporo letników.

[madohora]

Poronin ? wieś podhalańska w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie tatrzańskim, w gminie Poronin, położona 7 km od Zakopanego. Przez miejscowość przechodzi łącząca Kraków z Zakopanem droga krajowa nr 47, będąca częścią zakopianki. W latach 1975?1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego. Miejscowość jest siedzibą gminy Poronin, liczy około 3500 mieszkańców, przybywa tam wielu turystów. Integralnymi częściami miejscowości są: Jesionkówka ? część miejscowości, Kośne Hamry ? część miejscowości, Majerczykówka ? przysiółek, Stasikówka ? przysiółek.

[madohora]

Pierwsze wzmianki o Poroninie pochodzą z roku 1624, ale nazwa Poronin, choć w odniesieniu do rzeki, pojawia się już w 1254. Przypuszcza się, iż teren dzisiejszego centrum gminy był we wczesnym średniowieczu wielką polaną wypasową, przysiółkiem Białego Dunajca, o nazwie Bańkówki (vel: Wańkówki). Około 1620 Poronin stał się odrębną wsią. W 1806 wybudowano tu kaplicę, a w 1833 utworzono samodzielną parafię z kościołem. Około 1813 powstał w Poroninie zakład przerabiający surówkę ? Kuźnia Poroniańska. Wyrabiano tu doskonałe kosy i lemiesze. Stąd pochodzi nazwa części wsi ? Kośne Hamry. Pomnik Włodzimierza Ilicza Lenina w Poroninie około 1966 roku. Już w początkach XIX w. Poronin był letniskiem, znanym bardziej niż Zakopane. Bywali tu wielcy Polacy, jak: Jan Matejko, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Leon Wyczółkowski, Jan Kasprowicz, Władysław Orkan, Leopold Staff. W latach 1913-1914 w zajeździe Pawła Guta Mostowego bywał, mieszkający w pobliskim Białym Dunajcu - Włodzimierz Ilicz Lenin. W 1947 w budynku karczmy Gutów-Mostowych utworzono Muzeum Lenina a na przyległym placu postawiono jego pomnik. Muzeum zlikwidowano w 1990, a pomnik obalono. Obecnie w tym budynku mieści się Gminny Ośrodek Kultury. Przez wiele lat Poronin był stolicą gminy. W 1977 wraz z sąsiednimi wsiami włączono go do Gminy Tatrzańskiej. Jednakże z dniem 30 grudnia 1994 ponownie utworzono Gminę Poronin .

[madohora]

Rabka, zdrojowisko i stacja klimatyczna. Zdroje solanki jodowej, borowina, w.zleiesienie 480 do 560 m. n. p. m., w Karpatach Zachodnich, w woj. Krakowskiem: kolej, poczta, telegraf i telefon w miejscu. Klimat słoneczny sezon całoroczny. Lekarze specjaliści. Zdrojowisko przedewszystkiem dla dzieci i matek. Zakłady leczniczo - naukowe dla chłopców i dziewcząt całoroczne. Wskazania: zołzy, łagodne postacie gruźlicy skóry, gruczołów, stawów, kości, otrzewnej i surowicówek, sprawy pozapalne ginekologiczne, choroby górnych dróg oddechowych. Kąpiele solankowe, borowinowe, słoneczno - powietrzne, wodolecznictwo, fototerapia, wziewalnia solankowa, picie wód. Pojemność ok. 1.600 pokojów, pensjonaty i wille. Frekwencja roczna ponad 10.000 osób.

[madohora]

Rabka-Zdrój, do 1999 (dziś potocznie) Rabka ? miasto w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, siedziba gminy Rabka-Zdrój. Położona jest w Kotlinie Rabczańskiej, na wysokości 500?560 m n.p.m., u ujścia potoków Poniczanki, Słonki i Skomielnianki do Raby. Nazwę po raz pierwszy wymienia, powołując się na dokument Bolesława Wstydliwego z 1254 roku Jan Długosz w formie ?Sal in Rabschyca?, co wskazywałoby na to, że już wówczas rabczańskie solanki były znane i prawdopodobnie wykorzystywane dla potrzeb klasztoru cystersów, na terenie dóbr których Rabka leżała.
Jak wspominał w 1860 roku Eugeniusz Janota w swym ?Przewodniku w wycieczkach na Babią Górę, do Tatr i Pienin? ?Na wschód od téj wsi ku wiosce Słoném zwanéj, leżącéj nad potokiem Słonką jest sześć źródeł wody słonéj, jodowobromowéj żelezistéj, od niepamiętnych czasów od górali Beskidowych na gubienie woli używanéj, lecz za doniesieniem jakiegoś lekarza 1813 roku z rozkazu rządu kamieniami zawalonych i strzeżonych, by wody nie brano. Z nazwy jednego z tych źródeł (na polu dworskiém) na szybisku wnosić wypada, że tu kiedyś były kopalnie, niezawodnie soli.? W wyniku badań przeprowadzonych w 1858 roku przez krakowskiego chemika Adolfa Aleksandrowicza i lekarza Fryderyka Skobla stwierdzono, że miejscowe solanki są jednymi z najsilniejszych solanek jodowo-bromowych w Europie. Jak zanotował we wspomnianym już przewodniku E. Janota ?ciepłota tych źródeł wynosi + 12 °C., ciężar gatunkowy niejednakowy; funt wody jednego źródła okazał 126.41, drugiego 177.6 ziarn pierwiastków leczniczych (chloru, jodu i bromu, węglanów alkalowych, żelaza i trochę wapna, prócz kwasu węglowego.? Pierwszy zakład kąpielowo-leczniczy powstał w 1864 roku, a osiem lat później otwarto zakład leczenia dzieci. Specyficzny mikroklimat spowodował, że Rabka szybko rozwijała się, zwłaszcza jako uzdrowisko dziecięce. Pod okupacją niemiecką działała tu szkoła policji bezpieczeństwa i SD, która kształciła także pewną liczbę polskich policjantów. Po II wojnie światowej był to obok Zakopanego ważny ośrodek leczenia gruźlicy. Kiedy przestała być ona uważana za chorobę społeczną, sanatoria (z największymi: Instytutem Matki i Dziecka z Warszawy oraz Śląskim Ośrodkiem Rehabilitacji Dzieci im. W. Pstrowskiego, obecnie im. Szebesty) stały się placówkami leczenia głównie astmy oskrzelowej i schorzeń górnych dróg oddechowych.
W latach 1975?1998 miasto administracyjnie należało do woj. nowosądeckiego.

[madohora]

Rabka nazywana jest ?Miastem Dzieci Świata?. Tytuł ten w 1996 roku na wniosek Międzynarodowej Kapituły Orderu Uśmiechu nadał miastu wojewoda małopolski. W tym samym roku utworzono w Szkole Podstawowej nr 2 w Rabce Muzeum Orderu Uśmiechu, obecnie przeniesione do nowej siedziby na terenie rodzinnego parku rozrywki ?Rabkoland?. Tam też znajduje się Muzeum Rekordów i Osobliwości. W Rabce odbyły się 3. Światowe Zloty Kawalerów Orderu Uśmiechu. Rabka ma własną scenę teatralną, jest nią Teatr Lalek ?Rabcio?, a także pomnik Świętego Mikołaja stojący przed zabytkowym budynkiem czynnej stacji kolejowej, nazwanej wówczas Domem Świętego Mikołaja. Sam pomnik, a zwłaszcza jego lokalizacja, wzbudza w Rabce wiele kontrowersji. W parku zdrojowym znajduje się pomnik Jana Pawła II, przy którym ma swój początek jeden ze szlaków papieskich. Jedną z atrakcji miasta jest uruchomiona 21 listopada 2006 fontanna przed Kawiarnią Zdrojową oraz uruchomione w czerwcu 2009 tężnie solankowe w Parku Zdrojowym. W roku 2013 miasto położone na południu Węgier ? Kiskunfélegyháza ? stało się jednym z miast partnerskich Rabki. Od 2014 roku w Rabce-Zdroju odbywa się Międzynarodowy Festiwal Literatury Dziecięcej. Zanieczyszczenie powietrza: Położenie geograficzne utrudnia wentylację miasta, przez co spowija je smog, szczególnie w sezonie grzewczym. Rabka znajduje się w czołówce rankingu polskich miast z najbardziej zanieczyszczonym powietrzem

[madohora]

Rajcza, stacja klimatyczna i letniskowa w Beskidzie żywieckim, woj. krakowskie, 500 m. n. p. m. Lecznica dla gruźlicy otwartej Min. Spraw Wojskowych, wille i dworki góralskie. Klimat górski, rześki. Kolej i poczta w miejscu Poza lecznicą sezon narazie tylko letni i tylko dla zupełnie lekkiej gruźlicy płuc i gruczołów.

[madohora]

Rajcza (sło. Rajča cze. Rějče węg. Raycsa) wieś gminna w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie żywieckim, w gminie Rajcza. Geograficznie położona jest w Beskidzie Żywieckim, w górnym biegu Soły na trasie linii kolejowej Żywiec-Zwardoń. W bezpośrednim sąsiedztwie Rajczy znajduje się Żywiecki Park Krajobrazowy. Miejscowość jest siedzibą gminy Rajcza. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bielskiego. Wieś o charakterze letniskowym z infrastrukturą do uprawiania sportów zimowych. Liczne szlaki turystyczne. W części Rajczy-Nickulinie znajduje się schronisko młodzieżowe PTSM i Ośrodek Edukacji Ekologicznej.

[madohora]

Wieś Rajcza została założona w XVII w. na gruntach należących do królowej Konstancji, żony Zygmunta III Wazy. Należała do folwarku w Węgierskiej Górce. W 1843 r. na terenach dworskich powstały zakłady żelazne. W latach 1854-1894 właścicielem Rajczy był Teodor Primavesi, który przebudował tutejszy pałac i stworzył wokół niego park ze stawem i unikatowym drzewostanem. W 1884 r. przez Rajczę przeprowadzono linię kolejową łączącą Wiedeń z Krakowem. W 1894 r. wieś przeszła na własność Lubomirskich, którzy rozbudowali pałac, a w 1914 r. Rajczę zakupiła rodzina Habsburgów żywieckich. Arcyksiążę Karol Stefan Habsburg w 1916 r. przeznaczył pałac wraz z parkiem dla chorych kombatantów I wojny światowej. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich z 1888 roku podaje: ?Rajcza al. Raycza, wś, pow. żywiecki w okolicy lesistej i górzystej, przy gościńcu z Żywca do Nowot na Orawie, nad zlewem Słonica, Rycerki i potoku Ujsolskiego, tworzącym rzekę Sołę, płynącą przez obszar Rajczy wąską doliną i górzystą. Dolinę tę zasłania od zachodu góra Zabawa, a od wschodu Sucha Góra. W środku doliny wpada do Soły potok Nickulina. Wieś graniczy od północnego wschodu z Milówką, od południowego wschodu z Ujsołami, od południa z Rycerką Górną, a od zachodu z Nieledwią; dzieli się na Rajczę Dolną i Górną. Zabudowania legły w dolinie Soły i rozłożyły się grupami po stokach Zabawy i Suchej Góry. Noszą one nazwy: Zagarów, Graberki, Dziaski, Basiówka (al. Bosiówska), Surych, Kukułów (al. Kukuków), Nickulina, Polanka, Hetkówka (Hodkawaka), Wiercigrochów, Tomniszów, Krzepinów, Gurowa, Jarwówka, Maskierówka, Młodahora, Rycerki, Sarnkówka, Śliwkówka i Soblówka. W 1869 r. większa posiadłość miała roli or. 20, łąk i ogrodów 6, pastwisk 13, lasu 3191 mr.; mniejsza roli or. 1258, łąk i ogrodów 447, pastwisk 1904, lasu 116 mr. W roku 1869 było domów 325, mieszkańców 1797; w roku 1880 domów 389, mieszkańców 2037; rzymskokatolickich 1891, żydów 140, Polaków 1999, Niemców 25, innej narodowości 2. Jan Kazimierz wyjeżdżając do Francyi, wstąpił do Żywca i wydanym tu przywilejem 4 czerwca 1669 r. pozwolił poddanym państwa żywieckiego ze wsi Rajczy, Rycerki, Radeczki, Soli i Ujsół, aby w Rajczy kaplicę, czyli kościółek wystawili. Plebanowi w Milówce, do którego ten kościół miał należeć, nadał grunt, tymczasem przez nauczyciela (za czynszem 18 zł) trzymany. Drewniany ten kościółek stanął w 1674 p. w. św. Wawrzyńca, należał do parafii w Milówce aż do 1844 r., w którym utworzono osobną parafię, włączając do niej Rycerkę Górną i Dolną, Sól i Ujsoły. Król podarował kościółkowi obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, na blasze malowany (z hebanowemi ramami). Obraz ten ma napis: ?Imago haec a Sereniss. Joanne Kasimiro Rege P. et Belzensi castro accepta eidemque in omnibus expeditionibus bellcis confidenter auxiliata et post resignationem scepti ab eodem Gallias abscendeti huic loco donata. A 1669 4 Juli in altari collcata?. Roku 1688 Marcin Potras z Bystrzycy z Węgier,z bandą zbójów tutaj grasował. Księgi wspomnień okolicznych kościołów podają straszne szczegóły z czynów tego bandyty. Dziś we wsi jest stacja kolei państwowej transwersalnej, st. poczt. i tel. Szkoła ludowa 1-klasowa, kuźnice żelazne. Właściciel Teodor Primaversi.
W okresie międzywojennym Rajcza była atrakcyjną miejscowością letniskową i bazą do uprawiania narciarstwa zimą. Handlem i usługami w dużej mierze zajmowali się Żydzi. Właścicielami karczm i wyszynków byli między innymi: Abraham Hertz, Jakub Gutterman, Haim Kempler, R. Mandelbaum, Moses Nesselroth, Mosze Wiener. Sklepikarz H. Konhauzer prowadził sklep żelazny, Józef i Heinel Wulkan sklep spożywczy, Zilbernstain był zegarmistrzem, Grubnerowie mieli sklep spożywczy, M. Geller był garbarzem, E. Wasserberger właścicielem wytwórni wód gazowanych, H. Krieger i F. Habermann byli rzeźnikami, a J. Fischer i Elkan Kleintzeller lekarzami. Hotel w Rajczy prowadził A. Bloch. Istniała tutaj również fabryka papieru. Od końca XIX wieku do lat 30. jej właścicielami byli Nathan Robinsohn, jego syn Samuel oraz córka Fanni Naubauer. W 1921 r. we wsi żyło 132 Żydów. Zmarłych chowano na cmentarzu żydowskim w pobliskiej Milówce. Podczas II wojny światowej Rajczę zajęły wojska niemieckie. 8 października 1939 r. Rajczę wraz z całą Żywiecczyzną wcielono do III Rzeszy.
Niemcy jeszcze jesienią 1939 r. przeprowadzili rejestrację wszystkich tutejszych Żydów. Przesiedlono ich na teren dawnego pałacu, gdzie utworzono obóz pracy przymusowej. Pracowali oni przy rozbiórce domów w Rycerce Dolnej. W styczniu 1940 r. okupanci nakazali Żydom noszenie białych opasek z niebieską gwiazdą Dawida. Następnie przesiedlono ich do getta w Suchej Beskidzkiej, skąd byli dalej transportowani do gett w Krakowie, Bochni i Chrzanowie. Na przełomie 1942 i 1943 r. trafili oni do obozów zagłady. W październiku 1940 r. w ramach Akcji Saybusch wysiedlono 115 rodzin polskich (razem 501 osób), a w ich miejsce osiedlono 26 rodzin niemieckich (119 osób). Druga taka akcja miała miejsce 29 października 1940 r. W maju 1945 r. wieś zajęły wojska sowieckie.

[madohora]

Rudka, lecznica dla gruźlicy płucnej (społeczna), klimat nizinny (180 m. n. p. m.) zaciszny, okolica lesista, gleba piaszczysta, Woj ew. warszawskie, kolej, poczta, telegraf i telefon Mrozy. Zakład leczniczy całoroczny, świeżo odnowiony i rozszerzony, pełne wyekwipowanie lecznicze, kilku lekarzy specjalistów,

[madohora]

Na terenie miejscowości znajduje się szpital mieszczący się w zabytkowym budynku ? wpisanym do Rejestru Zabytków 30 grudnia 1983 roku. Budynek ten powstał z inicjatywy Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego, które w 1902 roku uznało okoliczny klimat za doskonały do leczenia chorób płuc i podjęło decyzję o budowie sanatorium. Na czele Komitetu Budowy Sanatorium stanął dr Teodor Dunin. Plany budowy opracował Stanisław Lilpop. Pomoc w finansowaniu inwestycji ofiarował książę Stanisław Lubomirski, który jako właściciel okolicznych ziem podarował 10 ha ziemi w Rudce, oraz Emil Gerlach, który pomógł w zgromadzeniu potrzebnych 80 000 rubli. Otwarcie nastąpiło 29 listopada 1908 roku. Kuracjuszy od stacji w Mrozach dowoził tramwaj konny, poruszający się po torach kolejki konnej wybudowanej w celu dostarczania materiałów budowlanych w trakcie budowy sanatorium. Tramwaj ten kursował do lat 60. XX wieku. 10 sierpnia 2012 oficjalne została otwarta trasa tramwaju konnego łącząca Mrozy z Rudką umożliwiająca turystyczne przejazdy poprzez rezerwat Rudka Sanatoryjna.
W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa siedleckiego.

[madohora]

Rymanów, zdrojowisko, szczawy solankowo - alkaliczno - jodowe na Podkarpaciu, 400 m. n. p. m., kolej
peczta, telegraf i telefon w miejscu. Woj. lwowskie. Okolica górzysta i lesista, położenie słoneczne, zaciszne. Picie wód, kąpiele solankowe, słoneczno - powietrzne i światłolecznictwo. Wskazania: zołzy, gruźlica gruczołowa i surowicówek, nacieki pozapalne i pourazowe, choroby kobiece, niedokrewność i ozdrowiny. Gruźlicy płuc nie przyjmuje się. Czterech lekarzy, kolonja lecznicza dla dzieci, pensjonaty i wille: sezon od 15 maja do końca września, frekwencja około 2.000 osób.

[madohora]

Rymanów-Zdrój ? wieś uzdrowiskowa w południowo-wschodniej Polsce, położona w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Rymanów, nad rzeką Tabor, ok. 2 km na południe od miasta Rymanów, przy DW887. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie krośnieńskim. Siedziba rzymskokatolickiej parafii św. Stanisława Biskupa.

[madohora]

W 1872 Anna Potocka (1846-1926) i Stanisław Antoni Potocki, którzy podpisali kontrakt kupna Rymanowa, stali się założycielami Rymanowa-Zdroju. 16 sierpnia 1876 podczas spaceru Anny Potockiej (autorki "Mojego pamiętnika") z dziećmi jeden z synków Józef odkrył źródło lecznicze wody. Badania użyteczności wody trwały do 1879. Odkrycie źródeł mineralnych 16 sierpnia 1876 dało początek dziejom Rymanowa-Zdroju. Występowanie od wieków wód leczniczych w sąsiednim Iwoniczu-Zdroju skłoniło zamieszkałych od 1870 w Rymanowie właścicieli dóbr Annę i Stanisława Potockich do szukania podobnych źródeł w okolicznych górach i dolinie rzeki Taba (dziś Tabor). Wyjątkową okazję dał pobyt na dworze rymanowskim chemika Tytusa Sławika. Wykonana przez niego pobieżna analiza źródła nad brzegiem rzeki Taba, wykazała silne stężenie jodu i żelaza. Przeprowadzenia dokładnych badań chemicznych odkrytej wody dokonał w 1877 prof. dr Wesselshy, chemik wiedeński. Analiza w zupełności potwierdziła cenne zalety źródła. Rozpoczęto budowę pierwszych pensjonatów. Wykonano nową obudowę ujęć wodnych według wskazań prof. dr. Bolesława Lutostańskiego, rozdzielono spływające do jednej studni źródła mineralne na odrębne zdroje. Fontanna w Parku zdrojowym
W 1881 dr Bronisław Radziszewski dokonał trzeciego w historii uzdrowiska badania chemicznego składu zdrojów mineralnych. Nowo powstałe uzdrowisko odznaczone zostało na wystawie przyrodniczej w Krakowie w 1882 srebrnym medalem. W 1885 wybudowano pierwszą kolonię "Lwowską" inaugurującą lecznictwo dziecięce. W 1888 w parku zdrojowym w widłach Taboru i Czarnego Potoku wzniesiono gmach "Dworca Gościnnego". Pełnił funkcję domu zdrojowego. Powstało też wiele stylowych willi i pensjonatów. Wśród nich wyrażające się piękną architekturą secesyjną pensjonaty-wille "Pod Matką Boską" (obecnie sanatorium "Maria"), "Pogoń" i "Leliwa". Na przyległym do zakładu terenie i w okolicznych lasach wytyczono chodniki i ścieżki spacerowe. Syn Stanisława Antoniego Potockiego i Anny z Działyńskich Potockiej ? Jan Nepomucen Potocki h. Pilawa (1867-1942 w Rymanowie-Zdroju) ? został właścicielem Zakładu Zdrojowego w Rymanowie. W okresie działań I wojny światowej trzykrotnie przesuwała się przez Rymanów-Zdrój linia frontu. Przed końcem września 1914 dotarły tu wojska rosyjskie, które dokonały zniszczeń obiektów zdrojowych i stacjonujące tu w 1915 wojska rosyjskie, doprowadziły do całkowitej dewastacji uzdrowiska. Ponowne uruchomienie uzdrowiska nastąpiło w 1926. Oddano do użytku nowy zakład przyrodoleczniczy, a rok później nowy obiekt dziecięcy. Kościół pw. św. Stanisława widziany z parku w Rymanowie-Zdroju Pierwszą, drewnianą kaplicę dla kuracjuszy wybudowano na prawym brzegu Taboru poniżej Łazienek Zdrojowych. Budowę kaplicy murowanej rozpoczętą jeszcze przed I wojną światową ukończono w 1926. Poświęcenia świątyni dokonał ks. bp Karol Józef Fischer. W 1928 Rymanów-Zdrój został uznany za uzdrowisko posiadające charakter użyteczności publicznej. Na wschodnim stoku góry Mogiła otworzono w 1929 nowe sanatorium Związku Kasy Chorych "Gozdawa". Powstał nowy obiekt "Polskiego Towarzystwa Higienicznego" oraz wiele willi prywatnych. W latach poprzedzających II wojnę światową leczyło się tutaj w sezonie około 5 tysięcy osób. Willa "Opatrzność" i fontanna w Rymanowie-Zdroju Zakład Przyrodoleczniczy Eskulap
II wojna światowa doprowadziła uzdrowisko do ponownej ruiny. W dniu 7 września 1939 wkroczyły do uzdrowiska oddziały słowackie wspomagające Niemców. Od 1940 do 1942 uzdrowisko było nieczynne, zostało ponownie otwarte w 1943 i w tym czasie przebywała w nim krótkotrwale Emmy Göring, żona Hermanna Göringa[2]. Pod koniec wojny spłonął reprezentacyjny dom gościnny, wybudowany jeszcze przez Potockich ? kwaterujący w nim węgierscy żołnierze wywołali ogień. W latach 1936-1938 willa "Opatrzność" była siedzibą kurii Apostolskiej Administracji Łemkowszczyzny. W sąsiedniej willi "Gołąbek" zamieszkali po wojnie dawni właściciele uzdrowiska, Potoccy, których wypędzono z pałacu w Rymanowie. Po ustaniu działań wojennych przystąpiono do remontów ocalałych obiektów, zachowując ich dotychczasowy styl. Z sezonowego niegdyś kurortu, Rymanów-Zdrój już w pierwszym dziesięcioleciu powojennym stał się dziecięcym uzdrowiskiem czynnym przez cały rok. Przeprowadzono modernizację zakładu przyrodoleczniczego wyposażając go w nowoczesne urządzenia zabiegowe. W 1965 w rozbudowanym gmachu dawnych "Łazienek Mineralnych" uruchomiono sanatorium "Eskulap" dla dorosłych na 120 łóżek. W południowej części uzdrowiska wzniesiono nowe sanatorium dla dzieci "Polonia", a bardziej na wschód, na południowym zboczu Zamczyska, 300-łóżkowe sanatorium dziecięce "Zimowit". Powstały sanatoria branżowe, ośrodki Funduszu Wczasów Pracowniczych, spółdzielcze i turystyczne. W 1980 oddano do użytku nowo wybudowaną rozlewnię wód mineralnych, zlokalizowaną w Desznie (obecnie część wsi), na południe od uzdrowiska. Zakład prowadzi butelkowanie rymanowskich wód leczniczych "Tytus", "Klaudia" i "Celestyna" oraz napojów owocowych na bazie czystej wody ("Celestynka"). Rymanów-Zdrój istnieje faktycznie od 1876, ale dopiero 16 sierpnia 1996, w sto dwudziestą rocznicę odkrycia zdrojów mineralnych, uchwałą Rady Miejskiej w Rymanowie utworzono wieś Rymanów-Zdrój składającą się z obszarów dotychczasowych wsi Deszno, Wołtuszowa i południowej części wsi Posada Górna (nazwanej Rymanów-Zdrój) o powierzchni 1625 ha.

Sanatorium "Gozdawa", "Krystyna" oraz jeden z najstarszych obiektów sanatoryjnych, drewniana willa "Leliwa" są od kilku lat wyłączone z użytku, ich los nie jest rozstrzygnięty, prawdopodobnie trafią w ręce prywatne. 1. Szczyty położone w widłach Taboru i Czarnego Potoku: Żabia Góra (481 m n.p.m.) i dwuszczytowy Dział (673 m n.p.m. ? kulminacja wschodnia i 668 m n.p.m. ? kulminacja zachodnia).
2. Szczyty wyrastające na zachód od uzdrowiska: Mogiła (606 m n.p.m.) z Glorietką (572 m n.p.m.), Sucha Góra (611 m n.p.m.). 3. Szczyty otaczające uzdrowisko od strony wschodniej: Zamczyska (568 m n.p.m.), Kopiec (635 m n.p.m.).

[madohora]

Solec, zdrojowisko siarczano - słone, klimat nizinny, (160 m. n. p. m.), woj. kieleckie, niedaleko Wisły. Kolej Szczucin (16 kim.), lub Kielce (70 kim.), w sezonie autobusy. Poczta, telegraf i telefon w miejscu.- Kąpiele siarczano-słone, mułowe i sztuczne, CO, elektroterapja, picie wody. Komfortowe łazienki i wille, 2 lekarzy, apteka. Wskazania: gościec stawowy i mięśniowy, sprawy pozapalne i pourazowe, dna (gicht), zołzy, sprawy nerwowe pozapalne, furunkuloza i łuszczyca, choroby kobiece. Sezon od 20
maja do 20 września, frekwencja około 1.800 osób.

[madohora]

Solec-Zdrój ? wieś uzdrowiskowa w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie buskim, w gminie Solec-Zdrój[1], na łagodnym wzniesieniu na skraju Wyżyny Małopolskiej i Kotliny Sandomierskiej nad rzeką Rzoską, 17 km na południowy wschód od Buska-Zdroju. W latach 1975?1998 miejscowość położona była w województwie kieleckim. Miejscowość jest siedzibą gminy Solec-Zdrój.
Dziś Solec-Zdrój jest niewielką miejscowością liczącą niespełna 900 mieszkańców. Jest również siedzibą gminy uzdrowiskowej. Na kuracjuszy czeka 400 miejsc. W uzdrowisku leczy się choroby narządu ruchu i reumatyczne, jak również choroby skóry i alergię. W pobliżu uzdrowiska w wyniku przeprowadzonych badań geologicznych natrafiono na solankę o zawartości siarkowodoru 8-krotnie większą niż dotychczas eksploatowane źródła. Jest to unikalne ujęcie wód mineralnych tego typu na świecie.
zdrowisko Solec-Zdrój to niewielkie, zaciszne i bardzo spokojne uzdrowisko, oddalone od ośrodków przemysłowych i otoczone licznymi lasami. Obiekty uzdrowiska zlokalizowane są w Parku Zdrojowym, do którego przylega kompleks lasu sosnowego i miejscowy zalew wodny. Najcenniejszym bogactwem naturalnym uzdrowiska i podstawą kuracji są pozyskiwane tutaj wody lecznicze. Solecka siarka jest najsilniejszą dostępną wodą leczniczą w Polsce i jedną z najlepszych w Europie. Taką renomę zawdzięcza nie tylko stężeniu jonów siarczkowych, wynoszącym 103 mg/litr, ale także wysokiej mineralizacji. Posiada ona wysoką wartość leczniczą, szczególnie w schorzeniach narządu ruchu, schorzeniach reumatycznych oraz ortopedyczno-urazowych.

Od 1837 roku skutecznie leczone są tu: reumatoidalne zapalenia stawów, zesztywniające zapalenia stawów kręgosłupa, gościec tkanek miękkich, zapalenia korzonków nerwowych, stany pourazowe, dyskopatie, nerwobóle, choroby skóry, choroby układu krążenia i układu oddechowego, nerwice, zatrucia metalami ciężkimi oraz osteoporoza.

[madohora]

Swoszowice, zdrojowisko siarczane, pow. i woj. krakowskie, kolej, poczta, telegraf i telefon w miejscu.
Okolica pagórkowata, gleba przepuszczalna, lasy sosnowe. Kąpiele siarczane i okłady z mułu siarczanego, mięsienie. Wille, dworki wiejskie, lekarz zakładowy. Wskazania: gościec i dna (gicht),
iwa kulszowa, sprawy pozapalne, łuszczyca, czyraczność. Sezon: maj - wrzesień. Zdrojowisko zaciszne,

[madohora]

Swoszowice, Osiedle Uzdrowisko Swoszowice ? część miasta Krakowa oraz jednostka pomocnicza niższego rzędu wchodząca w skład Dzielnicy X Swoszowice. Obecnie jest jedynym w mieście prawnie wydzielonym osiedlem (nie powoduje to jednak żadnych skutków prawnych oraz nie funkcjonuje w świadomości mieszkańców). W Swoszowicach znajduje się jedno z najstarszych polskich uzdrowisk.
Pierwsze wzmianki o Swoszowicach pochodzą z Kodeksu Tynieckiego z 12 marca 1362 r. Pierwszym właścicielem był Wojciech de Swoszow (pochodzący ze stanu rycerskiego). W 1422 r. odkryto bogate złoża siarki wtedy też założono pierwsze kopalnie. (Obecnie siarkę wydobywa się tylko do celów leczniczych). Po obecności kopalni zostało jednak wiele pamiątek jak hałdy czy liczne nazwy ulic: Borowinowa, Szybisko czy Siarczanogórska. Najlepszym okresem dla Swoszowic były lata 1800-1831, gdy dr Feliks Radwański na wykupionych gruntach wybudował Zakład Kąpielowy funkcjonujący do dziś. Uzdrowisko zostało oficjalnie otwarte w 1811 roku. Początkowo uzdrowisko stało się jednym z popularniejszych. Zachwyt ten opadł na chwilę, w czasie powstania listopadowego, ale już w 1859 r. za sprawą dr Józefa Dietla Swoszowice odzyskały dawny blask dzięki budowie w 1875 r. linii kolejowej. W XIX w. Swoszowice były licznie zamieszkiwane przez Żydów, istniały tu także synagogi. Po koniec XIX w. wybudowano Fort Swoszowice, gdzie obecnie znajduje się ośrodek szkoleniowy. Do 1954 roku istniała zbiorowa gmina Swoszowice. Dnia 26 września 2006 r. obszar Swoszowic stał się pierwszą i jak dotąd jedyną w Krakowie jednostką pomocniczą niższego rzędu funkcjonującą w ramach dzielnicy. Ta jednostka pomocnicza niższego rzędu w ramach Dzielnicy X Swoszowice nosi nazwę Osiedle Uzdrowisko Swoszowice. Obecnie uzdrowisko zarządzane jest przez spółkę. Na jego terenie znajdują się dwa źródła wody leczniczej Zdrój Główny i Napoleon, które dostarczają unikatowych wód mineralnych bogatych w siarczan, wodór, węgiel, wapń, magnez. Zawartość siarki w wodach klasyfikuje Swoszowice na 5. miejscu na świecie, a 4. w Europie. W uzdrowisku leczy się także schorzenia reumatyczne za pomocą kąpieli z wykorzystaniem wód siarczanych i borowiny. W 2010 roku nastąpiła prywatyzacja Uzdrowiska - STP Investment SA z siedzibą w Bochni kupił większość udziałów Uzdrowiska, w 2014 stał się jedynym właścicielem Uzdrowiska Kraków Swoszowice wykupując pozostałe udziały od Skarbu Państwa. Mieszkańcy Swoszowic dalej czekają na rozwój swojego uzdrowiska. Obszar Swoszowic wynosi ok. 400 ha, zamieszkuje go ok. 3000 osób. W Swoszowicach znajduje się także stadnina koni, sekcja kolarska, korty tenisowe, klub piłkarski Krakus Swoszowice oraz park uzdrowiskowy o powierzchni 7 ha.

[madohora]

Szczawnica, zdrojowisko, szczawy alkaliczno - solankowe ; stacja klimatyczna, 500 m. n. p. m., w pobliżu
Pienin. Klimat słoneczny. Picie wód, wziewanie, kąpiele szczawne i rzeczne. Leżalnie, kwarcówki.

[madohora]

Szczawnica ? miasto uzdrowiskowe w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Szczawnica. Położone w Beskidach Zachodnich, nad potokiem Grajcarkiem. Pierwsze wzmianki o Szczawnicy pochodzą z 1413 roku, choć osady na tym terenie istniały już wcześniej. W połowie XIV wieku Szczawnica była parafią, by w 1529 roku stać się filią parafii krościeńskiej (do 1889 roku). W połowie XVI wieku istniała w Szczawnicy instytucja sołtysa i wybraniectwa (przywilej wolnego chłopa zwolnionego z pańszczyzny w zamian za służbę wojskową na rzecz króla). Po pierwszym rozbiorze Polski Szczawnica weszła w skład zaboru austriackiego. W 1828 r. Szczawnicę nabyli Stefan i Józefina Szalayowie, po śmierci Stefana Szalaya uzdrowisko przejął w 1839 r. syn Józef Szalay. To właśnie on jest uważany za twórcę uzdrowiska. W 1876 zapisał uzdrowisko krakowskiej Akademii Umiejętności. W 1909 r. od Akademii uzdrowisko kupił hr. Adam Stadnicki, po II wojnie światowej nastąpiło upaństwowienie zdrojowiska. Zmienił się społeczny przekrój kuracjuszy. Uzdrowisko nastawiło się głównie na leczenie chorób zawodowych górników i hutników. Gwałtowny rozwój miasta nastąpił już w latach 60 tych XX w. W 1960 roku uruchomiono sanatorium ?Hutnik?, w 1963 roku oddano do użytku Prewentorium Górnicze im. Pstrowskiego (m.in. z salą kinową). 1969 rok to data rozpoczęcia działalności położonego w samym centrum domu towarowego ?Halka? połączonego z restauracją i kawiarnią. W 1972 roku otwarto Muzeum Regionu Szczawnickiego. W 1973 roku rozpoczął działalność kompleks przyrodoleczniczy (obecnie w ruinie) przy ul. Zdrojowej. Jego wyposażenie balneologiczne i rehabilitacyjne było wtedy najnowocześniejsze w Polsce. W latach 1973-1982 Szczawnica została połączona administracyjnie z Krościenkiem, nosiła wtedy nazwę Szczawnica-Krościenko. W 1982 r. nastąpił ponowny podział miejscowości. 1 stycznia 2008 r. zmieniono rodzaj gminy Szczawnica z miejskiego na miejsko-wiejski, co w praktyce oznaczało zmniejszenie obszaru miasta i wyłączenie z niego dawnych wsi Jaworki i Szlachtowa (uzyskały ponownie status wsi) oraz Biała Woda i Czarna Woda (otrzymały status części wsi Jaworki). Granice miasta objęły 4 obręby ewidencyjne. Dnia 4 września 2012 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Bronisław Komorowski złożył w Szczawnicy oficjalną wizytę, podczas której między innymi uroczyście odsłonił obelisk upamiętniający pięćdziesięciolecie nadania miastu praw miejskich, który znajduje się na Promenadzie Spacerowej nad potokiem Grajcarek.

[madohora]

W Szczawnicy byłam jakoś tak w latach 90-tych zimą. Przyjechałam na miejsce, zdążyłam dojść do domku (mały, drewniany ale na szczęście ciepły) i....zasypało nas śniegiem a na dodatek wysiadł prąd. I tak całe trzy dni spędziłam w domku przy piecu odizolowana od świata. Na szczęście mieliśmy opał, jedzenie i świece.

[madohora]

Truskawiec (dzisiaj Ukraina), zdrojowisko solankowo - alkaliczne, stacja klimatyczna, podgórska na Podkarpaciu. (400 m, n. p. m.), w wojew. lwowskiem, Kolej, poczta, telegraf i telefon w miejscu. Zdroje pitne słono-alkalicznogorzkie, zdrój "Naftusia", alkalicznoziemna, silnie hipotoniczna. Kąpiele solankowe, solankowo - siarczane, mułowe (muł solankowo - siarczany) CO (sztuczne), wziewalnie solankowe, mechano-, foto- i masoterapja Lekarze specjaliści, apteka. Wskazania: otyłość, dna (gicht) gościec stawowy, mięśniowy i początki zniekształcającego, nieżyt krtani i oskrzeli zaburzenia okresu przekwitania u kobiet i mężczyzn, nieżyty żołądka i jelit, dróg moczowych sprawy pozapalne w miednicy małej .

[madohora]

Truskawiec[1] (ukr. ??????????) ? miasto w obwodzie lwowskim, w rejonie drohobyckim Ukrainy.
Położone u stóp Gorganów nad rzeczką Pomiarką, w odległości 90 km od Lwowa i 8 km od Drohobycza.
Pierwsze wzmianki pochodzą z roku 1427 jako część polskich dóbr królewskich. W 1827 roku powstały tu pierwsze niewielkie zakłądy kąpielowe oraz cztery domy dla gości. W 1835 roku powstał zalążek uzdrowiska. W 1836 roku Józef Micewski, przy wsparciu Agenora Gołuchowskiego rozpoczął budowę łazienek zdrojowych. W 1853 Truskawiec odwiedził młodszy brat cesarza Franciszka Józefa, arcyksiążę Karol Ludwik, co spowodowało znaczny wzrost przybywających kuracjuszy. W 1870 Truskawiec przeszedł w ręce skarbu państwa, a w 1911 zbudowano tu dworzec kolejowy. W 1913 przebywało tu 5 tysięcy gości. W II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą gminy wiejskiej Truskawiec w powiecie drohobyckim. 29 sierpnia 1931 roku w Truskawcu zamachowcy z OUN zastrzelili Tadeusza Hołówkę. Wczesnym wieczorem dwóch młodych ludzi przekradło się na teren pensjonatu prowadzonego przez siostry unickie. Weszli niepostrzeżenie do prywatnych pokoi i strzelili kilkakrotnie do odpoczywającego 42-letniego Hołówki. Napastnicy zostali ujęci dopiero półtora roku później podczas nieudanego napadu na pocztę i urząd skarbowy w Gródku Jagiellońskim. Do zamachu przyznali się wówczas schwytani Wasyl Biłas i Dmytro Danyłyszyn. W czasach Ukraińskiej SRR stare centrum zostało obudowane wysoką zabudową. 18 stycznia 2011 Rada Miejska Truskawca nadała honorowe obywatelstwo miasta Truskawiec Stepanowi Banderze. W parku zdrojowym znajduje się pomnik poświęcony Adamowi Mickiewiczowi, wystawiony w 1898 przez polskich mieszkańców Truskawca w setną rocznicę urodzin poety, jest on dziełem Tadeusza Barącza. W okresie II RP Truskawiec był najmłodszym i bardzo modnym uzdrowiskiem w Polsce. W okresie międzywojennym w Truskawcu zbudowano 286 wilii, hoteli i pensjonatów. W okresie dwudziestolecia międzywojennego Truskawiec trzykrotnie otrzymał złoty medal jako najlepsze uzdrowisko Polski. Wypoczywali tu m.in. Stanisław Wojciechowski, Józef Piłsudski (który leczył tu nieżyt żołądka), gościł premier Austrii z małżonką, prezydent Estonii i prezydent Turcji[3]. Innymi znanymi kuracjuszami byli: Leon Sapieha, Wincenty Witos, Ignacy Daszyński, Eugeniusz Bodo, Adolf Dymsza, Julian Tuwim, Stanisław Witkiewicz, Bruno Schulz, Zofia Nałkowska, Stanisława Walasiewiczówna, Halina Konopacka i Janusz Kusociński. Gościnne przedstawienia w uzdrowisku wykonywały teatry Bagatela z Krakowa i Rygier ze Lwowa. Od 1911 właścicielem uzdrowiska był Rajmund Jarosz. W 1925 zatrudnienie wynosiło 80 osób, a funkcje dyrektorów pełnili płk Emil Szwanda i Lukas. W 1928 roku uzdrowisko odkupiła spółka akcyjna, na czele której stał Rajmund Jarosz (założyciel pierwszego towarzystwa ubezpieczeniowego w przemyśle naftowym, późniejszy prezydent Drohobycza i prezes Związku Uzdrowisk Polskich).

[madohora]

Worochta, stacja klimatyczna górska, całoroczna i letnisko . Woj. stanisławowskie, nad Prutem u stóp Czarnohory Wzniesienie 750 m. n. p. m., dolina zaciszna, klimat zimą i latem słoneczny, szczególnie wczesna jesień bardzo słoneczna. Kolej, poczta, telegrai w miejscu. Lecznice społeczne i pensjonaty prywatne, dworki i domki góralskie. Lekarze specjaliści. Wskazania: gruźlica gruczołowa i płucna wczesna i łagodna, przewlekłe ozdrowiny po wysiękach opłucnych i otrzewnowych, przepracowanie. Zaburzenia sercowe i nerwowe dają przeciwwskazanie. Sezon całoroczny, główny: maj - październik
i grudzień - marzec.

[madohora]

Worochta (ukr. ????????) ? miejscowość uzdrowiskowa, osiedle typu miejskiego w zachodniej Ukrainie, należy do miasta na prawach rejonu Jaremcze, w obwodzie iwanofrankowskim, na 93 km kolei z Iwano-Frankiwska (dawnego Stanisławowa). Cerkiew św. Piotra i św. Pawła. Leży na Pokuciu na pograniczu Gorganów i Czarnohory, na wysokości 748 m n.p.m. Na stałe zamieszkuje ją około 5 000 osób. Otoczona jest przez Karpacki Park Narodowy. Worochta znana jest przede wszystkim ze względu na Hucułów, bywa uważana za ich stolicę. Jest znanym centrum sportów zimowych i jednym z ważniejszych ośrodków turystycznych kraju. Atrakcję stanowią 2 huculskie cerkwie, w tym jedna z XVII wieku oraz kamienny wiadukt kolejowy na Prucie z XIX wieku. W 1922 wybudowano tu skocznię narciarską (trzy lata wcześniej od Wielkiej Krokwi w Zakopanem). W 1928 r. Worochta została uznana za uzdrowisko posiadające charakter użyteczności publicznej. W okresie międzywojennym miejscowość znajdowała się w granicach Polski (podobnie jak przed zaborami) i była siedzibą gminy wiejskiej Worochta w powiecie nadwórniańskim województwa stanisławowskiego. Do lipca 1939 stanowiło garnizon macierzysty Batalionu KOP "Worochta". Od września 1939-1941 znalazło się pod okupacją sowiecką, a później od 1941-1944 pod okupacją niemiecką. W Worochcie znajdowała się willa Kazimierza Bartla - polskiego polityka, profesora i rektora Politechniki Lwowskiej, premiera pięciu rządów Rzeczypospolitej, zamordowanego przez niemieckich okupantów za odmowę współpracy. Tutaj także przebywał na długo miesięcznym leczeniu, chory na gruźlicę Jerzy Liebert - polski poeta okresu międzywojennego. Podczas niemieckiej okupacji Niemcy dokonali zagłady 653 żydowskich mieszkańców Worochty. W październiku 1941 roku rozstrzelano kilkaset osób. Pozostali w liczbie 248 zaginęli Tatarowie, gdzie zabrało ich gestapo. 29 września 1944 została zajęta przez wojska radzieckie. W nocy z 31 grudnia 1944 na 1 stycznia 1945 oddział UPA zabił w Worochcie 72 Polaków

[madohora]

Zakopane, uzdrowisko klimatyczne, wysokogórskie i stacja turystyczna, sportowa, letnia i zimowa. Województwo krakowskie, u stóp Tatr, kolej, poczta, telegraf i telefon w miejscu. Zasłonięte od wiatrów, obszerna dolina wysokogórska. Miasteczko sportowo - rozrywkowe w środku doliny (830 m. n. p. m.). Na otaczających pagórkach lecznice i pensjonaty dla kuracjuszów. Własne lecznice ma wojskowość, nauczycielstwo szkół powszechnyc, policja państwowa, pocztowcy, młodzież akademicka (ok. 180 osób), . dzieci 2 (lecznica Uniwersytetu Jagiellońskiego), lecznica Czerwonego Krzyża (2005 łóżek), daje pierwszeństwo i zniżki urzędnikom państwowym samorządowym; lecznica D-ra Hawranka dla otwartej gruźlicy, szpital klimatyczny dla lekkiej gruźlicy kostnej i płucnej, lecznica Kasy Chorych m. Warszawy, liczne pensjonaty lecznicze. Około 20 lekarzy specjalistów, kilka roentgenów, hotele dla
zdrowych. Wskazania: gruźlica płuc od poczatku aż do stanów schyłkowych 11 (wyłącznie), gruźlica opłucnej, otrzewnej, gruczołów, lekka kostna, dychawica oskrzelowana na tle gruźlicy. Ozdrowiny po chorobach, przepraconie, lekkie przypadki Basedowa, niedokrewność wtórna. Przeciwwskazania: końcowe okresy gruźlicy płuc, wysięki osierdziowe, zarośnięcie osierdzia, niedomoga krążenia, miażdżyca, rozedma płuc, gruźlica krtani postępująca, skłonność do krwotoków płucnych, poważniejsze stany neurasteniczne. Gimnazjum koedukacyjne dla młodzieży zagrożonej gruźlicą. Sezon całoroczny. Główne pory lecznicze czerwiec - wrzesień i styczeń - marzec.

[madohora]

Zakopane ? miasto w województwie małopolskim, siedziba powiatu tatrzańskiego. Zakopane jest największym ośrodkiem miejskim w bezpośrednim otoczeniu Tatr, dużym ośrodkiem sportów zimowych, od dawna nazywane nieformalnie zimową stolicą Polski. W granicach administracyjnych miasta znajduje się także znaczna część Tatrzańskiego Parku Narodowego (od Doliny Suchej Wody do Doliny Małej Łąki). W latach 1977?1994 miejscowość była siedzibą Gminy Tatrzańskiej. Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 26 737 mieszkańców i było drugim co do wielkości po Nowym Targu miastem Podhala.

[madohora]

Zakopane powstało jako osada na miejscu sezonowych osad pasterskich. Pierwszy (zaginiony) przywilej osadniczy wydał podobno Stefan Batory w 1578 r., który to przywilej został zatwierdzony przez króla Michała Wiśniowieckiego przywilejem osadniczym w 1670 r. (znanym tylko z odpisów ? nie zachował się oryginał). W 1676 r. wieś liczyła 43 mieszkańców (wraz z Olczą i Poroninem). Pierwotnie osada należała do króla, później do cesarsko-królewskiego skarbu austriackiego. W 1824 r. Zakopane wraz z częścią Tatr zostało sprzedane węgierskiej rodzinie Homolacsów. W XVIII wieku w Kuźnicach zbudowano hutę żelaza (w XIX wieku był to największy zakład metalurgiczny w Galicji). Rozkwit Zakopanego rozpoczął się w drugiej połowie XIX w., kiedy to właściwości klimatyczne Zakopanego zaczął popularyzować Tytus Chałubiński. W 1876 r. Towarzystwo Tatrzańskie otworzyło w Zakopanem szkołę snycerską. W 1886 r. zostało uznane za uzdrowisko. W 1889 r. Zakopane liczyło już 3000 mieszkańców. W tymże też roku kupił je na licytacji (wraz z dużą częścią Tatr) hrabia Władysław Zamoyski ? ?mąż opatrznościowy? Tatr polskich, który stworzył podwaliny obecnego parku narodowego. Według austriackiego spisu ludności z 1900 r. w 1075 budynkach w Zakopanem na obszarze 6491 hektarów (gemeinde i gutsgebiete) mieszkało 5768 osób (gęstość zaludnienia 88,9 os./km?), z czego 5531 (95,9%) było katolikami a 234 (4,1%) wyznawcami judaizmu[8]. W 1933 r. Zakopane uzyskało prawa miejskie.

W czasie II wojny światowej Zakopane stało się punktem przerzutowym na Węgry. Część górali wstąpiła do proniemieckiej organizacji Goralenvolku. W piwnicach hotelu ?Palace? mieścił się areszt Gestapo. Ze względu na okrutne tortury stosowane w czasie przesłuchań miejsce to zostało nazwane Katownią Podhala. Na początku marca 1940 w willi ?Pan Tadeusz? przy Drodze do Białego miała miejsce III Metodyczna Konferencja NKWD i Gestapo, na której omówiono metody pracy operacyjnej przeciwko polskiemu podziemiu i wymieniono się informacjami.

[madohora]

Pod koniec XIX wieku Zakopane stało się ośrodkiem kulturalnym, odwiedzanym (lub zamieszkanym) przez takie sławne postacie polskiej kultury jak: Henryk Sienkiewicz, Władysław Orkan, Stanisław Witkiewicz, Stefan Żeromski, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Jan Kasprowicz, Mieczysław Karłowicz, Karol Szymanowski, Stanisław Ignacy Witkiewicz i inni. Stanisław Witkiewicz (ojciec) jest autorem tzw. stylu zakopiańskiego (zwanego też od jego nazwiska witkiewiczowskim) w budownictwie. Z pobytem letników a później także osiedlającej się w Zakopanem inteligencji nastąpił rozwój turystyki i taternictwa. W 1873 r. zawiązało się Towarzystwo Tatrzańskie, którego celem było propagowanie wiedzy o Tatrach, badanie ich, ułatwienie turystyki, ochrona przyrody i popieranie miejscowego rozwoju. Wśród inicjatorów powstania Towarzystwa był Tytus Chałubiński, ks. Józef Stolarczyk, Walery Eljasz-Radzikowski i inni. Działalności tego Towarzystwa Zakopane zawdzięcza pierwsze oświetlenie, organizację poczty i telegrafu, budowę Dworca Tatrzańskiego. Rozwój taternictwa i powtarzające się wypadki były powodem powołania Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (1909). Inicjatorem jego powstania był przede wszystkim Mariusz Zaruski. Z pobytem letników związana jest także historia teatru w Zakopanem. Pierwsze przedstawienia wystawiane były przez zespoły amatorskie tworzone przez gości, ale już w 1892 r. Zakopane odwiedza zespół teatralny złożony z zawodowych aktorów. Powołany w 1900 r. Związek Przyjaciół Zakopanego zainicjował powstanie stałego teatru amatorskiego, a od 1904 r. sezonowego zespołu zawodowego. W Zakopanem występowała Helena Modrzejewska, Antonina Hoffman, Irena i Ludwik Solscy i inni. W latach międzywojennych działał w Zakopanem Teatr Formistyczny.
Z działalnością Związku Przyjaciół Zakopanego związana jest także budowa pomnika Tytusa Chałubińskiego i powstanie pierwszych stowarzyszeń sportowych.
Do najsławniejszych zabytków zaliczane są: barokowy drewniany kościółek obok Cmentarza Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku; góralska zabudowa drewniana; budowle w stylu zakopiańskim; wille (np. Koliba, Pod Jedlami, Atma i inne).

[madohora]

Żegiestów, zdrojowisko szczaw żelazisto - wapniowych nad Popradem, Koiej, poczta, telegraf i telefon w miejscu (linja kol. Nowy Sącz - Krynica). Wzniesienie 486 m. npm klimat zaciszny. Picie wód, kąpiele
szczawne (CO), borowinowe, wodolecznictwo, kąpiele rzeczne i słoneczne, powietrzne, elektroterapja, masaż, Wskazania: ozdrowiny i niedokrewność, przepracowanie, stany pozapalne jamy brzusznej i miednicy małej, nerwice narządu krążenia, nieżyt leluowy i miedniczek nerkowych, skaza moczowa. Sezon od 15 maja do końca września, zimowy od stycznia do marca.

[madohora]

Żegiestów (Żegiestów Zdrój) ? wieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Muszyna. Wieś biskupstwa krakowskiego w powiecie sądeckim w województwie krakowskim w końcu XVI wieku. W uzdrowisku Żegiestów prowadzone jest leczenie w kierunkach: choroby układu trawienia, choroby reumatologiczne, choroby nerek i dróg moczowych.
Na terenie uzdrowiska znajdują się udokumentowane naturalne surowce lecznicze, tj. szczawy o mineralizacji w granicach 1,0?2,3 g/dm?. Są to szczawy typu wodorowęglanowo-wapniowo- magnezowego lub wodorowęglanowo-magnezowo-sodowego. Uzdrowisko posiada 4 ujęcia wód leczniczych: źródło Anna oraz 3 odwierty: Żegiestów II, Zofia II, Andrzej II. Z uwagi na strukturę topograficzną Żegiestowa utworzono 2 strefy ochrony uzdrowiskowej. Pierwsza (A1-Ż) obejmuje tereny osiedla Żegiestów-Zdrój, a druga (A2-Ż) przysiółek Łopata Polska, gdzie znajduje się sanatorium ?Wiktor?. W 1924 r. Żegiestów został uznany za uzdrowisko posiadające charakter użyteczności publicznej.

[madohora]

KALISZ - Należy on do rzędu najstarszych miast w Królestwie Polskiem i pochodzeniem swojem sięga czasów, ginących hen we mgle przeszłości. Miasto, pierwotnie położone na lewym brzegu rzeki Prosny,
znanem było już w pierwszych wiekach ery chrześcijńskiej, jako ruchliwa handlowa osada, leżąca na trakcie, łączącym daleki wschód z państwami jako że przez Kalisz przechodziły karawany rzymskie, zbierając bursztyn u brzegów morza Północnego i Baltyckiego, wskutek czego u historyków rzymskich Plinjusza mlodszego i Klaudjusza Ptolomeusza spotyka się wzmianki o Kaliszu, zwanym przez nich "Calisia" i że nazwa ta wzięła początek od błot i moczarów, a właściwie kałuż, otaczających miasto.
Wreszcie traktem, idącym przez Kalisz, wiódł swoje zastępy związek hanzeatycki, z którym więc Kalisz, pozo stając w bezpośredniem zetknięciu, korzystał z dobrodziejstw tego w swej potędze ruchu handlowego i przyswajał sobie znaczenie ważnego ośrodka pośredniczącego punktu przechodniego.
Ze względu na różne wydarzenia, możemy historję Kalisza podzielić na cztery okresy, których przełomowe chwile rażąco i wyraźnie odrzynają jedną epokę od drugiej i przedstawiają nam
urozmaiconą historię miasta. Pierwszy z tych okresów, to czas od początku miasta do roku 1139, kiedy na skutek podziału całego państwa polskiego przez Bolesława Krzywoustego utworzonem zostało udzielne Księstwo Kaliskie. Zawiera on w sobie mniej pewne o Kaliszu szczególy, stwierdzając jego zapoczątkowanie go jako osady ruchliwej, handlowej, korzystającej ze sprzyjających warunków swego
geograficznego położenia i idącego przezezeń głównego traktu handlowego łączącego kraje germańskie ze wschodem.

[madohora]

W drugim okresie, ciągnącym się od czasów pierwszego księcia kaliskiego, Mieczysława Starego, do 18 wieku, znajdujemy już wyrażniejsze dzieje historyczne. Widzimy miasto Kalisz dość urządzone
i zamożne, któremu Bolesław Pobożny, dzielny i rozumny administrator, nadał znaczenie
Najważnieszym czynem działalności księcia Bolesława był to że ze względu na nizkie położenie miasta na lewym brzegu rzeki (obecnie wsie: Stare Miasto, Rypinek i Zawodzie) i częste zalewy, a stąd niezdrowy, bagnisty klimat, przeniósł je na prawy brzeg,. na którym miasto" pomimo różnych przewrotów i zmian, do dzisiaj istnieje. Tu wznosi Bolesław w roku 1253 pierwszą świątynię św .
Mikołaja , oddaną w roku 1358 za panowania Kazimierza Wielkiego kanonikom lateraneńskim, od których świątynia znana jest również pod nazwą kościoła Kanonickiego*), a w roku 1257 małżonka księcia Bolesława , Jolanta, buduje kościół drugi pod wezwaniem św. Stanisława wraz z klasztorem, w którym pomieszcza zakonników św. Franciszka. Obok istniejącego, ale już opustoszałego, zamku obronnego w starem mieście, na sześciu wzgórzach wzniesionego, Bolesław Pobożny zbudował w nowym mieście zamek książęcy, w którym po odpowiedniem przerobieniu go, mieści się obecnie gimnazjum męskie. Z prawodawczej działalności księcia zasługuje na zaznaczenie nadany w roku 1264 przywilej żydom, zabezpieczający ich od prześladowania i ucisku, oraz nadający im różne prawa. Następca Bolesława, książe Przemysław, zbudował ratusz z wieżą strażniczą w roku 1282, kościół i klasztor św. Ducha dla Kanoników regularnych i przy nich szpital dla chorych, ubogich i podrzutków.
Kalisz się rozszerza i zaludnia, wskutek czego, po wybudowaniu w nowem mieście kościoła pod wezw. Najśw. Marji Panny, do którego przeniesiono parafję ze Starego Miasta, drugą utworzono przy kościele św . Mikołaja (dekr. Arcyb. gni eźn . Swinki, 6 li stopada 1303 r.) .

[madohora]

Za rządów króla Władysława Łokietka Księstwo Kaliskie traci samodzielność po przyłączeniu go do posiadłości koronnych w charakterze województwa, to jednak Kalisz już jako miasto zamożne i potężne, pomimo najścia litwinów i krzyżaków w latach 1306 i 133 1, nie upada. Owszem pozyskuje znaczenie
ogólnopaństwowego ważniejszego środowiska, doznaje królewskiej opieki i za panowania Kazimierza Wielkiego zostaje otoczone murem obronnym, którego ślady dotąd gdzie niegdzie pozostały. W roku 1355 arcybiskup Jarosław Bogoja ze Skotnik na miejsce dawnego drewnianego Kościoła Najśw. Panny Marji funduje nowy murowany kościół do którego przenosi kollegjatę ze Stargo Miasta, wznosi pałac arcybiskupi (dzisiejszy gmach rządu g ub.) i szkołę miejską parafjalną, późniejszą kolonię akademicką
W roku zaś 1358 żydzi otrzymują przywilej na budowę synagogi, zgorzałej następnie w roku 1792.

[madohora]

Klasztor Kanoników w roku 1810 został skasowany. W tymże czasie Kalisz przechodzi klęskę morowego powietrza, stającego się przyczyną zawichrzeń i gwałtów; poważną w nich rolę odegrał głośny z okrucieństwa starosta kaliski, wojewoda poznański, Maćko Borkowic, skazany 25 lutego 1358 r. na
śmierć głodową. Pozatem Kalisz otrzymuje w 1462 roku przytułek pod wezwaniem, św. Trójcy dla sierot i zubożałych obywateli miasta, zamieniony w przyszłości na szpital, kościół Bernardynów w 1466
a w roku 1595 arcybiskup Stanisław Karnkowski wybudował kościół pod wezwaniem Św. Stanisława i Wojciecha, a przy nim gmach pod kolegjum Jezuitów, pod których zarząd oddano tamże umieszczoną szkołę: "kolonję akademicką", przekształconą przez nich na szkołę pięcio-klasową, o raz konwikt szlachecki wraz z "Bursą" dla ubogiej młodzieży.

[madohora]

W roku 1606 Małgorzata Zarębina wzniosła kościół i klasztor dla PP. Bernardynek pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia, zniesiony za rządów pruskich w 1804, a w roku 1631 Anna Sulimowska
ufundowała kościółek drewniany, przy którym Marcin Wierusz-Kowalski zbudował klasztor dla Reformatów. Do liczby ważniejszych przywilejów i nadań udzielonych miastu, należały:
przywilej Bolesława Pobożnego z r. 1264 brania po miarce soli od przewożących ją , oraz
darowanie w r. 1268 miastu 10 łanów ziemi pod wsią Kokaninem.
W rok u 1827 książe Przemysław darował miastu 4 łany we wsi Obrzec, a
w r. 1291 nadał prawo otworzenia 5 aptek.
Władysław Łokietek w roku 1298, potwierdza nadania, zniósł opłatę targową na rzecz państwa i
odstąpił miastu połowę dochodów z młynów, a obok tego uwolnił miasto od władzy sądowej starostów, nadając mu prawo miecza
W roku 1308 Henryk książe Głogowsk i podarował Kaliszowi wsie Obrzec i Tyniec.
Kazimierz Wielki, pomiędzy innemi, w roku 1338 nadal prawo ośmiodniowego jarmarku na św . Małaorzatę, w roku zas' 1451, w celu osłabienia wpływów jarmarków wrocławskich Kazimierz Jagiellończyk utwarza osobne jarmarki w Kaliszu, Poznaniu i Wieluniu,
W roku 1465 nadaje miastu prawo propinacji bez żadnej opłaty.
W roku 1540 Kalisz zostaje głównym punktem składowym towarów, przewożonych z Niemiec i Sląska; następnie Zygmunt August w roku 1555 nadał przywileje fabrykantom, sukna, w r. 1557 zatwierdził kupno przez miasto wsi Ostrowa. Obok tego król Zygmunt I W roku 1537 i Zygmunt August w roku 1559, wzruszeni stanem, miasta, wskutek wydarzonych pogorzeli, zwolnili dwukrotnie mieszkańców na lat 20 od opłaty podatkow. Sejm w roku 1565 ustanowił dwa jarmarki na konie i bydło: pierwszy w czwartek przed niedzielą palmową i drugi na św. Zofję. Władysław IV darował miastu młyny i nadał mu przywilej na połowę prawa kaduka tj na otrzymywanie połowy wakujących miejscowych sukcesji.

[madohora]

Wreszcie Michał Korybut w 1676 r. zezwolił na pobieranie przez miasto mostowego po trzy grosze od konia, przeznaczając dochód z tego źródła na utrzymanie mostów i budowli miejskich. Do ważniejszych wypadków historycznych w życiu Kalisza z dawnych jego czasów należy zawarcie pod Kaliszem 23 lipca
pokoju Polski z zakonem krzyżackim. Wysokiej powagi akt ten z epoki stosunków polskich z krzyżakami, zawarty przez Kazimierza Wielkiego z wielkim mistrzem zakonu Ludolfem Konigem, a sporządzony pod kierunkiem arcybiskupa gnieźnieńskiego Jarosława Bogorja ze Skotnik, nazwany został traktatem kaliskim. Wi roku 1358 Kazimierz Wielki przeniósł ze wsi Męka pod Sieradzem zakon księży kanoników regularnych, oddawszy do ich rozporządzenia kościół św . Mikołaja. W roku 1425 król Danji, Eryk VII, po powrocie z Palestyny przepędził w Kaliszu święta Wielkanocne razem z Władysławem Jagiełło.
W latach 1447, 1450 i .1465 odwiedzał miasto Kazimierz Jagiellończyk i ostatnim razem zawarł umowę z Konradem Czarnym w Oleśnicy, podług której tenże książe Konrad za swe prawa do ziem polskich po swej żonie, Małgorzacie Mazowieckiej, otrzymał 20000 czerwonych złotych.

[madohora]

Mając nadaną sobie autonomję miejską w szerokim zakresie oraz prawo sądu własnego, opartego na zasadach magdeburskiego prawa, Kalisz nabierał coraz większego znaczenia i powag i pod względem nie tylko przemysłowo- handlowym, ale kulturalnym, państwowym, będąc jednocześnie silnym punktem obronnym, odgrywającym w politycznym kierunku nie poślednią rolę. Dopiero począwszy od 16-go wieku szlachta i możnowładcy, zaniepokojeni rosnącą potęgą miast, podjęli z niemi walkę, która
spowodowała pogłębienie mieszcaństwa a co za tym idzie, stopniowy upadek miast. Wtedy Kalisz również odczuł zgubny wpływ ducha czasu, aż wreszcie za Jana Kazimierza nastaje i dla niego upadek, czyli początek trzeciego okresu, Momentem zaś jego charakterystycznym był rezultat wojny domowej pomiędzy królem Augustem II a Stanisław cm Leszczyńskim o tron Polski, rozegrany bitwą pod
Kaliszem w dniu 29 października 1706 r.

[madohora]

Po rozbiciu szwcdów, walczących pod jenerałem ArwidemAxelem Mardefcldem, ostatnie walki w pogoni wojska rosyjskiego: kałmuków i kozaków za szwedami, odbyły się w samem już mieście, które przytem zniszczonem zostało i uległo pożarowi. Następnie wydarzone powodzie i nowe pożary, a głównie pożar w 1792, przywiodły miasto do ruiny. W tym czasie przychodzi dla Kalisza nowa historyczna
chwila- przyłączenieroku 1793 województwa Kaliskiego do Prus. Kalisz wprawdzie podnosi się z wolna ze swego upadku, ale za to pod względem politycznym doświadcza ciężkiej próby dziejowej pod twardą dłonią pruskiej prześladowczej cywilizacji. W roku 1797 otwarto korpus kadetów w dawnem kolegjum jezuickiem, zalożono park miejski oraz wybudowano okazały gmach więzienny nowego systemu.
Do ważniejszych zaś wypadków historycznych należą:
1) koronacja cudownego obrazu św . Józefa, dopełniona uroczyście w dniu 15 maja 1796 r. na mocy bulli Papieża Piusa VI z d. 31 maja 1783 r. przez delegata papieskiego, opata kanoników lateraneńskich z Trzemeszna, ks. Michała Kosmowskiego, biskupa Martyropolitańskiego, oraz poświęcenie w dniu 20 tegoż miesiąca dzwonu dla Kollegjaty, z nadaniem mu imienia Józef;
2) oddanie gminie ewangelickiej na mocy breve tegoż Piusa VI z dn. 25 sierpnia 1797 roku przedelegat: papieskiego arcybiskupa gnieźnieńskiego, ks. Ignacego Krasickiego , kościoła po jezuitach, wzniesionego staraniem, jak powiedziano wyżej, arcybiskupa Karnkowskiego, którego pomnik w tymże
kościele dotąd się przechowuje, oraz utworzenie konsystorza wyznania ewangelicko-augsburskiego i reformowanego;
3) w roku 1800 miało miejsce w Kaliszu pierwsze przedstawienie teatralne polskie pod dyrekcją Wojciecha Bogusławskiego, dyrektora teatru narodowego, który ,w roku 1805 zbudował pierwszy teatr stały. Budynek ten drewniany, zbudowany na miejscu dawnego szpitala św. Ducha, który przeniesiono do gmachu po klasztornego PP. Bernardynek, na rogu dzisiejszej ulicy Babinej i Warszawskiej, rozebranego w roku 1816.
W 1806 konwentu kaliskich kanoników lateraneńskich i zburzenia kościoła ś w . Mikołaja zaprojektowany przez prezesa bmery kaliskiej von Nencke'go, który jakkolwiek uzyskał był aprobatę królewską, lecz wskutek oporu ze strony miasta, zaniechanym został..
W roku 1807 z woli Napoleona miasto zostaje stolicą departamentu w Księstwie Warszawskim. Obok bytności w Kaliszu króla Westwalskiego, Hieronima Bonaparte, w roku 1807, oraz w roku 1808 marszała Ludwika Davoust, księcia Auerstaedt, księcia łowickiego; w dniu 3 maja 1810 r goszono w Kaliszu króla saskiego, Fryderyka Augusta, jako wielkiego księcia warszawskiego, a następnie 20 sierpnia 1810 r. księcia Józefa Poniatowskiego, jako ministra wojny. W 1807 nastąpiło otwarcie nowego cmentarza katolickiego przy ówczesnym trakcie wrocławskim.
W roku 1808 dnia 10 maja obchodzony był uroczyście akt wprowadzenia kodeksu Napoleona, a w roku następnym odbył się w Kaliszu pierwszy za czasów Księstwa sejmik powiatowy.
Powstanie listopadowe, rzecz naturalna, jak na kraju całym, tak i na Kaliszu położyło swe znamię, tem bardziej, że do składu Rządu Narodowego należeli znakomici ziemianie kaliscy: Teofil Morawski i Wjrncenty Niemojowski, poseł Ziemi Kaliskiej roku 1820, trzeci zaś mianowicie Bonawentura Niemojowski również ziemianin i poseł był po ,księciu Czartoryskim prezesem tegoż Rządu; że dalej wskutek powstania wielu zagranicznych przerzemysłowców opuściło miasto w obawie przed niebezpieczeóstwem, żei ,wreszcice następstiwem powstania było zniesienie konstytucji 1815 roku, zamknięcie w Kaliszu korpusu kadetów i przemianowanie województwa w roku 1837 na gubernię, co wszystko razem wzięte, nie mogło wpłynąć dodatnio na rozkwit miasta, jednak miasto doznając chwilowego zastoju nie zamiera. Większe względnie w ujemnym kierunku miało znaczenie zniesienie guberni w roku 1844 na mocy rozkazu Cesarza Mikołaja. W 1866 na mocy ustawy z dnia 19/31 grudnia Kalisz powrca do rzędu miast gubernialnych. Z głośniejszych wydarzeń tego ostatniego okresu zanotować należyi powtó,rny przyjazd i uroczyste przyjęcie w Kaliszu Cesarza Aleksandra w dniu 10 listopada 1815 r., przyjazd w dniu 20 wrzenia 1833 T. Cesarza Mikołaja i zjazd tegoż Cesarza z Fryderykiem Wilhelmem III w 1835 r. Pamiątką zjazdów obydwóch Cesarzy z królem pruskim był pomnik-obelisk żelazny na placu św. Józefa, odsłonięty i poświęcony w roku 1841. W roku 1818 założono Towarzystvvo przyjaciół muzyki, na mocy postanowienia namiestnika oddano na cerkiew wyznawcom kościoła wschodniego, przeważnie grekom, budynek po dawnej Świątyni i klasztorze PP. Franciszkanek, skasowany przez rząd pruski. W dniu 4 lipca 1819 roku w kościele św. Mikołaja odbyła się k,o'nsekracja pierwszego biskupa kujawsko-kaliskiego ks. Wołłowicza, W 1825 powstaje w Kaliszu
Towarzystwo Dobroczynności, w roku 1849 zawieszone i powtórnie otwarte w roku 1879, a w r. 1827 Paipież Leoni XII żonę Bolesława Pobożnego księżną Jolantę aktem beatyfikacyjnym uznaje za błogosławioną. W roku 1831 pojawiła się w Kaliszu po raz pierwszy cholera; w 1833 powieszony został w Kaliszu jeden z dowódców oddziałów powstańczych, Antoni Winnicki; w roku 1833 urodził się sławny poeta polski Adam Asnyk (zmarły w Krakowie 2 sierpnia 1897 r.) ; w roku 1842 wykopano kanał rzeki,
chroniący od zalcewów, usypano groble, w roku 1847 zwiedził szkoły kaliskie wizytator, sławny pisarz Józef Korzeniowski; w roku 1851 otwarto przy kasie miejskiej kasę oszczędności; w następnym roku grasowała straszna cholera, z powodu której założono cmentarz choleryczny poza głównym cmentarzem katolickim, a drugi cmentarz otwarto na Tyńcu. jednocześnie w dniu 18 lipca wielki pożar w dzielnicy żydowskiej zniszczył wiele domów wraz z synagogą żydowską z czasów Kazimierza Wielkiego, powodując zarazem stłumienie groźnej epidemii; w tymże roku powstała fundacja z zapisu Ferdynanda Aleksjusza na nagrody dla sług za uczciwą służbę, długoletnią na jednem miejscu. W roku 1854 nieurodzaj klęskę głodu. Ludzie umjerali z braku pożywienia , którego, pomimo ofiarności ogółu, zdobyć nie mogli; drugą zaś klęską była powódź, dochodząca do 11 przeszło stóp nad poziom wody. Przyniosła ogromne straty. W roku 1855, założono przytułek dla starców i kalek; w roku 1858 utworzony został ogniowy komitet honorowy, mający na celu stworzenie straży ogniowej, a która jednak zapoczątkowaną została dopiero w roku 1864, dzięki inicjatywie Roberta Puscha; w roku 1860 otwarto wyższą szkołę żeńską, a w rokul 1864 przeniesiono do klasztoru franciszkanów zakonników
z Królestwa. Ostatni prowincjał tego zakonu ks. Franciszek Wołłyniec zmad w roku 1901 ; dwa zaś inne klasztory- Bernardynów i Reformatów zamknięto, przyczem ostatnich Bernardynów przeprowadzono
do innych klasztorów. Wedle spisu ludności w roku 1856, Kalisz miał mieszkańców 12 066, a w tem żydów 4 352 . Ogólna ta cyfra w roku 1867 wzrosła do 13 652, a w roku 1870 do 16 688. W roku 1871 wprowadzono w miescle oświetlenie gazowe, w roku 1872 targi z Rynku Starego przeniesiono na Nowy Rynek czyli plac ś w , Mikołaja. Rok 1873 był obchodem uroczystości jubileuszowej na cześć Kopernika i otwarciem przez profesora Edwarda Pawłowicza gimnazjum prywatnego, zamienionego następnie na szkołę realną, na miejsce Której w roku 1893 przeniesiono szkołę realną i rządową z Włocławka. W 1877 nastąpiło poświęcenie Soboru prawosł awnego pod wezwaniem ŚŚ. Piotra i Pawła, oraz otwarcie Kaliskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża. W tym roku powstało Towarzystwo gubernialne lekarskie,
jak również odział warszawskiego Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami.
W roku 1900 odbyła się w Kaliszu wystawa archeologiczna, zapoczątkowana staraniem posła ,
Alfoma Parczewskiego w sali ratusza miejskiego,
W roku 1912 dn. 8 września nastąpiło otwarcie okazałego gmach u Stowarzyszenia rzemieślników wraz
z wystawą rzemieślniczą.
W Parku Miejskim w Kaliszu otwarto również Zakład Hydorpatyczny. Do zakładów przemysłowych doliczyć trzeba 78 hoteli, cukierni, traktjerni, garkuchni i szynków,

[madohora]

KARKONOSZE ŚNIEŻKA

[madohora]

KARKONOSZE NA STAREJ POCZTÓWCE - SZKLARSKA PORĘBA WODOSPAD SZKLARKI

[madohora]

ŁEMKOWIE

Źródło zdjęcia: Polona.pl - domena puliczna

[madohora]

CHATA ŁEMKOWSKA OKOLICE KOMAŃCZY

[madohora]

ZABUDOWANIA ŁEMKOWSKIE - TYLICZ LATA 80/90

zdjęcie pochodzi z mojego domowego archiwum

[madohora]

OKOLICE TYLICZA

[madohora]

[madohora]

DROGA W OKOLICACH TYLICZA

[madohora]

FONTANNA W KRYNICY LATA 80/90

[madohora]

CERKIEW W TYLICZU

[madohora]

CERKIEW W TYLICZU

[madohora]

CERKIEW W TYLICZU

[madohora]

Czarny Dunajec – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Czarny Dunajec. Położona jest w południowej Małopolsce w regionie geograficznym Kotlina Nowotarska i historyczno-etnograficznym Podhale. W okresie zaboru austriackiego była siedzibą tzw. „państwa czarnodunajeckiego”. W latach 1880–1934 miejscowość miała prawa miejskie. W okresie międzywojennym stacjonował w miejscowości komisariat Straży Granicznej oraz funkcjonowało kolejowe przejście graniczne Czarny Dunajec-Suchá Hora. Czarny Dunajec jest miejscem urodzenia Karola Zająca, Józefa Rafacza oraz Stanisława Cikowskiego. W 2016 r. Czarny Dunajec uzyskał wraz z sołectwem Piekielnik w gminie Czarny Dunajec status obszaru ochrony uzdrowiskowej („Obszar Ochrony Uzdrowiskowej Czarny Dunajec”)

[madohora]

CZARNY DUNAJEC CENTRUM

[madohora]

Cmentarz żydowski w Czarnym Dunajcu – został założony w drugiej połowie XIX wieku i znajduje się na północ od miejscowości przy drodze wylotowej na Rabkę. Podczas drugiej wojny światowej był miejscem masowych egzekucji, a w okresie powojennym uległ znacznej dewastacji, skutkiem czego do naszych czasów zachowała się tylko jedna macewa z inskrypcją w języku hebrajskim oraz podstawy kilku innych.

[madohora]

Parafia pw. Najświętszej Trójcy w Czarnym Dunajcu - rzymskokatolicka parafia położona w Czarnym Dunajcu, na początku był tam drewniany kościół założony w 1552 roku, kilka wieków później a dokładnie 9 listopada 1787 roku, kościół uległ spaleniu, następnie zbudowano nowy kościół w 1887 roku, ukończono budowę w 1871 roku przez ks.proboszcza Jana Komperdę. Od 1994 roku proboszczem został Józef Gil,który przeprowadził wiele remontów w świątyni. Od 2005 roku proboszczem został ks.Kazimierz Koniorczyk, który przeprowadził małe zmiany dokoła kościoła(nowy chodnik), zmarł 30 grudnia 2007 roku po ciężkiej chorobie. Obecnie nowym proboszczem jest ks.Krzysztof Kocot.

[madohora]

PARAFIA ŚWIĘTEJ TRÓJCY W CZARNYM DUNAJCU

[madohora]

KOŚCIÓŁ PRZENAJŚWIĘTSZEJ TRÓJCY W CZARNYM DUNAJCU

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

CZARNY DUNAJEC WNĘTRZE KOŚCIOŁA

[madohora]

CZARNY DUNAJEC KAPLICZKA ŚWIĘTEGO FLORIANA

[madohora]

CZARNY DUNAJEC - ŚWIĘTY FLORIAN

[madohora]

[madohora]

POMNIK POŚWIĘCONY LEGIONISTOM OKRĘGU CZARNODUNAJECKIEGO

[madohora]

Nowy Targ – miasto w województwie małopolskim, siedziba powiatu nowotarskiego oraz gminy wiejskiej Nowy Targ. Główny ośrodek handlowy, komunikacyjny i przemysłowy Podhala. Nowy Targ, potocznie zwany przez górali Miastem jest historyczną stolicą Podhala. W okresie lokacyjnym miasto nosiło nazwę niem. Neumarkt, zaś w okresie zaboru austriackiego było nazywane przez miejscowych Żydów jid. Neimarkt. Liczący ponad 30 tys. mieszkańców Nowy Targ jest największym miastem Podhala. Nowy Targ był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego.

[madohora]

Początki osadnictwa na terenach dzisiejszego Podhala sięgają XIII wieku, kiedy to z opactwa w Jędrzejowie przybyli cystersi. Założyli klasztor w Ludźmierzu, a w 1254 Bolesław Wstydliwy zezwolił im na zakładanie nowych osad.
Już w 1233 wymieniana jest leżąca w tym miejscu osada o nazwie Stare Cło (Antiquum Theoloneum) lub Długie Pole. Była ona prawdopodobnie położona na prawym brzegu Białego Dunajca, na wschód od obecnego centrum miasta. Osada została założona przez cystersów ze Szczyrzyca, lokowana na prawie niemieckim (magdeburskim) w drugiej połowie XIII wieku, miała komorę celną przy szlaku handlowym ze Śląska na Węgry, którym wywożono sól i ołów, a sprowadzano wino. Jeszcze w 1338 znajdował się tam oddzielny kościół św. Leonarda, a sołtysem w tym czasie był człowiek o imieniu Günter. Według źródeł historycznych z XVII wieku osada Nowy Targ (Novum Forum) została zniszczona przez Tatarów w 1287. Pierwsza wzmianka o istnieniu parafii, a zarazem Nowego Targu (lokowanego na prawie niemieckim) pochodzi z 1326. Po dojściu do władzy Kazimierz Wielki przejął własności cystersów. W ten sposób Nowy Targ, jak i całe Podhale, stał się w 1335 własnością królewską i tak zostało aż do rozbiorów. W 1337 zadecydowano o przeniesieniu miasta, w 1346 połączono go z leżącą niedaleko osadą Stare Cło, a Kazimierz Wielki nadał powtórny przywilej lokacyjny (22 czerwca). W ten sposób powstało nowe miasto z rynkiem i kościołem parafialnym (św. Katarzyny). Miasto zostało lokowane między Białym i Czarnym Dunajcem na 150 łanach frankońskich, które wcześniej należały do miejscowości Nowy Targ i Stare Cło. Zasadźcą był Dytrych, syn Dytrycha Szyi. Parafię w Starym Cle w 1350 przyłączono do parafii nowotarskiej, a od 1354 wymieniane są jako połączone.

[madohora]

Miasto, jako ważny ośrodek handlowy znajdujący się blisko granicy z Węgrami, otrzymywało od królów polskich wiele przywilejów. Dzięki temu mógł rozwijać się handel i rzemiosło. Król Kazimierz Wielki zwolnił nowotarżan od płacenia cła krakowskiego, a także pozwolił na organizowanie corocznego jarmarku na 25 XI (św. Katarzyny), który trwał osiem dni. W 1487 Kazimierz IV Jagiellończyk potwierdził dotychczasowe prawa miasta, nadał mu prawo magdeburskie i usunął ciężary prawa polskiego, a także ustanowił drugi jarmark 25 lipca (św. Jakuba) oraz nadał przywilej organizowania czwartkowego targu, który odbywa się do dzisiaj. W 1494 Jan I Olbracht potwierdził prawa i przywileje miasta. W 1521 Zygmunt I Stary pozwolił wójtowi pobierać myto na drodze prowadzącej na Węgry przez Orawę w wysokości 1 grosza polskiego od wozu i 1 denara od konia, w zamian za naprawianie dróg i mostów. Od 1533 obcy kupcy nie mogli omijać miasta. Zwolniono wójta od świadczeń dla wojska. Zygmunt Stary pozwolił spółce, w której członkiem był Jan Burian z Nowego Targu, na poszukiwanie metali w Karpatach i na Spiszu, a w 1588 podobny przywilej nadał Zygmunt III Waza. Wcześniej, w 1576 Stefan Batory potwierdził statut cechu rękodzielników. Od 1593 miasto miało prawo składu soli, ołowiu i śledzi, a od 1603 też wina. W 1613 Zygmunt Waza potwierdził statut cechu zbiorowego Nowego Targu. Król Jan II Kazimierz Waza wprowadził trzeci jarmark w Niedzielę Białą (pierwsza niedziela po Wielkanocy). Ostatni przywilej, pozwalający na organizowanie 12 jarmarków w roku, nadał król Stanisław August Poniatowski w 1772, gdy miasto było już pod obcą administracją.

[madohora]

Pierwszymi wójtami Nowego Targu byli potomkowie zasadźcy Dytrycha. W 1424 wójt Mikołaj sprzedał wójtostwo staroście nowotarskiemu Ratułdowi. On i jego potomkowie łamali prawa chłopów, wciąż powiększali pańszczyznę, wprowadzali nowe daniny i robocizny i z tego powodu toczył się ciągły spór między mieszkańcami a kolejnymi starostami. Podobnie było też później za starostów Pieniążków, Komorowskich i Kazanowskich. W tym czasie, w 1448 powstał dekanat w Nowym Targu. Prawdopodobnie pod koniec XV w. postawiono kościół św. Anny. Na przełomie XV i XVI wieku miasto liczyło ok. 500 mieszkańców, w ciągu roku organizowano 7 jarmarków. Starostwo objęli członkowie rodziny Pieniążków, którzy zakładali nowe wsie i ostatecznie wykupili urząd wójta w 1525, łącząc go z urzędem starosty. W 1586 powstała w Nowym Targu komora celna w miejsce dawnej podkomory, podległej komorze w Myślenicach. W XVI wieku miasto liczyło ok. 800 mieszkańców. Na początku XVII wieku powstało osiedle Gazdy. W 1616 starostą został Stanisław Witowski. W 1624 powstał w mieście pierwszy cech kuśnierski, a urząd starosty objął Mikołaj Komorowski. Zabiegał o zwiększenie dochodów z dzierżaw starostwa, co było przyczyną wielkiego niezadowolenia mieszczan i chłopów. Słali oni ciągle skargi na starostę, który jednak nic sobie nie robił z wyroków sądowych. Trwało to aż do jego śmierci w 1633 Następcą Komorowskiego został Tomasz Zamoyski, syn hetmana Jana Zamoyskiego. Następnie starostą był Adam Kazanowski, który usuwając sołtysów zwiększał liczbę folwarków. Przeciwko jego praktykom występowali górale nowotarscy. Później przez rok starostą był książę Jeremi Wiśniowiecki. Wówczas wydarzył się bunt Kostki Napierskiego, który był stronnikiem Chmielnickiego. 16 czerwca 1651 wyprowadził on chłopów z Nowego Targu i zaatakował zamek w Czorsztynie. Został schwytany i zginął wbity na pal. W 1655 nowotarżanie wzięli udział w antyszwedzkim powstaniu pod wodzą Gabriela Woyniłłowicza. W latach 1650–1666 starostami byli Adam Kisiel, Jan Wielopolski, Władysław Łukowski, Michał Ossoliński i Stanisław Witowski. Następnie urząd ten przejęli Wielopolscy. Starościna Maria Wielopolska obniżyła robociznę chłopom i dała im przywilej propinacyjny. Później starostwo trafiło w ręce rodziny Wiśniowieckich i Radziwiłłów. Anna Radziwiłłowa wprowadziła na Podhalu gospodarkę czynszową. Na przełomie XVII i XVIII wieku powstało osiedle Oleksowa (dziś Oleksówki). Wcześniej wypalany tam był węgiel drzewny. Około lat 50. XVIII wieku miasto liczyło ok. 1000 mieszkańców. W 1759 jezuici założyli w mieście misję. W 1766 Franciszek Rychter został ostatnim starostą nowotarskim.

[madohora]

Wraz ze schyłkiem Rzeczypospolitej szlacheckiej w XVII i XVIII wieku następował powolny upadek Nowego Targu. Przyczyniały się do tego liczne nieszczęścia spadające na miasto. Pierwszy wielki pożar zdarzył się w 1601, niszcząc stare akta miejskie i większość budynków, w tym kościół parafialny, szpital, ratusz i dwór. W 1656 do Nowego Targu dotarli Szwedzi, który złupili i spalili, a wielu mieszkańców wymordowali. Kolejne pożary zdarzały się w latach 1673, 1696, 1710 i 1719, za każdym razem niszcząc przynajmniej połowę zabudowań, z czego ten ostatni ponownie zniszczył kościół. W 1710 w Nowym Targu wybuchła epidemia dżumy, natomiast w czasie konfederacji barskiej miasto złupili Rosjanie. Ostatni wielki pożar zdarzył się w 1784 i zniszczył ponad 380 budynków, kościół i dwór. W 2. połowie XVIII wieku miasto zaczęło podnosić się ze zniszczeń. W 1761 rozpoczęto renowację kościoła, a w 1767 wybudowano drewniany ratusz, istniejący do 2. połowy XIX wieku. Miał dwa piętra, a w jego podziemiach znajdowało się więzienie i skład wina.

[madohora]

Już w 1769 zastawione tereny Spisza administrowane przez Rzeczpospolitą zostały zwrócone przez Austrię Węgrom, rzekomo w celu utworzenia kordonu sanitarnego dla panującej wówczas w Polsce zarazy. Rok później również ziemia nowotarska znalazła się poza granicami Polski, na dwa lata przed I rozbiorem Polski. Wtedy tereny te zostały połączone z Galicją i trafiły pod administrację austriacką. Starostwo trafiło pod zarząd austriackiego prefekta, a jego majątek został skonfiskowany przez państwo (sprywatyzowano go później w 1819). Chociaż władze austriackie zachowały przywileje Nowego Targu, miasto musiało opłacać świadczenia dla państwa i dostarczać rekrutów do armii. Po pożarze w 1784 starosta sądecki Austriak Tischirsch von Siegstetten zainicjował przebudowę miasta. Nadał miastu nowy plan siatki ulic, nie pokrywający się z dawnym układem budynków. Został wtedy powiększony rynek. W 1790 wyprowadzono cmentarz z centrum miasta, zgodnie z polityką józefinizmu. W pierwszej połowie XIX w. Nowy Targ i Podhale nawiedziła kolejna seria klęsk żywiołowych. W 1819 powstały odrębne władze miejskie, jednocześnie jednak miasto pozbawiono zarządu nad większymi majątkami ziemskimi. Zmieniło się to dopiero w 1854, kiedy to w Nowym Targu powstało starostwo. W 1840 miasto osiągnęło liczbę 2 tys. mieszkańców. W 1847 zakończył się trwający od połowy XVIII wieku konflikt z Waksmundem o tereny na wschód od potoków: Kowańca i Białego Dunajca. Nowotarżanie wygrali, ponieważ waksmundzianie przedstawili sądowi sfałszowany akt lokacyjny swojej wsi. Po Wiośnie Ludów zniesiono pańszczyznę, a gdy Galicji przyznawano autonomię w 1867 powstał powiat z siedzibą w Nowym Targu oraz sąd. W 1872 miasto kupiło jaz na Czarnym Dunajcu, dzięki czemu możliwe było zbudowanie młyna, tartaku, browaru i elektrowni. Istniały także liczne młyny i folusze nad potokiem Kowaniec. Choć już w 1842 wybudowano szkołę ludową, to w 1880 ponad ½ mieszkańców nie umiała pisać i czytać. Od tego roku na terenie dzisiejszego lotniska znajdował się poligon cesarsko-królewskiej artylerii z twierdz w Krakowie i Przemyślu. W 1881 w mieście zaczęła działać straż ogniowa. Po 1884 powstał nowy murowany ratusz, o kształcie takim jak obecnie. W 2. połowie XIX wieku miasto liczyło ok. 5 tys. mieszkańców. Od 1892 działało w Nowym Targu Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, a w 1908 oddano do użytku budynek sokolni. Mieściło się tam m.in. kino. W 1897 przy dzisiejszym placu Słowackiego wybudowano nową szkołę powszechną, a w 1912 zburzono starą celem poszerzenia placu. W 1899 oddano do użytku linię kolejową Chabówka-Zakopane. Po 30 latach starań, w 1904 utworzono (pierwsze na Podhalu) gimnazjum o profilu humanistycznym, a w 1912 wybudowano bursę gimnazjalną dla uczniów spoza miasta. W 1911 powstał w Nowym Targu Związek Podhalan z prezesem Władysławem Orkanem, a od 1913 ukazywała się „Gazeta Podhalańska”. W roku tym dzięki członkom „Sokoła” utworzono Związek Drużyn Podhalańskich, które weszły później w skład II Brygady Legionów. W 1914 oddano do użytku szpital, a miasto osiągnęło liczbę ponad 9 tys. mieszkańców.

[madohora]

W czasie I wojny światowej u boku Austriaków walczyły drużyny strzeleckie Piłsudskiego, w tym drużyny podhalańskie pod wodzą Andrzeja Galicy. W gimnazjum nowotarskim zorganizowano szpital Czerwonego Krzyża. Po wybuchu wojny w więzieniu austriackim (obecnie Młodzieżowy Dom Kultury) przetrzymywany był przez krótki czas Włodzimierz Iljicz Lenin. Pod koniec 1914 Rosjanie zostali pokonani w bitwie pod Limanową, a w maju 1915 pod Gorlicami i zaczęli wycofywać się na wschód. W 1918 państwa centralne zostały pokonane na froncie zachodnim i w nocy z 31 października na 1 listopada Nowy Targ opanowały wojska polskie. Mieszkańcy miasta brali udział w walki o granice nowo powstałej Polski, wśród nich było 40 uczniów gimnazjum.

W 1920 w Nowym Targu powstało Koło „Gorce” Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. W mieście działały także Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne i Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast”. W latach 1921–1931 działało żeńskie Seminarium Nauczycielskie. W 1924 wybudowano pierwsze schronisko na Turbaczu (które spłonęło w 1933), a w 1925 utworzono rezerwat „Na Czerwonem” (później „Bór na Czerwonem”). Rok później wybudowano szkołę powszechną na Kowańcu. W 1927 powstał tartak, a w 1930 cegielnia i lotnisko nowotarskie. W tym samym roku poświęcono plac pod budowę nowego kościoła. W 1932 powstał klub sportowy Podhale Nowy Targ i budynek Komunalnej Kasy Oszczędności (dziś Urząd Miasta). W trakcie jego budowy odkryto kilka monet rzymskich z IV wieku. Miały one znaleźć się w zbiorach gimnazjum, a w czasie wojny zaginąć. W 1934 odsłonięto w Rynku pomnik Orkana, a w 1935 powstała Wysokogórska Szkoła Rolnicza w Kokoszkowie.

[madohora]

1 września 1939 około godziny 16:30 Nowy Targ zostały zajęty bez walki przez Niemców. W czasie okupacji Podhale stało się punktem przerzutu na Węgry ludzi będących w konflikcie z nową władzą i odcinkiem na trasie kurierów utrzymujących łączność rządu emigracyjnego w Londynie z polskim państwem podziemnym. Niemcy rozpoczęli wśród górali akcję germanizacyjną pod nazwą Goralenvolku. Miał być to tzw. naród góralski, który był różny od Polaków i pochodził tak jak Niemcy od Gotów. Na czele górali, którzy przyjęli kenkarty z literą „G” stanął Komitet Góralski (Goralisches Komitee) z prezesem Wacławem Krzeptowskim, mający siedzibę w Zakopanem. Jednak nie wszyscy górale poszli na współpracę z hitlerowcami i w 1941 Nowy Targ stał się siedzibą konspiracyjnej Konfederacji Tatrzańskiej na czele z Augustynem Suskim, mającą na celu walkę z Goralenvolkiem. Wydawała ona podziemne pisma „Na placówce”, „Wiadomości Polskie” i „Der freie Deutsche” (w języku niemieckim). Organizacja została rozbita w 1942, a jej członkowie wraz z przywódcą zostali aresztowani i zamordowani lub wywiezieni do Auschwitz. Części członków udało się jednak uciec do lasu, był wśród nich Józef Kuraś „Ogień”. Na terenie więzienia nowotarskiego Niemcy wykonywali egzekucje. W latach 1941–1942 w mieście istniało getto żydowskie.

29 stycznia 1945 miasto zostało wyzwolone spod okupacji hitlerowskiej przez oddziały 1armii gwardii IV Frontu Ukraińskiego Armii Czerwonej[14]., które wkroczyły do Nowego Targu od strony Kowańca, przeprowadzone przez Gorce przez oddział „Ognia”. W czasie walk o miasto zginęło 237 żołnierzy radzieckich (pochowanych na cmentarzu komunalnym). Ku ich czci w 1945 roku wzniesiono na placu Słowackiego pomnik[15]. W czasie II wojny światowej zginęło 130 nowotarżan narodowości polskiej i prawie cała ludność żydowska miasta.

[madohora]

Pierwsi Żydzi pojawili się w Nowym Targu w czasie jego lokacji w 1346. Starosta Adam Kazanowski zasłynął jako pierwszy, który zaczął sprowadzać ich na Podhale. Społeczność żydowska dynamicznie się rozwijała, w 2. połowie XIX wieku w Nowym Targu mieszkało ok. 400 Żydów (7% ogółu ludności miasta), a u progu I wojny światowej ponad 1300 (15%). Przed I wojną pobieranie myta za przejazd przez mosty na Czarnym i Białym Dunajcu było zajęciem Żydów, m.in. Szai Ajzensztoka, opisanego przez Jana Kasprowicza. W okresie międzywojennym prawie wszystkie kamienice w Rynku i większość sklepów znajdowały się w rękach żydowskich, byli oni właścicielami ok. 30% podmiotów gospodarczych. W czasie okupacji Żydzi zostali skierowani do obozu pracy na Borze w Nowym Targu. Później Niemcy utworzyli w maju 1941 getto żydowskie w okolicach ul. Krasińskiego, w którym zgromadzono ok. 2500 ludzi. Zostało ono zlikwidowane 30 sierpnia 1942. Część Żydów wysłano do obozu koncentracyjnego w Bełżcu, a resztę rozstrzelano na miejscu na cmentarzu żydowskim. Dokonano egzekucji od 400 do 2000 osób, pochowanych później w masowym grobie. Jedynym Żydem, któremu udało się uciec z rozstrzeliwania był Dawid Grasgrin, przed wojną handlarz dorożkami i końmi. Ukrył się w miejscowości Czerwony Klasztor na Słowacji, a po wojnie powrócił do Nowego Targu. Został przewodniczącym Gminy Żydowskiej i rozpoczął starania o zwrot synagogi, która w okresie PRL-u zamieniona została na kino. W swoim domu przyjmował Żydów będących w drodze do Palestyny i powracających na Podhale po wojnie, gdyż ich własne domy zostały już zajęte. Został zastrzelony w swoim mieszkaniu 10 lutego 1946 przez „Ognia” (Józef Kuraś), członkowie oddziału „Ognia” ukradli mu 7500 złotych, konia i wóz.

Obecnie istnieje Ziomkostwo Żydów Podhalańskich w Izraelu, które w 1990 ufundowało na kirkucie pomnik. W mieście istnieje także duża społeczność cygańska, należąca do Bergitka Roma. Pierwotnie mieszkali w Kotlarce nad Robowem, w dzielnicy Kowaniec, gdzie zajmowali się robieniem kotłów. W czasie Polski Ludowej zostali przeniesieni na osiedle Topolowe, gdzie mieszkają do dzisiaj.

[madohora]

Po wojnie władzę w mieście objęli komuniści. Na czele Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego miał stanąć Józef Kuraś ps. „Ogień”, który miał zastąpić dotychczasowego szefa, Stanisława Strzałkę. Kuraś został wezwany do krakowskiego WUBP, lecz zawrócił z drogi i podjął decyzję o powrocie „do lasu”, w związku z rozkazem jego aresztowania przez komunistów. W 1949 w dawnym więzieniu, w którym przez kilka dni przebywał Lenin, urządzono poświęcone temu wydarzeniu muzeum. Na placu Słowackiego postawiono pomnik żołnierzy radzieckich, dwukrotnie wysadzany tuż po wojnie przez antykomunistycznych partyzantów.

W 1951 ukończono w stanie surowym budowę nowego kościoła, przerwaną w czasie okupacji, który w 1962 został konsekrowany.

W październiku 1953 podjęta została uchwała Prezydium Rady Ministrów PRL o budowie w mieście kombinatu obuwniczego, który miał zapewnić zatrudnienie ludności rejonu. Budowa rozpoczęła się w styczniu 1954, a w 1955 Nowotarskie Zakłady Przemysłu Skórzanego „Podhale” rozpoczęły produkcję. Ich pierwszym wieloletnim dyrektorem był T. Jelonek. Zakłady w czasach swojej świetności zatrudniały ponad 10 tysięcy ludzi. Specjalnie dla zakładu wybudowano stację kolejową Nowy Targ Fabryczny oraz osiedle mieszkaniowe „Bór”[16].

Pod koniec lat 50. powstały pierwsze osiedla mieszkaniowe: Świerczewskiego (obecnie Topolowe), Zawadzkiego (obecnie Suskiego). W 1961 otwarto halę lodową, a już pięć lat później Podhale Nowy Targ po raz pierwszy zdobyło tytuł mistrza Polski. W latach 70. zbudowano przelotowe Aleje Tysiąclecia i Zakopiankę. W 1974 otwarto Powiatowy Dom Kultury, który trzy lata później otrzymał status Miejskiego Ośrodka Kultury. W 1979 na lotnisku nowotarskim mszę świętą odprawił papież Jan Paweł II. W tym samym roku rozpoczęto budowę nowego szpitala, która zakończyła się dopiero w 2008. Od 1985 trwa budowa hotelu „Skalny”, jednego z najwyższych budynków w mieście. Utworzono prewentorium kolejowe im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego na Kowańcu.

Po 1989 w dawnym „Domu Partii” umieszczono Urząd Rejonowy, a później starostwo. W 1994 utworzono Euroregion Tatry z siedzibą po polskiej stronie w Nowym Targu

[madohora]

[madohora]

DOM W CENTRUM NOWEGO TARGU

[madohora]

NOWY TARG TABLICA PAMIĄTKOWA

[madohora]

NOWY TARG RYNEK NA STAREJ POCZTÓWCE

[madohora]

NOWY TARG RYNEK OBECNIE

[madohora]

[madohora]

NOWY TARG NA STAREJ POCZTÓWCE PANORAMA

[madohora]

NOWY TARG RZEŹBA NA RYNKU

[madohora]

NOWY TARG RZEŹBA NA RYNKU

[madohora]

NOWY TARG JARMARK NA RYNKU

[madohora]

[madohora]

NOWY TARG RYNEK

[madohora]

NOWY TARG RATUSZ

[madohora]

[madohora]

NOWY TARG RYNEK JARMARK

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

JARMARK W NOWYM TARGU NA STAREJ POCZTÓWCE

[madohora]

JARMARK PODHALAŃSKI - www.jarmarkpodhalański

[madohora]

• Jarmark w Nowym Targu. Rok 1968. część I

JARMARK W NOWYM TARGU ROK 1968

[madohora]

Kościół pod wezwaniem Świętej Katarzyny Aleksandryjskiej

Kościół św. Katarzyny jest obecnie najstarszym istniejącym kościołem na Podhalu. Został wybudowany w 1346. Ufundował go król Kazimierz Wielki. Wcześniej istniała tylko parafia przyszłej patronki miasta. Z powodu pożarów które trawiły kościół w latach: 1601, 1656 (potop szwedzki),1710, 1719, 1932 i następujących po nich remontach kościół nie wygląda tak jak 600 lat temu. Obecnie kościół jest murowany. Wystrój wnętrza kościoła utrzymany jest w stylu barokowym. W głównym ołtarzu znajduje się obraz św. Katarzyny (z 1892). W lewym ołtarzu bocznym mieści się obraz Przemienienia na górze Tabor. Zdobią go figury Mojżesza i Eliasza, zaś w antepedium wprawiona jest tłoczona skóra – kurdyban, według legendy przywieziony spod Wiednia przez Jana III Sobieskiego. Z prawej zaś strony znajduje się ołtarz św. Józefa który jest kopią bogatego, barokowego ołtarza zniszczonego w pożarze w 1932, w którym znajduje się jego obraz (1970). Drugi obraz, umieszczony w tym ołtarzu, to wizerunek św. Agnieszki Męczennicy. Obydwa te obrazy przysłaniają ukoronowaną figurę Matki Bożej Królowej. Ołtarz wieńczy obraz św. Anny z Maryją i św. Joachimem oraz postać św. Michała Archanioła, depczącego szatana. Niżej na ścianach nawy po każdej stronie jest jeszcze jeden ołtarz – z lewej z figurką św. Antoniego z Dzieciątkiem, św. Teresy i św. Kunegundy oraz obrazem Matki Bożej Wniebowziętej (z 1899); zaś z prawej ołtarz poświęcony św. Mikołajowi, św. Barbarze oraz św. Teresie, której obraz wisi w tym ołtarzu. Ciekawy jest także chór muzyczny z tyłu kościoła. Dzięki pracom konserwatorskim odsłonięto umieszczone na balustradzie XVIII-wieczne zdobienia i malowidła, będące ilustracją do fragmentów psalmów. Miały one za zadanie wzbudzić pogardę dla wartości doczesnych i ulotnych. Balustrada podzielona jest na 7 pól. Pierwsze i ostatnie malowidło noszą podpisy: „Panie przed Tobą wszelkie pragnienie moie, y wzdychanie moie nie jest tayne Tobie” oraz „Me wchodź wsad zsługą twoim, albowiem nie każdy będzie usprawiedliwiony przed obliczem twoim”. Przy kościele znajduje się ogród różańcowy ze źródełkiem.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

WIDOK Z KOŚCIOŁA ŚWIĘTEJ KATARZYNY NA NOWY TARG

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEJ KATARZYNY OŁTARZ GŁÓWNY

[madohora]

[madohora]

PIĘKNIE ZDOBIONA AMBONA

[madohora]

ORGANY W KOŚCIELE ŚWIĘTEJ KATARZYNY W NOWYM TARGU

[madohora]

[madohora]

[madohora]

EPITAFIUM LUDWIKA BEŁTOWSKIEGO W KOŚCIELE ŚW, KATARZYNY W NOWYM TARGU

[madohora]

GRÓB LUDWIKA BEŁTOWSKIEGO W NOWYM TARGU - www.nieobecni, com,pl

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa w Nowym Targu – parafia rzymskokatolicka należąca do dekanatu Nowy Targ archidiecezji krakowskiej. Została utworzona w 1962. Kościół parafialny został wybudowany w 1951, konsekrowany w 1962. Mieści się przy Alei Tysiąclecia.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

SKLEPIENIE

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

SZCZEGÓŁY ARCHITEKTONICZNE

[madohora]

SZCZEGÓŁY ARCHITEKTONICZNE

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Jabłonka – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Jabłonka. Położona jest w regionie geograficznym Kotlina Orawska i historyczno-etnograficznym Orawa, nad potokiem Czarna Orawa, na zachód od Nowego Targu
W miejscowości znajduje się Liceum Ogólnokształcące im. Bohaterów Westerplatte i internat, ośrodek turystyczno-wypoczynkowy oraz centrum kultury mniejszości słowackiej w Polsce. W pobliżu w Zubrzycy Górnej znajduje się Orawski Park Etnograficzny. Nazwa miejscowości pochodzi od polskiej nazwy drzewa owocowego jabłoni.

[madohora]

[madohora]

W 1368 na terenie miejscowości znajdowała się komora celna ustanowiona przez króla Kazimierza Wielkiego, gdyż biegł tędy szlak solny z kopalni soli w Wieliczce na Węgry. Informacja ta jest jednak niepewna, gdyż w okolicach nie było żadnej innej miejscowości, a założenie celnicy w lesie bez wsparcia wojska i osiedlonej wokół ludności, która by pracowała na funkcjonowanie i żywienie celnicy, wydaje się nierealne. W XVI w. miejscowość została włączona do Węgier. Jeśli jednak wziąć pod uwagę wcześniejszy fakt, poprawnym wydaje się, iż miejscowość została założona przez Węgrów. Według spisu z 1910 Polacy stanowili 95% ogółu mieszkańców (2713 osób). 5 listopada 1918 mieszkańcy dokonali wyboru Powiatowej Organizacji Narodowej i wyrazili wolę przyłączenia do Polski Spisza i Orawy. W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonowała placówka Straży Granicznej I linii „Jabłonka”. Podczas kampanii wrześniowej 3 września 1939 w godzinach rannych 24 Eskadra Rozpoznawcza kpt. obs. Stefana Hoydy z Armii Kraków dokonała lotu bojowego w rejonie Jabłonki w składzie 6 samolotów bombowych Karaś, bombardując kolumnę niemieckiej 2 Dywizji Pancernej. Od 1920 Jabłonka ponownie należy do Polski (z przerwą w latach 1939–1945, kiedy włączoną ją wraz z całością terytorium polskiej Orawy do Słowacji). W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

[madohora]

[madohora]

TARG W JABŁONCE - Kurier Orawski

[madohora]

Tylko dwa zdjęcia, bo Jabłonka przywitała nas tak ulewnym deszczem, że większość czasu przesiedziałyśmy na kawie i lodach. Nawet z parasolem nie dało się nic zwiedzić. Człowiek w momencie był mokry a dzień też nie należał do najcieplejszych. Byłyśmy też zmęczone po wycieczce do Nowego Targu i Czarnego Dunajca. Takie maratony to chyba nie dla nas. W Jabłonce musiałyśmy się przesiąść na inny busik, stąd te parę chwil

[madohora]

Orawka - Orawka – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Jabłonka. Położona jest w regionie geograficznym Beskid Orawsko-Podhalański i historyczno-etnograficznym Orawa[1]. Przez miejscowość przepływa rzeka Czarna Orawa.

[madohora]

W Orawce mieści się dawna farbiarnia płótna, gdzie przy pomocy batiku farbowano materiały na pościel, ubrania oraz stroje ludowe. Batik jest to technika malarska polegająca na kolejnym nakładaniu warstw wosku na tkaninę i kąpieli tkaniny w barwniku. W budynku tym pierwotnie mieścił się skład soli na szlaku handlowym prowadzącym z Węgier.
Około 1960 roku założono farbiarnię, która funkcjonowała do końca XIX wieku. Na dzień dzisiejszy budynek jest opuszczony i powoli zaczyna niszczeć

[madohora]

BUDYNEK DAWNEJ FARBIARNI W ORAWCE

[madohora]

BUDYNEK DAWNEJ FARBIARNI W ORAWCE

[madohora]

Drugim ciekawym obiektem, który warto odwiedzić w Orawce jest drewniany kościółek pod wezwaniem Jana Chrzciciela. Kościół został wybudowany w połowie XVII wieku, Jest konstrukcji zrębowej. Pokryty gontem. Z charakterystyczną wieżą. Kościół znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Małopolskiego.

[madohora]

KOŚCIÓŁ W ORAWCE

[madohora]

WIEŻA KOŚCIELNA

[madohora]

Kościół św. Jana Chrzciciela w Orawce - zabytkowy kościół parafialny w Orawce, w województwie małopolskim. Jeden z punktów szlaku architektury drewnianej województwa małopolskiego należący do parafii św. Jana Chrzciciela w Orawce.

[madohora]

Powstanie kościoła datuje się na lata 1651-1656, zbudowany z inicjatywy ks. Jana Szczechowicza. Jest najstarszą świątynią i pierwszą parafią Polskiej Orawy oraz najstarszą drewnianą świątynią Górnej Orawy. Jest położony pośród drzew i otoczony murem, w obrębie którego mieści się cmentarz

[madohora]

Drewniany, jednonawowy kościół z wieżą wzniesiono w konstrukcji zrębowej; dach i ściany obito gontem. Wydłużone prezbiterium, wielobocznie zamknięte, jest węższe od nawy. Od północy przylega do niego zakrystia, a od wschodu murowana kaplica Matki Bożej Bolesnej, wzniesiona w 1728. Po południowej stronie nawy mieści się drewniana kruchta. Kościelna wieża o pochyłych ścianach jest zwieńczona izbicą i ostrosłupowym hełmem z czterema narożnymi wieżyczkami.
Wnętrze kościoła i część wyposażenia pokryto figuralno-ornamentalną polichromią w 2. poł. XVII w. i w 1711. Autorem koncepcji wystroju był proboszcz Orawki, ks. Jan Szczechowicz. Polichromia przedstawia sceny z życia św. Jana Chrzciciela, medaliony z Chrystusem i apostołami, wizerunki świętych czczonych na Węgrzech oraz herby osób związanych z historią Orawy: cesarza Ferdynanda III Habsburga, arcybiskupa Jerzego Lippaya de Zongor oraz Moniaków. Na parapecie chóru namalowano sceny ilustrujące dziesięć przykazań. Na belce tęczowej znajduje się barokowa grupa Ukrzyżowania oraz inskrypcje (jedna z nich to polski tekst pieśni pasyjnej). Późnobarokowy ołtarz główny i dwa boczne oraz stalle wykonano w 1. poł. XVIII w. W kaplicy znajdują się także Stacje Drogi Krzyżowej z 1857 autorstwa Szczepana Sitarskiego.

[madohora]

Ciekawostka: Figura Jezusa ma doczepione oryginalne ludzie włosy

[madohora]

ORGANY W ORAWCE

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

BELKA TĘCZOWA

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Warto też przejść się dookoła kościoła i odwiedzić cmentarz. Oddać cześć zmarłym. A przy okazji możemy wypatrzyć kilka ciekawych nagrobków.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Zubrzyca Górna – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Jabłonka. Wieś założona w XVI wieku głównie przez Wołochów, wędrujących przez Karpaty i polskich osadników uciekających przed pańszczyzną na rzecz polskich magnatów. Pochodzili oni prawdopodobnie z dóbr suskich, żywieckich i kalwaryjskich, na co wskazują najstarsze występujące tutaj nazwiska. Wieś położona u podnóży dwóch gór: Babiej Góry i Policy (Syhlec).
Siedziba Orawskiego Parku Etnograficznego – znajdują się w nim chałupy orawskie z XVIII i XIX wieku oraz kilka zabytkowych warsztatów. Potoki Zubrzycy Górnej i Dolnej należą do zlewiska Morza Czarnego, tak jak i pozostałe rzeki Orawy. Wieś spokojna, z dala od głównych szlaków turystycznych.

[madohora]

Orawski Park Etnograficzny – skansen regionalny tworzony od 1937 roku, otwarty w 1955 roku w Zubrzycy Górnej prezentujący dzieje, architekturę, kulturę materialną, społeczną i duchową regionu Górnej Orawy. Ekspozycja jest szczególnie interesująca ze względu na oryginalność regionalnej kultury powstałej w wyniku połączenia dorobku dwóch fali osadniczych – pasterzy wołoskich przepędzających tu swoje stada z terenów Karpat Wschodnich oraz rolników napływających od północy (z Małopolski). Współzałożycielką i pierwszą dyrektorką parku była urodzona we Lwowie polska etnolog Wanda Jostowa. Orawski Park Etnograficzny był plenerem kilku filmów, kręcono tutaj m. in. Janosika oraz Ogniem i Mieczem

[madohora]

BABIA GÓRA

[madohora]

LIPNICA MUROWANA

[madohora]

CZARNY DUNAJEC

[madohora]

NOWY TARG

[madohora]

JABŁONKA, ORAWKA, ZUBRZYCA GÓRNA

[madohora]

CHŁAPOWO

[madohora]

WŁADYSŁAWOWO

[madohora]

HEL

[madohora]

GDYNIA

[madohora]

DŹWIRZYNO

[madohora]

TRZBIATÓW

[madohora]

KOŁOBRZEG

[madohora]

[madohora]

BITWA POD GOŁĘBIEM

[madohora]

BITWA POD SIEWIERZEM

SIEWIERZ

[madohora]

GÓRA ŚWIĘTEJ ANNY

[madohora]

SANKTUARIUM ŚWIĘTEJ ANNY NA NURZE KRAKOWSKO - CZĘSTOCHOWSKIEJ

[madohora]

LEŚNIÓW

[madohora]

GIEBŁO

[madohora]

ŻARKI

[madohora]

MIRÓW

[madohora]

PILICA

[madohora]

MYSZKÓ

[madohora]

MYSZKÓW

[madohora]

CZĘSTOCHOWA

[madohora]

PUSTYNIA BŁĘDOWSKA

[madohora]

MIKUSZOWICE KRAKOWSKIE

[madohora]

GOLESZÓW

[madohora]

GOCZAŁKOWICE

[madohora]

PIELGRZYMOWICE

[madohora]

PAWŁOWICE

[madohora]

STUDZIONKA

[madohora]

WISŁA MAŁA

[madohora]

ŁĄKA

[madohora]

KACZYCE

[madohora]

KOŃCZYCE WIELKIE

[madohora]

KOŃCZYCE MAŁE

[madohora]

PUŃCÓW

[madohora]

ZEBRZYDOWICE

[madohora]

CZECHOWICE

[madohora]

SKANSEN ZAGRODA WSI PSZCZYŃSKIEJ

[madohora]

PSZCZYNA

[madohora]

GÓRKI WIELKIE

[madohora]

BRENNA

[madohora]

SKOCZ DO SKOCZOWA

[madohora]

USTROŃ, WISŁA, SZCZYRK

[madohora]

WISŁA

[madohora]

USTROŃ

[madohora]

CZESKI CIESZYN

[madohora]

CIESZYN

[madohora]

DZISIAJ W ŻORACH ŚWIĘTO OGNIOWE

MIASTECZKO WESTERNOWE W ŻORACH

[madohora]

PSZÓW

[madohora]

21.07.1921 WYBUCH W FABRYCE PROCHU W KRYWAŁDZIE

KILA SŁÓW NA TEMAT MIEJSCOWOŚCI KRYWAŁD

[madohora]

KRAKOWSKIE SZOPKI

KRAKÓW

KRAKÓW

KRAKÓW

[madohora]

LUBECKO

[madohora]

LUBLINIEC

[madohora]

KOSZĘCIN

[madohora]

PYSKOWICE

[madohora]

TOSZEK

[madohora]

KRUPSKI MŁYN

[madohora]

BRYNEK

[madohora]

TWORÓG

[madohora]

WIELOWIEŚ

[madohora]

ŻYGLIN

[madohora]

MIASTECZKO ŚLĄSKIE

[madohora]

GERAŁTOWICE

[madohora]

BOROWA WIEŚ

[madohora]

PANIÓWKI

[madohora]

CHUDÓW

[madohora]

PRZYSZOWICE

[madohora]

BUJAKÓW

[madohora]

BOGUCICE

[madohora]

KOSZUTKA

[madohora]

KATEDRA CHRYSTUSA KRÓLA W KATOWICACH

[madohora]

CHORZÓW

[madohora]

TYCHY

[madohora]

MIKOŁÓW

[madohora]

NAKŁO ŚLĄSKIE

[madohora]

PALEC DO ROBIENIA DZIURKI W KLUSCE ŚLASKIEJ

ZBIERAM BY OBALIĆ SOSNOWIEC

SOSNOWIEC, CERKIEW W SOSNOWCU

SOSNOWIEC, EGZOTARIUM, PARK KRUCZKOWSKIEGO

SOSNOWIEC

[madohora]

CZY WINO Z MURCEK MOŻE BYĆ PRODUKTEM REGIONALNYM

MURCKI

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

TABLICA POŚWIĘCONA EMILOWI ZEGADŁOWICZOWI

[madohora]

[madohora]

[madohora]

ULICA 11 LISTOPADA

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

KAMIENICA POD ŻABAMI

[madohora]

Kamienica „Pod Żabami” – secesyjna kamienica położona na rogu pl. Wojska Polskiego (nr 12) i ul. Targowej (nr 2) w Bielsku-Białej, naprzeciwko kościoła Marcina Lutra.

Powstała w 1903 r., według projektu bialskiego architekta Emanuela Rosta juniora. Pierwotnie mieściła się tu winiarnia Rudolfa Nahowskiego. Dekoracyjna elewacja budynku imituje mur pruski, nad wejściami znajdują się wykusze, a w centralnej części pseudowieża. Na ścianie północnej znajdują się płaskorzeźby owadów, oraz portal (od strony ul. Targowej) z figurami dwóch żab, ubranych we fraki. Jedna gra na mandolinie, zaś druga trzyma w jednej ręce fajkę, a w drugiej kieliszek, opierając się na beczce, najprawdopodobniej beczce wina.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ratusz w Bielsku-Białej – neorenesansowy, zabytkowy ratusz położony przy Placu Ratuszowym w Bielsku-Białej, w dzielnicy Biała Krakowska. Został zbudowany w latach 1895–1897 według projektu Emanuela Rosta juniora. Pierwotnie mieścił magistrat miasta Białej, Komunalną Kasę Oszczędności oraz kilkanaście innych bialskich instytucji, a także mieszkania urzędników. Od 1951 jest siedzibą Prezydenta Miasta, Rady Miejskiej oraz części wydziałów Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej.

[madohora]

W latach 90. XIX w. austro-węgierskie władze Białej uznały, że zbudowany w 1827 budynek ratusza, usytuowany przy rynku (dziś plac Wojska Polskiego), jest niewystarczający dla dynamicznie rozwijającego się miasta. Zadecydowano o budowie nowego gmachu, znajdując sponsora w Komunalnej Kasie Oszczędności – miejscowym banku założonym w 1883

[madohora]

W lutym 1894 dyrekcja KKO rozpisała konkurs architektoniczny na projekt budynku, który w założeniu miał być dwufunkcyjny – mieścić siedzibę banku oraz magistrat. Założenia konkursowe dokładnie określały wymagania, jakim nowoczesny gmach miał sprostać. Położono nacisk zarówno na funkcjonalność, jak i okazałość ratusza. Miała to być municypalna budowla publiczna mająca jako znak rozpoznawczy wieżę z zegarem. O organizację konkursu zwrócono się do Austriackiego Związku Inżynierów i Architektów (niem. Österreicher Ingenieur- und Architektenverein). W skład jury weszli trzej wiedeńscy architekci: Ludwig Wächtler, Franz von Neumann i Herman Helmer

[madohora]

24 lipca 1894 jury dokonało wyboru projektu przeznaczonego do wykonania spośród ośmiu propozycji. Współcześnie znane są tylko dwie z nich: projekt pod hasłem Honoris Causa autorstwa Karla Korna oraz Coalition 2 autorstwa Emanuela Rosta. Konkurs wygrał projekt Rosta i to on został przeznaczony do realizacji, ulegając jednocześnie szeregowi pokonkursowych poprawek i zmian. Propozycja Korna znalazła się na drugim miejscu, prawdopodobnie ze względu na zbyt wielkie rozmiary gmachu oraz brak, postulowanej w warunkach konkursu, wieży

[madohora]

Prace budowlane rozpoczęto 1 września 1895, a zakończono 30 września 1897. Kierownikiem budowy został Ignatz Ungwer. Koszty budowy, początkowo szacowane na 200 000 koron austro-węgierskich, ostatecznie wyniosły 612 000 koron. Komunalna Kasa Oszczędności i władze miejskie, z burmistrzem Johannem Rosnerem na czele, wprowadziły się do nowego budynku 17 października 1897. Wkrótce stał się on również siedzibą policji i 20-osobowego oddziału straży miejskiej, dysponującej aresztem w suterenie. Jeden pokój zajmowało Towarzystwo Obywatelskie, obok którego znajdowało się, założone 3 grudnia 1904, muzeum miejskie. Ostatnia kondygnacja przeznaczona była na mieszkania urzędników[5]. Na zachód od budynku założono w 1897 park miejski.

[madohora]

Na skutek braku miejsca w ciasnych strukturach urbanistycznych Białej gmach ratusza powstał na słabo zabudowanym terenie na południe od centrum miasta, w widłach rzek: Białej i Niwki, przy Feuerwerplatz (pl. Straży Pożarnej). Usytuowanie budynku miało również aspekt ideowy. W jego sąsiedztwie znajdował się bowiem Dwór Lipnicki, d. siedziba starostów lipnickich, od których w XVIII w. mieszczanie bialscy byli uzależnieni. Okazała budowla wyraźnie dominowała nad dworem starostów, który kilka lat wcześniej, w 1893, został przekazany przez arcyksięcia Albrechta Fryderyka Habsburga siostrom zakonnym z przeznaczeniem na klasztor i szkołę. Gmach ratusza stał się przez to manifestacją samorządności, która w XIX w. przezwyciężyła system feudalny.

[madohora]

W 1951, wraz z połączeniem Bielska i Białej w jedno miasto, dotychczasowy ratusz bialski stał się siedzibą Prezydenta Miasta, Urzędu Miejskiego (obecnie część biur, w tym Biuro Obsługi Interesanta, znajduje się w budynkach przy pl. Ratuszowym 6 i 7) i Miejskiej Rady Narodowej w Bielsku-Białej. W 1993 przystąpiono do prac konserwatorskich wieży zegarowej i dachu. Dwa lata wcześniej, w 1991, zastąpiono stary zegar na wieży nowym, elektronicznym, zaś dawny zabytkowy przekazano do muzeum. Główne prace przypadły jednak na lata 1996-1997 i objęły zarówno elewację, jak i wnętrza. Na stulecie istnienia ratuszowi przywrócony został pierwotny, XIX-wieczny, wygląd, odtworzony w dużej mierze na podstawie dawnych fotografii i rysunków projektowych Emanuela Rosta. W kwietniu 2008 Narodowy Bank Polski wydał okolicznościową monetę z serii 32 historyczne miasta Polski o nominale 2 zł, na rewersie której znalazł się wizerunek bielskiego ratusza. W 2009 bielski ratusz został umieszczony na tzw. pocztówce przedstawiającej dane państwo podczas Eurowizji

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

PIĘKNE KAMIENICE, NIESTETY CZĘŚĆ Z NICH JEST W FATALNYM STANIE

[madohora]

PIĘKNE KAMIENICE, NIESTETY CZĘŚĆ Z NICH JEST W FATALNYM STANIE

[madohora]

POFABRYCZNE ZABUDOWANIA W CENTRUM MIASTA ZOSTANĄ WYBURZONE - Wyborcza - 16.08.2018

[madohora]

BIELSKO - BIAŁA I OKOLICE OKIEM DZIENNIKARZY - www,bielsko.info

[madohora]

URZĄD WYBRAŁ OPERATORA WYPOŻYCZALNI ROWERÓW - Wyborcza - 20.08.2018

[madohora]

DZISIAJ WYSTĄPIĄ PROBLEMY Z ZAKUPEM BILETÓW W KASACH

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Teatr Polski w Bielsku-Białej – założony w 1890 teatr dramatyczny, znajdujący się w Bielsku-Białej, w zabytkowym gmachu w centrum miasta, na historycznym Dolnym Przedmieściu, przy ul. 1 Maja. Gmach Teatru Polskiego został wzniesiony w latach 1889–1890 według projektu wiedeńskiego architekta Emila von Förstera w stylu eklektycznym z przewagą neoklasycyzmu i neobaroku, z wykorzystaniem motywu rzymskiego łuku triumfalnego na fasadzie ozdobionej ponadto posągami Apolla oraz muz: Melpomeny i Talii. Teatr w swoim kształcie, zgodnie z założeniem Förstera, przypomina Operę Wiedeńską i Teatr Narodowy w Budapeszcie. Do dziś zachowała się kurtyna z 1890 przedstawiająca Taniec Nimf, wykonana w pracowni Franciszka Rottonary. W latach 1904–1905 nastąpiła przebudowa według projektu biura projektowego Fellner & Helmer w Wiedniu. W kwietniu 2008 zakończył się generalny remont elewacji teatru, wraz z konserwacją wszystkich rzeźb, iluminacją, a także wymianą poszycia dachowego. Budynek zyskał również nową, obrotową scenę, klimatyzację i nowe oświetlenie, a piwnicę zaadaptowano na kawiarnię. Przed budynkiem teatru znajduje się replika zabytkowej fontanny z 1895, podarowanej miastu przez budowniczych bielskich wodociągów

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Poczta Główna z 1898

[madohora]

[madohora]

[madohora]

DOM WŁÓKNIARZY. DOM KULTURY W BIELSKU

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

MURY W CENTRUM BIELSKA

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

TAKI SOBIE ŚLICZNY MURAL W BIELSKU

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Katedra św. Mikołaja w Bielsku-Białej – katedra diecezji bielsko-żywieckiej, a także jeden z największych kościołów w Bielsku-Białej. Położona jest na Starym Mieście, przy pl. św. Mikołaja i leży na terenie Dekanatu Bielsko-Biała I – Centrum. Pełni również funkcję kościoła parafialnego (parafia św. Mikołaja). Katedra powstała w latach 1443–1447, jednak obecny kształt uzyskała dopiero w 1912 r. Na skutek licznych przebudów posiada elementy większości stylów architektonicznych – od gotyku po modernizm.

[madohora]

ierwszy kościół w tym miejscu został wzniesiony w latach 1443 – 1447 w stylu gotyckim przez księcia cieszyńskiego Wacława I na miejscu, przypuszczalnie stojącego tu od czasu założenia miasta, drewnianego kościółka otoczonego cmentarzem (filii parafii w Starym Bielsku).

Budowa murowanej świątyni wiąże się z przeniesieniem parafii z kościoła w Starym Bielsku do miasta Bielska. Wtedy też jej patron – św. Mikołaj – stał się patronem miasta.

W latach 1559 – 1630 kościół był zamieniony na kościół luterański, którego ostatnim pastorem był Jerzy Trzanowski – kaznodzieja i pisarz religijny. Potem przywrócono go siłą katolikom, ale spalił się doszczętnie w 1659 r. Po pożarze został przebudowany sumptem bielskiego barona Juliusza Gotlieba Sunnnegha, który ufundował także nowe, barokowe wyposażenie. Kościół stał się miejscem pochówków tej luterańskiej węgierskiej rodziny.

W 1682 r. bielska świątynia została obrabowana przez powstańczy oddział węgierski pod wodzą Imre Thökölego, który zabił przed kościołem proboszcza Krzysztofa Buriana.

Zniszczony pożarem w 1750 r., kiedy to piorun stopił dzwon, zegar wieżowy i spalił dach, odbudowany został w latach 1751 – 1756. W 1783 r. zlikwidowano otaczający kościół cmentarz, a w 1808 r. kościół padł ofiarą kolejnego pożaru.

Od 1752 r. kolatorami kościoła byli książęta bielscy – Sułkowscy. Książę Jan Nepomucen ufundował w latach 1815 – 1822 nowe, barokowo-klasycystyczne wyposażenie, które przetrwało do lat 60. XX wieku.

W latach 1909 – 1912 dokonano, według projektu architekta wiedeńskiego Leopolda Bauera, gruntownej przebudowy przez rozszerzenie nawy i wzniesienie neoromańskiej fasady z wysoką (61 m) wieżą.

W 1992 r. została utworzona diecezja bielsko-żywiecka, a dotychczasowy kościół parafialny pw. św. Mikołaja podniesiono do rangi katedry.

27.11. 2011 r. po raz pierwszy w historii bielskiej katedry w jej murach odbyły się świecenia biskupie. Wyświęcony został bp Piotr Greger, biskup pomocniczy diecezji bielsko-żywieckiej. Konsekracji dokonali: kardynał Stanisław Dziwisz, abp Celestino Migliore, nuncjusz apostolski w Polsce i bp Tadeusz Rakoczy, ordynariusz diecezji bielsko-żywieckiej.

[madohora]

Współczesny wygląd katedra uzyskała dzięki przebudowie, której dokonano w latach 1909 - 1910 według projektu Leopolda Bauera. Wtedy wzniesiono 61-metrową wieżę, przedłużono nawę główną i dobudowano nawy boczne. Wieża przypomina włoską kampanilę, wzorem dla niej była najprawdopodobniej dzwonnica św. Marka w Wenecji. Ozdobiono ją stylizowanymi gałęziami winnej latorośli, symbolizującymi bożą miłość i Kościół. Na wieży, którą w 1998 r. nakryto miedzianą blachą, znajduje się zegar z 1918 r. Portal świątyni zdobi figura Chrystusa otoczona medalionami z wizerunkiem dwunastu apostołów, nad którym umieszczono posągi św. Mikołaja, Jadwigi Śląskiej i św. Jana Nepomucena. Rzeźby wykonał współpracownik Otto Wagnera – Othmar Schimkowitz. Na ścianie północnej znajduje się tablica pamiątkowa z nazwiskami parafian poległych w I wojnie światowej

[madohora]

Obecny wygląd katedry to wynik kontrowersyjnych posoborowych zmian z lat 1965–1966. Wtedy świątynię ogołocono prawie ze wszystkiego – zachowano jedynie konfesjonały z 1910 r. Zamalowano też zdobiące ściany polichromie, które powróciły dopiero w 1998 r. (w tym roku zrekonstruowano również freski w prezbiterium pochodzące z 1936 r.).
W wyższej części nawy znajdują się kolorowe, secesyjne witraże wiedeńczyka Rudolfa Harflingera z 1912 r. Odmienne stylistycznie są witraże w niższej części nawy – nie ma w nich cienia monumentalizmu. Wykonano je w 1894 r. w Pradze w pracowni C.L. Turckego. Przedstawiają Najświętsze Serce Pana Jezusa i Niepokalane Serce Matki Bożej. W 2009 wykonano nowy witraż w miejsce pustego okna, przedstawiający Jana Pawła II, stylizowany na wcześniejsze XIX-wieczne witraże. W 2012 zamontowano kolejny witraż z wizerunkiem Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Tym samym okna w południowej ścianie kościoła są już wszystkie uzupełnione witrażami. W północnej ścianie wykonano witraż z wizerunkiem bł. Jerzego Popiełuszki fundacji NSZZ Solidarność, który uroczyście poświęcił ks. prał. Zbigniew Powada 14.12 2012 r., a także witraż ks. Stanisława Stojałowskiego z inicjatywy Domu Polskiego umieszczony w 2013r. Witraże wykonała pracownia witraży Wuttke. W nawie głównej i nawach bocznych znajdują się stacje Drogi Krzyżowej z 1860r. Nad bocznym wejściem do nawy głównej od północnej strony wisi obraz Jana Pawła II wykonany przez Piotra Kłoska. Organy zostały wykonane przez firmę Rieger z Karniowa w 1920r. W 1952 r. zostały one rozbudowane przez firmę Wacława Biernackiego z Krakowa. Posiadają 51 głosów. W północnej nawie znajduje się obraz "Chrystus w Ogrójcu", a pod nim współczesny ołtarz z XIX-wiecznym krucyfiksem pochodzącym z poprzedniego wyposażenia. Po lewej stronie ołtarza stoi figura Najświętszego Serca Pana Jezusa pochodząca z dawnego bocznego ołtarza usuniętego w latach 60. XX w. W południowej nawie znajduje się krzyż upamiętniający nabożeństwo Drogi Krzyżowej odbywającej się corocznie ulicami miasta. Po prawej stronie krzyża stoi figura Matki Bożej z Dzieciątkiem pochodząca z dawnego bocznego ołtarza usuniętego w latach 60. XX w. W 1991 r. wykonano w miejsce zdemontowanego w latach 60. XX wieku nowy ołtarz główny. Wcześniej był on zastąpiony płaskorzeźbą Zygmunta Brachmańskiego, przedstawiającą Chrystusa na krzyżu (obecnie zdemontowana). W ołtarzu głównym znajduje się tabernakulum zachowane z XIX-wiecznego wyposażenia. W ołtarzu zwraca uwagę obraz z 1845 r. przedstawiający św. Mikołaja ratującego rozbitków z tonącego okrętu. Po bokach umieszczono wizerunki św. Pawła i św. Brata Alberta. Ich autorem jest Piotr Kłosek. Kaplica ta jako jedyna przetrwała wszystkie pożary kościoła. Od 1729 r. w kaplicy wisi łaskami słynący obraz przywieziony z Tokaju przez płk Teodora Sułkowskiego. W 2012 obraz został poddany gruntownej konserwacji w Pracowni Konserwatorskiej Muzeum Śląskiego w Katowicach. Znajdują się tu też relikwie: św. Mikołaja, św. Franciszka z Asyżu, Dzieci Fatimskich, św. Jana Pawła II oraz bł. Jerzego Popiełuszki. Ponadto kaplica ta znana jest z nabożeństw polskich, jakie odprawiał w niej na początku XX wieku słynny działacz polski – ks. Stanisław Stojałowski. O tym fakcie wspomina tablica pamiątkowa. Wewnątrz katedry znajdują się dwie rzeźby św. Jana Nepomucena (oprócz znajdującej się w portalu): w kruchcie południowej oraz w kruchcie głównej. Ta pierwsza została w latach 30. XX wieku przeniesiona z Rynku (obecnie znajduje się tam jej kopia).

[madohora]

TAKIE WIDOKI TEŻ MOŻEMY SPOTKAĆ

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Trójcy w Bielsku-Białej – zabytkowy kościół rzymskokatolicki w Bielsku-Białej, znajdujący się na Górnym Przedmieściu, przy ul. Sobieskiego. Jest kościołem parafialnym (parafia Trójcy Przenajświętszej) i należy do diecezji bielsko-żywieckiej (Dekanat Bielsko-Biała I – Centrum. Do 2014 roku pełnił funkcję kościoła garnizonowego. Powstał w stylu późnogotyckim w latach 1604–1608 i był kilkakrotnie przebudowywany.

[madohora]

Został zbudowany w latach 1604–1608 w stylu późnogotyckim przez mistrza murarskiego Szymona Georga jako pierwsza zupełnie nowa świątynia protestancka w mieście. Powstał dla upamiętnienia ofiar epidemii dżumy, która w 1599 zdziesiątkowała ludność miasta. Stanął na założonym w 1550 cmentarzu protestanckim i został w 1608 poświęcony jako kościół cmentarny. W okresie kontrreformacji był ostatnim protestanckim kościołem w Bielsku. Przez katolików został przejęty w 1654, będąc odtąd kościołem filialnym parafii św. Mikołaja. Otaczający go cmentarz był we wspólnym użytkowaniu zarówno katolików, jak i protestantów. Kościół w 1659 spłonął, odbudowano go dopiero w roku 1775. W 1808 strawił go kolejny pożar. Po odbudowie był użytkowany jako magazyn soli. W latach 1826–1831 został przebudowany staraniem proboszcza bielskiego ks. Mateusza Opolskiego, dodano wtedy nawę boczną i wieżę. W 1883, po kolejnej przebudowie, stał się kościołem szkolnym. W 1896 otaczający kościół cmentarz został zamknięty i zamieniony na plac kościelny oraz ogród.

W 1928 bielska firma R. Juttner & F. Bolek rozpoczęła sześcioletnią przebudowę kościoła. W tym czasie wydłużono nawę główną w kierunku zachodnim z dodaniem portalu i bocznej galerii. W 1934 przesunięto także wieżę ze środka na koniec kościoła i dobudowano nawę boczną. Jednocześnie od 1928 zaczął pełnić funkcję kościoła garnizonowego. W 1933 odbyły się w kościele uroczystości związane z 250 rocznicą "wiktorii wiedeńskiej". Z tej okazji wmurowano w nim tablicę upamiętniającą Jana III Sobieskiego, a ulicę, przy której stoi nazwano jego imieniem. W 1958 erygowano parafię Trójcy Przenajświętszej. Kościół św. Trójcy stał się kościołem parafialnym. W latach 80. XX wieku w sąsiedztwie kościoła zostały wybudowane salki katechetyczne, rozpoczęto też budowę nowej plebanii, prace jednak przerwano z powodów finansowych.

[madohora]

Kościół jest budynkiem dwunawowym z dużym prezbiterium zakończonym apsydą.
Z powodu licznych przebudów kościół posiada zniekształcone cechy stylowe z wątkami późnogotyckimi (skarpy i prezbiterium) oraz barokowymi (nawy).
Wnętrze utrzymane jest w duchu posoborowym. Jednym z niewielu elementów starszego wyposażenie jest XIX-wieczny ołtarz główny, w którym w formie płaskorzeźby przedstawiono Trójcę Świętą: Bóg Ojciec jako starzec z brodą, Syn Boży jako młody mężczyzna z krzyżem siedzący na obłokach oraz Duch Święty jako unosząca się nad nimi gołębica. W prezbiterium od północy znajduje się gotycki portal do zakrystii oraz empora na piętrze z balustradą (wnęka kolatorska). Na ścianach i suficie nie ma żadnych fresków ani malowideł.
Do najcenniejszych zabytków ruchomych należą XVIII-wieczny obraz św. Antoniego, krucyfiks z XVIII wieku, organy z 1883, neorenesansowe konfesjonały oraz neogotycka rzeźba Madonny z Dzieciątkiem zwana Matką Boską Podhalańską S. Maultza z 1929 w ołtarzu głównym.
W ściany nawy wmurowano:
tablicę z wizerunkiem Jana III Sobieskiego, powstałą w 1933 z okazji 250 rocznicy "wiktorii wiedeńskiej"
dwie tablice z nazwiskami ofiarodawców i dobrodziejów kościoła z okresu międzywojennego
tablicę ku czci poległych i pomordowanych w 1939 żołnierzy 21 Dywizji Piechoty Górskiej oraz jej dowódcę – gen. Józefa Kustronia
tablicę poświęconą gen. Mieczysławowi Borucie-Spiechowiczowi, dowódcy Grupy Operacyjnej Bielsko
tablicę poświęconą Sybirakom
tablicę poświęconą powstańcom warszawskim
tablicę poświęconą żołnierzom-górnikom z okresu stalinowskiego

[madohora]

Kościół był akurat w remoncie więc nie mogłam zajrzeć do środka

[madohora]

TROCHĘ STARSZA CZĘŚĆ BIELSKA - REJON SOBIESKIEGO

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Bielski Syjon – część Górnego Przedmieścia (historyczna dzielnica Bielska-Białej), położona między ulicą W. Orkana a A. Frycza-Modrzewskiego. Jego centralną część stanowi plac Marcina Lutra.

[madohora]

Założenie powstało w końcu XVIII wieku na terenie wydzielonym z dolnego pastwiska miejskiego na potrzeby miejscowej gminy ewangelickiej. Umożliwił to patent tolerancyjny ogłoszony 13 października 1781 przez cesarza Józefa II.
W XVI wieku bielska gmina protestancka należała do najsilniejszych na Śląsku Cieszyńskim. W latach 1630–1634 siłą odebrano ewangelikom wszystkie świątynie i zmuszono do odprawiania nabożeństw w górach Beskidu Śląskiego (pozostałością są tzw. leśne kościoły). Mimo to w latach 80. XVIII wieku w Bielsku aż 2299 osób było wyznania ewangelickiego, a 2231 katolickiego i 86 żydowskiego.
Patent tolerancyjny umożliwił protestantom budowę skromnej świątyni (dzisiejszy kościół Zbawiciela) i szkoły. Budowę tychże obiektów rozpoczęto równolegle w marcu 1782 na północ od miasta (na części dolnego pastwiska miejskiego). To klasycystyczne założenie urbanistyczne powstało w ciągu 10 lat w kształcie rezydencjonalnym (podkowy).

Mimo że wszystkie budowle wykonano skromnie, niewielkim nakładem środków, Bielski Syjon stał się dla ewangelików symbolem przetrwania i odrodzenia. Nazwa Bielski Syjon, przywołująca na pamięć Syjon w Jerozolimie jako prawzór świętego miejsca i skupionej wokół niego społeczności wiernych, została po raz pierwszy użyta w 1782 r. przez pastora Jana Traugotta Bartelmusa.
Po Wiośnie Ludów (1848) protestanci w monarchii habsburskiej uzyskali równouprawnienie i wtedy dopiero możliwa została przebudowa dotychczasowego Domu Modlitwy na typowy kościół z gotycką wieżą oraz budowa nowych gmachów szkolnych.

[madohora]

[madohora]

Pomnik Marcina Lutra – jedyny w Polsce pomnik Marcina Lutra; wykonany został w 1900 z brązu przez Franza Vogla;

[madohora]

Pomnik Marcina Lutra – jedyny w Polsce pomnik Marcina Lutra; wykonany został w 1900 z brązu przez Franza Vogla;

[madohora]

Pomnik Wdzięczności i Miłości – klasycystyczny nagrobek pastora Georga Nowaka (zm. 1818), przeniesiony na obecne miejsce w 1916 z cmentarza przy kościele św. Trójcy.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół Zbawiciela w Bielsku-Białej – zabytkowy kościół ewangelicko-augsburski znajdujący się w Bielsku-Białej, na placu Marcina Lutra, w centralnej części Bielskiego Syjonu. Jest kościołem parafialnym Parafii Ewangelicko-Augsburskiej Zbawiciela w Bielsku-Białej, a także kościołem biskupim diecezji cieszyńskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego. Nie nosi tytułu katedry, którego pragmatyka służbowa kościoła ewangelicko-augsburskiego nie przewiduje. Świątynia powstała w latach 1782-1790, a jej obecny, neogotycki, kształt pochodzi z czasów przebudowy w latach 1881-1882

[madohora]

13 października 1781 r. cesarz Józef II Habsburg ogłosił patent tolerancyjny dla ewangelików, dzięki któremu mogli oni m.in. wznosić świątynie i tworzyć własne szkoły. Przystąpiono do tego również w Bielsku, będącym w XVII w. najsilniejszym ośrodkiem protestanckim na Śląsku Cieszyńskim. Z dolnego pastwiska miejskiego, znajdującego się na północ od istniejących jeszcze murów miejskich, wykupiono od Adama Klimkego sporych rozmiarów teren, na którym rozpoczęto budowę świątyni i szkoły ewangelickiej. Obszar ten nazwano Bielskim Syjonem, przywołując na pamięć Syjon w Jerozolimie jako prawzór świętego miejsca i skupionej wokół niego społeczności wiernych. Kamień węgielny pod budowę kościoła ewangelickiego w Bielsku położono 19 marca 1782 r. Praca była zaplanowana na kilka lat. Zanim wykonano fundamenty, postawiono prowizoryczny drewniany dom modlitwy. Drzewo na jego budowę ofiarował właściciel Jaworza baron Laszowski. Poświęcenia świątyni dokonał superintendent Jan Traugott Bartelmus w języku niemieckim, kazanie w języku polskim zaś wygłosił ks. Krystian Frohlich. Odtąd w każdą niedzielę odbywały się nabożeństwa oraz spowiedź z komunią świętą i katechizacje. Niemal całe jego wyposażenie było darem członków zboru. Do prowadzenia nadzoru nad budową murowanego kościoła powołano dwuosobowe kierownictwo "Bau Direktorei" w osobach burmistrza C. Gottlieba Krischke i G. Bartelmussa. Budowa świątyni posuwała się jednak powoli. Po pięciu latach pracy wykończono fundamenty i pierwsze piętro, w następnym roku drugie. Po ośmiu latach, w 1790 r. budowa była na tyle ukończona, że można było już umiejscowić ołtarz i organy oraz wnieść ławki z prowizorycznego domu modlitwy. Wykonano to z pośpiechem, bo wojsko austriackie zajęło stary kościół na magazyn. Ostatecznie prace budowlane i wykończeniowe zakończono dopiero w 1791 r.
Nie mamy dotąd pewności, kto był projektantem kościoła ewangelickiego w Bielsku. Najprawdopodobniej plan budowy sporządził słynny polski architekt Szymon Bogumił Zug. Wykonał on kilka planów kościoła ewangelickiego św. Trójcy w Warszawie. Ewangelicy warszawscy wybrali plan rotundy, a inne odstąpili ewangelikom bielskim. Z chwilą ukończenia budowy kościół był budynkiem prostokątny bez wieży. 6 czerwca 1808 r. Bielsko padło ofiarą wielkiego pożaru, w wyniku którego spłonęła cała, zarówno drewniana, jak i murowana, zabudowa miasta, w tym zabudowania Bielskiego Syjonu. Szybko przystąpiono jednak do odbudowy i jeszcze w 1808 r. świątynia ponownie zaczęła służyć wiernym.
W 1825 r. w czasie nabożeństwa godowego huragan zerwał część dachu kościelnego nad ołtarzem. Kilka lat później, w 1828 r. pokryto cały dach łupkiem, a na budynkach parafialnych umieszczono piorunochrony. Na nowej szkole wybudowano wieżyczkę i zaopatrzono ją w dzwon i zegar. W okresie Wiosny Ludów protestanci w monarchii habsburskiej uzyskali pełne równouprawnienie konfesyjne. W latach 1849-1852 dokonano przebudowy bielskiej świątyni ewangelickiej na kształt typowego kościoła, dostawiając od zachodu wieżę o cechach neoromańskich (projektu Emanuela Rosta sen.), czym zapoczątkowano przeorientowanie kompozycji przestrzennej Bielskiego Syjonu wzdłuż osi wschód – zachód.
W 1881 r., w setną rocznicę ogłoszenia Patentu Tolerancyjnego, nastąpiła z inicjatywy ówczesnego proboszcza Ferdynanda Schura przebudowa kościoła w stylu neogotyckim według projektu znamienitego architekta wiedeńskiego Heinricha von Ferstela, twórcy m.in. Kościoła Wotywnego w Wiedniu i ewangelickiego kościoła w Brnie. W tym kształcie Kościół Zbawiciela przetrwał do dziś. Wieża została w latach 1895-1896 dodatkowo podwyższona według projektu Fryderyka i Karola Schultzów. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 r. w Cieszynie został powołany tzw. seniorat, któremu podlegały wszystkie parafie Śląska Cieszyńskiego do roku 1920, kiedy to nastąpiło przekazanie zborów pod administrację Konsystorza Ewangelicko-Augsburskiego w Warszawie na skutek starań ks. Franciszka Michejdy i Rady Narodowej Księstwa Cieszyńskiego. W 1936 r. cieszyński seniorat przemianowano na diecezję, której katedrą stał się Kościół Zbawiciela w Bielsku, a siedzibą biskupa budynek d. "starej" szkoły ewangelickiej, sąsiadujący ze świątynią.

[madohora]

Kościół Zbawiciela w Bielsku-Białej reprezentuje styl neogotycki. Od strony zachodniej wznosi się wysoka wieża z ośmiobocznym hełmem i półokrągłymi wieżyczkami po bokach. Kościół posiada dwa portale: główny od strony zachodniej zbudowany w latach 1849-1852 i boczny od strony południowej, zbudowany w latach 1782-1790. Świątynia jest trójnawowa. Posiada sklepienie krzyżowo-żebrowe i dwukondygnacyjne, arkadowe empory. W apsydzie umieszczono ołtarz połączony z amboną. Ta ostatnia pokryta jest baldachimem z iglicą i została na trzech marmurowych kolumnach (aluzja trynitarna), czym przypomina podobnie podpory dawnego kamiennego stołu „Jan” z XVII w. na podmiejskich Błoniach, gdzie w czasach kontrreformacji ewangelicy odprawiali tajne nabożeństwa. Ołtarz z kolei powstał w postaci kamiennej mensy otoczonej balustradą, z ustawionymi na niej kolumnami podtrzymującymi ambonę. Przed nim znajduje się obraz "Ukrzyżowanie Chrystusa" z 1867 r. autorstwa D. Penthera, chrzcielnica ze stożkową pokrywą oraz garnitur neogotyckich krzeseł i foteli. Świątynię zdobią także organy z 1881 r. i cztery neogotyckie żyrandole z tego samego okresu. W gablotach wystawiona jest kolekcja polskich starodruków protestanckich z Brzegu i Cieszyna – biblie, kancjonały, katechizmy, postylle oraz rękopisy z XVII, XVIII i XIX wieku. W kruchcie znajduje się tablica poświęcona pamięci pastorów ze Śląska Cieszyńskiego i Polski zamordowanych w niemieckich obozach koncentracyjnych w latach 1939-1945.
W sąsiedztwie kościoła powstał w 1900 r. jedyny na terenie dzisiejszej Polski pomnik Marcina Lutra.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Gmach Wyższej Szkoły Administracji – dawna ewangelicka szkołą męska i seminarium nauczycielskie; budynek został wybudowany w latach 1863–1865 w stylu neorenesansowym według projektu Emanuela Rosta sen

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Studnia Pastorów – granitowa tumba, stanowiąca niegdyś część grobowca Friedländerów na „starym” cmentarzu; przed gmachem dzisiejszej SP nr 2 została umieszczona w 1934; na jej bokach umieszczono nazwiska czterech zasłużonych pastorów bielskich: Johanna Georga v. Schmitza, Karla Samuela Schneidera, Lukasa Wenceliusa i Jerzego Trzanowskiego

[madohora]

Wracamy do Kościoła Świętego Mikołaja

[madohora]

[img][/img]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Zamek książąt Sułkowskich – najstarsza i największa zabytkowa budowla Bielska-Białej, położona we wschodniej części Starego Miasta. Został wzniesiony w XIV wieku staraniem księcia cieszyńskiego Przemysława I Noszaka i przez kolejne stulecia służył jako jedna z siedzib Piastów cieszyńskich. Jest typem zamku miejskiego od początku włączonego w system fortyfikacji Bielska i będącego zarazem najsilniejszym elementem jego obwarowań. Pełnił także rolę śląskiej warowni granicznej, strzegąc wschodniej granicy Księstwa Cieszyńskiego na rzece Białej – oddzielającej Śląsk od Małopolski.

Od końca XVI wieku rola obronna zamku malała i przekształcał się on coraz bardziej w rezydencję szlachecką, stanowiąc od 1572 r. centrum administracyjno-gospodarcze państwa bielskiego (od 1752 r. Księstwo Bielskie) oraz siedzibę jego właścicieli. Na skutek licznych przebudów zatarte zostały jego dawne cechy stylowe. Ostatnia z nich miała miejsce w latach 1855-1864 (wtedy powstała m.in. eklektyczna fasada zwrócona ku pl. Bolesława Chrobrego). Od 1945 r. był siedzibą Muzeum w Bielsku-Białej (d. Muzeum Okręgowe), wcześniej przez ponad 200 lat był własnością rodu Sułkowskich.

Ekspozycja muzeum obejmuje: XIX-wieczną reprezentacyjną klatkę schodową, salę militariów i sztuki myśliwskiej, wystawę sztuki polskiej i europejskiej od XIV do XVII wieku, Salon Muzyczny, Salon biedermeierowski, galerię malarstwa polskiego i europejskiego od XIX do XX wieku, galerię współczesnej sztuki regionu, wystawę prezentującą dzieje zamku, Bielska, Białej i okolic, wystawę etnograficzną, wystawę grafiki przełomu XIX i XX wieku, wystawę malarstwa portretowego od roku 1800 do lat trzydziestych XX wieku, wnętrza z prezentacją pamiątek po rodzinie Sułkowskich i Salę z Rycerzem – Lapidarium.

[madohora]

W miejscu wznoszącego się w centrum dzisiejszego Bielska-Białej zamku miał według legendy znajdować się niegdyś gródek rozbójników napadających na podróżujących kupców. Książę opolski Kazimierz wytępił zbójców i zdobył ową fortalicję, by w jej miejscu wystawić zameczek myśliwski z czasem rozbudowany do postaci okazałego zamku, przy którym rozwinęło się miasto Bielsko.
Zabytkowy witraż z symboliką heraldyczną

Najstarsze części zamku pochodzą z XIV wieku, przez następne stulecia był stopniowo rozbudowywany i przekształcany. Jest typem zamku miejskiego od początku włączonego w system fortyfikacji Bielska i będącego zarazem najsilniejszym elementem jego obwarowań. Przez stulecia pełnił rolę śląskiej warowni granicznej, najpierw strzegąc granicy księstw dzielnicowych cieszyńskiego i oświęcimskiego, od połowy XV wieku granicy państwowej czesko-polskiej. Od końca XVI wieku rola obronna zamku malała i przekształcał się on coraz bardziej w rezydencję szlachecką. Współczesny wygląd budowli pochodzi z czasów ostatniej wielkiej przebudowy z drugiej połowy XIX wieku, która zatarła całkowicie jej dawne cechy stylowe. W latach 1899-1973, w miejscu widocznego obecnie od strony wschodniej ceglanego muru oporowego, stał ciąg tzw. Bazarów Zamkowych, tworzących efektowną podbudowę architektoniczną dla bryły zamku. Niestety, bazary wyburzono w związku z poszerzaniem ulicy Zamkowej.

Zamek wzniesiony przez władających Księstwem Cieszyńskim Piastów przez ponad dwa stulecia służył jako jedna z ich siedzib. Od 1572 roku był centrum administracyjno-gospodarczym samodzielnego bielskiego państwa stanowego, którym władali przedstawiciele szlacheckich rodzin Promnitzów, Schaffgotschów, Sunneghów, Solmsów i Haugwitzów. W 1752 roku państwo to podniesione zostało do rzędu księstw i przeszło w posiadanie Aleksandra Józefa Sułkowskiego. Księstwo bielskie istniało do 1849 roku, kiedy to podczas wprowadzania w Austrii nowoczesnego podziału administracyjnego, likwidującego stare struktury feudalne, jego tereny weszły w skład bielskiego starostwa powiatowego. Sam zamek oraz liczne dobra w mieście pozostawały w posiadaniu Sułkowskich do 1945 roku. Po II wojnie światowej zamek przejęty został przez Państwo Polskie i służył jako siedziba licznych instytucji kulturalnych. Od 1983 roku jego jedynym użytkownikiem było państwowe Muzeum w Bielsku-Białej.

Najstarszy opis zamku zawarty w urbarzu państwa bielskiego z 1571 roku:

Po pierwsze jest zamek w mieście Bielsku położony, dobrze wymurowany, w nim 15 pokojów oraz izb, też 22 starannie utrzymane sklepione pomieszczenia, duże i małe, wraz z nowo wzniesionym murowanym budynkiem browaru i słodowni, który poza obrębem zamku, lecz tuż obok jest ulokowany, do tego przynależne stajnie, duży spichlerz, pralnia oraz izby kąpielowe, obok których woda przepływa. Dalej przy zamku tym jest sad duży z urodzajnymi owocowymi drzewami, w nim również wszelakie zioła w razie potrzeby uprawiane być mogą, obok także łąka, i jest też przy nich nowo założony ogród chmielowy, w nim około poczwórnego małdra chmielu rok w rok rosnąć może. Są też w dwóch miejscach dobre stawy do zamku należące, gdzie wody nie zbraknie, w których ryby zimową porą trzymać można.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Dom Tkacza – oddział Muzeum w Bielsku-Białej, w którym zrekonstruowano wygląd XVIII-wiecznego domu i warsztatu sukienniczego. Budynek muzeum położony jest w Bielsku-Białej przy ul. Sobieskiego i znajduje się na szlaku architektury drewnianej województwa śląskiego.

[madohora]

Dom Tkacza w Bielsku-Białej położony jest przy ul. Sobieskiego na Górnym Przedmieściu, w drewnianym budynku o konstrukcji zrębowej, z charakterystyczną oszalowaną wyżką. Budynek stanowi unikatowy przykład XVIII-wiecznej architektury rzemieślniczej, która uległa zagładzie podczas pożarów miasta w 1808 i 1836 r. Aż do początku XX w. budynek mieścił dom i warsztat sukienniczy. Nieznane są szersze informacje na temat właścicieli budynku, prawdopodobnie jednak były to rodziny: Bartke (XVIII w.) i Bathelt (XIX w.). Od 1873 roku właścicielem domu był Carl Nowak, a po jego śmierci wdowa po nim, Marie. Na początku XX wieku znajdował się tutaj warsztat szewski Antoniego Polończyka, istniejący do II wojny światowej, a w okresie powojennym budynek pełnił funkcję normalnego domu czynszowego. W 1974 r. syn Antoniego, Wiktor Polończyk, podarował go Skarbowi Państwa z przeznaczeniem na cele muzealne. Po długoletnich pracach konserwatorskich i rekonstrukcyjnych w 1992 roku Muzeum Okręgowe w Bielsku-Białej udostępniło dom zwiedzającym.

[madohora]

Pierwsza ekspozycja muzeum przedstawia wnętrze domu i warsztatu należącego do mistrza cechowego – starszego cechu, a więc przedstawiciela najwyższych władz cechowych. Ukazuje ona jego funkcjonowanie na przełomie XIX i XX wieku, czyli w okresie schyłkowym dla ręcznej wytwórczości, która od drugiej połowy XIX w. w bardzo szybkim tempie była wypierana przez warsztaty mechaniczne. Budynek przedzielony jest sienią na dwie zasadnicze części – warsztatową, znajdującą się po lewej stronie od wejścia do budynku i mieszkalną – po prawej stronie. Największym pomieszczeniem jest warsztat, w którym umieszczono przede wszystkim przedmioty bezpośrednio związane z pracą tkacza. Wśród nich znajduje się potężne krosno nicielnicowe pochodzące z połowy XVIII w., służące do wyrobu tkanin wełnianych, a także przedmioty związane z przygotowywaniem i snuciem osnowy. Część tego pomieszczenia przeznaczona była do pracy biurowej, polegającej na załatwianiu spraw organizacyjnych cechu oraz rozstrzyganiu różnorodnych sporów i waśni pomiędzy jego członkami. Tu umieszczone są m.in. dokumenty i pamiątki cechowe oraz żelazna skrzynia, stanowiąca niegdyś „kasę pancerną” cechu. Pomieszczenie to stanowiło również sypialnię i mieszkanie czeladnika, dlatego obok pieca znajdują się sprzęty przeznaczone do jego dyspozycji. Z warsztatu przez frontową część sieni prowadzi droga do kuchni – pomieszczenia, w którym skupiało się życie całej rodziny. Dlatego też, obok naczyń i sprzętów kuchennych i przedmiotów codziennego użytku, znajdują się tu przedmioty związane z tkactwem. Umieszczono tu m.in. mniejsze krosno, pochodzące z drugiej połowy XIX w., na którym odbywa się praktyczny pokaz tkania dla zwiedzających, kołowrotek i motowidło (miara, na którą nawijano uprzędzone na kołowrotku nici). Obok kuchni znajduje się sypialnia oraz pomieszczenie przypominające salon gospodarzy, w ciągu dnia używany właściwie tylko od święta, wybielony, z fornirowanymi meblami z przełomu XIX i XX wieku. Uzupełnienie ekspozycji stanowią umieszczone w sieni drzeworyty Jana Wałacha o tematyce tkackiej.

[madohora]

Na poddaszu zaprezentowano przykłady wszystkich rodzajów ubiorów ludowych zgromadzonych od połowy lat 50. XX wieku w Dziale Etnografii. Były one noszone w okresie międzywojennym w bliższych i dalszych okolicach obu miast. Jednym z najokazalszych jest strój mieszczki żywieckiej. Niezwykle barwne i różnorodne są ubiory z Wilamowic. Bielskie muzeum może się poszczycić najróżnorodniejszą kolekcją tego stroju w Polsce i dlatego jest on najliczniej reprezentowany na wystawie. Przy tej barwności niezwykle skromne i proste wydają się być ubiory laskie noszone w okolicy Białej. Skromność tę rekompensuje jednak jakość wykorzystywanych do ich wykonania materiałów: ciemnych fabrycznych tkanin i różnorodnych pasmanteryjnych ozdób naszywanych na jakle – kaftany o bardzo specyficznym kroju, modelującym wygląd całej postaci. Prezentowane na wystawie komplety pochodzą z sąsiadujących z Wilamowicami Pisarzowic, z okolic Bestwiny i z Kóz (strój panny młodej). Pozostałe stroje pochodzą z południowej części ziemi pszczyńskiej, Jaworza i powiatu cieszyńskiego. Na uwagę zasługują także prezentowane na wystawie stroje Górali śląskich, do dzisiaj w dużej mierze wykonywane z samodziałowego płótna i sukna, tkanego ręcznie na takich samych krosnach, jakie prezentowane są na istniejącej już ekspozycji w kuchni. Dopełnieniem całości są meble służące do przechowywania odzieży – od malowanych skrzyń, poprzez kufer, komodę, po szafy oraz bielizna kobieca, pojedyncze elementy ubiorów, a także korale i biżuteria wykonana ze srebra

[madohora]

Dom Tkacza – ekspozycja zewnętrzna Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej – położony jest na terenie Górnego Przedmieścia, istniejącego już od pierwszej połowy XV wieku i zamieszkiwanego przez sukienników bielskich. Tradycje domu, w którym znajduje się muzeum, sięgają XVIII wieku. Do pierwszych lat XX wieku mieściło się tu mieszkanie i warsztat sukiennika, brak jest jednak szczegółowych informacji o mieszkańcach domu. W drugiej połowie XVIII wieku była to z pewnością rodzina Bartke, w wieku XIX rodzina Batheltów. Od 1873 roku właścicielem budynku był Carl Nowak, a po jego śmierci wdowa po nim, Marie. Na początku XX wieku znajdował się tutaj warsztat szewski Antoniego Polończyka, istniejący do II wojny światowej. W okresie powojennym budynek pełnił funkcję normalnego domu czynszowego. Syn Antoniego, Wiktor Polończyk, w 1974 roku podarował go Skarbowi Państwa z przeznaczeniem na cele muzealne. Po długoletnich pracach konserwatorskich i rekonstrukcyjnych w 1992 roku Muzeum Okręgowe w Bielsku-Białej udostępniło dom zwiedzającym.

[madohora]

[madohora]

HOTEL PREZYDENT

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Hotel President – czterogwiazdkowy hotel usytuowany w Bielsku-Białej, w dzielnicy Dolne Przedmieście, przy ul. 3 Maja.

Budynek hotelu powstał w latach 1892–93, przy nowo wybudowanej drodze wiodącej od zamku do dworca kolejowego. Został zaprojektowany na zlecenie Henryka Hochstima przez Karola Korna, którego firma zajęła się również realizacją budowy. Hotel to wolno stojący, neorenesansowy, czteropiętrowy budynek z mansardowym dachem, którego fasada zdobiona jest motywami mitologicznymi i ornamentami roślinnymi. Na cześć Franciszka Józefa I został nazwany Kaiserhof (pol. Dwór Cesarski). W początkach XX w. do dyspozycji gości było 50 pokoi i salonów, restauracja, kawiarnia Renaissance, letnia weranda, a także pierwsza w Bielsku sala kinowa (otwarta w 1896 r.). W 1922 r. w hołdzie Gabrielowi Narutowiczowi nadano mu nazwę Prezydent. Kilka lat później od strony południowej dobudowano (z zachowaniem stylu) salą bankietową. Od 1938 r. budynek pełnił różne funkcje – banku, szpitala i domu kultury. Przez kilka miesięcy 1939 roku stanowił główną kwaterę dowództwa Batalionu ON „Bielsko, wchodzącego w skład Armii Kraków. W latach 1959–1960 w miejscu sali bankietowej powstał socrealistyczny Dom Technika, mieszczący siedzibę lokalnego oddziału NOT, który obecnie pełni funkcję pawilonu handlowo-wystawowego. Ponowne otwarcie Hotelu Prezydent nastąpiło w 1962 r.

W 1999 r. właścicielem hotelu została warszawska spółka Expol. Nie była to transakcja szczęśliwa, gdyż – wbrew zapowiedziom – hotel nie został zmodernizowany, ani też nie podniesiono jego standardu do czterech gwiazdek.

1 lipca 2007 r. hotel przejęła Birch Sp. z o.o., powiązana z irlandzką grupą developerską IGD Sp. z o.o. Rozpoczął się okres przemian i unowocześniania hotelu z zachowaniem dawnego stylu. W październiku 2007 r. dotychczasową nazwę Prezydent zmieniono na President, a latem 2008 r. rozpoczęto renowację budynku, która do lipca 2009 r. przywróciła mu pierwotny wygląd. Obecnie do dyspozycji gości jest 40 pokoi, oddanych do użytku po generalnym remoncie w 2008 r. Pokoje, znajdujące się na 4 piętrach, są stylowo urządzone i, zależnie od kondygnacji, mają inną kolorystykę wystroju wnętrz - bursztynową, szmaragdową, szafirową i rubinową. Wszystkie pokoje są komfortowo wyposażone: w mini bar, sejf elektroniczny, LCD z telewizją satelitarną, radio, telefon, suszarkę i bezprzewodowy dostęp do Internetu. W hotelu znajduje się również Restauracja Hotelu President (dawna restauracja Renaissance), która organizuje m.in. wesela, bankiety, przyjęcia, koncerty, konferencje i wystawy. W lipcu 2010 r., w związku z podniesieniem standardu pokoi oraz poszerzeniem oferty usług, spółce Birch udało się uzyskać czwartą gwiazdkę.

Hotel oparty jest na 12-metrowych fundamentach. Od 1876 r. pod placem przed hotelem biegnie tunel kolejowy na trasie z Katowic do Skalitego.

[madohora]

Hmm. Dziś mnie na niego nie stać ale miłe wspominam

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Prawie każdy z nas strzelał tymi białymi kuleczkami

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ale to jeszcze nie koniec. Teraz na drugą stronę i na Szyndzielnię

[madohora]

Szyndzielnia (dawniej również Szędzielnia lub Gaciok[1]; niem. Kamitzerplatte – od nazwy niemieckiej leżącej u podnóża góry Kamienicy, spotykane również Kamnitzerplatte, 1028 m n.p.m.) – szczyt w Beskidzie Śląskim, wznoszący się tuż na północ od Klimczoka, usytuowany pomiędzy dolinami Olszówki, Wapienicy i Białki w granicach administracyjnych miasta Bielska-Białej. Masyw Szyndzielni porośnięty jest lasami bukowymi z domieszką drzew iglastych – świerków i jodeł. Na stoku tzw. Małego Gronia stanowisko modrzewi. Grzbiet opadający spod szczytu Szyndzielni na północ, w stronę Dębowca, zajmowała kiedyś Hala Kamienicka. Szyndzielnia znajduje się w granicach Parku Krajobrazowego Beskidu Śląskiego.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

I tak dzielna byłam
Że na drogę na Klimczok się zdobyłam
Kiedyś piętnaście minut
Teraz jak na drogowskazie
Ale co będzie za jakiś czas

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Na Szyndzielnię na spacer się wybrałam
Przy tej pogodzie - nieźle się zmachałam
A sama mówiłam - droga tam szeroka
Może nie taka jak do Morskiego Oka
Tu mi rower świsnął gdzieś z boku
Ja nie umiałam równego utrzymać kroku
A jako że dawno już w górach nie byłam
To trochę się z tym wejściem kulbaczyłam
Pogoda była piękna, ludzi cała masa
Poczułam się przez chwilę jak w Wiśle - na wczasach
Tutaj jakieś psy, tam ktoś pije piwo
Być może spojrzałam na to trochę krzywo
I zamiast do Szczyrku jak mnie mapa prowadziła
Zjechałam kolejką - już na dole byłam.

[madohora]

PUNKT WIDOKOWY NA KLIMCZOKU

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Schronisko PTTK na Szyndzielni (niem. Kamitzerplatte}) – górskie schronisko turystyczne Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. Pierwsze murowane schronisko w Beskidzie Śląskim, oddane do użytku w 1897[1]. Na początku posiadało 7 pokoi noclegowych z 40 miejscami oraz rozbudowane zaplecze gastronomiczne. Stałymi mieszkańcami byli gospodarz oraz restaurator.

[madohora]

Decyzję o budowie schroniska na Szyndzielni podjęła bielska sekcja niemieckiego Towarzystwa Beskidzkiego (Sektion Bielitz-Biala des Beskidenvereins) po pożarze schroniska „Klementynówka” nieopodal Klimczoka. Budowę rozpoczęto w 1896, a zakończono w lipcu 1897. Zbudowane przez firmę bielskiego architekta Karola Korna. Schronisko poświęcono 17, a uroczyście otwarto i oddano do użytku 18 lipca 1897. W 1907, z okazji dziesięciolecia schroniska, jego dzierżawca - Weinhold, wybudował, pełniący rolę dodatkowego schronu, drewniany szwajcarski domek. Zainstalowano także sygnaturkę na dachu domku, która dźwiękiem wskazywała turystom drogę w czasie trudnych warunków atmosferycznych. W pokoju na wieży mieściła się stacja meteorologiczna, a na parterze winiarnia. W pobliżu obiektu wzniesiono niewielką skocznię narciarską[2].

W czasie II wojny światowej obiekt służył głównie różnym celom paramilitarnym, m.in. odbywały się tu obozy organizacji Hitlerjugend[3]. W 1940 Beskidenverein otrzymał na własność parcelę, na której stał budynek. Wkrótce też doprowadzono do niego istniejącą do dziś leśną drogę z Dębowca. Ostatnim niemieckim gospodarzem był Eugen Kutschera, który został wcielony do armii niemieckiej. Później schroniskiem zarządzała jego żona - Karolina. Z końcem 1944 budynek został zajęty przez Wehrmacht i włączony w linię obrony Bielska-Białej. W obliczu zbliżającego się frontu i otoczenia Bielska-Białej przez Armię Czerwoną Karolina Kutscherowa wraz z dziećmi uciekła górami w stronę Skoczowa. Na początku lutego 1945 budynek został kilkakrotnie trafiony radzieckimi pociskami artyleryjskimi: jeden z nich przebił dach i eksplodował w kuchni, inny zniszczył klatkę schodową, a pozostałe zdemolowały charakterystyczną wieżyczkę[4]. Po ustąpieniu wojska niemieckiego niezniszczone jeszcze wyposażenie zostało rozkradzione.

Po zakończeniu działań wojennych II wojny światowej na terenie Bielska i Białej już 18 lutego 1945 r. reaktywowane zostały przedwojenne oddziały PTT w tych miastach - już jako wspólny Oddział Bielsko-Bialski. Już następnego dnia miejscowe władze upoważniły przedwojennych działaczy PTT Tomasza Wróbla i Władysława Zajączka do przejęcia i zabezpieczenia majątku Beskidenvereinu oraz innych niemieckich związków turystycznych i narciarskich. Po prowizorycznym remoncie i niezbędnych naprawach w czerwcu 1945 roku schronisko ponownie oddano do użytku, a jego pierwszą polską kierowniczką została Anna Maciejna[5]. W latach 1954–1957 przeprowadzono rozbudowę według projektu architektów Krystyny Tołłoczko-Różyskiej i Wandy Gengi. Dobudowano od południowo-wschodniej strony nowe skrzydło gastronomiczno-gospodarcze i przebudowano wieżę.

8 października 1985 około godziny 8 rano w schronisku wybuchł pożar - zapaliła się część krytego gontem dachu, w rejonie wieży. Straż pożarna walczyła z ogniem blisko 3 godziny. Całkowicie spłonął dach wieży, a także część dachu budynku głównego.

W pierwszych latach funkcjonowania frekwencja kształtowała się następująco:

1897 - 2894 osoby
1900 - 5381 osób
1905 - 6735 osób
1909 - 6175 osób

[madohora]

[madohora]

ORKIESTRA DĘTA W SŁAWKOWIE

[madohora]

CMENTARZ CHOLERYCZNY W SŁAWKOWIE -www.slawkow.pl

[madohora]

HISTORIA I TRADYCJE SŁAWKOWA - Przegląd Olkuski (archiwum)

[madohora]

WIZYTÓWKA MIASTA PRZEJDZIE METAMORFOZĘ - Twoje Zagłębie - 25.08.2018

[madohora]

KOLEJNI INWESTORZY ZAINTERESOWANI WSPÓŁPRACĄ - Rynek Infrastruktury - 25.08.2018

[madohora]

Rynek w Sławkowie posiada średniowieczny układ urbanistyczny. Z centralnie położonym rynkiem oraz odchodzącymi od niego uliczkami. W centralnym punkcie wznosi się ratusz z początku XX wieku

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Dawną zabudowę rynku stanowiły domy podcieniowe. Do dzisiaj przetrwały tylko dwa takie domy. Jednym z nich jest drewniana karczma z 1781 roku. Austeria to dawne określenie karczmy o wysokim standardzie. Sławkowska austeria stanowi założony na planie litery T budynek o powierzchni 380 m², ustawiony szerokofrontowo do Rynku, bokiem przylegający do ul. Mały Rynek. Dziś trudno ustalić, od kiedy na tym miejscu znajdowała się karczma. Badania archeologiczne wykazały, że fundamenty i piwnice budynku pochodzą z XIII w. Trudno jednak powiedzieć czy już wtedy był to budynek służący za karczmę. Na belce stropowej obecnej karczmy widnieje data odczytywana przez jednych jako 1701 r., przez innych jako 1781 r. Odnosi się ona jednak najprawdopodobniej nie do powstania karczmy, lecz do jej remontu. Od tamtego czasu austeria sławkowska przetrwała z niewielkimi zmianami do dzisiaj. Budynek przykryty jest polskim dachem łamanym pokrytym gontem i wspartym od strony frontowej na sześciu kamiennych kolumnach tworzących podcienie. W części tylnej znajduje się stan (wozownia i stajnia). Specjalnością restauracji są dania z bobu oraz polewka na maślance z ziemniakami.

[madohora]

[madohora]

Obok karczmy stoi odrestaurowana drewniana studnia miejska

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kaplica św. Jakuba w Sławkowie.JPG Kościółek św. Jakuba usytuowany jest przy ul. Świętojańskiej, na miejscu średniowiecznego kościoła pw. św. Jana i klasztoru Duchaków z 1298 r. Po ich zniszczeniu w 1455 r. teren obecnego kościółka, jako poświęcony na budowę świątyni, nie został zajęty pod zabudowę miejską i pozostawał niezagospodarowany do początku XIX w. Obecna kaplica ufundowana została przez burmistrza sławkowskiego Jakuba Kubiczka w 1827 r.

[madohora]

[madohora]

A w Dąbrowie Górniczej tak rozwiązali problem

[madohora]

ŁAWECZKA HENDRIXA

[madohora]

[madohora]

W kościele od lutego 2005 odbywają się coroczne obchody Dnia Świętego Walentego. Jest to jedyny kościółek pod tym wezwaniem w diecezji Sosnowieckiej

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Nazwa notowana w 1123–1125 jako Seuor. Pochodzi od nieistniejącego obecnie w języku polskim rzeczownika siewior, oznaczającego „północ”. Do końca XV w. nazwa miasta brzmiała w taki właśnie sposób (Syewyor, 1470–1480). W XVI w. spotyka się już formy Siewier (1546) i Siewierz (1544). Nazwa określała zapewne miejsce położone na północ od innego obiektu geograficznego

[madohora]

Od lutego 2005 r. funkcjonuje Izba Tradycji i Kultury Dawnej obejmująca ekspozycje dawnego rzemiosła, rzeźby i rękodzieła artystycznego oraz tematykę historyczną związaną z dziejami księstwa siewierskiego i jego zabytków (w tym zamku).

[madohora]

W Siewierzu, w pobliżu zamku znajduje się Kościół Świętego Macieja Apostoła z początku XVI wieku, z okazałą bramą (akurat była w remoncie). Parafia św. Macieja Apostoła – rzymskokatolicka parafia znajdująca się w Siewierzu. Należy do dekanatu siewierskiego, diecezji sosnowieckiej i metropolii częstochowskiej.
Utworzona w XII w. Parafia wzmiankowana została w sprawozdaniu z poboru świętopietrza sporządzonym przez Andrzeja de Verulis pośród parafii dekanatu sławkowskiego diecezji krakowskiej w 1326 r. pod nazwą Sewor i ponownie w 1327 r. w zapisie Sevor. W 1331 r. powstał dekanat Bytom, w którym parafia siewierska odnotowywana była w spisie świętopietrza z lat 1334-1342 sporządzonym przez Galharda z Cahors. W 1748 r. z dekanatu bytomskiego wydzielono dekanat siewierski.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

POMNIK PIŁSUDSKIEGO

[madohora]

[madohora]

CIEKAWE WYKOŃCZENIA WOKÓŁ OKIEN

[madohora]

[madohora]

Zamek w Siewierzu – ruiny zamku biskupów krakowskich znajdującego się w Siewierzu. Po nadaniu praw miejskich Siewierzowi (ok. 1276 r.), nowo lokowane miasto założono 2 km na północ od dawnego grodu. Prawdopodobnie wówczas w zakolu rzeki Czarnej Przemszy pośród jej rozlewisk i bagien, które stanowiły naturalny czynnik obronny, wzniesiono nową drewniano–ziemną siedzibę kasztelanów. Usytuowana była ona na sztucznej wyspie usypanej z ziemi i wzmocnionej drewnianymi palami.

[madohora]

[madohora]

Faza barokowa
Ruiny zamku przed rewaloryzacją, widok od strony bramy głównej, 2005 r.

Kolejnej przebudowy dokonano w latach 1681-1699 z inicjatywy biskupa: Jana Małachowskiego poprzez przebudowę skrzydła wschodniego i budowy w nim kaplicy, a także budowy arkadowej loggi i kuchni od północy. Prace te dokończył Konstanty Felicjan Szaniawski. W czasie tej przebudowy basztę przy bramie podwyższono i zwieńczono barokowym hełmem z cebulą i latarnią. Po pożarze w połowie XVIII w. biskup Kajetan Sołtyk wyremontował wieżę. Forma ogólna nadana wówczas kompleksowi zachowana została w ruinie do dzisiaj.

W 1790 r. Sejm Wielki zlikwidował księstwo siewierskie wcielając je do Rzeczypospolitej. Opuszczony w 1790 r. przez księcia biskupa Feliksa Pawła Turskiego zamek od tamtej pory popada w ruinę. Jeszcze w czasie wojen napoleońskich był wykorzystywany militarnie. Jednak od 1807 r. przez cały XIX wiek pozostał niezamieszkany.

[madohora]

[madohora]

W latach 50. i 70. XX w. rozpoczęto prowadzone z przerwami prace mające na celu zabezpieczenie budowli. Wznowiono je w 1999 r. zmierzając do zachowywana zamku w stanie tzw. trwałej ruiny. Z historycznych elementów zachowały się w pełni – wsparte trójskokowymi przyporami – zewnętrzne mury skrzydeł mieszkalnych (z wyjątkiem ściany południowej), dwa pełne fragmenty ścian skrzydeł mieszkalnych od strony dziedzińca, baszta nad bramą główną, barbakan, fragmenty oryginalnej kamieniarki (kolumny, futryny okien) oraz XVI-wiecznych murów obronnych. Jedynym do tej pory zrekonstruowanym (w latach 70.) większym elementem zamku jest fragment przyziemia skrzydła wschodniego (od strony dziedzińca).

[madohora]

[madohora]

ŚCIANKA WSPINACZKOWA

[madohora]

Już w XII w. Siewierz był osadą targową, a od początku XIII w. siedzibą kasztelanii. Początkowo ośrodek grodowy znajdował się na południowy zachód od dzisiejszego miasta i zlokalizowany był wokół romańskiego kościoła pw. św. Jana Chrzciciela. Prawdopodobnie po najazdach mongolskich został przeniesiony w miejsce łatwiejsze do obrony. W 1276 r. Siewierz uzyskał prawa miejskie. Wytyczono wówczas rynek będący do dziś głównym centrum miasta. W XIV w. książęta bytomscy wznieśli lub zainicjowali budowę murowanego zamku. (patrz: zamek biskupi w Siewierzu)

[madohora]

Już zapachniało jesienią

[madohora]

[madohora]

Takie ozdoby w Sieiwerzu

[madohora]

[madohora]

[madohora]

RYNEK W SIEWIERZU

[madohora]

Przy Siewierskim rynku zachowała się barokowa kamienica z XVII wieku

[madohora]

[madohora]

[madohora]

BAROKOWA KAMIENICA Z BOKU

[madohora]

SIEWIERZ - FONTANNA NA RYNKU

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

NIE ZACZYNAJMY TEJ HISTORII OD POCZĄTKU

[madohora]

RODO A JA NIE MAM ZGODY JABŁEK NA ICH PUBLIKACJĘ

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Zapomniałam dodać, że do Siewierza również dojedziemy autobusami KZK GOP
Z centrum Dąbrowy Górniczej autobusem linii 637, z Będzina autobusem 269 a także z Tarnowskich Gór 738, teraz doczytałam że ten sam autobus ma więcej kursów z przystanku Świerklaniec Park

ROZKŁAD JAZDY DLA LINI 637 PRZYSTANEK DĄBROWA GÓRNICZA CENTRUM

ROZKŁAD JAZDY AUTOBUSU 269 PRZYSTANEK BĘDZIN KOŚCIUSZKI

ROZKŁAD JAZDY DLA AUTOBUSU 738 PRZYSTANEK TARNOWSKIE GÓRY DWORZEC

ROZKŁAD JAZDY DLA AUTOBUSU 738 Z PRZYSTANKU ŚWIERKLANIEC PARK

[madohora]

W okresie rozbicia dzielnicowego Kraków był siedzibą księcia seniora, z czasem jednak książęta krakowscy stracili faktyczne zwierzchnictwo nad innymi władcami piastowskimi. W 1241 r. miasto zostało zniszczone podczas najazdu mongolskiego. Mogło to zadecydować o niepowodzeniu pierwszej lokacji Krakowa, którą najprawdopodobniej planowano na początku XIII wieku. W dniu 5 czerwca 1257 r., wzorując się na Wrocławiu, książę Bolesław V Wstydliwy, jego matka Grzymisława i żona św. Kinga nadali miastu przywilej lokacyjny na prawie magdeburskim w Koperni koło Pińczowa. Zasadźcami byli trzej wójtowie: Gedko Stilvoyt, Jakub z Nysy i Dytmar Wolk z Wrocławia. Nowo wytyczone miasto zostało zasiedlone głównie przez przybyszów ze Śląska i Niemiec, co tłumaczy fakt posługiwania się językiem niemieckim przez mieszczaństwo krakowskie do XVI w. Wtedy też powstał charakterystyczny szachownicowy układ miasta, w który wpasowano zachowane elementy wcześniejsze (ul. Grodzka, kościół Mariacki). Pomiędzy Krakowem a Wawelem istniała osada Okół, dawne podgrodzie, która została wcielona do Krakowa przez króla Władysława Łokietka po buncie wójta Alberta.

[madohora]

Kraków uzyskał prawo składu w 1306 r..

W 1320 r. w katedrze wawelskiej koronowano Władysława Łokietka, kończąc symbolicznie okres rozbicia dzielnicowego. Odtąd, aż do 1734 r., Kraków był miejscem koronacji królów Polski.

W XIV wieku na przedmieściach Krakowa powstały dwa kolejne miasta: na południu Kazimierz (1335) i na północy Kleparz (1366).

Jako stolica jednego z mocarstw europejskich w XV i XVI wieku, Kraków rozwijał się pod względem architektonicznym, handlowym, rzemieślniczym, kulturalnym i naukowym. Kompleks zamkowy na Wawelu przebudowano i rozbudowano w stylu renesansowym. Odnowiono powstały w 1364 r. uniwersytet. Zbudowany został również Barbakan razem z okręgiem murów miejskich.

[madohora]

Po unii polsko-litewskiej i powstaniu Rzeczypospolitej Obojga Narodów Kraków znalazł się na uboczu wielkiego państwa. Sejmy i elekcje nowych monarchów odbywały się pod Warszawą, położoną mniej więcej w połowie drogi między stolicami Korony i Litwy.

Od 1596 r. rozpoczął się proces przenoszenia dworu królewskiego Zygmunta III Wazy z Krakowa do Warszawy, zakończony ok. 1611 r. Warszawa uzyskiwała tytuł miasta rezydencjalnego Jego Królewskiej Mości, jednak Kraków do ostatniego rozbioru Polski pozostawał formalną stolicą Rzeczypospolitej[57][58][59][50][51]. Katedra na Wawelu pozostała miejscem koronacji i pochówków królów Polski, zaś Kraków – stołecznym i królewskim miastem, w którym funkcjonowały pozostałe instytucje stołeczne takie jak np. skarbiec koronny. Nawet w czasach późniejszych wezyr turecki Kara Mustafa, pisał w korespondencji do związanego z Wilanowem Jana III Sobieskiego: „zniszczę Twój Kraków...”.

Wraz z upadkiem Rzeczypospolitej rozpoczął się upadek Krakowa. Zniszczenia wojenne mocno nadszarpnęły pozycję miasta i zahamowały jego rozwój. Po raz pierwszy Kraków został zniszczony przez obce wojska w 1655 r., podczas „potopu szwedzkiego” (przedmieścia ucierpiały jednak mocno już w 1587, podczas próby zdobycia miasta przez arcyksięcia Maksymiliana III Habsburga). W latach 1656–1657 nastąpiło kolejne oblężenie miasta, tym razem bronionego przez Szwedów

[madohora]

W XVIII w. Kraków był zdobywany przez wojska pruskie, szwedzkie, austriackie i rosyjskie. 24 marca 1794 na rynku krakowskim przysięgę Narodowi złożył naczelnik Tadeusz Kościuszko rozpoczynając tym samym powstanie.

15 czerwca 1794 r. do Krakowa wkroczyły wojska pruskie. Prusacy obsadzili Wawel i założyli tam składy wojskowe. Wtedy to dokonał się rabunek polskich klejnotów i insygniów koronacyjnych ze skarbca koronnego, które zostały przewiezione do Berlina, a następnie częściowo włączone do skarbca pruskiego oraz przetopione lub spieniężone na potrzeby wojenne. Prusacy opuścili Kraków w 1795 r.[60].

Po III rozbiorze Polski Kraków zajęli Austriacy. Aleksander Rożniecki – dowódca kawalerii uczestnicząc w wojnie austriacko-polskiej, począwszy od Raszyna, z oddziałem – forpocztą, dotarł do Krakowa 14 lipca 1809 r. (dzień przed ks. Poniatowskim) i przełamał ostatni opór Austriaków przed zwycięskim wkroczeniem księcia.

14 października 1809 r., na mocy traktatu z Schönbrunn, Kraków i Podgórze zostały przyłączone do Księstwa Warszawskiego jako stolica departamentu. W 1813 r. został siedzibą rządu Księstwa Warszawskiego[61]. W latach 1815–1846 stanowił stolicę niewielkiego powierzchniowo, formalnie niepodległego państwa – Rzeczypospolitej Krakowskiej. W tym okresie rozpoczęła się gruntowna modernizacja i przebudowa miasta, które wciąż tkwiło w średniowiecznym układzie urbanistycznym. Zburzono większość murów miejskich, zasypano fosę, na miejscu której powstał park – Planty. Po powstaniu krakowskim, zorganizowanym przeciwko dominacji austriackiej, ale i faktycznie przeciwko trzem zaborcom naraz (czyli tzw. „państw opiekuńczych” Rzeczypospolitej Krakowskiej), miasto zostało w 1846 r. zaanektowane przez Austrię, w której granicach pozostawało aż do 1918 r. Nazwę Rzeczpospolita Krakowska zastąpiono nową: Wielkie Księstwo Krakowskie. Odtąd cesarz austriacki używał tytułu Wielki Książę Krakowa.

W 1850 wielki pożar zniszczył ok. 10% powierzchni miasta.

Według austriackiego spisu ludności z 1900 r. w 2099 budynkach w Krakowie na obszarze 832 hektarów mieszkały 91 323 osoby, z czego 64 209 (70,3%) było katolikami, 25 670 (28,1%) wyznawcami judaizmu, 727 (0,8%) grekokatolikami, a 717 (0,8%) innej religii lub wyznania, 78 563 (86%) było polsko-, 6576 (7,2%) niemiecko-, 219 (0,2%) rusko-, a 1092 (1,2%) innojęzycznym

[madohora]

W początku nowego stulecia zaszły w Krakowie poważne zmiany – również w infrastrukturze technicznej miasta. 14 lutego 1901 r. – za prezydentury Józefa Friedleina – otwarto miejskie wodociągi wówczas imienia Franciszka Józefa. Zbiornik na wodę zbudowano u podnóża kopca Kościuszki, 49 m nad poziomem Rynku. woda spływała do miasta rurą o średnicy 70 cm i wypełniała sieć wodociągową o długości 66 kilometrów. Początkowo, w liczącym 80 tys. mieszkańców Krakowie, przypadał statystycznie w ciągu doby jeden litr wody wodociągowej na osobę

[madohora]

12 lipca 1903 r. Kraków nawiedziła powódź – największa od 1813. Stan Wisły w mieście osiągnął 4 m 52 cm. Zagrożony zerwaniem był most Podgórski, woda zagroziła też gazowni miejskiej. Od Podgórza, przez tereny Zawiśla, Zwierzyniec, Błonia krakowskie, aż do Nowej Wsi i Łobzowa powstało ogromne rozlewisko z połączonych wód Wisły, Wilgi i Rudawy. W zalanych dzielnicach komunikacja odbywała się łodziami i tratwami. Pod wpływem tej klęski żywiołowej postanowiono przeprowadzić regulację Rudawy w połączeniu z wytyczeniem jej nowego koryta. Projekt został zrealizowany w latach 1903–1910. Nowe ujście Rudawy zostało umieszczone pod kątem prostym do Wisły, skutkiem czego odcięta została część zabudowań klasztoru Norbertanek. Zburzono też ostatni w Krakowie młyn. Znacznym zmianom uległo również bezpośrednie otoczenie klasztoru – powstał nasyp i grobla z nową drogą oraz wysoki most. Przemiany te spowodowały liczne protesty miłośników zabytków. W latach 1910–1915 ogłoszono i częściowo wprowadzono plan regulacyjny Wielkiego Krakowa, w ramach którego włączono w granice administracyjne Krakowa znajdujące się w jego otoczeniu miasta, osady i wsie.

[madohora]

W 1915 r. nastąpiło połączenie Krakowa z Podgórzem, miastem założonym w 1784 r. na przeciwległym brzegu Wisły.
6 sierpnia 1914 r. wyruszyła z Krakowa I Kompania Kadrowa z Józefem Piłsudskim na czele. Było to pierwsze polskie wojsko od czasów rozbiorów Polski. I Kompania przekroczyła granicę Kongresówki z zamiarem wyzwolenia pozostałej części Rzeczypospolitej. W początku 1918 r. wzmogły się w Krakowie nastroje niepodległościowe, czego wyrazem była manifestacja 20 stycznia. Sytuację pogorszyło ogłoszenie 11 lutego postanowień traktatu brzeskiego. Demonstracje rozpoczęły się 12 lutego od zdemolowania konsulatu pruskiego, a 18 lutego odbyła się wielka manifestacja protestacyjna na Rynku Głównym. Strajk podjęli kolejarze, którzy zatrzymali w okolicach Chrzanowa pociąg z wojskiem skierowanym do miasta przez zaniepokojone władze austriackie. Na ogrodzeniu parceli na rogu Rynku Głównego i ul. św. Jana oraz na drzewach wzdłuż linii A–B pojawiły się plakaty z napisami godzącymi w zaborcę, które zdjęto dopiero pod groźbą użycia broni. 12 października, w odpowiedzi na manifest Rady Regencyjnej, krakowska Rada Miejska odbyła uroczyste posiedzenie, podczas którego w pełni poparła jego treść. 15 października delegaci polscy w wiedeńskim parlamencie złożyli deklarację, iż odtąd uważają się za obywateli wolnej i zjednoczonej Polski. Wydział Krajowy zwołał następnie w Krakowie posłów sejmowych i do Rady Państwa, którzy 28 października powzięli uchwałę głoszącą, że ziemie polskie w obrębie byłej monarchii austriackiej należą już do Państwa Polskiego, oraz że dla ziem tych tworzy się Komisję Likwidacyjną. 28 X 1918 powstała w Krakowie Polska Komisja Likwidacyjna z Wincentym Witosem na czele i przejęła pełnię władzy w mieście. Kraków, w wyniku masowej akcji rozbrajania żołnierzy austriackich stał się pierwszym (obok Tarnowa) wolnym od władzy zaborczej miastem Rzeczypospolitej. 31 października po południu pojawiły się w mieście afisze informujące krakowian o tym radosnym fakcie

[madohora]

W dwudziestoleciu międzywojennym, tuż po odzyskaniu niepodległości, polskie władze centralne uznały wawelski zamek za gmach reprezentacyjny Rzeczypospolitej, oddany do użytku Naczelnika Państwa, a następnie dla Prezydenta RP – uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 1921 r., zespół urbanistyczny na Wawelu stał się jedną z oficjalnych Rezydencji Prezydenta Polski. Do dzisiaj zachował się apartament Prezydenta RP Ignacego Mościckiego. Najstarsza część przedwojennego gmachu Biblioteki Jagiellońskiej (1931–39), utworzonej w 1364 r. Kopiec Piłsudskiego (1938 r.) – największy z pięciu istniejących do dziś krakowskich kopców, usypany w latach 1934–1937 Jesienią 1923 r., w wyniku pogarszającej się sytuacji ekonomicznej i konfliktów społecznych, doszło w Krakowie do krwawych starć ulicznych. 5 listopada proklamowano strajk generalny. 6 listopada pod budynkiem Kasy Chorych (Dom Robotniczy) przy ul. Dunajewskiego o godz. 9 doszło do pierwszych starć z policją (rannych zostało 20 policjantów). Później uzbrojony tłum zaatakował kordon policyjny i wojskowy, spychając funkcjonariuszy ku ul. Szewskiej. Doszło do otoczenia i rozbrojenia kompanii wojska. Uzbrojeni w zdobytą broń demonstranci i bojówkarze ruszyli ul. Szczepańską na Rynek i obsadzili Planty. W godzinach przedpołudniowych doszło już do regularnych walk z użyciem broni palnej. Ostrzelany został szwadron ułanów wysłany w rejon ul. Dunajewskiego. Z okien domów i zza filarów Sukiennic ostrzelano inny szwadron, stojący na Rynku obok Odwachu. Wojskowa komenda miasta wysłała do walki trzy samochody pancerne. Jeden z nich, pozbawiony wsparcia piechoty, został zdobyty przez demonstrantów. Koło południa strzały zaczęły cichnąć. Cała zachodnia część miasta znalazła się pod kontrolą strajkujących. W budynku Kasy Chorych przetrzymywano jako jeńców rozbrojonych i rannych żołnierzy. W warunkach chaosu i braku informacji władze poleciły wojsku i policji zaprzestania ognia i wycofania się z ulic. Przystąpiono do negocjacji. Strajkujący unieruchomili gazownię i elektrownię, w wyniku czego już o godz. 17 miasto zaczęło pogrążać się w zupełnych ciemnościach. Walki w Krakowie, zwane powstaniem krakowskim spowodowały śmierć 14 oficerów i żołnierzy; rannych zostało 101 wojskowych i 38 policjantów. Po stronie demonstrantów padło również 14 zabitych. Zginęły też 4 przypadkowe osoby cywilne, a kilkadziesiąt zostało rannych. Ponadto zabito 61 koni, a 70 raniono. W marcu 1936 r. podczas tłumienia strajku w Polskich Zakładach Gumowych „Semperit” i późniejszych demonstracji ulicznych zginęło 8 osób, a 46 osób, w tym 26 policjantów, zostało rannych.

[madohora]

Wojska niemieckie zajęły miasto 6 dni po rozpoczęciu II wojny światowej. W nalocie na krakowskie lotnisko Rakowice–Czyżyny uczestniczyło 150 samolotów Luftwaffe. Pierwszym polskim lotnikiem, który poderwał samolot do walki z hitlerowskimi Niemcami był pilot krakowskiego dywizjonu, kpt. pilot Mieczysław Medwecki. Zginął w walce. Podporucznik Gnyś oraz plutonowy pilot Flanel, zestrzelili kolejno i w walce z niemieckim wrogiem, dwie hitlerowskie maszyny. Były to pierwsze polskie zwycięstwa powietrzne podczas II wojny światowej. W pierwszym dniu wojny, piloci krakowskiego II Pułku Lotniczego zestrzelili w sumie pięć niemieckich samolotów

[madohora]

W czasie okupacji hitlerowskiej (1939–1945) Kraków funkcjonował jako stolica Generalnego Gubernatorstwa. W marcu 1941 okupant niemiecki zamknął w getcie krakowskim około 60 tys. osób uznanych za Żydów według rasistowskich ustaw norymberskich (25% wszystkich mieszkańców Krakowa). Więźniowie getta zostali zamordowani w trakcie akcji likwidacyjnej (13 – 14 marca 1943) i w obozach koncentracyjnych w Płaszowie, Bełżcu i Auschwitz. W wyniku tej akcji eksterminacyjnej po II wojnie światowej ocalało około tysiąca krakowskich Żydów.

[madohora]

Zagrabiono i wywieziono do Niemiec wiele dzieł sztuki, z których duża część nie powróciła do kraju. Kraków odniósł niewielkie straty podczas bombardowania miasta przez lotnictwo Armii Czerwonej.

[madohora]

W 1939 r. powstała w Krakowie pierwsza w Polsce organizacja konspiracyjna podczas II wojny światowej, Organizacja Orła Białego[72]. Oprócz Krakowskiego Okręgu Armii Krajowej, działała m.in. organizacja harcerska „Szare Szeregi”[73][74], której naczelnictwo mieściło się w Krakowie po upadku powstania warszawskiego[75]. Działalność prowadziły inne, liczne ugrupowania konspiracyjne[76][77]. Istotną rolę w okupowanym mieście odgrywało też konspiracyjne życie kulturalne i oświatowe. Przy ul. Łobzowskiej 6, w sklepie księgarsko-papierniczym, prowadzonym przez Spółdzielnię Księgarską „Czytelnik”, mieścił się punkt spotkań literatów, gdzie zaopatrywano się w podziemną prasę i publikacje. Tam też udzielano materialnego wsparcia pisarzom i artystom krakowskim, wykorzystując dochody sklepu. Okręgowa komórka Tajnej Organizacji Nauczycielskiej miała siedzibę przy pl. Nowym, w lokalu Spółdzielni Księgarskiej „Szkolnica”. Zajmowano się tam dystrybucją podręczników do tajnego nauczania (punkt odbioru dla nauczycieli mieścił się przy pl. Nowym 7 i w sklepie drogeryjnym przy ul. Siennej 7), a także wydawaniem w postaci powielanych skryptów wyczerpanych już podręczników dla klas gimnazjalnych (gotowe skrypty przenoszono do sklepu przy ul. Szewskiej 13, gdzie był zorganizowany punkt rozdziału). Mieścił się tam też punkt kierowania kandydatów na tajne komplety uniwersyteckie. Było to także miejsce spotkań krakowskich literatów, takich jak np. Kazimierz Czachowski, Tadeusz Kudliński, Tadeusz Seweryn, Jan Wiktor, Wojciech Żukrowski; bywał tam też prof. Stanisław Pigoń. Na podstawie zachowanych materiałów Okręgowego Biura Szkolnego w Krakowie, sama tylko „Szkolnica” przekazała w okresie okupacji ok. 30 tys. egzemplarzy książek i podręczników dla tajnej oświaty. Ważną formą pomocy było też wysyłanie paczek żywnościowych do obozów jenieckich oraz opieka nad wysiedlonymi z Warszawy po upadku powstania nauczycielami. Jednym z głównych dostawców uratowanych przed zniszczeniem podręczników była księgarnia Stefana Kamińskiego przy ul. św. Jana 3. Wykupywał on z rąk niemieckich całe księgozbiory z likwidowanych księgarń i bibliotek. Było to też kolejne miejsce konspiracyjnych spotkań ludzi podziemnej kultury i oświaty

[madohora]

Kraków miał się stać miastem niemieckim nie tylko z nazwy i składu narodowościowego ludności, ale także z wyglądu zewnętrznego. W tym celu okupant planował zniszczenie polskiego dorobku kulturowego i wyeksponowanie własnej tradycji historycznej. Urbanistyczne „porządkowanie” miasta Niemcy zaczęli od wyburzeń w rejonie Wawelu – ówczesnej siedziby gubernatora dr Hansa Franka. W latach 1940–1941 rozebrano np. kamienicę czynszową zw. „Dębno” u zbiegu ul. Grodzkiej i ul. Podzamcze. Na Kazimierzu zburzono też kilka kamienic, aby odsłonić widok na kościół Bożego Ciała. Pewne zmiany wprowadzono i na samym Wawelu (np. nowy wjazd i brama). Szczególnym zainteresowaniem niemieckich budowniczych cieszyła się jednak zachodnia dzielnica miasta. Spektakularnym osiągnięciem urbanistyki germańskiej miała być reprezentacyjna dzielnica rządowa (Regierungsviertel). Planowano mianowicie wzniesienie na Błoniach ogromnego, monumentalnego kompleksu gmachów rządowych, nad którym w dalszej perspektywie miały dominować pomniki chwały niemieckiego oręża. Już w 1941 r. Hans Frank polecił zrównać z poziomem terenu kopce Kościuszki i Piłsudskiego, aby na ich miejscu mogły stanąć owe monumenty, ale do realizacji tego planu nie doszło. Okupanci nie zdążyli również rozbudować ratusza, ani też przebudować Rynku Głównego w duchu germańskim. Pozostały tylko plany i szkice[79]. W mieście przeprowadzano akcje sabotażowe i likwidacyjne (np. zamach na wyższych oficerów SS Krügera i Koppego oraz nieudany zamach na Hansa Franka) i panowały nastroje powstańcze[82], a do powstania w Krakowie przygotowywało się polskie Podziemie[83]. Między innymi, polskie zgrupowania partyzanckie skoncentrowane wokół Krakowa. Dowództwo Armii Krajowej nie zdecydowało się jednak ostatecznie na ogłoszenie powstania w Krakowie zarówno z uwagi na niewielką liczbę uzbrojenia Polaków w samym mieście i niemożność znaczącego ich dozbrojenia przez tę część Krakowskiego Okręgu AK, który działał poza miastem jak również w wyniku znacznego rozbicia struktur AK w Krakowie w czasie wielkiej łapanki (tzw. „czarna niedziela”) w obrębie której w ciągu jednego dnia aresztowano i wywieziono do obozu koncentracyjnego w Płaszowie 15 tys. krakowian

[madohora]

18 stycznia 1945 wojska 1. Frontu Ukraińskiego pod dowództwem marszałka Iwana Koniewa zajęły miasto. Kraków jako jedno z niewielu miast polskich nie odniosło podczas wojny większych strat substancji materialnej, zaś w 1946 roku był trzecim najludniejszym miastem w Polsce po Łodzi i Warszawie.
Aleja Róż – niegdyś reprezentacyjna aleja socrealistycznej dzielnicy przemysłowej Nowej Huty; obecnie większą jej część stanowi deptak
W okresie powojennym postępował silny rozwój terytorialny i ludnościowy miasta. W 1951 r. przyłączono do Krakowa Nową Hutę, która według pierwotnych planów miała stanowić oddzielne miasto, zaplanowane jako przeciwieństwo Krakowa, czyli miasto robotnicze bez kościołów i warstwy społecznej inteligencji. Do dzisiaj jednym z historycznych miejsc w tej dzielnicy jest plac Ratuszowy, gdzie w zamysłach budowniczych „socjalistycznego miasta” miała zostać wzniesiona ta instytucja. Od 1 stycznia 1957 do 31 maja 1975 r. miasto Kraków stanowiło oddzielne samodzielne województwo. W 1957 r. miasto zostało odznaczone Orderem Odrodzenia Polski, a w 1966 r. Orderem Budowniczych Polski Ludowej

[madohora]

Kalendarium współczesnych wydarzeń (XX–XXI wiek)
Pierwszy szczyt Grupy Wyszehradzkiej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej odbył się w 1991 r. w Krakowie, czyli tuż po jej powstaniu, a przyjęte wówczas podczas tego spotkania tezy, zapisano w postaci tzw. Deklaracji Krakowskiej. Następny szczyt Grupy Wyszehradzkiej w Polsce odbył się również w Krakowie w 1993 r.
W 2000 r. Kraków uzyskał tytuł Europejskiej Stolicy Kultury.
Wizyta Prezydenta USA George’a W. Busha w Polsce 30–31 maja 2003 r. Na Wawelu prezydent Bush przemawiał na temat inicjatywy przeciwko rozprzestrzenianiu broni masowego rażenia (PSI) oraz na temat rozszerzenia polskiego zaangażowania w Iraku.
Uchwałą z 3 sierpnia 2006 r. Senat RP zdecydował o ustanowieniu roku 2007 Rokiem Miasta Krakowa.
11 maja 2007 r. rozpoczął się Prezydencki Szczyt Energetyczny z udziałem Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego oraz Prezydentów państw Europy Środkowej i Wschodniej.
W czerwcu 2007 r. Kraków obchodził 750 rocznicę lokacji miasta.
W 2008 r. odbył się w Krakowie Światowy Kongres Górniczy
W 2009 r. odbył się w Krakowie szczyt Ministrów Obrony państw NATO, pierwsze tego rodzaju spotkanie na terenie Polski.
18 kwietnia 2010 r. w Kościele Mariackim odbyła się uroczystość pogrzebu zmarłego tragicznie prezydenta Polski Lecha Kaczyńskiego wraz z jego żoną Marią, których trumny następnie pochowano w jednej z krypt Katedry na Wawelu.
17 stycznia 2011 r. w Zamku Królewskim na Wawelu, Prezydent RP wręczył Ordery Orła Białego twórcom kultury w tym Noblistce Wisławie Szymborskiej.
2–4 października 2011 r. w Krakowie gościł europejski szczyt gospodarczy pn. Forum Rynku Wewnętrznego (Single Market Forum – SIMFO).
Podczas polskiej prezydencji w strukturach Unii Europejskiej, Kraków został wyznaczony jako[100] jedno z miast goszczących w tym czasie spotkania międzypaństwowe w ramach UE.
Od 7 grudnia 2011 r. obowiązuje uchwała Rady Miasta Krakowa[101] o utworzeniu Parku Kulturowego Stare Miasto[102], chroniąca Stare Miasto, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
7–9 października 2013 r. odbyło się w Krakowie spotkanie Prezydentów Polski, Ukrainy oraz prezydentów państw należących do grupy Arraiolos.
W lutym 2014 r. odbywał się w Krakowie Weimarski Szczyt Gospodarczy.
25 maja 2014 r. odbyło się w Krakowie referendum lokalne, w którym mieszkańcy odrzucili dużą większością głosów pomysł ubiegania się o organizację Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 2022 r., opowiadając się jednocześnie za budową ścieżek rowerowych, metra oraz stworzeniem systemu monitoringu wizyjnego.
26–31 lipca 2016 r. odbyły się Światowe Dni Młodzieży.
W lipcu 2017 r. odbyła się w Krakowie 41. Sesja Komitetu Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO
W 2018 r. Kraków (wraz z Katowicami) pełnił funkcję gospodarza Kongresu Sieci Miast Kreatywnych UNESCO.
26–27 kwietnia 2018 r. odbył się w Krakowie IV Europejski Kongres Samorządów

[madohora]

W Krakowie istnieje kilkanaście teatrów, wśród nich pierwszy polski publiczny stały teatr zawodowy, Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej, jeden z najstarszych w Polsce, który posiada status narodowej instytucji kultury. Ponadto działają m.in. Teatr im. Juliusza Słowackiego, Teatr STU, Teatr Nowy, a w Nowej Hucie: Teatr Ludowy i Teatr Łaźnia Nowa. Działa też szereg mniejszych, często niezależnych teatrów. W 2008 r. wzniesiono budynek Opery Krakowskiej przy ul. Lubicz. Zespół Opery występował wcześniej w budynku Teatru im. J. Słowackiego

[madohora]

Gdy wyjdziesz z pociągu, zmęczony podróżą
i oczy od słońca lekko przymrużasz
Zaraz na początku Teatr cię przywita
Czasem gdy się wczujesz zabrzmi tez muzyka

[madohora]

Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie – teatr w Krakowie, otwarty 21 października 1893 pod nazwą Teatr Miejski, od 16 października 1909 nosi imię Juliusza Słowackiego. Znajduje się na pl. Świętego Ducha 1, na Starym Mieście.

[madohora]

Budynek teatru wzniesiono w latach 1891-1893 na miejscu wyburzonego w 1892 kościoła św. Ducha. Budynek jest utrzymany w stylu eklektycznym z przewagą neobaroku. Tę nową scenę narodową w Krakowie zaprojektował Jan Zawiejski. Był to pierwszy budynek w Krakowie, który posiadał oświetlenie elektryczne. Początkowo nosił nazwę „Teatr Miejski”, dopiero w 1909 otrzymał imię Juliusza Słowackiego.

[madohora]

Pomysłodawcą budowy teatru był Walery Rzewuski, który stosowny wniosek przedstawił krakowskiej Radzie Miejskiej 5 września 1872 roku. Nowy wniosek w tej sprawie zgłosił 7 października 1877. Rada Miejska w dniu 17 czerwca 1886, przeprowadziła debatę na temat lokalizacji i budowy nowego teatru. 1 sierpnia 1888 roku rozpisano międzynarodowy konkurs na projekt architektoniczny gmachu teatru. W styczniu 1890 roku przyjęto do realizacji projekt 36-letniego architekta Krakowskiego Jana Zawiejskiego, z którym zawarto umowę dnia 18 marca 1891 roku. Kamień węgielny położono 2 czerwca 1891. Okolicznościowe dokumenty pod kamieniem złożyły Helena Modrzejewska i Antonina Hoffmann. Ogólny koszt budowy teatru wyniósł 767 tys. złotych reńskich. W kwietniu 1892, Rada Miejska postanowiła teatr wydzierżawić. 13 lipca 1893 roku ogłoszono konkurs na sześcioletnią dzierżawę teatru, a 27 lipca tegoż roku radni przyznali dzierżawę pierwszemu dyrektorowi tego Teatru Tadeuszowi Pawlikowskiemu. Pierwsza robocza próba w teatrze miała miejsce 11 września 1893 roku, a odbyła się ona we foyer, gdyż na scenie trwały jeszcze prace instalacyjne. Uroczystego otwarcia nowego teatru dokonano o godzinie 12:00 w południe 21 października. Podczas pierwszego spektaklu wystawiono fragmenty utworów Mickiewicza, Słowackiego i Fredry. Przez następnych pięć tygodni wystawiano wyłącznie polski repertua

[madohora]

Na przełomie XIX i XX wieku teatr przy placu Św. Ducha przeżywał najlepszy okres w swojej historii. Była to w znacznym stopniu zasługa pierwszych dyrektorów - doskonale zorientowanych w europejskich trendach oraz rodzimych talentach - Tadeusza Pawlikowskiego, Józefa Kotarbińskiego oraz Ludwika Solskiego. Jednym z wyróżników krakowskiej sceny był nowoczesny repertuar. Oprócz tradycyjnego zestawu tytułów sięgano po najnowsze osiągnięcia dramaturgii światowej - grywano Ibsena, Maeterlincka, Hauptmanna, Strindberga, Wilde’a, Czechowa. Nastąpiła ekspansja autorów pokolenia Młodej Polski. Wokół Teatru Miejskiego skupiało się artystyczne środowisko miasta. O wyjątkowej randze krakowskiej sceny zadecydował Stanisław Wyspiański. Ten najwybitniejszy polski artysta przełomu stuleci, poeta i malarz, genialny inscenizator obdarzony wizjonerską wyobraźnią, wystawił w Teatrze Miejskim większość swych dzieł. Jego dokonania stawiane są w jednym szeregu z osiągnięciami najwybitniejszych twórców wielkiej reformy europejskiego teatru. Dotykały i współczesności, i historii, uderzały w narodowe wady, prowokowały, porażały nową estetyką. Legendarna prapremiera Wesela 16 marca 1901 roku - to jedno z najważniejszych wydarzeń w całej historii polskiej kultury. Jako inscenizator Wyspiański łączył dwa najważniejsze nurty ówczesnego krakowskiego teatru - fascynację nową sztuką oraz silne, choć nie pozbawione krytycyzmu zainteresowanie literaturą romantyczną. W 1901 roku, jako pierwszy, wystawił wszystkie części Dziadów A. Mickiewicza. Była to jedna z historycznych prapremier wielkiego repertuaru romantycznego w Teatrze Miejskim. W roku 1905 Wyspiański starał się o dyrekcję Teatru. Władze miasta, choć oficjalnie uznawały wielkość artysty, nie zdecydowały się na powierzenie mu krakowskiej sceny, co zbulwersowało ówczesną opinię publiczną. Rywalizację z Wyspiańskim wygrał wybitny aktor i reżyser, Ludwik Solski. Nie zburzyło to ich przyjaźni - Solski po objęciu dyrekcji od razu zaprosił poetę do współpracy i wystawił wiele jego dramatów.

[madohora]

W teatrze krakowskim ukształtowała się nowoczesna scenografia, polegająca na konsekwentnym harmonizowaniu wizji plastycznej spektaklu z jego pozostałymi elementami - wymową tekstu, muzyką, rozwiązaniami inscenizacyjnymi poszczególnych scen. Pojawił się też nowy styl gry aktorskiej, zastępujący dawną, dziewiętnastowieczną konwencję. Pisano, że aktor, zupełnie „jak trzcina na wietrze”, powinien być wyczulony na wszelkie subtelności nastrojów i uczuć. Włączanie do wizerunku postaci prywatnej osobowości aktora, niejednoznaczność roli, naturalny sposób mówienia, posługiwanie się szeptem, wymownym milczeniem, wewnętrzne napięcie, skontrastowane emocje - to środki wyrazu, które z Krakowa przenikały na inne polskie sceny. Przodowali w nich Wanda Siemaszkowa, Irena Solska, Andrzej Mielewski, Józef Śliwicki, Michał Tarasiewicz. Potrafili się w nich odnaleźć nawet arcymistrzowie tradycyjnego aktorstwa - Kazimierz Kamiński i Ludwik Solski.

[madohora]

W dwudziestoleciu międzywojennym Teatr zdołał utrzymać ważne miejsce na teatralnej mapie niepodległej już Polski, choć nie było to łatwe wobec konkurencji znakomitych scen Warszawy, Lwowa czy Wilna. Szczególnie trudny był przełom lat dwudziestych i trzydziestych, gdy kryzys ekonomiczny dotknął również instytucje kultury. O ile przed pierwszą wojną dominowała estetyka modernizmu, teraz każdy z dyrektorów musiał szukać własnej koncepcji. Awangarda domagała się swoich praw. Znalezienie w gąszczu nowych kierunków i modnych eksperymentów bezpiecznej drogi dla sceny o wielkiej, narodowej tradycji było zadaniem karkołomnym. A jednak się to udało. Do historii, w pełni zasłużenie, przeszedł repertuar pierwszej powojennej dyrekcji Teofila Trzcińskiego – eklektyczny, lecz wyjątkowo śmiały. Odkrył dla polskich widzów takich autorów jak Jewreinow, Claudel, Kaiser, Pirandello. Sporej odwagi wymagał zwrot ku nowym kierunkom w sztuce. W 1921 roku Trzciński umożliwił debiut jednemu z największych polskich artystów XX wieku, Stanisławowi Ignacemu Witkiewiczowi – Witkacemu. Prapremiera jego groteskowego i pełnego absurdu Tumora Mózgowicza spowodowała, prócz nielicznych głosów uznania, falę ataków ze strony krytyki. Niezrażony tym Trzciński nadal poszukiwał nowości. Jako jedyny w Polsce konsekwentnie wystawiał ekspresjonistów i współpracował ze znakomitymi scenografami – kubistami, konstruktywistami, kolorystami. W nowoczesny sposób realizował klasykę – w 1923 roku po raz pierwszy w Krakowie wystawił plenerową, monumentalną inscenizację – Odprawę posłów greckich J. Kochanowskiego na dziedzińcu wawelskim. Jego następca, Zygmunt Nowakowski, zdecydował się na próbę zmiany programu artystycznego, stawiając na przedstawienia popularne, widowiskowe, zarazem stojące na najwyższym poziomie. Krakowiacy i górale W. Bogusławskiego, Turandot C. Gozziego czy Balladyna J. Słowackiego biły rekordy kasowe. Z kolei Juliusz Osterwa – artysta obdarzony niezwykłą charyzmą – w czasie trzyletniej dyrekcji postawił na ambitny repertuar, przyczynił się do udoskonalenia zespołu, a co najważniejsze – zaprezentował swoje największe kreacje aktorskie. Organizował regularne przedstawienia dla młodzieży, przyczyniając się do wychowania całego pokolenia krakowskich teatromanów.

[madohora]

Ostatnia przedwojenna dyrekcja wybitnego scenografa Karola Frycza potwierdziła mocną pozycję świetnie funkcjonującej sceny. Występowały na niej krakowskie gwiazdy: m.in. Zofia Jaroszewska, Władysław Woźnik, Wacław Nowakowski. Z młodszych wyjątkowym talentem odznaczali się Mieczysław Węgrzyn i Stefan Czajkowski – obaj zamordowani później w Auschwitz. Największą zasługą Frycza było pozyskanie do współpracy reżysera Wacława Radulskiego i scenografa Tadeusza Orłowicza – jednych z najbardziej twórczych artystów polskiego teatru przedwojennego. Mieli własny, odrębny styl. Cenili groteskę, intelektualną grę, zabawę konwencjami. Ich przedstawienia olśniewały świeżością, feerią pomysłów i sprawiły, że o krakowskim teatrze znów się w kraju dobrze mówiło. Niestety, po wojnie, Radulski i Orłowicz zostali przez komunistyczne władze wykreśleni ze zbiorowej pamięci – pierwszy ze względu na lata spędzone w sowieckim łagrze, a potem w armii generała Andersa, obaj ze względu na powojenną, londyńską emigrację. Tuż przed wybuchem drugiej wojny światowej Teatr pożegnał się z wolną Rzeczpospolitą patriotycznym widowiskiem plenerowym Hymn na cześć oręża polskiego L. H. Morstina, zrealizowanym na dziedzińcu wawelskim. Jesienią 1939 roku zespół pracował jeszcze kilka tygodni, ale wkrótce został zmuszony do opuszczenia gmachu. Przez pięć lat działał tu teatr niemiecki – obiekt szczególnej troski hitlerowskiej propagandy oraz gubernatora Hansa Franka, który z upodobaniem zapraszał do loży cesarskiej odwiedzających Kraków przywódców Trzeciej Rzeszy. Nad majątkiem Teatru czuwała tylko niewielka grupka polskich pracowników technicznych, którzy z narażeniem życia uratowali przed zniszczeniem m.in. freski w garderobie Solskiego i teatralną bibliotekę.

[madohora]

Lata osiemdziesiąte należały do wyjątkowo trudnych. Trwającą zaledwie kilka miesięcy dyrekcję Andrzeja Kijowskiego przerwał stan wojenny. W 1982 roku kierownictwo artystyczne objął Mikołaj Grabowski. Na małej scenie wystawiał m.in. eksperymentalne dramaty Bogusława Schaeffera, na dużej realizował niepokorne spektakle w ironiczny sposób portretujące polskie społeczeństwo, poszukujące źródeł narodowych kompleksów i uprzedzeń – m.in. Trans-Atlantyk W. Gombrowicza i Listopad H. Rzewuskiego. Wizerunek Teatru określiły w tych latach także przedstawienia Rudolfa Zioły – Mały bies wg F. Sołoguba, Psie serce wg M. Bułhakowa, Oni Witkacego, ukazujące świat ludzi rozdartych między upodleniem a wzniosłością. We wrześniu dyrekcję objął Jan Paweł Gawlik. Budzące wiele kontrowersji okoliczności odwołania Mikołaja Grabowskiego sprawiły, że jego następca stanął w obliczu poważnych trudności w artystycznym zarządzaniu teatrem. W repertuarze Gawlik starał się nawiązywać do tradycji – wystawiano m.in. Wyspiańskiego, Słowackiego, Rydla, Bałuckiego, a z literatury obcej m.in. Bułhakowa, Gogola, Dürrenmatta. Za jego kadencji rozpoczęto starania o remont znajdującego się w tragicznym stanie technicznym budynku. W roku 1989 dyrekcję objął na kilka miesięcy Jan Prochyra. Okres PRL zakończył się przy placu Św. Ducha kryzysem. Groźba zamknięcia teatru, skłócony zespół i paraliż organizacyjny sprawiły, że o Teatrze im. J. Słowackiego znów było głośno – niestety, z pozaartystycznych powodów.

[madohora]

Po roku 1989 realne stało się uratowanie budynku przed grożącą mu śmiercią techniczną. Za dyrekcji Jerzego Golińskiego pojawiła się szansa zorganizowania w Teatrze im. J. Słowackiego pierwszej w demokratycznej Polsce prestiżowej konferencji: sympozjum Komitetu Bezpieczeństwa i Współpracy Europejskiej (KBWE). Z tej okazji rozpoczęto generalny remont Teatru. Oprócz renowacji zabytkowych wnętrz zaplanowano m.in. wymianę instalacji, montaż klimatyzacji, wybudowanie podziemnych pomieszczeń. Przez cały sezon 1990/1991 trwały intensywne prace, wykonywane jednocześnie przez kilkadziesiąt ekip. Gdy z widowni wymontowane zostały fotele i podłoga, urządzono miejsce do gry za opuszczoną żelazną kurtyną - na scenie, gdzie ustawiono krzesła dla publiczności. Próby odbywały się wśród hałasu i pracujących robotników. W takich warunkach zostały zrealizowane m.in.: Burza Szekspira i Obóz wszystkich świętych T. Nowakowskiego. Aktorzy, wspólnie pokonując trudności, znów zaczęli tworzyć rozumiejący się zespół. W drugim sezonie dyrekcji Golińskiego nastąpił powrót do normalnej pracy. Wystawiono na dużej scenie m.in. Klątwę Wyspiańskiego, Damy i huzary Fredry, w Miniaturze Dziką kaczkę Ibsena i Wesele Figara P. de Beaumarchais. Reżyserowali, obok Golińskiego, m.in. Mikołaj Grabowski, Anna Polony i Józef Opalski, z młodszych Julia Wernio i Marek Fiedor. Teatr zawdzięcza Jerzemu Golińskiemu nie tylko przeprowadzenie pierwszego etapu remontu i scalenie zespołu, ale też powstanie fundacji „Bractwo Sympatyków Wielkiego Budynku Przy Placu Świętego Ducha”, która, m.in. dzięki pomocy finansowej amerykańskiej Polonii, przez kilka lat wspierała ratowanie gmachu. W 1992 roku kierownictwo objął Bogdan Hussakowski - wcześniej dyrektor teatrów w Opolu i w Łodzi. Razem z nim przybyła spora grupa aktorów oraz zastępca dyrektora Wiktor Herzig. 21 października 1993 roku Teatr obchodził 100-lecie istnienia. Uroczystości były świętem, na które zjechali goście z całej Polski. Jubileuszowe przedstawienie przygotowane przez Gustawa Holoubka nawiązywał o do spektaklu inauguracyjnego - grano m.in. fragmenty Zemsty i Balladyny. Bogdan Hussakowski starał się budować oryginalny repertuar oparty na dramaturgii współczesnej i mało znanej klasyce. Wprowadził na afisz wiele prapremier, m.in. Wariacje Goldbergowskie G. Taboriego, Za i przeciw R. Harwooda czy prawie nieznaną sztukę E. O’Neilla Spętani. Grano też rzadko wystawiane sztuki Corneille’a, Rojasa, Valle-Inclána. Jedną z wartościowych inicjatyw było zaproszenie do współpracy rosyjskiego reżysera Walerego Fokina. Jego kameralny Bobok wg Dostojewskiego był przedstawieniem bez wątpienia wybitnym. Sukces odniósł też świetnie, zespołowo zagrany Obywatel Pekoś T. Słobodzianka w reż. Grabowskiego. W Teatrze reżyserowali ponadto: Jerzy Goliński, Giovanni Pampiglione, Maciej Prus, Waldemar Zawodziński, Tomasz Zygadło i inni. Hussakowski umożliwił start kilku liczącym się reżyserom najmłodszego pokolenia - m.in. Pawłowi Miśkiewiczowi, Bartoszowi Szydłowskiemu, Remigiuszowi Brzykowi. Do osobistych osiągnięć reżyserskich Hussakowskiego należały m.in. Tańce w Ballybeg B. Friela - wzruszająca opowieść o "irlandzkich trzech siostrach”, Wesele E. Canettiego - epicki obraz skarlałego mieszczańskiego świata i Wielka magia E. de Filippo - rzecz o sile ludzkich złudzeń. W roku 1999 dyrekcję objął Krzysztof Orzechowski, dotychczasowy dyrektor Teatru Bagatela. W ciągu pierwszych czterech lat jego dyrekcji wystawiono na obu scenach 29 przedstawień, w tym 8 polskich prapremier, m.in. Nondum L. Amejko, Demony L. Noréna, głośną w Europie sztukę Noże w kurach D. Harrowera, a także Bułhakowa M. Wojtyszki. Orzechowski niemal zupełnie zrezygnował z własnej pracy reżyserskiej, koncentrując się na budowaniu wizerunku artystycznego Teatru i inspirowaniu twórczości starannie dobranych współpracowników. Należą do nich uznani reżyserzy - m.in. Barbara Sass, Katarzyna Deszcz, Magdalena Łazarkiewicz, Tadeusz Bradecki, Maciej Wojtyszko, Rudolf Zioło. Szansę sprawdzenia się otrzymali reżyserzy najmłodszego pokolenia: Agata Duda-Gracz, Maja Kleczewska, Grzegorz Wiśniewski, Piotr Kruszczyński, Rafał Sabara, Maciej Sobociński. Na program artystyczny Teatru składają się spektakle, których tematem jest indywidualny dramat człowieka usiłującego ocalić w sobie wrażliwość zagrożoną przez okrutny świat. Tacy właśnie są bohaterowie Czarownic z Salem A. Millera, Płatonowa A. Czechowa, Marata/Sade'a P. Weissa, Bułhakowa M. Wojtyszki, Idioty F. Dostojewskiego, a także Dziadów A. Mickiewicza. Historyczne wnętrze Teatru im. J. Słowackiego coraz częściej spełnia funkcję naturalnej scenografii dla oryginalnych rozwiązań inscenizacyjnych. Siłą Teatru jest znakomity zespół aktorski, w którym - jak niegdyś na tej scenie - obok doskonałych warsztatowo i twórczych artystów starszego i średniego pokolenia pojawiła się grupa młodych, utalentowanych i budzących ogromne nadzieje aktorów. W 2001 roku odbyły się dwie uroczystości o ogólnopolskim znaczeniu. W bogatym programie 100-lecia prapremiery Wesela znalazło się m.in. widowisko Serce moje gram z muzyką Zygmunta Koniecznego do tekstów Wyspiańskiego. Z okazji 100-lecia prapremiery Dziadów w inscenizacji Wyspiańskiego odbyła się wieczornica z udziałem zespołu Teatru i zaproszonych gwiazd innych scen.

Krzysztofowi Orzechowskiemu udało się zakończyć kompleksowy remont Teatru, przerwany w 1993 roku z powodów finansowych. Od 2000 roku działa letnia Scena przy Pompie, od 2003 - Scena w Bramie - obie przy placu św. Ducha 4. Od 2002 w foyer teatru odbywają się spotkania Krakowskiego Salonu Poezji powstałego z inicjatywy Anny Dymnej.

Od sezonu artystycznego 2016/17 stanowisko Dyrektora Naczelnego i Artystycznego objął wyłoniony w konkursie Krzysztof Głuchowski. Kuratorem Programu Artystycznego mianowany został Bartosz Szydłowski.

[madohora]

Fasada ujęta w dwa ryzality zwieńczone alegorycznymi postaciami: z lewej Poezja, Dramat i Komedia (autor: Tadeusz Błotnicki), z prawej Muzyka, Opera i Operetka (autor: Alfred Daun). Poniżej gzymsu znajdują się alegoryczne popiersia Wesołości i Smutku (autor: Mieczysław Zawiejski). Na froncie fasady widnieje napis „Kraków narodowej sztuce”. Na szczycie znajdują się posągi młodzieńca w kontuszu (Tadeusz) i młodej kobiety w szlacheckim stroju (Zosia) autorstwa Michała Korpala.

[madohora]

Do foyer na pierwszym piętrze prowadzi eklektyczna klatka schodowa. Dekorację stiukową wykonał Alfred Putz. W westybulu znajduje się popiersie i projekt pomnika Stanisława Wyspiańskiego autorstwa Bronisława Chromego, popiersie Karola Kruzera, oraz tablica upamiętniająca Jana Zawiejskiego. Są tu również popiersia twórców polskiego teatru: Aleksandra Fredry, Jana Nepomucena Kamińskiego i Wojciecha Bogusławskiego. Pierwotnie teatr miał 922 miejsca. Po przebudowie liczba miejsc uległa znacznemu zmniejszeniu (powiększono odstępy między rzędami, co spowodowało likwidację kilku rzędów na parterze oraz zlikwidowano tzw. straponteny.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pomnik Floriana Straszewskiego powstał w 1874. Jego autorem jest Edward Stehlik. Monument jest ukłonem miasta w stronę twórcy krakowskich Plant. Powstał w miejscu gdzie znajdował się kopiec upamiętniający powstanie Rzeczypospolitej Krakowskiej, przy skrzyżowaniu ulic Basztowej i Westerplatte, w pobliżu Teatru im. J.Słowackiego. Wykonany z granitu tatrzańskiego monument ma kształt obelisku, który posadowiony jest na szerokiej podstawie obwiedzionej metalową balustradą wzmocnioną kamiennymi słupkami. Płaszczyzna podstawy wzniesiona jest ponad poziom otaczającego ją terenu (kilka stopni prowadzi do bramki w balustradzie). Na obelisku umieszczono medalion z podobizną Straszewskiego, a poniżej pamiątkową tablicę z napisem "Floryan Straszewski - główny uczestnik w założeniu plantacyj". Nieco niżej wyryty napis głosi: "Ku wdzięcznej pamięci zasług założenia i utrzymania tych przechadzek za uchwałą Rady Miasta Krakowa ze składek obywateli i zasiłku miejskiego". Obelisk ten powstał jako jeden z pierwszych pomników na Plantach. Uroczystość odsłonięcia pomnika odbyła się 4 sierpnia 1875 roku, a więc w rok po dacie uwidocznionej na cokole.

[madohora]

Straszewski Florian (ur. 1766 w Koczmerowie, zm. 1847 w Krakowie) – obywatel ziemski, społecznik, współtwórca krakowskich Plant. Mieszkał w domu własnym przy ul. Brackiej 9, członek Senatu krakowskiego, Komitetu do spraw Upiększania Miasta, współinicjator usypania kopca Kościuszki, członek Komisji Włościańskiej, przez pewien czas dzierżawca krakowskiej loterii liczbowej. Od 1822 roku (roku rozpoczęcia robót przy zakładaniu Plant) członek Komitetu Ekonomicznego, zajmujący się stroną finansową budowy Plant, osobiście kierował robotami, zbierał fundusze, często wypłacał robotnikom z własnej kieszeni. Losowanie loterii przebiegało w sposób następujący: na fasadzie kamienicy Hetmańskiej przy Rynku Głównym, między 1 a 2 piętrem wisiał ogromny drewniany herb Krakowa. Tarcza herbowa u dołu miała 5 otworów. Co środę w południe, kamienicę oblegały tłumy wpatrzone w te otwory. Punktualnie o godz. 13 w dziurach tych umieszczano wyciągnięte z koła szczęścia wygrywające numery – pięć ze stu. Fortunę w ten sposób zdobytą przeznaczył Straszewski na cele społeczne. W 1838 Florian Straszewski dostał medal za ofiarę i trudy w upiększaniu miasta. Pochowany został na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie, w kwaterze 17

[madohora]

[madohora]

SKWER ANDRZEJ WAJDY W KRAKOWIE - Gazeta Krakowska - 2018

[madohora]

W niedzielę, 9 września odbyła się uroczystość nadania nazwy skweru Andrzeja Wajdy przy Teatrze im. Juliusza Słowackiego. W uroczystości udział wzięła Krystyna Zachwatowicz-Wajda oraz Prezydent Miasta Krakowa, Jacek Majchrowski. 4 lipca podczas sesji Rady Miasta Krakowa zadecydowano o tym by upamiętnić jednego z najwybitniejszych twórców światowego kina Andrzeja Wajdę, nadając jednemu z miejskich skwerów jego imię. Prośba ta wyszła od Jerzego Kalafarskiego. Projekt uchwały został poparty przez prezydenta miasta Krakowa, Jacka Majchrowskiego, a następnie zatwierdzony przez radnych.Andrzej Wajda to jeden z najwybitniejszych twórców światowego kina, autor wielu niepowtarzalnych dzieł filmowych m.in. „Popiół i diament”, „Wesele”, „Danton”, „Człowiek z marmuru”, „Człowiek z żelaza”, „Katyń”, „Wałęsa, człowiek z nadziei”, znakomity reżyser teatralny związany z Teatrem Starym w Krakowie, laureata Oscara przyznanego za całokształt twórczości w 2000 r. oraz wielu nagród filmowych za wybitne osiągnięcia w dziedzinie kinematografii: m.in. Złotej Palmy w Cannes za film „Człowiek z żelaza” w 1981 r., Cezara – nagrody Francuskiej Akademii Sztuki i Techniki Filmowej dla filmu „Danton” w 1983 r., Nagrody Kyoto za działalność na rzecz rozwoju nauki, techniki i myśli ludzkiej w 1987 r., Felixa – europejskiej nagrody za całokształt twórczości w 1990 r., Złotych Lwów na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji za całokształt twórczości i wybitny wkład w historię kina w 1998 r., Złotych Niedźwiedzi na Międzynarodowym Festiwalu filmów w Berlinie w 2006 r. Był założycielem i fundatorem Muzeum Techniki i Sztuki Japońskiej „Manggha” w Krakowie. Za zasługi dla Krakowa został odznaczony Srebrnym Medalem „Cracoviae Merenti” w 1995 r. Andrzej Wajda zmarł 9 października 2016 r. Miał 90 lat. Został pochowany na cmentarzu Salwatorskim.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Towarzystwo Strzeleckie „Bractwo Kurkowe” w Krakowie (Krakowskie Bractwo Kurkowe, Szkoła Strzelecka, Towarzystwo Strzeleckie Krakowskie) – krakowska organizacja kurkowa, istniejąca od XIV w., początkowo funkcjonująca jako paramilitarna organizacja cechowa, dzisiaj prowadząca przede wszystkim działalność o charakterze społecznym, co roku organizująca konkurs na króla kurkowego.

[madohora]

Dokładna data powstania krakowskiego bractwa kurkowego jest nieznana. Można przypuszczać, że organizacja ta powstała w XIV w., wkrótce po powstaniu fortyfikacji miejskich (wznoszonych na przełomie XIII i XIV w.), choć pierwsze wzmianki źródłowe o niej pojawiają się dopiero w XV w. (pierwsza – u Jana Długosza). Tego typu organizacje paramilitarne tworzono bowiem w całej średniowiecznej Europie: miały służyć regularnemu szkoleniu wojskowemu mieszczan, zobowiązanych do czynnego udziału w obronie swego miasta podczas zagrożenia.

[madohora]

Miejscem ćwiczeń mieszczan krakowskich był tzw. Celestat – pierwotny istniał na wschodnich obrzeżach miasta (za Bramą Mikołajską), a w XVI w. przeniesiono go do międzymurza obok Bramy Mikołajskiej – tu mieścił się aż do pożaru w 1794. Już w XV w., jak wspomina Długosz, celem, do którego strzelano, był kur, co pozostało niezmienione aż po dzień dzisiejszy. Zmieniała się jedynie broń, jakiej do tego używano – pierwotnie zapewne były to łuki, potem kusze (miniaturę przedstawiającą takie strzelanie zawiera Kodeks Behema z 1505), dopiero od końca XVI w. broń palna.

[madohora]

Szczególny rozwój bractwa miał miejsce za panowania Zygmunta Augusta. W 1562 krakowski magistrat nadał bractwu (Szkole Strzeleckiej) ordynację określającą zasady zawodów strzeleckich, przy czym strzelania takie zgodnie z tym dokumentem miały być organizowane kilkadziesiąt razy w roku. Najważniejsze z nich były jednak zawody organizowane „w tydzień po oktawie Bożego Ciała”, gdy strzelano do kura o tytuł króla kurkowego; nagrodą za zwycięstwo było m.in. zwolnienie od wszelkich podatków miejskich. Dwa lata później (1564) bractwo otrzymało od władz Krakowa statut – jednym z efektów jego zapisów było przekazanie bractwu w 1565 pięknego srebrnego kura, symbolu bractwa po dziś dzień (aktualnie przechowywanego w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa).

[madohora]

Wspomniane wyżej dokumenty oraz wcześniejsza jeszcze tradycja pozwoliła na wykształcenie się specyficznych zwyczajów bractwa kurkowego, związanych zwłaszcza z inauguracją sezonu strzeleckiego i zmaganiami o tytuł króla kurkowego (zwanego także „ptasim władcą”), które trwały kilka dni i były znaczącą atrakcją (przyglądał się im m.in. król Stanisław August Poniatowski). Tytuł królewski otrzymywał ten spośród strzelców, który strącił ostatni fragment kura umieszczonego na drewnianej tarczy (pierwotnie – na szczycie masztu).

[madohora]

Bractwo Kurkowe było wielokrotnie obdarowywane nadaniami i przywilejami – zarówno władz miejskich Krakowa, jak i królewskimi (m.in. w 1593 król Zygmunt III Waza zwolnił krakowskich królów kurkowych od ceł od wwożonych na teren Rzeczypospolitej towarów, a w 1635 król Władysław IV Waza zwolnił ich na okres ich „panowania” od wszelkich podatków). Przywileje te bractwo zaczęło jednak tracić w drugiej połowie XVIII w., po części z uwagi na kiepską sytuację finansową miasta, po części zaś z uwagi na próby reformy państwa (np. zastąpiono zwolnienie z płacenia ceł jednorazową nagrodą).

[madohora]

Ostatnim królem kurkowym w I Rzeczypospolitej był Stanisław Piątkowski, wybrany w 1793. Rok później strzelania o tytuł króla kurkowego nie odbyły się, a żołnierze pruscy, którzy wkroczyli do Krakowa po upadku Insurekcji kościuszkowskiej spowodowali pożar, który 14 sierpnia 1794 doszczętnie strawił budynek Celestatu.

[madohora]

Po III rozbiorze Polski i włączeniu Krakowa w granice państwa habsburskiego, Krakowskie Bractwo Kurkowe istniało już tylko formalnie przez kilka lat (ostatni wpis w księdze protokołów pochodzi z 1807). Jego działalność całkowicie zamarła, Wojciech Bartynowski (starszy Bractwa) wywiózł na Węgry najcenniejsze pamiątki Bractwa, w tym srebrnego kura. Pamiętano jednak o organizacji – dlatego, gdy powstała Rzeczpospolita Krakowska, z czasem udało się doprowadzić również do odnowienia bractwa kurkowego; początkowo jako charytatywnego Towarzystwa Amatorów Strzelnictwa (które miało pomóc w zwalczaniu skutków epidemii cholery). 19 lipca 1831 bractwo kurkowe zostało oficjalnie reaktywowane, a jego tymczasową siedzibą stał się dawny pałac królewski w podkrakowskim Łobzowie. W 1832 przygotowano projekt nowego statutu bractwa, który został zatwierdzony przez Senat – organizacja została zarejestrowana pod nazwą Towarzystwo Strzeleckie Krakowskie

[madohora]

Art. 1 tegoż statutu brzmiał: „Towarzystwo Strzeleckie zawiązuje się dla strzelania do tarczy i mienia stąd przyjemnej zabawy” – faktycznie jednak ten okres istnienia bractwa zaznaczył się stopniowym wzrostem udziału działalności społecznej i patriotycznej. Statut regulował organizację bractwa, a także zasady strzelania, które miały się odbywać – oprócz strzelania uroczystego – w każdą niedzielę od maja do września. Wojciech Bartynowski przekazał Towarzystwu przechowane pamiątki, a 1 maja 1834 dokonano pierwszego wyboru króla kurkowego po kilkudziesięcioletniej przerwie – został nim Maciej Knotz.

[madohora]

W 1837 z inicjatywy ówczesnego króla kurkowej, Józefa Louisa, Towarzystwo kupiło rozległy ogród na przedmieściu Wesoła zwany Ogrodem Steinkellerowskim, gdzie urządzono nową strzelnicę i wzniesiono siedzibę bractwa – nowy Celestat (zbudowany według projektu Tomasza Majewskiego oraz Franciszka Lanciego w stylu neogotyku angielskiego). Już wkrótce park (który bracia kurkowi otwarli dla ogółu Krakowian) zaczął być nazywany Ogrodem Strzeleckim. Wkrótce też zaczęto ozdabiać go portretami kolejnych królów kurkowych.

[madohora]

Powstanie krakowskie na kilka lat przerwało działalność bractwa, sam Celestat w 1847 został zajęty na szpital wojskowy. Powrócił w ręce bractwa dopiero w 1851, gdy odwiedził go cesarz Franciszek Józef I – wówczas też na powrót zaczęto wybierać królów kurkowych.

[madohora]

W latach 1874-1876 budynek Celestatu w Ogrodzie Strzeleckim rozbudowano według projektu Adama Nowickiego. Zaraz po jego ponownym otwarciu zorganizowano tam bal karnawałowy, który wpisał się na stałe na listę krakowskich wydarzeń towarzyskich przez następnych kilkadziesiąt lat. W 1880 ponownie gościem braci kurkowych był cesarz Franciszek Józef I. W tym okresie też powstały w Ogrodzie Strzeleckim dwa pomniki królów polskich – Zygmunta Augusta (jako szczególnego protektora bractwa) oraz Jana Sobieskiego, w dwusetną rocznicę odsieczy wiedeńskiej. Towarzystwo proponowało także teren swojego Ogrodu doktorowi Jordanowi, aby urządził tu park rekreacyjny dla dzieci i młodzieży.

[madohora]

W końcu XIX w. obszar Ogrodu Strzeleckiego uległ zmniejszeniu – bracia kurkowi myśleli o nabyciu nowego terenu poza miastem i w tym celu sprzedali część Ogrodu; plany zakupu nowej parceli nie zostały jednak zrealizowane. Po raz kolejny natomiast przebudowano zabudowania Celestatu, wznosząc strzelnicę zimową oraz kręgielnię (1911).

[madohora]

Przed wybuchem I wojny światowej krakowscy bracia kurkowi zaangażowali się w działalność niepodległościową, wspierając m.in. finansowo Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”. Celestat użyczono także na początku wojny na koszary ułanów, którzy potem weszli w skład II Brygady Legionów. Późniejsze lata wojenne były jednak trudniejsze, bracia kurkowi wciąż wspierali finansowo polski wysiłek wojskowy, jednak sam Celestat wraz z Ogrodem Strzeleckim został zarekwirowany przez armię austriacką, nie organizowano również wówczas turniejów strzeleckich.

[madohora]

Po odejściu Austriaków w 1918 Celestat nie wrócił od razu w ręce Towarzystwa – przejęła go YMCA (odzyskano go dopiero w 1920). Już w 1919 wybrano jednak nowego króla kurkowego, wspierano też finansowo obrońców Lwowa. Także w 1919 uchwalono nowy statut Towarzystwa – tym razem jako podstawowy cel wprost wpisano „branie udziału w życiu społecznym i narodowym”. Działalność bractwa w tym duchu wypełniła cały okres dwudziestolecia międzywojennego. Gośćmi Towarzystwa w tym okresie byli m.in. Józef Piłsudski, Ferdynand Foch, prezydenci Stanisław Wojciechowski i Ignacy Mościcki.

[madohora]

Wybuch II wojny światowej ponownie przerwał działalność Towarzystwa. Skarby bractwa zostały ukryte, Celestat został zajęty na koszary. Formalne rozwiązanie Towarzystwa nastąpiło w 1940 na mocy dekretu generalnego gubernatora Hansa Franka. Gospodarowanie Niemców doprowadziło do dewastacji Celestatu (m.in. w reprezentacyjnej sali urządzona była odwszalnia). Sytuacja ta nie zmieniła się w 1945 – nowe władze umieściły w Celestacie początkowo urząd repatriacyjny. Bracia kurkowi mimo to wznowili działalność Towarzystwa (pod nazwą Towarzystwo Strzeleckie „Bractwo Kurkowe”), jednak już w 1946 Urząd Wojewódzki zadecydował o jego rozwiązaniu. I choć odwołanie od tej decyzji przyniosło skutek, odwlekło to tylko w czasie upadek bractwa – 28 czerwca 1951 Wojewódzka Rada Narodowa nakazała likwidację Towarzystwa (jako zbędnego w nowej sytuacji politycznej i grupującego elementy obce klasowo, ponadto padł zarzut kolaboracji z hitlerowcami). Tym razem odwołania nie odniosły skutku. Celestat został przekazany klubowi sportowemu, zaś Ogród przejął skarb państwa; w 1955 odsłonięto w nim pomniki Lenina i Stalina. Pamiątki Towarzystwa bracia przekazali do zbiorów Muzeum Historycznego Miasta Krakowa.

[madohora]

Reaktywacja Towarzystwa nastąpiła niedługo później – w 1957. Było to możliwe dzięki odwilży, która nastąpiła po XX Zjeździe KPZR, a stało się podczas uroczystych obchodów 700-lecia lokacji Krakowa. Nie udało się jednak wówczas Towarzystwu odzyskać swoich nieruchomości (zresztą, niszczejących w tym okresie). Początkowo dysponowali oni jedynie niewielkim lokalem przy ul. Paderewskiego 4, a od 1978 obszerniejszym przy ul. Mikołajskiej 16. Pierwszy powojenny wybór króla kurkowego miał miejsce dopiero w 1964 (odbyło się to na stadionie „Wisły” Kraków). Organizacja rozwijała swoją działalność, nawiązując m.in. bliską współpracę z organizacjami polonijnymi oraz ze stacjonującymi w Krakowie „czerwonymi beretami”, uczestnicząc w wydarzeniach kulturalnych i religijnych, współuczestnicząc w odbudowie pomnika Grunwaldzkiego, angażując się w działalność Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa.

[madohora]

Odzyskanie Celestatu nastąpiło dopiero w 1991, przy czym po jego odrestaurowaniu został on przekazany przez Towarzystwo w formie dzierżawy Muzeum Historycznemu Miasta Krakowa z przeznaczeniem na ekspozycję pamiątek bractwa kurkowego (uruchomiona została w 1997), zaś siedzibę Towarzystwa uruchomiono w odzyskanym także budynku przy ul. Topolowej 3. Park Strzelecki został udostępniony mieszkańcom miasta i wyremontowany z funduszy miejskich.

[madohora]

Obecnie Towarzystwo nadal prowadzi szeroką działalność społeczną i charytatywną, współfinansując wiele przedsięwzięć. Kultywowana jest tradycja – co roku dokonywany jest uroczysty wybór i intronizacja nowego króla kurkowego (połączone z przemarszem braci z Celestatu do kościoła mariackiego, bracia kurkowi uczestniczą też we wszelkich ważnych wydarzeniach w mieście. Blisko współpracują także z innymi polskimi oraz europejskimi bractwami kurkowymi (w 1998 w Krakowie miały miejsce 12. Europejskie Spotkania Bractw Strzeleckich). W 2005 Towarzystwo zostało uhonorowane przez Radę Miasta Krakowa złotym medalem Cracoviae Merenti, a w 2011 roku Brązowy Medal Honorowy za Zasługi dla Województwa Małopolskiego

[madohora]

Wielu krakowskich królów kurkowych pochodziło ze znakomitych rodzin krakowskich. Ich lista jest długa i z pewnością (w odniesieniu do czasów I Rzeczypospolitej) bardzo niekompletna. Pierwszym znanym nam z imienia królem kurkowym był pasamonik Tomasz, nieznanego nazwiska (1578). Wśród innych, szczególnie znanych, można wymienić m.in. burmistrzów Krakowa Jana Pawła Fryznekiera (1687, 1694, 1700 i 1724) i Michała Wohlmana (1772), ojca malarza Michała Stachowicza Stanisława (1748), przedsiębiorców Macieja Knotza (1834), Teodora Baranowskiego (1844), Ludwika Zieleniewskiego (1857), Adolfa Pollera (1869), Jana Götza (1880) i jego syna Jana Goetza-Okocimskiego (1904) czy Rudolfa Herliczkę (1894), prezydenta miasta Krakowa Karola Rollego (1928), rzeźbiarza Czesława Dźwigaja (2007), posła Jana Okońskiego (2009).

[madohora]

SIEDZIBA BRACTWA KURKOWEGO W KRAKOWIE

[madohora]

BAZYLIKA NAJŚWIĘTSZEGO SERCA PANA JEZUSA - Monumentalna świątynia (52 × 19 m z 68-metrową wieżą) jest centralnym ośrodkiem kultu Najśw. Serca Jezusa w Polsce. Powstała staraniem jezuitów w latach 1909-1912 wg projektu Franciszka Mączyńskiego (1874-1947) w stylu wczesnego modernizmu. Konsekracji świątyni dokonał bp Anatol Nowak w 1921 r. Wejście od ulicy zdobią rzeźby Xawerego Dunikowskiego. Fryz nad ołtarzem głównym, obrazujący symbolicznie hołd Narodu Polskiego Sercu Bożemu, projektował Piotr Stachiewicz, a wykonał brat Wojciech Pieczonka SJ – podobnie jak pozostałe mozaiki w bazylice, zaprojektowane przez Leonarda Stroynowskiego. Polichromię sklepień zawdzięczamy Janowi Bukowskiemu. Autorem sceny ukrzyżowania na tęczy jest Jan Raszka. Ołtarze boczne są dziełem Karola Hukana. Ściany pokrył stiukiem wspomniany br. Pieczonka. Konfesjonały sporządził br. Antoni Krok SJ, a ławki i ambonę rzeźbił Ignacy Sikora. Organy (45 głosów) z firmy Riegerów pochodzą z 1928 r. Papież Jan XXIII nadał kościołowi tytuł Bazyliki Mniejszej (1 VII 1960). W tym samym roku w prawej nawie urządzono Kaplicę Wieczystej Adoracji Najśw. Sakramentu, którą zaprojektowali: Lubosław Dormus, Wojciech Pietraszewski i Jerzy Świecimski. Poświęcił ją 29 października bp Karol Wojtyła. W 1964 r. zrobiono od strony płd.-zach. dodatkową bramę, wychodzącą na ogród zakonny.

[madohora]

Dnia 19 XI 1969 kard. Karol Wojtyła poświęcił Kaplicę Akademicką, urządzoną w podziemiach bazyliki. W 1969 r. w przedsionku bazyliki umieszczono tablicę: „Jezuici polscy – ofiary terroru hitlerowskiego 1939–1945” z nazwiskami 74 jezuitów. Poświęcił ją generał jezuitów Ojciec Pedro Arrupe (26 V 1969). W latach 1978–1989 na miejsce witraży zniszczonych w czasie okupacji wstawiono nowe wg projektu Jerzego Skąpskiego. Przed bazyliką od strony zach. znajdują się 2 tablice: z okazji 25-lecia powstania Solidarności oraz „Pamięci ofiar stanu wojennego” (1981). W 1994 r. przy filarze z prawej strony umieszczono relikwie bł. Jana Beyzyma SJ (1850–1912), apostoła trędowatych na Madagaskarze, wyniesionego na ołtarze przez Jana Pawła II podczas Mszy św. na Krakowskich Błoniach 18 VIII 2002 r. Kompozycja rzeźbiarska wykonana w brązie jest dziełem Czesława Dźwigaja

[madohora]

KRAKÓW. BAZYLIKA NAJŚWIĘTSZEGO SERCA PANA JEZUSA

[madohora]

Franciszek Mączyński (ur. 21 września 1874 w Wadowicach, zm. 28 czerwca 1947 w Krakowie) – polski architekt tworzący m.in. w stylu secesji, konserwator zabytków. Studia podjął w Wyższej Szkole Przemysłowej pod kierunkiem Sławomira Odrzywolskiego. W latach 1902–1904 kontynuował studia w krakowskiej ASP u Konstantego Laszczki, a następnie na dalszą naukę wyjechał do Wiednia i Paryża. Był członkiem towarzystw: Stowarzyszenia Architektów RP, Towarzystwa "Polska Sztuka Stosowana" (1902), Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa i Warsztatów Krakowskich (1919–1926). Odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1929) i Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury (1936). Pochowany został na Cmentarzu Salwatorskim.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Barbakan (zwany też Rondlem[2]) – Barbakan, najbardziej wysunięta na północ część fortyfikacji miejskich Krakowa. Znajduje się na Plantach, przed Bramą Floriańską, po południowej stronie ul. Basztowej.

[madohora]

1902 rok

[madohora]

Stanowi wycinek koła o średnicy wewnętrznej 24,40 m, a grubość murów sięga powyżej 3 m. Jest to gotycka budowla z siedmioma wieżyczkami – okrągłymi i sześciobocznymi ułożonymi naprzemiennie względem siebie. Dawniej był połączony z Bramą Floriańską długą szyją i jego głównym zadaniem była jej obrona. Mury szyi posiadały wewnątrz hurdycje spoczywające na arkadach oraz były zaopatrzone w otwory strzelnicze. Do Barbakanu prowadziło wejście od strony Kleparza. Było ono umieszczone prawie równolegle do linii murów obwodowych, co umożliwiało załodze ostrzeliwanie ogniem flankowym napastników atakujących bramę. Do dwóch bram fortecy wiodły mosty zwodzone, przerzucone nad wyłożoną kamieniami fosą o 24-metrowej szerokości i 3,5-metrowej głębokości. Ponadto od strony Kleparza znajduje się znacznie wysunięta na zewnątrz przybudówka, pod którą niegdyś przepływała woda. Przybudówka ta związana była z funkcjonowaniem bram i mostów zwodzonych

[madohora]

[madohora]

Został wzniesiony w latach 1498–1499 za panowania króla Jana Olbrachta w obawie przed najazdem wołosko-tureckim zagrażającym Krakowowi po klęsce bukowińskiej. Inspiracją do tej decyzji były dwa barbakany w Toruniu (Starotoruński z 1429 r. i Chełmiński z 1449 r.), których możliwości obronne skłoniły króla do budowy „takowej fortalicji” w Krakowie. Jan Olbracht osobiście położył tam kamień węgielny pod budowę i przekazał na ten cel 100 grzywien. W 1816 senator Feliks Radwański w swoim „Votum oddzielnym” w obronie Barbakanu i Bramy Floriańskiej przed wyburzeniem użył m.in. argumentacji, iż do pozbawionego tych fortyfikacji centrum miasta wtargną silne wiatry północne i północno-zachodnie, narażając mieszkańców na częste fluksje, reumatyzmy, a może i paraliże. Tymczasem dekret cesarski wydany w Wiedniu jeszcze w roku 1806 zalecał zburzenie warowni właśnie ze względów sanitarnych i zdrowotnych. Ostatecznie zwyciężyły argumenty Radwańskiego. W roku 1910, w związku z obchodami 500-lecia zwycięstwa pod Grunwaldem, powstał projekt umieszczenia w Barbakanie Panoramy Grunwaldzkiej, której autorami mieli być Jan Styka i Tadeusz Styka. Artyści przyjechali z Paryża do Krakowa specjalnie w tej sprawie jeszcze w 1909 roku, aby przedstawić szkice panoramy Komitetowi Grunwaldzkiemu. Wydali też broszurę pt. „Grunwald w Rondlu Bramy Floriańskiej”. Pomysł wywołał ożywioną dyskusję, której echa można znaleźć m.in. w utworach Boya pisanych do Zielonego Balonika. Sprawę panoramy w Barbakanie ostatecznie rozstrzygnęła urzędująca w Wiedniu Centralna Komisja do spraw opieki nad zabytkami, odmawiając zgody na to przedsięwzięcie. Negatywną decyzję motywowano obawą przed narażeniem historycznej budowli na uszkodzenie. Tzw. Diorama Grunwaldzka, Tadeusza Popiela i Zygmunta Rozwadowskiego, była eksponowana w specjalnie zbudowanym drewnianym budynku na placu św. Ducha. Na Barbakanie znajduje się płyta poświęcona Marcinowi Oracewiczowi. Jak głosi legenda, podczas konfederacji barskiej, gdy zabrakło mu amunicji przy obronie Krakowa, nabił karabin guzikiem od czamary i zabił rosyjskiego dowódcę Panina. Obecnie Barbakan jest oddziałem Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Wykorzystywany jest jako miejsce ekspozycji różnorodnych wystaw, jako arena walk sportowych np. mistrzostw Polski w szermierce bądź historyzowanych walk rycerskich i tańców dworskich. Są także organizowane przez Muzeum Historyczne Miasta Krakowa projekcje filmowe pod nazwą BarbaKino – średniowieczne kino letnie w Barbakanie.

[madohora]

[madohora]

Józef Bohdan Zaleski (ur. 14 lutego 1802 w Bohatyrce, gubernia kijowska, zm. 31 marca 1886 w Villepreux) – polski poeta okresu romantyzmu. Wraz z Antonim Malczewskim i Sewerynem Goszczyńskim zaliczany jest do „szkoły ukraińskiej” polskiego romantyzmu.

[madohora]

Urodził się w wielodzietnej, niezamożnej rodzinie szlacheckiej posługującej się herbem Prawdzic jako najmłodszy z trzynaściorga rodzeństwa. Uczył się u Bazylianów w Humaniu, gdzie poznał Seweryna Goszczyńskiego i Michała Grabowskiego. W 1820 r. wyjechał do Warszawy, tam zaangażował się w działalność różnych organizacji patriotycznych. Związany ze sprzysiężeniem Piotra Wysockiego. Pracował w tym czasie jako guwerner na prowincji. Podpisał 25 stycznia 1831 roku akt detronizacji Mikołaja I Romanowa. W powstaniu listopadowym walczył m.in. pod Sochaczewem i Grochowem, za co otrzymał Krzyż Virtuti Militari. Poseł z powiatu taraszczańskiego województwa kijowskiego na sejm powstańczy. Był sekretarzem prezydenta Warszawy. W tym czasie redagował pismo „Nowa Polska”. Po klęsce powstania, wraz z korpusem generała Ramorino, przedostał się do Prus i stamtąd udał się do Lwowa, a w końcu – do Paryża.

[madohora]

W Paryżu brał czynny udział w życiu emigracyjnym, wstępując do Towarzystwa Demokratycznego Polskiego i zakładając Zgromadzenie księży zmartwychwstańcow. Nie dał się nakłonić do modnego wówczas towianizmu. W 1846 r. ożenił się z Zofią Rosengardtówną, uczennicą Chopina. Od 1853 r. był członkiem Rady Szkoły Narodowej Polskiej w Battigniolles. Z jego pomocy skorzystał w Paryżu młody Władysław Bełza. Pod koniec życia Zaleski przeprowadził się do swojej córki, do Villepreux, gdzie ostatecznie stracił wzrok. Tam również zakończył życie.

[madohora]

Pochowany został na Cmentarzu Montmartre w Paryżu.

Na terenie krakowskich Plant u zbiegu ulic Basztowej i Sławkowskiej, w ogrodzie plantowym „Przy Barbakanie”, znajduje się malowniczo usytuowany nad stawem pomnik poświęcony jego pamięci, zwany „Grupą Bojana”. Początkowo monument stał obok Teatru Słowackiego. Grupę Bojana ufundował niedługo po śmierci poety Władysław Wołodkowicz, dobrodziej krakowskich teatrów, a jego autorem był znakomity rzeźbiarz Pius Weloński. Pomnik przedstawia grupę figuralną, składającą się z postaci ślepego harfiarza i podtrzymującego go chłopca-przewodnika. Całość umieszczona została na masywnym, wielobocznym cokole otoczonym kwietnikiem. Napis znajdujący się na postumencie głosi: Pamięci Bohdana Zaleskiego – 1886

[madohora]

Zaleski był jednym z pierwszych polskich poetów romantycznych. Debiutował poematem Duma o Wacławie w 1819 r. Styl jego poezji Maurycy Mochnacki określał mianem „brylantowego”. W późniejszych lirykach prezentował się jako wcielenie ruskiego wieszcza Bojana, znanego ze staroruskiego poematu „Słowo o wyprawie Igora”. W ujęciu Zaleskiego „wieszczenie” polegało na proklamowaniu idei panslawizmu w oparciu o federacyjną strukturę I Rzeczypospolitej oraz Kościoła katolickiego.

[madohora4]

Jego wiersze były pisane rzadko spotykanym w poezji polskiej tzw. sylabotonikiem melicznym, charakteryzującym się bardzo regularnym uporządkowaniem sylab akcentowanych i niezwykłą melodyką wiersza. Z tego powodu wiele jego utworów stało się bardzo popularnymi i uzyskało oprawę muzyczną, również ze strony wybitnych ówczesnych kompozytorów, m.in. Chopina.

[madohora]

Jednak ten typ liryki nie zyskał uznania wielu ówczesnych poetów – Słowacki i Norwid atakowali go za, ich zdaniem, „dziecinne rymy”. Z uznaniem natomiast wyrażał się o nim Adam Mickiewicz, dedykując Zaleskiemu wiersz „Do B... Z.”. Przez współczesnych mu był uznawany za „patriarchę poezji polskiej”.

[madohora]

Twórczość Zaleskiego, oprócz charakterystycznych dla romantyzmu motywów „wieszcza”, profetyzmu oraz tematyki ludowej, wprowadziła oryginalny ton poezji parakletejskiej. W jego utworach można wyróżnić słowa-klucze, takie jak: „słowik”, „rusałka”, czy „step”.

[madohora]

Gdy na górach świta dzionek
A w dolinie śrebrzy rosa,
I ja śpiewam, jak skowronek
I ja lecę pod niebiosa.

Lecę — gonię wspomnień marę,
Z kwiatów życia wieniec plotę;
Piękność, miłość, czucie, wiarę,
Na ogniwo spajam złote.

Świat odbija moja dusza,
Jak zielony brzeg krynica;
Wszystko piękne tkliwie wzrusza,
Wszystko tkliwe ją zachwyca.

Łza na krótko oko ciemi,
Częściéj płoną w nim rozkosze;
Bo co ziemskie, rzucam ziemi,
Co niebieskie, w niebo wznoszę.

Z niewcielonych gdzieś tam światów,
Garnę myśli — uczuć skarby;
Z nowych dolin, z nowych kwiatów,
Do obrazów zbieram farby.

Oto w słońcu płoną łany,
Tchem wiośnianym pieści ranek;
Czemuś tęsknie zadumany,
Czegoś szukam, jak kochanek.

Wszystko kwitnie, wszystko woni,
Sympatyczne czucia wznieca;
Kwili słowik u jabłoni
Zapłonionéj jak dziewica.

Brzmią śpiewacy polni, leśni,
Pierś podnosi rzewność błoga;
Przyrodzenie wielbię w pieśni,
W przyrodzeniu wielkość Boga!

Brzmią śpiewacy... i na przemian,
To na dole, to na górze;
To dla niebian, to dla ziemian,
Wtórzą dla mnie; dla nich wtórzę,

Tak przebiegam różne tony,
Piérwéj z sercem dźwięk pogodzę;
I czyściejszy upiękniony,
Po samotnéj puszczam drodze.

Myśl méj pieśni nie przekwita,
Jako niebo, serce, wiosna;
Wiecznie świéża, rozmaita
I dziewicza i miłosna.

Coraz w gaju śpiew ucicha,
Wolnie buja kilka chwilek;
I z wonnego róż kielicha
Piję balsam, jak motylek.

Znowu lecę między ziółka,
Między gaje, łąki, wody;
Biorę miody, a jak pszczółka,
Nie dla siebie biorę miody.

Gdy w polocie mym znienacka,
Coś mię draśnie, lub ukole;
Widzę w koło piękne cacka
I jak dziécię koję bole.

Nie wyrzekam nigdy zbytnie,
Błogo w lubym żyję błędzie;
Wiosna kwitła, więc odkwitnie,
Lecz gdzieindziéj kwitnąć będzie.

Czara życia nie wciąż miodna:
Gdy cykutę spełnić trzeba,
Chrześcijanin, spełnię do dna
I — wesoło pojrzę w nieba.

Duch nie zgaśnie przez skonanie...
A dla ziemi — u mogiły:
Kilka piórek pozostanie,
Co ku niebu mnie wznosiły.

Bohdan Zaleski

[madohora]

Westchnienie za rodzinną chatką

Darmo błądzę oczyma,
Mokrą mrugam powieką,
Mojéj wioski tu niéma,
Ach daleko! daleko!

Skąd te chmury tu płyną,
I skąd wietrzyk ten wieje,
Tam nad piękną krainą,
Piękniéj słońce jaśnieje.

Jak minione dni moje,
Kwitnie niwa tam cicha,
Czystsze niebo i zdroje,
Wonniéj kwiatek oddycha.

Po za dworem na prawo
Jest gaj piększy i dziki,
Tam zdrój bieży murawą,
W drobne dźwięczy kamyki.

Wyżéj góra na lewo,
I krzyż na niéj złamany,
A za krzyżem tuż drzewo,
A na drzewie bociany.

Jakże ziemia ta wszystka
Jak w zwierciadle odbita,
Od księżyca do listka,
W méj pamięci rozświta.

Widzę tamże też łany,
Jak i wonią i kwitną,
Jak poranek rumiany
Płoni wodę błękitną.

I znów żyję jak młody,
Gdym co wieczór, co ranki,
Patrzał w niebo, na wody,
I na oczy kochanki.

Tam gdzie oto umila
Strumień ciszę gaika,
Częstom ganiał motyla,
Podsłuchywał słowika.

Lub namiętny, dłoń w dłoni,
Okiem w oku Zoryny,
Na westchnieniach w ustroni
Hojniem ronił godziny.

Ogień ust jéj, w jéj twarzy,
I na jawie, i we śnie,
Dotąd jeszcze się żarzy;
Tli gdzieś w sercu boleśnie.

Ach z tém czuciem tak miłém
Jak skowronek radosny,
Prześpiewałem, prześniłem
Dni pogodne méj wiosny.

Gdzież ta przeszłość, swawole,
Ta dziewicza natura?...
Skąd te marszczki na czole,
Ta twarz dzika, ponura?

Bo czas rozdarł zasłonę,
Rozwiał mary omamień,
I me serce strapione
Ciśnie boleść jak kamień.

Wszystko nie to co było....
Czemuś czas mi nie spłoszy,
Gdy się nie śni co miło
Smutnéj wspomnień roskoszy?

Jak od zmierzchu aż do dnia,
Smutne światło księżyca,
Smutna wspomnień pochodnia
Wiecznie noc mą oświéca

[madohora]

Spomnienie

Na dolinie u jeziora,
Szumi gaik — kwitnie niwa,
Na modrzewiu słowik śpiéwa
Od wieczora do wieczora —

Tam upływał czas mój miły,
Tam na różach kiedym śniła,
Pieśń słowika mnie uspiła
I sny słodkie się roiły.

Rankiem biegłam, hoża, skora,
Czy mój słowik zawsze śpiéwa,
Czyli zawsze kwitnie niwa,
Na dolinie — u jeziora.

Gdzież dziś róże woniejące!
Ta ostatnia co została,
Woni zawsze choć zwiędniała
Jak na niwie, jak na łące.

Jako woni zwiędłéj róży,
Tak i szczęścia i rozkoszy,
Nic pamiątki nie rozprószy,
Aż do grobu wiernie służy.

Moja przeszłość jest to wczora;
Dotąd czuję, dotąd słyszę,
Śpiew słowika, gaju ciszę,
Na dolinie — u jeziora

[madohora]

[madohora]

Jan Alojzy Matejko (ur. 24 czerwca[a] 1838 w Krakowie, zm. 1 listopada 1893 tamże) – polski malarz, twórca obrazów historycznych i batalistycznych, historiozof. Był autorem ponad trzystu obrazów olejnych oraz kilkuset rysunków i szkiców. Jeden z najwybitniejszych polskich malarzy w historii.

[madohora]

W latach 1852–1858 studiował u Władysława Łuszczkiewicza i Wojciecha Stattlera w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie, której później był dyrektorem (od 1873). Jego uczniami byli m.in. Maurycy Gottlieb, Jacek Malczewski, Józef Mehoffer i Stanisław Wyspiański.

[madohora]

Ojciec malarza, Franciszek Ksawery Matejko, właśc. František Xaver Matějka (Matieyka), był Czechem, urodzonym w Roudnicy koło Hradca Králové jako syn chłopski. Przybył do Galicji w charakterze guwernera i nauczyciela muzyki. Początkowo pracował u rodziny Wodzickich w Kościelnikach (dziś część Nowej Huty), a następnie przeniósł się do Krakowa, gdzie poślubił Joannę Karolinę Rossberg (1802–1845), wywodzącą się z polsko-niemieckiej rodziny zamożnych rymarzy. Franciszek był katolikiem, Joanna – protestantką. Matejkowie zamieszkali przy ulicy Floriańskiej w Krakowie.

Jan Matejko był dziewiątym dzieckiem, z jedenastu, jakie mieli państwo Matejkowie (było wśród nich dziewięciu chłopców i dwie dziewczynki). Gdy Matejko miał siedem lat, zmarła jego matka; dziećmi zajęła się jej siostra. Śmierć matki niewątpliwie wywarła wpływ na osobowość przyszłego malarza. Jego dzieciństwo obfitowało w lęki i przykrości[3], nie zaznawał także raczej przesadnie starannej opieki (jego złamany nos nie zwrócił niczyjej uwagi i zrósł się krzywo)[4]. Ojciec nie okazywał dzieciom swoich uczuć, był surowy i pozbawiony akceptacji dla artystycznej pasji syna. Od 1847 r. Jan Matejko uczęszczał do szkoły św. Barbary. Wkrótce został przeniesiony do Gimnazjum św. Anny (obecnie I Liceum Ogólnokształcące im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie). Mimo zdradzanych od najmłodszych lat niepospolitych zdolności plastycznych, z pozostałymi dziedzinami radził sobie z ogromnym trudem. Także koledzy nie byli dla niego wyrozumiali i, jak pisał Marian Gorzkowski, doświadczał od swych współtowarzyszy pewnego znęcania się nawet[5]. Choć Matejko i jego rodzeństwo z pochodzenia w połowie byli Czechami, czuli się polskimi patriotami, o czym świadczy działalność wyzwoleńcza dwóch starszych braci Jana, Edmunda i Zygmunta, uczestników powstania węgierskiego (1848–1849).

Brak rodzinnego ciepła po części rekompensowała Matejce przyjaźń z rodziną Giebułtowskich. O Paulinie Giebułtowskiej pisał później, że była dla niego jakby drugą matką; często bywał u jej córki Joanny Serafińskiej w Wiśniczu, a Stanisława traktował jak starszego brata.

W wieku trzynastu lat Jan Matejko został przyjęty do krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych przy ulicy Wesołej, której dyrektorem był wówczas Wojciech Stattler. Przejawiał w szkole ogromną ambicję i pracowitość, choć także tam jego edukacja nie przebiegała gładko, na co zapewne wpływ miała osoba Stattlera, trudności finansowe i znaczna wada wzroku. Wpływ na młodego malarza wywarli natomiast inni nauczyciele: Józef Kremer i Władysław Łuszczkiewicz, którzy zainspirowali go do szkicowania krakowskich zabytków, zbierania materiałów, studiowania detali i obrazów, tworząc tzw. Skarbczyk. W 1858 roku otrzymał stypendium na studia w Monachium. W końcu grudnia 1858 r. zgłosił się do Akademii Sztuk Pięknych w Monachium (Malklasse - immatrykulacja: 12 I 1859 r.)[6]. Tu zetknął się z dziełami wybitnych malarzy dawnych i współczesnych. Cenił twórczość Paula Delaroche’a i jego ucznia, Carla von Piloty’ego[7], tworzących dzieła historyczne. Matejko przekonał się, że to właśnie temu gatunkowi pragnie się poświęcić (w 1853 roku namalował swój pierwszy obraz historyczny, Carowie Szujscy przed Zygmuntem III). Schemat Delaroche’a, oparty na wybraniu z historii dramatycznego momentu i przedstawieniu go w sposób teatralny i emocjonalny, młody Matejko zastosował w malowanym w Monachium i Krakowie Otruciu królowej Bony (1859). W 1860 roku Matejko wyjechał do Wiednia, skąd szybko wrócił. Tutaj wydał Ubiory w Polsce – publikację, zawierającą ryciny z postaciami w historycznych strojach, świadectwo jego zainteresowań historycznych, co później będzie wielokrotnie wykorzystywał w swoich płótnach. Złą sytuację materialną malarza poprawiło honorarium za Ubiory, sprzedaż Otrucia Bony i Kochanowskiego nad trumną Urszulki. Mimo tych sukcesów Matejko był niezwykle przygnębiony, czego powodem była nieodwzajemniona miłość do Teodory Giebułtowskiej.

W 1862 roku namalował jeden ze swoich najwybitniejszych obrazów, Stańczyka. Miał wtedy zaledwie 24 lata.

Jego dwaj bracia, Edmund i Kazimierz walczyli w powstaniu styczniowym. Jan nie wziął udziału w walkach, ponieważ nie potrafił posługiwać się bronią i źle widział. Woził natomiast broń i pomagał powstańcom materialnie.

Jan miał 26 lat, gdy odniósł ogromny sukces dzięki Kazaniu Skargi. Dochód ze wstępu na wystawę oddał na sieroty. W 1864 r., po sprzedaży obrazu, mógł pozwolić sobie na małżeństwo z Teodorą Giebułtowską. Mieli razem pięcioro dzieci: Tadeusza (1865–1911), Helenę (1867–1932), Beatę (1869–1926), Jerzego (1873–1927) oraz Reginę (1878), która zmarła jako niemowlę. Żona uważana była za osobę despotyczną, kłótliwą i egoistyczną. Przez męża zwana „Gwiazdą”, „Panią”, „Władczynią”. Gdy uważała, że jej pozycja muzy jest zagrożona, urządzała straszliwe awantury, udawała, że mdleje lub choruje. Jej twarz posiadają niemal wszystkie kobiety na obrazach Matejki. Namalowana została również jako królowa Bona Sforza w Hołdzie pruskim. Została zamknięta w szpitalu psychiatrycznym. Dzieci także przysparzały mu wielu kłopotów.

Pogłębiające się z czasem problemy finansowe Matejki spowodowane były chorobą żony, a także nadmiernym szafowaniem własnym dorobkiem artystycznym. Kilka wielkich płócien podarował Narodowi Polskiemu, papieżowi przekazał Sobieskiego pod Wiedniem, a Francja otrzymała od niego Joannę d’Arc. Obdarowywał też obrazami swoich znajomych – ludzi zwykle bardzo bogatych. Nic nie wziął za portret od hr. Stanisława Tarnowskiego, bezpłatnie podarował portret ks. Marcelinie Czartoryskiej. Nie szczędził też datków na wsparcie ubogich. Ofiarował m.in. na ich rzecz szkic olejny Zygmunt August w ogrodzie wileńskim, który został następnie sprzedany do Warszawy. Sprzedawał również niekiedy swoje dzieła za bezcen. Np. hr. Maurycy Potocki z Zatora zapłacił zaledwie 10 tys. złr. za Kazanie Skargi[8].

Do końca życia cieszył się wielką sławą, tak w Polsce, jak na całym świecie, do czego przyczyniały się liczne nagrody (m.in. na wystawach w Paryżu). Unikał publicznych wystąpień, które go przerażały.

W ramach Salonu dostał Złoty Medal w 1865 roku, podobnie jak za obraz Rejtan. W 1870 roku, po namalowaniu Unii Lubelskiej, został udekorowany w Paryżu Legią Honorową. W końcu zaczął bogacić się na swojej pracy i przeprowadził się na ulicę Floriańską 41 (dom Jana Matejki w Krakowie został w roku 1895 przekształcony w muzeum malarza). Wkrótce został dyrektorem Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie zagrożonej zamknięciem, odrzucając przejęcie Praskiej Akademii Sztuk Pięknych. Artystę doceniła międzynarodowa społeczność, został honorowym członkiem Akademii paryskiej, berlińskiej, praskiej, wiedeńskiej, a także Akademii Rafaelowskiej w Urbino. Poświęcał też czas Szkole Sztuk Pięknych oraz walczył o upiększanie Krakowa i zachowanie jego zabytków.

Jan Matejko zmarł po pęknięciu wrzodu żołądka 1 listopada 1893 roku w wieku 55 lat. W czasie jego pogrzebu bił dzwon Zygmunt, a w ostatniej drodze towarzyszyły mu tysiące krakowian. Jego ciało spoczęło w grobowcu rodzinnym na głównej alei na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

[madohora]

Jan Matejko w młodości przeżył bombardowanie Krakowa przez Austriaków podczas Wiosny Ludów w kwietniu 1848, a później powstanie styczniowe. Pod wpływem narodowych klęsk postanowił porzucić malarstwo religijne, które uważał za swoje powołanie, i poświęcił się prawie wyłącznie malarstwu historycznemu. Sama historia była jego obsesją. Nie potrafił o niej pisać ani opowiadać, więc ją malował. Zarzucano mu swobodne podejście do historii. Sam Matejko traktował swoje obrazy jako głos w polemice dotyczącej przeszłości i przyszłości kraju, a nie wyraz ideologii. Drugą pasją Matejki był kraj. Był on zagorzałym patriotą. Dofinansowywał miasto, biednych i kulturę, pokazując swoje obrazy za darmo lub przekazując je państwu. Prace jego były od tej pory analizowane w ramach przekazu ideowego.

Matejko często umieszczał na swoich płótnach osoby, których w danym miejscu nie było (np. Kołłątaj i gen. Wodzicki na obrazie Bitwa pod Racławicami), bo nie chodziło mu o przedstawienie faktu, lecz danie syntezy historiozoficznej. Mimo krytyki historyków, wiele wydarzeń historycznych w publicznej świadomości funkcjonuje tak, jak przedstawił je na swych dziełach malarz.

[madohora]

Tajemnicą popularności artysty jest nie tylko kunszt wykonania prac, ale przede wszystkim „filmowość” ujęcia historii. Obrazy są kadrowane, spiętrzone i przepełnione namiętnością. Artystę wyróżniała skłonność do komponowania tłumnych, wielopostaciowych scen, często rozwiniętych panoramicznie, rozgrywających się w pozbawionej głębi przestrzeni pierwszego planu, a także potężna skala ekspresji (niekiedy granicząca z patosem), doskonała dramaturgia zarówno w aranżacji całych scen, jak i w oddaniu póz i gestów poszczególnych postaci, dynamika linii konturu, efektowna, intensywna kolorystyka, często oparta na dysonansach barw lokalnych, przede wszystkim zaś zdolność kreowania postaci o niezwykle wyrazistych, pełnych ekspresji rysach fizjonomicznych i psychicznych. W portrecie nie idealizuje, jest bliższy realistycznemu podejściu[1].

Precyzja konturu, drobiazgowe opracowanie szczegółów oraz starannie wygładzona powierzchnia malarska, uzyskana dzięki oszczędnemu nakładaniu farb. Z upływem czasu w młodzieńczych pracach artysty pojawia się dążenie do indywidualizacji postaci i uchwycenia odmienności ich reakcji psychicznych, do pogłębienia dramaturgii przedstawianych scen. Zastępuje to pewien schematyzm wcześniejszych prac. Warto zwrócić uwagę na jego zamiłowanie do precyzyjnego odtwarzania dawnych strojów, elementów architektury wnętrz, rozmaitych sprzętów i akcesoriów.

Indywidualny styl malarski Matejki ujawnił się około połowy lat sześćdziesiątych XIX w. Jego genezę najczęściej wywodzi się z fascynacji gotycką rzeźbą Wita Stwosza (młody Jan często studiował dzieła mistrza) oraz włoskim malarstwem epoki późnego renesansu (głównie dziełami Paolo Veronese i Tycjana)

[madohora]

Pokłócony z Radą Miasta, która wbrew protestom artysty wyburzyła średniowieczny klasztor duchaków (by zrobić miejsce pod Teatr Miejski), nie zgodził się na pochowanie na Skałce. Miał wpływ na ratowanie zabytków Krakowa. Uczestniczył w pracach komisji konserwatorskich podczas odnawiania gotyckiego ołtarza Wita Stwosza w kościele Mariackim (1867–1869), restauracji gmachu Sukiennic (1875–1879), zamku na Wawelu (1886) oraz Kościoła Mariackiego (1889). Brał udział w pracach naukowo-badawczych oraz wykonywał rysunki inwentaryzacyjne podczas otwarcia w katedrze wawelskiej grobów: Kazimierza Wielkiego (1869), królowej Jadwigi (1887) i kardynała Oleśnickiego (1887). Uczestniczył w pracach komisji nad stworzeniem ustawy o konserwacji zabytków. Według projektu Matejki w latach 1889–1891 wykonana została polichromia wnętrz kościoła Mariackiego

[madohora]

W roku 1871 wybudowano pomnik Kazimierza Wielkiego na Rynku w Bochni z inicjatywy Jana Matejki.

Z okazji jubileuszu 600-lecia śmierci św. Kingi w 1892 roku Jan Matejko namalował obraz, który obecnie można oglądać w podziemnej ekspozycji Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka. Artysta przedstawił postać św. Kingi w niecodzienny sposób, a modelem do postaci była hr. Katarzyna Potocka. Św. Kinga była żoną Bolesława Wstydliwego, po jego śmierci wstąpiła do klarysek w Starym Sączu. W sztuce najczęściej przedstawiana jest zatem jako młoda kobieta w bogatym stroju książęcym lub jako osoba starsza w zakonnym habicie. Na obrazie Jana Matejki widać połączenie obu tych konwencji, a więc kobietę w wieku około 60 lat nie w habicie, lecz w szatach księżnej z atrybutami takimi jak: modlitewnik, różaniec, pastorał, widok klasztoru w Starym Sącz

[madohora]

POMNIK MATEJKI

[madohora]

POMNIK MATEJKI

[madohora]

ULICA FLORIAŃSKA DOM MATEJKI - OBECNIE MUZEUM

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pomnik Grunwaldzki ? pomnik konny króla Władysława II Jagiełły w Krakowie, w Dzielnicy I Stare Miasto, na placu Jana Matejki, wzniesiony w 1910 z fundacji Ignacego Jana Paderewskiego według projektu Antoniego Wiwulskiego i Franciszka Blacka w 500. rocznicę bitwy pod Grunwaldem (1410); zburzony w 1939 przez Niemców, zrekonstruowany w 1976 według projektu Mariana Koniecznego; przed pomnikiem znajduje się Grób Nieznanego Żołnierza (1976),,

[madohora]

Pomnik został postawiony w 1910 r. dla upamiętnienia pięćsetnej rocznicy bitwy z zakonem krzyżackim. Ufundował go wybitny kompozytor i polityk Ignacy Jan Paderewski, który to dzieło ?Praojcom na chwałę ? braciom na otuchę?, jak można przeczytać na cokole monumentu. Powstaniu pomnika towarzyszył spór o miejsce jego lokalizacji. Proponowano Wawel, plac św. Ducha (zwolennikiem tej lokalizacji był Paderewski), plac przed kościołem Bernardynów i plac Matejki. Za tą ostatnią kandydaturą przemawiała bliskość murów obronnych, odpowiadających swoim charakterem stylowym epoce wczesnojagiellońskiej. Tam też pod koniec kwietnia 1910 roku położono kamień węgielny pod pomnik. Budowa monumentu odbywała się w warunkach konspiracji. Nawet Wiwulski wykonywał szczegółowe szkice detali pomnika, nie wiedząc o ich ostatecznym przeznaczeniu. Prawdę poznał na początku 1909 roku. Granit na cokół pochodził z kamieniołomów w Vanevick w Szwecji, które posiadała firma Le Granit z Abainville pod Gondrecourt we Francji. Granit ze Szwecji do Polski wieziono najpierw koleją, a następnie żaglowcem przez Bałtyk do Szczecina. Stamtąd wieziono go ponownie koleją do Krakowa. Prace nad konnym posągiem Jagiełły prowadził Wiwulski w Paryżu. Nagła choroba artysty spowodowała czasowe przerwanie tych prac. Ponieważ mijał już ostateczny termin oddania modeli gipsowych do odlania w brązie, postanowiono posłać do odlewni pozostałe figury pomnika, a posąg Jagiełły w odpowiednio spatynowanym na brąz i utwardzonym modelu gipsowym przekazać do Krakowa. Po spełnieniu roli zastępczej podczas odsłony, miał być on wymieniony na rzeźbę z brązu. Odlewy rzeźb zostały wykonane w starej i znanej francuskiej firmie Malleset. Nawet tam jeszcze ukrywano prawdziwe przeznaczenie pomnika, głosząc, że jest on przeznaczony dla jednego z miast szwajcarskich. Pod koniec czerwca 1910 roku brązowe elementy pomnika wysłano z Paryża przez Szwajcarię do Krakowa. Wieziono je w siedmiu specjalnie skonstruowanych wagonach o obniżonych dnach. Koszt całego monumentu wyniósł pół miliona koron. Uroczystego odsłonięcia pomnika dokonano 15 lipca 1910 r. o godzinie 12 w południe. W uroczystości wzięło udział 150 tysięcy przyjezdnych gości i licznie zgromadzeni mieszkańcy Krakowa. Podczas odsłonięcia głos zabrali marszałek Sejmu Krajowego Stanisław Badeni, prezydent Krakowa Juliusz Leo i fundator pomnika Ignacy Jan Paderewski, który w swoim przemówieniu powiedział m.in.: Quote-alpha.png Dzieło, na które patrzymy, nie powstało z nienawiści. Zrodziła je miłość głęboka Ojczyzny, nie tylko w jej minionej wielkości i dzisiejszej niemocy, lecz i w jej jasnej, silnej przyszłości. Zrodziła je miłość i wdzięczność dla tych przodków naszych, co nie po łup, nie po zdobycz szli na pole walki, ale w obronie dobrej, słusznej sprawy zwycięskiego dobyli oręża [...] Pragniemy gorąco, by każdy Polak i Litwin każdy, z dawnych dzielnic Ojczyzny, czy zza Oceanu, spoglądali na ten pomnik jako na znak wspólnej przeszłości, świadectwo wspólnej chwały, zapowiedź lepszych czasów, jako na cząstkę własnej, wiarą silnej duszy [...] Prastarej, ukochanej stolicy naszej oddajemy to dzieło we władanie wieczyste. Podczas II wojny światowej pomnik był systematycznie burzony od listopada 1939 r. do kwietnia 1940 r. Cokół pomnika wysadzono dynamitem, zdemontowane, zniszczone figury wywieziono w głąb Niemiec. 28 stycznia 1945 r. podjęto spontaniczną uchwałę o odbudowie pomnika. W miejscu gdzie stał monument ustawiono bloki granitowe ocalałe z oryginalnego cokołu z płytą upamiętniającą istnienie pomnika. W 1972 r. powołano Komitet Odbudowy Pomnika Grunwaldzkiego. W oparciu o istniejący miniaturowy model pomnika przechowywany w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa oraz przedwojenne fotografie Marian Konieczny odtworzył pomnik. 16 października 1976 r. ponownie znalazł się on w swoim dawnym miejscu. Tym razem cokół pomnika wykonano z granitu sprowadzonego z okolic Szklarskiej Poręby. Odlewy figur wykonano w Gliwicach. 10 września 2010 r. ponowne odsłonięcie pomnika

[madohora]

Pomnik ma 24 metry wysokości, na szczycie cokołu umieszczono konny posąg króla Władysława Jagiełły. Lewą ręką król trzyma końską uzdę, a w prawej obnażony opuszczony w dół miecz. W zrekonstruowanym pomniku przez prof. Mariana Koniecznego nieco inaczej postać króla Władysława Jagiełło dosiada konia. W Pomniku Grunwaldzkim Antoniego Wiwulskiego z 1910, król siedział w siodle, mając ugięte nogi w kolanach. W rekonstrukcji pomnika prof. Mariana Koniecznego ? nogi wyprostowane, tak, jakby stawał w strzemionach. Zdaniem artysty ? rekonstruktora pomnika, takie ujęcie postaci króla lepiej oddaje dynamikę postaci króla operującego mieczem. W schody prowadzące do pomnika wkomponowana jest marmurowa płyta Grobu Nieznanego Żołnierza. Cokół pomnika był wykonany z granitu sprowadzonego ze Szwecji. Wykonania odlewów figur podjęła się francuska firma Malleset. Kilka ocalonych fragmentów cokołu pomnika z 1910 r. można zobaczyć u wejścia na plac Matejki, a inne zostały w 1976 r. przetransportowane na pole bitwy grunwaldzkiej, by zgodnie z życzeniem Paderewskiego chociaż tak pomnik znalazł się pod Grunwaldem, co w czasach zaborów było niemożliwe. Część z nich trafiła także na cmentarz w Grębałowie, gdzie utworzono z nich pomniczek na kwaterze ZBoWiD. Zaś z najbardziej uszkodzonych fragmentów cokołu uformowano ?skalniak? przed Nowohuckim Domem Kultury na os. Zgody.
Ściana południowa: Na ścianie frontowej postać zamyślonego patrzącego w dal rycerza to stryjeczny brat króla książę litewski Witold. W oryginalnym pomniku autorstwa Wiwulskiego miał on pochyloną głowę i spoglądał na leżącego u stóp pomnika poległego pod Grunwaldem wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena. Ściana wschodnia: Po prawej stronie od wschodu grupa polska ? rycerz i jego giermek zbierają porzucone krzyżackie chorągwie. Ściana zachodnia: Od strony zachodniej grupa litewska ? wojownik litewski dmący w róg prowadzi skrępowanego sznurami jeńca krzyżackiego. Trzy ściany cokołu otaczają tarcze z herbami Polski i jej dzielnic. Ściana północna: Na tylnej ścianie cokołu postać oracza wymieniona później na chłopa zrywającego pęta niewoli..

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Plac Jana Matejki ? plac w Krakowie usytuowany między ulicami Basztową i Warszawską na terenach Kleparza, na północ od Starego Miasta. Teren dzisiejszego placu Matejki stanowił w przeszłości wschodnią część rynku kleparskiego, powstałego zapewne w XIV w. Podział rynku nastąpił w XIX w. poprzez wzniesienie na dzisiejszej zachodniej pierzei placu budynku ASP oraz gmachu Dyrekcji Kolei (na miejscu kleparskiego ratusza). Cały teren służył także jako przedpole Barbakanu. Kleparz został przyłączony do Krakowa w 1791. Przy dzisiejszym placu Matejki powstały m.in. monumentalne budynki Dyrekcji Kolei, Banku Polskiego i Akademii Sztuk Pięknych. W 1910, w 500. rocznicę zwycięskiej bitwy pod Grunwaldem wzniesiono pomnik Grunwaldzki, według projektu Antoniego Wiwulskiego. Powstanie pomnika finansował Ignacy Paderewski. Pomnik został zniszczony przez okupanta hitlerowskiego, w 1976 pomnik zrekonstruowano. Przed pomnikiem znajduje się marmurowa płyta Grobu Nieznanego Żołnierza. Przy zbiegu ulic: Warszawskiej, św. Filipa i Kurniki, w narożniku placu Matejki znajduje się kościół św. Floriana z XII w., wielokrotnie przebudowywany. W przeszłości od kościoła św. Floriana zaczynała się tzw. "Droga Królewska" biegnąca na Wawel.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Obecna świątynia pochodzi z XVII wieku. Powstała po gruntownej przebudowie świątyni w stylu barokowym w latach 1657?84 dzięki wsparciu finansowemu biskupa krakowskiego Andrzeja IV Trzebickiego i Akademii Krakowskiej. Konsekracji świątyni dokonał w 1686 roku biskup krakowski Mikołaj Oborski. Po następnym pożarze i uszkodzeniach podczas walk konfederatów barskich, w latach 1755?79 prowadzono kolejne prace ? dobudowano nowe kaplice przy fasadzie zachodniej pw.: Krzyża Świętego i Matki Boskiej Bolesnej, ołtarze boczne oraz elementy wyposażenia wnętrza. Kościół konsekrowano w 1779 r. Na początku XX wieku w latach 1902?14 przeprowadzona została restauracja i modernizacja kościoła przez architektów: Józefa Kryłowskiego ? architektura i Franciszka Mączyńskiego ? wyposażenie wnętrza. Proboszczem przez pewien czas był Marcin Wadowita. Tu w 1667 roku przez pewien czas spoczywały szczątki królowej Ludwiki Marii Gonzagi, żony Jana Kazimierza. W roku 1818 złożono tu trumnę ze szczątkami Tadeusza Kościuszki. Tu wreszcie w 1901 roku Stanisław Wyspiański poślubił Teofilę Pytkównę. Od 17 sierpnia 1949 roku do końca sierpnia 1951 roku, w kościele tym pracował jako wikariusz ks. Karol Wojtyła ? późniejszy Jan Paweł II. Tenże papież w 1999 roku nadał kościołowi św. Floriana tytuł bazyliki mniejszej, a odwiedził to miejsce podczas pielgrzymki do Polski, 18 sierpnia 2002 roku. W dniu 4 maja 2011 roku ksiądz kardynał Stanisław Dziwisz powołał Kapitułę Kolegiacką przy kościele św. Floriana ? od tego czasu świątynia posiada tytuł bazyliki kolegiackiej.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Brama Floriańska (Brama św. Floriana) – średniowieczna brama z basztą, położona na Starym Mieście w Krakowie u końca ulicy Floriańskiej, przy skrzyżowaniu z ulicą Pijarską. Stanowi pozostałość po dawnych murach miejskich. Jest jedną z ośmiu krakowskich bram obronnych obok Sławkowskiej, Grodzkiej, Wiślnej, Mikołajskiej, Rzeźniczej (na Gródku), Szewskiej, Nowej i Pobocznej.

[madohora]

Liczy 34,5 m wysokości (do gałki hełmu). Znajdującą się nad wejściem (od strony Plant) płaskorzeźbę z orłem piastowskim wykonał Zygmunt Langman według projektu Jana Matejki. Zastąpiła ona w 1820 roku wcześniejszego orła. Od strony miasta widnieje płaskorzeźba z XVIII wieku wyobrażająca św. Floriana. Barokowe zwieńczenie Bramy Floriańskiej zostało wykonane w 1660 roku. Przy portalu bramnym do dziś zachowały się prowadnice na kratę. Wewnątrz bramy znajduje się klasycystyczny ołtarz z początku XIX w. z późnobarokową kopią cudownego obrazu Matki Boskiej Piaskowej.
Obecnie brama wchodzi w skład trasy turystycznej Mury Obronne.

[madohora]

Obecna budowla w swojej najstarszej części pochodzi z przełomu XIII i XIV wieku. W latach 1565–1566 w pobliżu Bramy Floriańskiej zbudowany został Arsenał Miejski. W XVI w. mieściły się w Bramie stajnie miejskie. W 1694 r. przeprowadzony został jej gruntowny remont.
Pierwotny wygląd Bramy i jej barbakanu (1857)

Na początku XIX wieku planowano zburzyć mury. W ich obronie stanął prof. Feliks Radwański, który pisał: „Chronią one przed wiatrami wiejącymi pod Kościół Mariacki od Kleparza. Niedobre to wiatry, bo smrody i śmieci znosić będą, a także bezbożnie podwiewać spódnice Paniom Matkom i Żonom”[2]. 13 stycznia 1817 r. Radwański wywalczył w senacie Rzeczypospolitej Krakowskiej decyzję o pozostawieniu dla potomnych fragmentów średniowiecznej fortyfikacji. Zachowano więc części murów, w tym Barbakan i Bramę Floriańską.

W roku 1882 ocalono Bramę przed wyburzeniem po raz drugi. Uczynił to książę Władysław Czartoryski. Postanowił utworzyć w baszcie nad bramą, rodową kaplicę Czartoryskich. Rada miasta wyraziła zgodę pod warunkiem, że brama i baszta będą miały wygląd taki jak w połowie XVIII wieku. W 1889 ukończono kaplicę i konsekrował ją kardynał Albin Dunajewski.

Ponownie rozebranie bramy planowano na początku XX wieku, gdy w mieście uruchamiano tramwaj elektryczny. Linia miała biec przez bramę, ale tramwaj nie mieścił się w niej. Ostatecznie postanowiono pogłębić przejazd i bramę ocalono.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ulica Floriańska (dawniej też platea Sancti Floriani, czyli ulica Świętego Floriana, także ulica Tworzyjańska) – ulica na Starym Mieście w Krakowie. Biegnie od północno-wschodniego narożnika Rynku Głównego do Bramy Floriańskiej i ma 335 m długości. Nazwa pochodzi od Bramy Floriańskiej, która zamyka od północy perspektywę ulicy i prowadzi w kierunku kościoła św. Floriana. Ulica ta stanowi część Drogi Królewskiej w Krakowie.

[madohora]

Ulica została wytyczona już na planie lokacyjnym w 1257 i jej nazwa nie zmieniła się przez ponad 700 lat, zmieniały się natomiast domy przy niej stojące. Początkowo były gotyckie, później przebudowano je w stylu innych epok: renesansu, baroku itd. Ponad 20 kamienic przy ul. Floriańskiej wyróżnia się bogactwem architektury i wystroju wnętrz. Podczas prac remontowych robotnicy budowlani, odnawiając wnętrza kamienic, natrafiają na zamurowane portale, polichromowane stropy, zasypane gruzem gotyckie piwnice. Zabiegi konserwatorskie przywracają dawny wygląd starym kamienicom.

[madohora]

W 1330 r. było już przy ul. Floriańskiej co najmniej 10 domów, zaś pod koniec XV w. większość jej zabudowy była już murowana. Początkowo zabudowa ulicy miała charakter w przeważającej części mieszkalny. Tutejsze domy należały zazwyczaj do zamożnych warstw mieszczaństwa, a także szlachty. Od końca XVIII wieku powstawały przy ul. Floriańskiej liczne domy zajezdne i hotele, restauracje i muzea, stopniowo wypierające tradycyjną funkcję mieszkalną. W 1882 r. uruchomiono na ul. Floriańskiej linię tramwaju konnego przekształconą następnie (w 1901 r.) w linię elektryczną (dziś już nieistniejącą).

Ulica Floriańska jest pierwszym elementem dawnego traktu na Warszawę i na północ. Jej historycznym przedłużeniem jest Ulica Warszawska.

[madohora]

[madohora]

Nr 1. Kamienica „Pod Murzynami” – niegdyś zwana także „Pod Etiopy”. gdyż taką właśnie nazwę nosiła mieszcząca się tu na początku XVI w. apteka. Pierwsze, narożne piętro wspiera pochodząca z XVI w. płaskorzeźba przedstawiająca dwóch Murzynów. To tą kamienicą zachwycał się Konstanty Ildefons Gałczyński w wierszu „Zaczarowana dorożka” ...Przystanęliśmy pod domem „Pod Murzynami” (ach, dużo bym dał za ten dom).... Po pożarze w 1821 kamienica została odbudowana i wtedy dodano trzecie piętro połączone z całością.

[madohora]

Nr 2. Kamienica Margrabska – jest to narożna kamienica.

[madohora]

Nr 3. Kamienica „Ciechanowska” – ma polichromie Michała Stachowicza z drugiej połowy XVIII w. Kamienica powstała już w XIV w. co potwierdzają badania archeologiczne. W 1544 r. jej właścicielem był Marcin Siennik, botanik, tłumacz, rajca i lekarz Zygmunta Augusta. W 1821 r. dom podwyższono o III piętro, a elewacji nadano kształt klasycystyczny. Manierystyczny portal przypisuje się Janowi Michałowiczowi z Urzędowa.

[madohora]

Nr 3. Kamienica „Ciechanowska” – ma polichromie Michała Stachowicza z drugiej połowy XVIII w. Kamienica powstała już w XIV w. co potwierdzają badania archeologiczne. W 1544 r. jej właścicielem był Marcin Siennik, botanik, tłumacz, rajca i lekarz Zygmunta Augusta. W 1821 r. dom podwyższono o III piętro, a elewacji nadano kształt klasycystyczny. Manierystyczny portal przypisuje się Janowi Michałowiczowi z Urzędowa

[madohora]

Nr 5. Kamienica „Dobrodziejskich” – miała wielu właścicieli: Włochów, Niemców, Polaków. Wśród nich byli także Gutterowie, którzy po otrzymaniu szlachectwa zmienili nazwisko na Dobrodziejscy i od nich kamienica wzięła swoją nazwę. Mimo że kamienica była wielokrotnie przebudowywana przy wejściu zachował się późnogotycki, kamienny portal.

[madohora]

Nr 6. Kamienica „Pod Okiem Opatrzności” – nazwa pochodzi od jej godła, została zbudowana w 1835 r. na miejscu zawalonej w XVIII w.

[madohora]

Nr 7. Kamienica „Pod Matką Boską” – ma wczesnorenesansowe godło, sień i wiele obramień renesansowych, podobnych do wawelskich. Na fasadzie, we wnęce, na wysokości I piętra, znajduje się renesansowa Madonna, stąd nazwa kamienicy.

[madohora]

Nr 8. Kamienica „Dawidowska” – w XVI w. jej właścicielem był kupiec Dawid Rottermell. Została zbudowana w XV w. później była wielokrotnie przebudowywana, a swój obecny wygląd uzyskała w 1908 roku.

[madohora]

Nr 9. Kamienica „Nagatowska” – w XVI w. należała do Adama Nagothy'ego, autora spisu broni cechowej, przechowywanej w poszczególnych basztach miejskich i od jego nazwiska pochodzi jej nazwa. Do dziś zachowało się jej wnętrze, pełne renesansowych, malowanych stropów, polichromii i portali.

[madohora]

Nr 10. Kamienica „Barszczowska” – swymi początkami sięga aż do XIV w. Od 1636 r. należała do Wawrzyńca Barszcza i stąd jej nazwa. Na wysokości I piętra elewacji znajduje się figurka św. Józefa.

[madohora]

Nr 11. Kamienica „Pod Aniołkiem” – na jej fasadzie znajduje się płaskorzeźba anioła, zdobi ją też attyka. Wewnątrz znajdują się gotyckie i renesansowe kasetonowe stropy, portale, szafy w ścianach, polichromie i wielkie piwnice. W kamienicy tej w 1837 r. urodził się komediopisarz Michał Bałucki.

[madohora]

Nr 12. Kamienica „Cyrusowska” – pochodzi z XVII wieku. W 2009 roku została odrestaurowana.

[madohora]

Nr 13. Kamienica „Amendzińska” – należała kiedyś do dzierżawcy olkuskich kopalń srebra – Amandiego. Kamienica ma attykę neoklasyczną, ale stropy wewnątrz są renesansowe. Wewnątrz również znajduje się kolumna renesansowa z roku 1508 oraz XVI-wieczny gotycko-renesansowy kominek.

[madohora]

Nr 14. Hotel „Pod Różą” – obecna nazwa pochodzi z końca XIX w. Ze znanych osobistości mieszkali tu m.in.: Franciszek Liszt, car Aleksander I, wielki książę Konstanty Pawłowicz. Wejście do hotelu zdobi wykonany z piaskowca portal kolumnowy z ok. 1550 r. z łacińską sentencją „STET DOMUS HAEC, DONES FLUCTUS FORMICA MARINOS EBIBET ET TOTUM TESTUDO PERAMBULET ORBEM”, która po polsku brzmi: „Niech dom ten przetrwa w tak odległe lata, dopóki mrówka morza nie wypije, a żółw całego nie obieży świata”. W gotyckich piwnicach hotelowych odkryto mur z XIII w. W końcu XVI w. kamienica należała do Prospera Provano – założyciela pierwszej polskiej poczty w Krakowie

[madohora]

Nr 15. Kamienica „Pod Wiewiórką” – mieściła się tu drukarnia Piotrkowczyków, która rozpoczęła działalność w roku 1578 i przetrwała do 1674 r., kiedy została darowana Akademii Krakowskiej z przeznaczeniem na drukarnię akademicką. W kamienicy tej mieszkał również Rafał Józef Czerwiakowski – lekarz, profesor uniwersytetu. W 1989 r. na fasadzie budynku umieszczono tablicę z napisem: „Tu żył i zmarł Rafał Józef Czerwiakowski 1743–1816, ojciec chirurgii polskiej”.

[madohora]

Nr 17. Kamienica „Molendowska” – pierwszym znanym z nazwiska właścicielem był Krzysztof Trecjusz, sekretarz królewski (na dworze Stefana Batorego) i przewodniczący gminy kalwińskiej. W XVI wieku pani Kotlicka prowadziła w pięknych gotyckich piwnicach znaną winiarnię (i pewno zajazd). Od połowy XVII w. przez sto lat kamienica należała do rodziny Molendów, pasamoników. Z końcem XIX wieku właścicielem stał się Anastazy Froncz, znany kupiec krakowski[1] i automobilista. Jemu kamienica zawdzięcza współczesny wygląd (elewacje i tympanon od Floriańskiej) oraz wiele istotnych zmian wewnątrz. Po jego śmierci w 1940 roku, kamienica przechodzi w ręce licznych spadkobierców i podupada. Od 1997 roku ponownie w rękach jednego właściciela, który prowadzi pensjonat TRECIUS.

[madohora]

Nr 18. Kamienica „Pod Koniem” – w XVI w. mieszkał w niej kowal Stanisław Gostkowicz i dlatego miała ona takie godło. W XIX w. znajdowała się w tej kamienicy redakcja i drukarnia „Gazety Krakowskiej”. Obecnie mieści się tu galeria sztuki współczesnej (Galeria Pauza).

[madohora]

Nr 22. Kamienica „Pod Barankiem” – zbudowana została dopiero w XVII w., swój obecny wygląd zawdzięcza przebudowie w 1880 roku.

[madohora]

Nr 24. Kamienica „Podedzwony” – nad wejściem do niej znajduje się godło – trzy dzwony. W 1510 r. kamienica ta była własnością odlewnika Marcina Kannegisera, później przez wiele lat mieszkali tu konwisarze, odlewnicy, ślusarze, kotlarze. Na początku XIX w. kamienica zmieniła właściciela przez licytację. Kupił ją Józef Weiss, który w 1830 r. odnowił ją, a na znak, że teraz mieszka tu kupiec win – otoczył dzwony w godle obramieniem z winogron, liści i kotwic, a na samych dzwonach dał datę 1830 i monogram.

[madohora]

Nr 25. W kamienicy (odrestaurowanej w latach 1984 – 1989) znajduje się Muzeum Farmacji Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego

[madohora]

Nr 26. Kamienica posiada (między dwiema potężnymi szkarpami) portal z unikatowym w Krakowie trójkątnym przyczółkiem w górnej części.

[madohora]

Nr 34. W tej kamienicy urodził się Wojciech Stattler – profesor Krakowskiej Szkoły Malarskiej, nauczyciel Jana Matejki, przyjaciel Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego. Znajduje się w niej Galeria Sztuki Współczesnej.

[madohora]

Nr 37. W tej kamienicy Henryk Frist założył w 1895 r. Salon Sztuki. Sprzedawano tu obrazy, a także ich reprodukcje ścienne i na kartkach pocztowych. Salon później przejął i prowadził jego syn dr Józef Frist.

[madohora]

Nr 41. Kamienica ta to „Dom Jana Matejki” – została zbudowana w XVI w. i po niewielkich zmianach i nadbudowach II i III piętra na przełomie XVII i XVIII w. oraz w XIX w. dotrwała do naszych czasów. W 1794 r. stała się własnością krakowskiej rodziny Rossbergów, z której pochodziła matka Jana Matejki – Joanna Karolina. Tu urodził się, żył, tworzył i umarł polski malarz historyczny Jan Matejko. Gdy został właścicielem tej kamienicy, zaprojektował wspólnie z architektem Tomaszem Prylińskim w 1872 r. nową fasadę domu. 2 września 1880 r. cesarz Franciszek Józef odwiedził Jana Matejkę w jego tutejszej pracowni. Cesarzowi towarzyszyli namiestnik Andrzej Potocki i prezydent Krakowa Mikołaj Zyblikiewicz. Wizytę tę sportretował na akwareli Juliusz Kossak. Po śmierci Matejki, przyjaciele mistrza wykupili kamienicę i urządzili w niej muzeum pamiątek po artyście. W roku 1904 stało się oddziałem Muzeum Narodowego.

[madohora]

Nr 42. Kamienica „Pod Białym Orłem” – obecnie mieści się tu „Hotel Polski”. Kamienica ta należała na początku do Macieja Kossowicza, który wydzierżawił ją w 1825 r. Franciszkowi Staniszewskiemu z przeznaczeniem na oberżę. Staniszewski wkrótce kamienicę zakupił i urządził w niej wzorowy zajazd. W XIX w. zajazd został rozbudowany wzdłuż murów w stronę ulicy św. Jana i zmienił nazwę na „Hotel Polski”. W kamienicy tej 5 lutego 1879 został aresztowany Ludwik Waryński, twórca pierwszej polskiej partii rewolucyjnej „Proletariat”.

[madohora]

Nr 45. Kamienica Bełzowska, w której znajduje się cukiernia „Jama Michalika”. Założona przez lwowskiego cukiernika Jana Michalika, stała się w pierwszych latach XX w. siedzibą artystycznego kabaretu „Zielony Balonik”.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Sukiennice w Krakowie – zabytkowy budynek sukiennic znajdujący się w centralnej części Rynku Głównego w Krakowie.

[madohora]

Sukiennice podlegały przez wieki wielu przemianom i ich obecny kształt w niczym nie przypomina dawnych sukiennic. Już w roku 1257 książę Bolesław Wstydliwy przy lokacji Krakowa zobowiązał się postawić kamienne kramy sukienne. Stanowiły one podwójny rząd kramów, tworzących jakby uliczkę pośrodku Rynku. Sukiennice w tej postaci przetrwały do połowy XIV stulecia.

[madohora]

Pierwowzorem Sukiennic były drewniane kramy sukienne otoczone dookoła budami, jatkami i straganami. W akcie lokacyjnym książę zobowiązał się do wystawienia sukiennic kamiennych. Stanowiły one podwójny rząd kramów z uliczką pośrodku, która na noc była zamykana z obydwu stron. Około roku 1300 pasaż z kramami zadaszono, co nadało im wygląd hali targowej[2]. W takiej formie przetrwały do połowy XIV wieku.

[madohora]

Nowe, gotyckie sukiennice wystawił król Kazimierz III Wielki przed 1358. Środkowa hala o długości 108 m i szerokości 10 m z dwóch stron miała dostawione dwa rzędy kramów na głębokość 7,5 m. W osi długiej było to 18 kramów, które nakryte były sklepieniami, a otwarte do wnętrza ostrołukowymi lub półkolistymi portalami. Od strony południowej i północnej wybudowano zdwojone, ostrołukowe arkady. Przypominały one już kształtem obecne sukiennice. Budowla ta przetrwała jako gotycka do 1555 roku, kiedy spłonęła.

[madohora]

W latach 1556–1559 przystąpiono do odnowienia spalonych sukiennic. Pracami kierował mistrz Pankracy, który zasklepił kolebkowo wielką halę budynku. Wtedy budynek zwieńczono attyką o podziałach arkadowych i grzebieniu z maszkaronami projektu Santi Gucciego. Dobudowano także kolumnowe loggie, które zaprojektował Jan Maria Padovano. W roku 1601 przebito przejście w poprzek Sukiennic i ozdobiono je ryzalitami.

[madohora]

W ramach porządkowania Rynku w latach 1875–1879 sukiennice przebudowano według projektu Tomasza Prylińskiego. Dolna hala została przekształcona w ciąg drewnianych kramów handlowych, rozlokowanych wzdłuż ścian. Dobudowano ryzality na osi wschód-zachód oraz parterowe arkadowe podcienia. Na szczytach ryzalitów od strony wschodniej umieszczono maszkarony przedstawiające karykatury ówczesnych prezydentów Krakowa (autor: Walery Gadomski na podstawie rysunku Jana Matejki). Hala dolna została udekorowana w 1895 herbami miast polskich, godłami cechowymi i pieczęciami, sala górna została zaadaptowana na potrzeby muzeum.

[madohora]

W Sukiennicach w bramie przy wejściu w kierunku pomnika Mickiewicza wisi na łańcuchu przymocowany wielki nóż, którym miał się przebić jeden z budowniczych wieży Mariackiej. Było dwóch braci, którzy rozpoczęli budowę wież przy Kościele Panny Maryi w Krakowie. Gdy jeden z nich spostrzegł, że wieża drugiego może być większa i wyższa przez zazdrość zabił brata skrycie. Sprawcy nie odkryto. Dopiero po zakończeniu budowy pozostały brat nie mogąc znieść wyrzutów sumienia sam się oskarżył przed ludźmi o bratobójstwo i przebiwszy się nożem w oknie wieży spadł z niej bez życia na ziemię.

[madohora]

Ogłosił obszerne dzieło z 18 tablicami Das Saugadersystem (Lipsk, 1861), a także liczne rozprawy, jak Über das Hämatin (w „Henles Zeitschrift für Ration. Medizin”, 1856), Badania anatomiczne w przedmiocie objętości komórek sercowych (w „Roczniku Towarzystwa Naukowego Krakowskiego”, t. VIII, 1864), O wartości niektórych nowszych badań chłonic, tudzież naczyniach limfatycznych krtani (tamże, t. XIX, 1871). Do dzieła autorstwa Luschki Der Kehlkopf des Menschen (Tybinga, 1871) opracował rozdział o naczyniach limfatycznych krtani.

W zawartym w 1862 roku małżeństwie z Anną Loebenstein (1839–1913) miał cztery córki i dwóch synów (zmarłych bezpotomnie). Córka Helena (1864–1944?), po mężu baronowa Lesser, została zamordowana (z dwiema córkami) podczas powstania warszawskiego.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora4]

Kraków rynek - wspaniały, czworoboczny o powierzchni 11 400 sążni kwadratowych. W dawnych czasach dzielił się na dwie części. Południową zwaną węglowym targiem oraz północnym zwanym kurzym targiem. W nim stoi wieża, pamiątka po pięknym starodawnym ratuszu.

[madohora]

RYNEK W KRAKOWIE. PRZYGOTOWANIA DO MARATONU

[madohora]

SUKIENNICE OBECNIE

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pomnik Adama Mickiewicza (przez krakowian zwany potocznie „Adasiem”) – pomnik znajdujący się w Krakowie po wschodniej stronie Rynku Głównego, pomiędzy Sukiennicami a wylotem ulicy Siennej.

[madohora]

Pomnik powstał według projektu Teodora Rygiera, uroczyste odsłonięcie pomnika nastąpiło 26 czerwca 1898, w setnym roku urodzin Adama Mickiewicza.

[madohora]

Projekt pomnika został przedstawiony przez Rygiera podczas konkursu na monument Wieszcza, zorganizowanego w Krakowie w latach 1880–1890. Swoje wizje pomnika zaprezentowali wówczas m.in. następujący artyści: Tomasz Dykas, Walery Gadomski, Antoni Kurzawa, Jan Matejko i Pius Weloński. Wybór do realizacji projektu Rygiera spotkał się z krytyką, czego wyrazem były liczne polemiki prasowe oraz osobne publikacje poświęcone temu zagadnieniu. Surowemu osądowi poddawano zwłaszcza wartość artystyczną dzieła. Koszt budowy monumentu wyniósł 164 tys. złr. Większość tej kwoty pochodziła ze składek publicznych. Pomnik został odlany w firmie „Nelli” w Rzymie

[madohora]

Pomnik, o wysokości 10 m, przedstawia poetę stojącego na postumencie u stóp którego, na wielostopniowym cokole znajdują się cztery alegorie: Ojczyzna, Męstwo, Nauka i Poezja. Na cokole umieszczona została dedykacja: „Adamowi Mickiewiczowi Naród”.

[madohora]

17 sierpnia 1940 r. pomnik został zniszczony przez hitlerowców okupujących miasto. Po wojnie został zrekonstruowany z elementów odnalezionych w 1946 r. na złomowisku w Hamburgu. Elementy kamienne wykonano ze Sjenitu Kośmin wydobywanego w Piławie Górnej na Dolnym Śląsku. Odsłonięcie zrekonstruowanego pomnika nastąpiło 26 listopada 1955, w 100 rocznicę śmierci wieszcza.

[madohora]

Obecnie pomnik jest ulubionym miejscem spotkań krakowian i turystów. To najczęściej fotografowany i najbardziej rozpoznawany pomnik Krakowa. Podczas trwania Euro 2012, pomnik był przystrajany kotylionem w barwach narodowych Polski oraz Holandii, Anglii lub Włoch, w dniach kiedy grały one swoje mecze na mistrzostwach. Drużyny narodowe Holandii i Anglii miały bazy w Krakowie, drużyna Włoch w Wieliczce.

[madohora]

okół pomnika Adama Mickiewicza odbywają się różnego rodzaju uroczystości, manifestacje, happeningi.

W dniu imienin wieszcza w dniu 24 grudnia krakowskie kwiaciarki składają kwiaty u stóp poety.
Co roku pod pomnikiem rozpoczyna się konkurs szopki krakowskiej.
Kibice krakowskich drużyn świętują sukcesy sportowe.
Krakowscy maturzyści, w czasie studniówek, skaczą na jednej nodze wokół pomnika, wierząc, że liczba okrążeń będzie równa ocenom uzyskanym na ich maturze.
Żołnierze przechodzący do rezerwy, spotykali się pod pomnikiem i robili pompki, głośno skandując przy tym nazwy miesięcy, które spędzili w wojsku.

[madohora]

Najlepiej przedstawia się jeszcze postać Mickiewi cza z frontu, chociaż razi ciągle i zawsze ten nieskoń czonej długości i szerokości płaszcz, do przytrzymania którego wieszcz zapożyczyć sobie musiał rąk od które goś z pracowników w kuźni Wulkana. Już nietylko sam nieumiejętny układ, ale i technika, wykonanie draperyi, wrogo usposabiają widza. Cala wyciągnięta naprzód prawa noga figury, płaszczem udrapowana, z powodu nienależytego opracowania, jest bez wdzięku, a oko fałdu na łydce spoczywające, swoją niejasnością formy roz szerza jeszcze i tak wypchane, Bóg wie czem, przedudo w okolicy łydki na zewnątrz. Ale jeśli układ i wykona nie draperyi, ze stron dopiero co opisanych, ujemne na widzu robią wrażenie, to strona prawa figury (od widza) nie wytrzymuje krytyki nawet najmniej uprzedzonego. Nasamprzód trzy równoległe, z dążeniem pionowego kie runku spadające fałdy, a po małej przerwie zagłębienia znowu trzy dłuższe, olbrzymie i ciężkie fałdy, kończące się tym trenem, tak niefortunnie rozszerzającym spód figury. Pod względem zaś technicznego opracowanijest to surowe zaledwie nałożenie gliny, uzupełniające tylko z danej strony sylwetę figury, bez najmniejszej tendencyi opracowania rysunku i płaszczyzn, bez dąże nia do zestawienia półcieni i półświateł. To nie motyw pełen prostoty, ale pełen prostactwa. „ Wer den Dichter will verstehen, muss in Dichterś Lande gelien 11 . Z nonszalancyą magnata, który rzuca tłumom kość do ogryzienia, lekceważył sobie p. Rygier gatunek materyi, z jakiej wykroił ten płaszcz Mickie wiczowi; nie mamy do niego o to pretensyi. Stwo rzył nowy rodzaj materyi, ale by ten gatunek był po- kupnym, powinien był go przynajmniej formą podania zalecić. Z punktu tego, na jakim p. Rygier ostatnie swe słowo wypowiedział i podpisem zatwierdził, inni artyści, a biorę to słowo w znaczeniu najwyższem, nie zdawko- wem — zaczynają i doprowadzają wirtuozostwo techniki do bajecznej doskonałości. Dobiegamy nareszcie do tyłu figury. Na plecach, dzielnie wyrysowanych i skonstruowanych, z lewego ra mienia figury, spada płaszcz, którego długość, ciągnącą się aż po za plintę, możemy okiem w całej widzieć roz ciągłości. Płaszcz, ozdobiony peleryną, której zwoje szty wnie i nerwowo, niespokojnie się wichrzą, zawija się pod prawem ramieniem, które wraz z ręką, zwój papieru trzymającą, nienaturalnym, bo kurczowym, niespokojnym kabłąkiem zarysowuje się. To wszystko nieestetycznie rozszerza figurę, przez co ta staje się ciężką, w sylwecie niewyszukaną i przez co wydaje się, choć tak istotnie nie jest, krótką. Już poprzednio podniosłem dodatnie wrażenie, jakie odnosimy z widoku figury od strony frontowej.

[madohora]

Figura stoi bardzo dobrze, silnie i pewnie, uwydatniając maje statyczny, a tak charakterystyczny ruch „króla naszych poetów Wzniesienie i zwrot głowy, pysznie na barkach osadzonej, manifestuje wybornie intenćye rzeźbiarza. To nie przypadek zdziałał, ale wola; tak czuł artysta —tak chciał i tak zrobił. Figura sama, śledzona pod płaszczem, nie jest za krótką — nie jest za grubą, — wina spo czywa tu w rozkładzie mas płaszcza, fałdów grubych, w rozszerzeniu i przedłużeniu całości w ogólnem znacze niu; nieopraeowaniu draperyi, w braku nadania tejże lekkości, powiewności, powietrza—w szczegółach. Płaszcz, jak to już wyżej powiedziałem, winien jedynie uzupełnić sylwetę, winien być środkiem pomocniczym do zaokrą glenia tejże, do wzbogacenia figury, a nie zatracać ani ruchu, ani charakterystyki postaci. O ile wdzięczniej przedstawiałaby się postać wieszcza, gdyby spód figury był odsłoniętym, uwidocznionym, na co materyał taki, jak bronz, w zupełności pozwalał

[madohora]

Figura Mickiewicza wydaje się być krótką, artysta bowiem nie chciał chyba pokazać jej tak, aby ta jak najkorzystniej oczom widza się przedstawiała. Patrząc od frontu, od ulicy Siennej, z trudnością widz szuka stóp figury, giną one zakryte plinta. Figura obserwowana pod kątem patrzenia 45°, winna przedstawić się widzowi w najkompletniejszej całości, dlatego najzwyklejszym środkiem do osiągnięcia celu tego, powszechnie używa nym, jest pewnie wywyższenie, którego postać stopami dotyka, z łagodnym n. b. spadkiem, gubiącym siew plincie Spływ ten nietylko, że widzowi daje możność przeglądu całej figury od stóp do głów, ale postać całą, na kilku metrowej podstawie ustawioną, naturalnym sposobem pod wyższa. Dlaczego artysta nie zastosował się do tego prawa, tak powszechnie z najlepszym skutkiem używa nego? Jest to z umysłu czy z nieświadomości? Najważniejszą częścią ludzkiego ciała była, jest i pozostanie głowa ludzka, to siedlisko duszy, opatrzone jej zwierciadłem, oczami, w których czytamy duchowy stan jednostki, to z natury rzeczy delikatne i kapryśne wielce połączenie ducha z ciałem. Głowa, ta miarodajna część wysokości całej figury, na twarzy której odnaj- dziem wszystkie malujące się uczucia, jest niejako „ che- val de bataille“ dla każdego artysty tego pokroju co Rygier. Głowa posągowa Mickiewicza odznacza się po dobieństwem, lecz niestety tern podobieństwem, przypo minaj ącem lichą charakteryzacyę aktorów. Jest tam eks- presya, silne dążenie do wywołania podobieństwa, jest tam intencya nerwowo, niespokojnie, gorąco zamarko- wana — niema tam posągowego szerokiego stylu. — To dekoracya! Kipi tam i wre talent artysty i w twarzy wieszcza raczej nam przyjdzie odczytać indywidualność artysty, niż indywidualność portretowanego. Tutaj sze rokie traktowanie, polegające na zasadzie, że „z drobnych szczegółów i kapryśnych nuansów opuścić wiele możesz, lecz nic ci dodać zgoła nie wolno ustąpiło dekoracyj nemu traktowaniu, obliczonemu fałszywie — nie podkła danych, jakie na masce pośmiertnej odnaleźć możemy, ustąpiło na korzyść fantazyi artysty, powodującej się efektem. Gdyby p. Rygier więcej zawierzył tym niezmien nym podstawom, jakie daje koścista budowa twarzy, gdyby odszukał ją na masce pośmiertnej, którą niewąt pliwie w pracowni swej gdzieś na gwoździu zawiesił, a nie puszczał wodze swojej wyobraźni, dałby nam wraz z głową pełną efektu, gdzie talent artysty tytaniczną siłą przebija się — prawdę nieskazitelną. Stało się ina czej, ani w proporcyach, ani w stosunkach, głowa na posągu nie zgadza się z pomiarami, jakie nam maska daje. To jest fałsz, a rzeźba dąży do prawdy i na niej się opiera. Piszący nie łudzi się wcale, ale stanowczo twierdzi, że górna część twarzy, w stosunku do szerokości jej, jest za długą. Weźmy bowiem maskę pośmiertną wieszcza do ręki, oparłszy tedy jedno ramię cyrkla o podstaw T ę nosa, drugiem zaś sięgnijmy do zarostu włosów (ślad którego na czole dobrze się zaznacza), w rozpięciu tern będziemy mieć szerokość kości policzkowych, na jednej pionowej z zewnętrznemi kończynami brwi. A zatem stosunek: a = a. A teraz gdy spojrzymy na twarz posągu, uderzy nas przedewszystkiem szczupłość policzków, wobec długości górnej części twarzy t. j. nosa i czoła; i gdyby możność pomiaru w posągu daną nam była, wypadłoby zapewne: a = 2 a! Pokazuje się przeto, że sama eks- presya wobec pomiarów, wobec tej niemiłosiernej logiki cyrkla, jest zaledwie zamarkowaniem chęci i dążności artysty. Uchwycenie charakterystyki, podobieństwa, cho ciaż jest tanim produktem, o ile ono nie styka się z blizka iem sobie karykaturowaniem, jest pod względem arty stycznym dodatnią stroną w portrecie. Charakterystyka w posągowej twarzy Mickiewicza zbyt w bliskiem stoi pokrewieństwie z karykaturą i stanowi ujemną stronę portretu. Cóż powiedzieć wypadnie o profilu twarzy? jakąż miarę krytyki zastosować można tam, gdzie na chylenie linii, pociągniętej przez czoło do podstawy nosa względem poziomej, poprowadzonej od podstawy nosa przez łuk jarzmowy do kanału słuchowego *), daje nam ostry kąt, nietylko z maską pośmiertną Mickiewicza zu pełnie niezgodny, ale wogóle z ludzką twarzą na stopie wojennej będący! Ten kąt nachylenia sprawia karykaturalne cofnię cie czoła, a wydatność ku przodowi dolnej części twarzy robi wrażenie nie ludzkiej, lecz zwierzęcej — kociej głowy. Już pod koniec życia Mickiewicz 2 ) bezzębnością swoją sprawiał wrażenie — przy ściśnięciu ust — wydatności górnej wargi. Pan Rygier przesadził w charakterystyce tej wydatności, a, z prawdą niezgodna, łukowa linia brwi i oczu (patrząc en face) kompletuje fantazyę, po daną nam na temat portretu Mickiewicza. „Uart est la realite vue a tracers un temperament“ powiedział Zola — a jeśli tak jest, to zbyt daleko p. Rygier dał się ponieść swemu temperamentowi. Głowa jest miarodajną częścią wysokości całego ciała, powiększenie jej czemśkolwiek w rzeźbie, nieko rzystnie wpływa na całość. Głowa Mickiewicza, zdobna lwią grzywą, sama przez się zajmuje znaczny volumen, niefortunnym przeto pomysłem p. Rygiera było uwień czenie jej wawrzynem. Wieniec ten powiększył nadmier nie głowę, przez co ta, w stosunku do całości, wydaje się być zadużą. Figura traci na tern (wygląda, jakoby była krótką) — traci na pięknie w proporcyach, staje się ciężką; a co najważniejsza, wieniec ten zatraca war tość artystyczną: prawdę portretową.

[madohora]

Niewiele słów pozostaje mi do powiedzenia na po równanie postaci, będącej w projekcie p. Rygiera, z figurą w pomniku. Figura, w projekcie naszkicowana*), jest przedewszystkiem wcale inną. Nasamprzód: stoi inaczej, bo na prawej nodze, a lewa jest wyciągnięta; płaszcz jest lżejszy, nie tak długi; sylweta wdzięczniejszą i z pe wną, że tak rzekę, finezyą wyszukana. Wieniec laurowy leży u stóp figury, to jest na swojem miejscu, gdzie zwykliśmy składać wieńce, kwiaty posągom lub osobom przez nas uwielbianym. Jak posągowa postać Mickiewi cza, tak i w projekcie naszkicowana nie olśniewa ani portretowem podobieństwem, ani nie imponuje skończeniem formy — kształtu. Jak jedna, tak i druga jest — szki cem. Tylko, że w posągu odnajdujemy szkic — szkic duży, ale nie wielki! Niedostateczny, nie wyczerpujący to, i może zbyt pobieżny przegląd figury, która z pewnością znajdzie ocenę gruntowniej sza, pióra zdolniejszego odemnie kry tyka. Przeciążyłbym i przeszedłbym z góry zakreślone granice niniejszego studyum, gdybym rozwodził się sze rzej lub szczegółowiej nad indywidualnością, odrębno ścią techniki, nad szerokim sposobem modelowania, co, wszystko razem, stanowi tylko dodatnią cechę artysty— stanowi oryginalność. Uważny czytelnik odnajdzie to między wierszami, a jeśli gdzie uniósł piszącego zapał krytyka, to tylko dowodem jest, jak trudno utrzymać się na stanowisku spokojnem

[madohora]

Nie wchodzę bynajmniej w przyczynę wprowadze nia postaci „Polonii“ na stopnie pomnika. Dobrze to, czy źle— to rzecz inna; ale przedstawienie tej postaci w spo sób, jaki na pomniku widzimy, jest stanowczo za skro mne, a nawet ubogie. To nie majestatyczna, pełna kró- lewskości postać, to nie „Polska“ — poetów naszych na tchnienie! Chybionem jest pojęcie majestatu i podniosłości, jakie już kryje się utajone w tern słowie Polonia. Ani przepychem zbroi lub malowniczością szat, ani tężyzną kształtów nie zainteresuje ona widza; jest to konwencyo- nalna w pomyśle, a może jedyna banalność w stroju, w kostyumie, jaką artysta w pomniku popełnił. Figura ta — o ile z naszkicowanych fałdów draperyi na gór

[madohora]

Nie wchodzę bynajmniej w przyczynę wprowadze nia postaci „Polonii“ na stopnie pomnika. Dobrze to, czy źle— to rzecz inna; ale przedstawienie tej postaci w spo sób, jaki na pomniku widzimy, jest stanowczo za skro mne, a nawet ubogie. To nie majestatyczna, pełna kró- lewskości postać, to nie „Polska“ — poetów naszych na tchnienie! Chybionem jest pojęcie majestatu i podniosłości, jakie już kryje się utajone w tern słowie Polonia. Ani przepychem zbroi lub malowniczością szat, ani tężyzną kształtów nie zainteresuje ona widza; jest to konwencyo- nalna w pomyśle, a może jedyna banalność w stroju, w kostyumie, jaką artysta w pomniku popełnił. Figura ta — o ile z naszkicowanych fałdów draperyi na górczęści ciała, wnosić można — odziana jest w koszulę, na którą artysta zarzucił płaszcz gronostajami — jak się zdaje — podbity. Na głowie, na gładko uczesanych wło sach wznosi się korona — i... basta. Już to artysta, gwoli bogactwa ubioru Polski, fantazyę swoją trzymał bardzo na wodzy; nie bardzo sadzi się on ogólnie na rozmaitość materyałów, w jakie swe postacie ubiera. Dziwne ubóstwo garderoby wieje —pleśń jakąś starzyzny czuć od sukien, zawieszonych na postaciach, około po mnika zgrupowanych. Artysta ciągle szkicuje, manewruje jedynie sylwetą; o szczegóły jak: strój, gatunek mate- ryi i obrobienie tychże w zupełności nie dba, Delikatnej, przeczulonej natury artysty nigdzie tu nie czuć — tkwi w tern wielki talent — ale dekoracyjny. Lubowanie się w wypieszczeniu form ustąpić musiało lekceważeniu szcze gółów; artysta widocznie zapomniał o zasadzie Michała Anioła, że „suma szczegółów składa się na ogół". „Po lonia" nie jest grupą. Grupa z dwóch co najmniej figur złożona w znaczeniu rzeźbiarskiem jest to połącznie dwóch ciał w taki sposób, jak konia z jeźdzcem — i taką ści słą grupą jest „Niobe z córką" lub „Dwaj chłopcy bi jący się", dwa dzieła z czasów klasycznej Grecyi. Po stać „Polski" szczęśliwie łączy się z linią skrzydeł orła (po lewej od widza)' i z palmą, przez miecz rzuconą, po prawej, ale więcej tą łącznością duchową, malowniczością układu; nie jest to jednak związek ścisły — konkretny. Jest, że tak powiem, pewna naiwność w układzie tej figury i w rozłożeniu jej draperyi. To wielki przy miot— przymiot szczerości uczucia! Układ bowiem figury, ruch jej, mianowicie dolnej części ciała, jest jakby obja- wiający pewną lękliwość, pewną staranność o sukni wobec rozpiętych skrzydeł orła. Jest tam pewne usunię cie się dla zrobienia miejsca ptakowi temu. Jest to deli katne „mniej więcej “, lekko uwydatnione. Delikatny ten ruch nóg przeważa stanowczo na prawą stronę (od wi dza) z ujmą lewej, gdzie pod siedzeniem z tej strony prosi się koniecznie potężny motyw draperyi. Górna część ciała za to doskonale trzyma się w równowadze. Des Weibes Leib ist ein Gediclit, powiada poeta *) i nietylko kobieta jest poematem w znaczeniu duchowem, ale i fizycznem. „Hier athmet wahre Poesie, Amrmth in jeder Wendung — Und auf der Stirne tragt das Lied Den Stempel der Yollendung...“W finezyi kształtów, w delikatnym rysunku formy— niby w niedopowiedzianej myśli — leży czar wdzięków pięknej kobiety. Co do kobiecości, w ogólnem znaczeniu, tkwi w figurze Polonii „das ewig Weibliche“; w szczegó łach jednak nie we wszystkiem z artystą zgodzić się możemy. Przedewszystkiem nie nosi ona na sobie tego stempla skończenia, a workowatość draperyi, osłaniają cej górną część ciała, nie podnosi jej wdzięków. Przed ramię wraz z ręką, trzymającą tablicę z napisem: „On kochał naródjest mało kobiece, a nawet niebędące w indywidualnej korespondencyi z głową i szyją figury. Twarz mianowicie, pełna wyrazu i znakomicie modelo wana, świadczy, że to inteligentna, delikatna kobieta; przedramię zaś, pozbawione miękkości kobiecego ciała, apożyczone jest chyba od twardej, roboczej dziewki ku chennej. lo w całości figury■—z innych względów pełnej prostoty i artystycznych przymiotów — stanowczo razi. Patrząc z profilu (lewa od widza) nieestetyczną wy daje się kańczastosć linii tak w ramieniu prawem, w łok ciu zgiętym, jak i w płaszczu, którego fałd, przylepiony do środkowego trzpienia architektonicznej części, pod pewnym kątem nachylenia łączy się z poziomym fałdem, do prawego uda bieżącym. Już to niewiele robi sobie p. Rygier ceremonii z ułożeniem draperyi. Jakżeż często biegną obok siebie równoległe linie! Widocznie lubi to artysta, bo i na tej figurze, gdzie bogactwo rozłożenia fałdów dla królewskiej postaci byłoby tak pożądanem, często powtarzająca się monotonność linii, cały dobytek pomysłowości stanowi. O ile szczęśliwiej wypadła prawa strona figury (od wi dza), gdzie obok z finezyą wyszukanej sylwety, prostota układu draperyi podnosi majestatyczność ruchu! Czy też artysta, zadowolony przypadkowością szczęśliwego układu fałdów z jednej strony, nie popełnia pewnej niesprawie dliwości względem drugiej? To samo bowiem spotykamy w grupie „Poezyi‘‘, której malownicza i grandioso roz winięta i ułożona draperya z lewej od widza (lecz nie z zupełnego profilu) w rażącym stoi stosunku z prawą stroną figury. Razić tu musi każdego, artystycznym sma kiem obdarzonego widza, zagubienie lewego uda skutkiem poliniowania go fałdami, wzdłuż uda bieżącymi. Być może, że przypadkowość miała tu miejsce na manekinie lub na żywym modelu — ta jednak przypadkowość jest nieestetyczną i nieposągową

[madohora]

Grupa „Poezyi“ — najpiękniejsza część pomnika, sentymentem, rozlanym w układzie całości, nader arty- stycznem ugrupowaniem, i malowniczością rozłożenia mas draperyi — które sylwetę urozmaicają i wzbogacają — należy do najszczęśliwszych z allegorycznych postaci, będących na stopniach pomnika. A chociaż całość tylko szkicowana, chociaż gatunek draperyi zagadkowy, a na wet prawa strona wraz z dziewczynką, u stóp „Poezyi“ siedzącą, nie dopisuje — suma przymiotów wystarcza na zadowolenie, jakie odnosimy z ogółu, tak dzielnie myśl wyrażającego. Nawet nerwowe, trochę kurczowe, złożenie się palców ręki, naprzód wyciągniętej, jest tam uspra- wiedliwionem. Dziwnie przeto wygląda przy tej lewej — dodatnio przedstawiającej się — stronie grupy, strona prawa, gdzie dziewczynka na wieniec wskazująca, w gór nej swej części przedstawia wszelkie braki należytej kon- strukcyi ciała. Trudność, w zbliżeniu się do pomnika z cyrklem w ręku, nie pozwala wykazać różnicy, jaka zachodzi między długością prawego barku a lewego; ale na oko łatwo dopatrzeć się, że oddalenie od dołka szyi do ramienia (od prawej) jest większe niż po stronie le wej (od widza), mimo nawet ruchu, w jakim się ta po stać znalazła. Jest jakaś przesada w charakterystyce ruchu, skutkiem której głowa dziecka (wcale sympatyi nie budząca), zdaje się być nie na środku. Lecz to „dzi wne “ cechuje najczęściej płody wielkich talentów; wszak i łapa orła, tak monstrualna, a rzucająca się w oczy każdemu przechodniowi, należy chyba do kaprysów i dzi wactw talentu!... A teraz z przykrością wypada mi zabrać się do grupy „Nauki u i figury „PatryotyzmuA Powiadam z „ przykrością “, albowiem uczuwam to, co każdy z nas czuje, gdy mówić wypada o przedmiocie niepięknym, a na wet nieładnym. Nie należę bynajmniej do krytyków z za wodu, a w szczególności do krytyków tego rodzaju, co mając biały papier pod ręką, uważają za święty swój obo wiązek odsądzenie od czci i wiary kolegi po dłucie, pędzlu lub piórze. Lecz jakżeż nie uledz pokusie, gdy przed oczy przesunie się nam grupa „Nauki“?! a w grupie tej skoncentrowały się wszelkie niedostatki techniki p. Ry- giera. Tak samo błędy rysunkowe, jak i modelowania — lekceważenie tormy w ogólnem znaczeniu jak i w szcze gółach, ręce tu sobie podały. Ten starzec, niby ślepy Homer, gestem prawego ramienia, źle ze stawem barko wym połączonego, odziany skórą, czy wojłokiem ja kimś — niesympatyczne i przykre robi wrażenie. Te same les toutes belles qualites widzimy i w figurze chłopca przy nim stojącego. Zgruba zaledwie to naszkicowana i su rowo przedstawiająca się figura, gdzie włosy — koszula — ubranie i buty jednym zamachem, pobieżnie dotknięte, uwalniają mnie od rozbioru krytycznego. Nie inną wcale od grupy poprzedniej jest figura „Patryotyzmu". Nie wiem, jak wypadnie sąd uczonych krytyków i estetyków o figurze tej, wiem jednak, coby powiedział profesor jakiejkolwiek akademii, gdyby uczeń tak lekceważąco figurę ludzką traktował. .. Lecz może i to przyjdzie położyć na karb kaprysu talentu p. Rygiera, w którego pracy oryginalne błędy tak często w oczy się rzucają. Obok bowiem przepięknej sylwety, jaką odznacza się figura „Patryotyzmu“, techni czna strona pozbawiona jest w zupełności należytego opracowania.

[madohora]

Dzięki opatynowaniu, co bardzo na korzyść ca łości wychodzi, ginie znaczna część drobnych półświateł i przejść delikatnych, jakie w skończonej rzeźbie widzieć zwykliśmy. Całość, pod ciemnym tonem patyny, uogól nia się i nie razi bynajmniej pretensyonalnością. Jest w tej całości harmonia bardzo pięknego ogółu, dzięki proporcyom i stosunkom, o których już wyżej mówiłem. Nie śmiem tego twierdzić, czy osłabienie objętości trzpie nia nie byłoby korzystniejszem dla pleców figur i grup, u dołu pomnika będących, a tak niewolniczo trzymają cych się ścian trzpienia—ale wydaje mi się, że tak! Pociągnęłoby to za sobą zwężenie figury głównej, co może przyczyniłoby się do nadania finezyi sylwecie. A posądzam, że piękna parabola, jaka zewnętrzne linie pomnika zamyka, nic na tem stracićby nie mogła. Zbyt szybko może przebiegłem i nie dość długo zastanawiałem się nad podniesieniem tych dodatnich stron pojedynczych części pomnika, hojną dłonią przez artystę rozsypanych, obok których tak często spotykać się daje to, co nazywam genialnymi błędami. Tych kilka rzuconych uwag, jak i miarę krytyki, zastosowałem do wysokiego zadania i szerokiego talentu p. Rygiera, który jakkolwiekbądź w traktowaniu poszczególnych części po mnika kierował się z rzadko spotykaną dziś w sztuce szczerością, nie brawurował skarbnicą bogatych moty wów szesnastego stulecia; pozostaje jednak nerwowem dzieckiem wieku dzisiejszego i uniknąć nie może pewnej afektacyi tak w układzie ciała, jak i draperyi

[madohora]

Figury kobiece przeważają szalę na niekorzyść po staci męskich. Całość nie robi wrażenia skończonego dzieła sztuki i przyjdzie powtórzyć mi zdanie, wypowie dziane już przy figurze Mickiewicza, że jestto „szkic duży. lecz nie wielki"... Każde dzieło, juzto natury literackiej, jużto do sztuk plastycznych należące, zasługuje na krytykę i to krytykę zawodową — i jedynie z tego powodu, że dzieło p. Rygiera zasługuje na taką krytykę głośną, ale nie pomijaną milczeniem: albo półuśmiechem pozbyta, skło niło mnie do napisania tych kilku uwag. Miara krytyki, jaką zastosowałem — i ton, może gdzieniegdzie ostry, mógłby podsunąć komu podejrze nie na które zresztą wcale nie zasługuję — t. zw. ja lousie de metier. Z góry uchylić to podejrzenie muszę, pozostawiając je jedynie tym, którzy „takie widzą świata koło, jakie tępemi zakreślą oczy..." A nie chcąc bynajmniej być strzelcem z za płotu, z otwartą przyłbicą staję, podpisując się

Tacleuss Błotnicki - Pomnik Mickiewicza w Krakowie, kilka uwag

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

W rynku stoi Ratusz, w którym magistrat krakowski obradował. Ratusz został zburzony w 1820 roku

[madohora]

[madohora]

Ratusz w Krakowie (istniejący w latach ok. 1300–1820) – budowla wzniesiona na przełomie XIII i XIV wieku, dziś nieistniejąca, jedna z najstarszych w Polsce siedzib władz miejskich w średniowieczu i czasach nowożytnych.

Budynek był położony w południowo-zachodniej części Rynku, prostopadle do Sukiennic, zburzony został w 1820 roku. Współczesna szczegółowa rekonstrukcja poza materiałem archeologicznym (wykopaliska prowadzone w latach 2005–2006), dokonana została w oparciu o plan miejski (nazywany "Planem Dominika Pucka") z 1787 roku, którego autorem był miejski geometra Dominik Pucek (1723–1789) oraz liczny materiał ikonograficzny (m.in. krakowski Rynek uwieczniony został na trzech obrazach Michała Stachowicza, z których dwa dotyczyły insurekcji kościuszkowskiej a trzeci pochodu na Rynku w dniu składania homagium ks. Karolowi Auerspergowi 17 sierpnia 1796 roku), jak też archiwalia miejskie (np. Schmaus von Livonegg, dyrektor ck dyrekcji budownictwa w Krakowie, wykonał w roku 1802 inwentaryzację rysunkową i projekty przebudowy ratusza; poza tym liczne akta ławnicze, wójtowskie, radcowskie, księgi rachunkowe, rejestry podatkowe, księgi wiertelnicze i akta cechowe).

[madohora]

Ratusz stanowiła kamienna, początkowo dwukondygnacyjna (później trzykondygnacyjna) budowla wzniesiona na planie prostokąta o wymiarach 30 na 10 metrów. Do budynku od południowego wschodu przylegała wieża ratuszowa, przestrzeń pomiędzy ratuszem a wieżą zajmował wewnętrzny dziedziniec, zamknięty z dwóch pozostałych stron przez mur z galerią dla straży i kabaty/kazamaty czyli więzienie. Do ratusza od strony północnej przylegał spichlerz, a od południowej – wieża ratuszowa. Główne wejście do ratusza znajdowało się od strony Sukiennic. Nad bramą wisiały trzy kamienne tarcze z herbami Rzeczypospolitej, Wielkiego Księstwa Litewskiego i Krakowa. We wnętrzu ratusza na parterze znajdowała się obszerna sień z kominkiem, schodami i drzwiami do Izby Pańskie

[madohora]

Najważniejsze pomieszczenia dawnego ratusza to:

Izba Rady, zwana Izbą Pańską (dodatkowo pełniła także funkcje sali sądowej), mieściła się ona na drugiej kondygnacji
Izba Ławnicza (po pożarze Domu Ławników)
Izba Kupiecka
Izba Wójtowska
Sala Ratuszna
Gmach Królewski
kabaty ratuszowe (tzw. dłużnica miejska)
dziedziniec straceń – między kabatami i ratuszem (służył za miejsce straceń)
kaplica ratuszowa
inne izby

[madohora]

Krakowski ratusz był obiektem jak na owe czasy bardzo kompleksowym – w skład ratuszowego zespołu budynków wchodziły następujące zabudowania:

wieża ratuszowa
odwach ratuszowy
piwnica miejska
kazamaty ratuszowe z tortornią
Piwnica Świdnicka
spichlerz miejski
arsenał miejski
Dom Notariusza
Dom Ławników (po jego pożarze przekształcono w Izbę Ławniczą)
smatruz
arkadowy ganek pełniący rolę trybuny (od wschodu, czyli od Sukiennic)

[madohora]

Początki: XIV – XV wiek

Krakowski ratusz wzniesiony został na przełomie XIII i XIV wieku, najstarsza informacja źródłowa o ratuszu pochodzi z 1313 lub 1316 roku. W latach 1397–1399 wzniesiono Dom Notariusza. W drugiej połowie XIV wieku w wyniku przebudowy ratusz zyskał trzecią kondygnację, a także blendowane szczyty ze sterczynami, ośmioboczne wieżyczki na narożnikach, arkadowy ganek-loggia od wschodu, pełniący rolę trybuny

[madohora]

Rozwój: XVI – XVIII wiek

W latach 30. i 40. XVI w. ratusz zmodernizowano, zakładając wielkie okna w jego wschodniej elewacji. W 1547 roku od południa zbudowano nowe kabaty. W latach 1561–1563 wzniesiono zwieńczony w XVII wieku attyką Spichlerz. W 1678 roku powstało drugie piętro ratusza od strony wschodniej (mieszczące arsenał), nakryte dachem pogrążonym i zwieńczone attyką. Znajdował się tam balkon wsparty na dwunastu konsolach. Balkon ten zawalił się w 1702 roku, przygniatając szwedzkich żołnierzy. Po 1782 roku wzniesiono klasycystyczny odwach przylegający do wieży ratuszowej[2]. Przed 1782 rokiem zmianie uległa wieża nakryta nowym XVIII wiecznym hełmem, w miejsce starego gotyckiego nawiązującego do zwieńczenia Wieży Mariackiej.

[madohora]

Wyburzenie ratusza i odbudowa odwachu: XIX wiek

W dniu 1 marca 1817 roku na posiedzeniu Zgromadzenia Reprezentantów Wolnego Miasta Krakowa uchwalono m.in., co następuje: Ponieważ część gmachu starym Ratuszem zwanego od dawna na spichrze obrócona w stanie opustoszałym znajduje się; te więc spichrza mają być zburzonymi kosztem skarbu i materiał na fabrykę skarbową użyty. Gdy trzy lata później przystąpiono do realizacji tej uchwały, tj. do wyburzania spichlerza, mury właściwego ratusza zarysowały się na tyle poważnie, że musiano rozebrać i sam ratusz, zostawiając jedynie wieżę i obszerne piwnice[3]. W 1820 roku ratusz został zburzony mimo pierwotnych zamiarów wyburzenia jedynie spichlerza. Niektóre elementy zabytkowe zostały zdeponowane w innych krakowskich budynkach (np. portal i drzwi z Izby Pańskiej od 1856 roku w Collegium Maius, galeria portretów sztalugowych z Izby Ławniczej w Instytucie Technicznym, następnie w Szkole Sztuk Pięknych, od 1913 roku w Sali Portretowej magistratu przy placu Wszystkich Świętych). Myśl o odbudowie ratusza kilkakrotnie powracała w ostatnich dekadach XIX i na początku XX w. W roku 1829 nastąpiła zagospodarowanie przestrzeni po zburzonych kabatach, wtedy też rozbudowano odwach. W latach 1881–1882 wzniesiono nowy, neogotycki odwach

[madohora]

7 sierpnia 1937 w ratuszu odsłonięto tablicę ze słowami Józefa Piłsudskiego z 10 października 1919[4].

Po II wojnie światowej, w 1946 zburzono neogotycki odwach utożsamiany z wrogim panowaniem austriackim oraz niemieckim. Obecnie po Krakowskim Ratuszu pozostała jedynie wieża ratuszowa wraz z piwnicami. Pozostałości te są systematycznie odnawiane i remontowane. Prace architektoniczne prowadzone były w następujących latach:

1962–1967 (odrestaurowanie piwnic)
1983–1987 (przebudowanie piwnic dla potrzeb ówczesnego Teatru Maszkaron, dzisiejsza Scena pod Ratuszem Teatru Ludowego)
1997–1998 (remont piwnic)

[madohora]

Wieża ratuszowa – gotycka wieża z XIV wieku znajdująca się na Rynku Głównym w Krakowie, o wysokości 70 m. Ocalała ze zburzonego w 1820 roku ratusza – wówczas głównego gmachu administracyjnego Krakowa.

Wśród budynków na Rynku, ratusz wyróżniał się swoją sylwetką: wysoka wieża, zwieńczona kiedyś gotyckim hełmem z zegarem, z przylegającym korpusem zamkniętym trójkątnym szczytem i spichlerz.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

XIV - XIX wiek

Pierwsza wzmianka o wieży ratusza pochodzi z 1383. W 1434 prace przy wieży prowadził kamieniarz Jan z Torunia. Wieża był pokryta ołowianą blachą malowaną na zielony kolor.

W 1524 roku na wieży zamontowano sprowadzony z Norymbergi zegar[1]. W 1556 odnawiano hełm wieży po pożarze.

24 maja 1680, w wyniku uderzenia pioruna w wieży wybuchł kolejny pożar, w wyniku którego spłonął hełm wieży, zegar, dzwon stopił się, a sama wieża wypaliła się do połowy[2]. Po pożarze powołano komisję do oszacowania strat, której przewodniczył architekt i jezuita Stanisław Solski wtedy wybudowano zachowana do dziś szkarpę od strony zachodniej. Odbudowę wieży w latach 1683[3]-1686 prowadził królewski architekt Piotr Beber. Podwyższył on wieżę, zaprojektował nowy, imponujący hełm o charakterze barokowym[4], ale już bez zegara. Praca królewskiego architekta nie była chyba zbyt solidna skoro w 1702 odnotowano, że hełm wieży „był w ruinie”[5] Barokowe zwieńczenie wieży przetrwało jednak do 1783 roku. Wówczas rozebrano walący się, zrujnowany hełm i zastąpiono go, ufundowanym przez biskupa Kajetana Sołtyka i króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, skromniejszą wersją wcześniejszego hełmu. Powstał wtedy także wybudowany przy wieży odwach ratuszowy, który w różnych formach przetrwał do 1946 roku.

[madohora]

XIX WIEK

1 marca 1817 na posiedzeniu Zgromadzenia Reprezentantów Wolnego Miasta Krakowa podjęto decyzję o zburzeniu części gmachu ratusza, w której znajdował się spichlerz. W końcowej części uchwały czytamy: Wieża jednak ratuszowa, miejsce dla głównej warty, czyli hauptwach i korpus starego ratusza od strony wieży ma pozostać w całości. W roku 1820 przystąpiono do rozbiórki spichlerza, w wyniku której zarysowały się mury właściwego ratusza, co w konsekwencji doprowadziło do zburzenia całego gmachu. Pozostała tylko wieża. Wkrótce i nad nią zawisło poważne niebezpieczeństwo. W roku 1821 na łamach „Pszczółki Krakowskiej” ukazał się artykuł Soczyńskiego, senatora Wolnego Miasta Krakowa, pt. Myśl o upięknieniu Krakowa, w którym postulował on wyburzenie wieży. W artykule czytamy m.in.: ...ten gotyk zegarowy, któren sam przez się jako mało wart pozostać nie może, a chęć użycia go czy to końcem wzniesienia budowli nowej, czy też połączenia z Hallą nabawiłby i niezmiernych kosztów i nieprzyzwoitości, śmiesznością lub niesmakiem mniej wykraczających. Pomysłu tego nie zrealizowano, dzięki czemu wieża pozostała w dalszym ciągu jedyną pamiątką po dawnym ratuszu. Józef Muczkowski po latach napisał o niej następujące słowa: Wiek cały stała opuszczona, jak wieczny wyrzut dla wandalów, którzy ją tak haniebnie osierocili

[madohora]

XX wiek i współczesność
W 1906 firma Stanisława Gabriela Żeleńskiego chciała ufundować na wieży podświetlany zegar do realizacji projektu jednak nie doszło. W latach 1927-1930 prowadzony był remont wieży którym kierował Franciszek Mączyński podjęto wówczas decyzję o usunięciu tynków z wieży. Podczas ostatniej renowacji wieży w latach 1962-1966 przeprowadzonej przez Wiktora Zina i Władysława Grabskiego, zrekonstruowano wykusze na wysokości pierwszego piętra i sklepienia pierwszego piętra, a także poddano konserwacji hełm i okładzinę oraz wyremontowano zasypane podczas burzenia ratusza piwnice.[1]. Obecny zegar na wieży od 2000 roku sterowany jest falą radiową odbieraną w systemie DCF77. Zapewnia mu to dokładność zgodną z atomowym wzorcem czasu.[8] Wieża jest w chwili obecnej filią Muzeum Historycznego miasta Krakowa.

[madohora]

Obecnie wejścia do wieży strzeże para lwów, z pocz. XIX wieku, pochodzących z klasycystycznego pałacu Morstinów w Pławowicach. U wejścia zachował się gotycki portal z herbem Krakowa i godłem Polski.

Na parterze w sali która służyła niegdyś do przechowywania zasobnego skarbca i insygniów władzy rajców znajduje się zestaw 14 gmerków z 1444 roku, będący europejskim unikatem.

Do górnych pomieszczeń wieży prowadzi wąska i stroma klatka schodowa z 110 kamiennymi stopniami. Sala na 1 piętrze należy do najpiękniejszych wnętrz gotyckich Krakowa Ostatnia restauracja przywróciła jej krzyżowo-żebrowe sklepienie oraz odsłoniła resztki polichromii i złoceń. Można tutaj oglądać reprodukcje widoków dawnego krakowskiego ratusza.

Sala na 2 piętrze ma drewniane kasetonowe sklepienie oświetlona jest trzema ostrołukowymi oknami. W ściany o ceglanym wątku wmurowano kamienne elementy architektoniczne znalezione w trakcie remontu wieży. W sali prezentowane są rekonstrukcje średniowiecznych strojów mieszczańskich.

W pomieszczeniu na 3 piętrze znajdują się archiwalne fotografie autorstwa między innymi Ignacego Kriegera. Na ostatnim, 4 piętrze atrakcję stanowi stary mechanizm zegarowy ufundowany w 1967 przez Izbę Rzemieślniczą w Krakowie.

W piwnicach pierwotnie działała Piwnica Świdnicka oraz więzienie. Po odgruzowaniu i adaptacji w latach 60-tych XX wieku kawiarnia, w latach 1983–1995 Teatr Satyry „Maszkaron” tworząc tutaj swoją małą scenę o charakterze komediowo-kabaretowym. a po kolejnym remoncie przeprowadzonym w latach 1997-1998 pomieszczenia oddano „Scenie pod Ratuszem” krakowskiego Teatru Ludowego

[madohora]

Zewnętrzne

Ratusz
Spichlerz Miejski
Odwach ratuszowy
Dom Notariusza
Dom Ławników

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEJ AGNIESZKI NA STRADOMIU założony dla panien Bernadrynek. Dwukrotnie spalony dwukrotnie odnawiany. W 1801 roku zamieniony na magazyn

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO DUCHA - kościół murowany. Istniał już na początku XIV wieku obok Kościoła Świętego Krzyża. Kościół był pod zarządem kanoników de Saxia. Po wygaśnięciu tego zakonu w 1788 roku przeznaczony na mieszkania. A w roku 1892 wyburzony by zrobić miejsce pod budynek teatru

[madohora]

Kościół Świętego Filipa i Jakuba - przy rynku Kleparskim. Dzisiaj w tym miejscu stoi już nowy kościół. Kościół Świętego Filipa istniał już w XV wieku. Był do połowy zbudowany z cegły. Kościół był kilkakrotnie restaurowany po pożarach. Wokół roztaczał się ogród zlikwidowany w 1801 roku.

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEJ GERTRUDY - założony w 1444 roku, za miastem na wałach Nowej Bramy. Stał przy wylocie ulicy Siennej ku Plantom. Na cmentarzu koło tego kościoła chowano ludzi ściętych za wyrokiem. Opustoszały, został zamknięty w 1810 roku a wyburzony w 1822

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEJ JADWIGI na Stradomiu. Założony został w 1360 roku wraz ze szpitalem przez Kazimierza Wielkiego dla kanoników Grobu Chrystusowego (Miechowitów). Kościół przebudowany w 1375 roku przez królową Elżbietę. Po pożarach kilkakrotnie odnawiany. W 1976 roku przerobiony na komorę celną a następnie na komendę wojskową.

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO JAKUBA na Kazimierzu. Zbudowany z początkiem XIV wieku jako kościół parafialny. W pewnym momencie fundusze na jego utrzymanie zniknęły i kościół został zamknięty. W 1787 roku kościół został sprzedany na materiał budowlany i w tym samym czasie został zburzony.

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO JERZEGO - na Wawelu. Nie wiadomo kiedy został wybudowany, kościół został odbudowany przez Kazimierza Wielkiego. W 1347 roku został opuszczony. W 1858 roku wyburzony a teren przeznaczono pod Szpital Wojskowy.

[madohora]

Kościół Świętego Krzyża zwany Słowackim lub Słowiańskim, położony na Kleparzy. Założony w 1390 roku przez królową Jadwigę i Władysława Jagiełłę dla sprowadzonych z Pragi Benedyktynów obrządków słowiańskiego. W 1470 roku zakonnicy opuścili klasztor.
1470 zakonnicy opuścili klasztor
1480 ksiądz świecki Jerzy Litwosz zawiadował tym kościołem
1505 król Aleksander utworzył z niego filię kościoła św. Floriana, w tym czasie odprawiane w nim były msze
1808 roku kościół został opuszczony i sprzedany na materiały i zaraz został wyburzony
Co do tego kościoła to istniała legenda, że istniał już w IX wieku i rzekomo założony został przez Cyryla i Metodego

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO LEONARDA - położony był za murami Kazimierza, na stoku Krzemionek z prawego brzegu Wisły. Kościół został założony wraz ze szpitalem dla zarażonych. Wymurowany w 1448 roku prze mieszczan kazimierskich z namowy kardynała Zbigniewa Oleśnickiego. Kościółek istniał do 1700 roku, kiedy to podczas powodzi pochłonęły go wody Wisły. Kościółek ten nie został nigdy odbudowany.

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO MACIEJA I MATEUSZA - wystawiony około 1425 roku przez Stanisława Reya, proboszcza parafii św. Szczepana. Wybudowany u wylotu ulicy Żydowskiej. Od 1583 roku do 1772 roku był we władaniu Jezuitów. Zburzony w 1801 roku.

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEJ MAGDALENY - założony przez Piotra Wysza, biskupa krakowskiego około 1400 roku. Kościół został oddany Akademii. Położony był naprzeciwko kościoła Św. Andrzeja obok kolegium prawniczego. W 1683 roku został przerobiony. Wyburzony z początku XIX wieku.

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO MIKOŁAJA - po 1611 roku zbudowany dla Karmelitów Bosych. W 1797 roku zamieniony na kaplicę dla więźniów a potem na magazyn. W 1872 roku przerobiony na sąd karny przy ulicy Poselskiej.

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO MICHAŁA NA WAWELU - podobno istniał już wcześniej, ponownie odbudowany przez Kazimierza Wielkiego w 1355 roku jako kolegiata. Zburzono go w 1858 roku by zrobić miejsce pod Szpital Wojskowy

[madohora]

KOŚCIÓŁ NIEPOKALANEGO POCZĘCIA NMP W ŻŁOBKU - zbudowany przez Kazimierza Lubomirskiego w 1650 roku przy ulicy Świętego Jana, w miejscu zburzonego zboru ewangelickiego dla Bernardynów. Opuszczony w 1788 przeszedł w ręce Bazylianów, którzy zostali przesiedleni do Krakowa z Warszawy. Gdy i ten zakon opuścił kościół został on sprzedany na licytacji, którą przeprowadzono w 1801 roku. Nabył go niejaki Knotz i przerobił na Dom Gościnny z salą balową. Obecnie mieści się tam Hotel Saski

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO PIOTRA NA GARBARACH - wystawiony przez ks. Jana Welsa - proboszcza parafii św. Szczepana w roku 1498 wraz z urządzeniem cmentarza ogólnego przy nim. Kilkakrotnie ucierpiał w pożarach i kilkakrotnie po tych pożarach odbudowanych. Zburzono go w 1801 roku.

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO PIOTRA - położony był na rogu ulic Poselskiej i Grodzkiej. Zbudowany w 1663 roku przez Stanisława Garwarskiego kanonika krakowskiego. Rozporządzała nim kapituła krakowska. Kościół został przerobiony w 1791 roku na dom mieszkalny,

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO ROCHA - stał przy ulicy Szpitalnej, obok szpitala dla studentów, przerobionego dla szpitala dla dziadków i babek obsługujących Kościół Mariacki. Kościół został zburzony w XVIII wieku.

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEJ SCHOLASTYKI obok kościoła Św, Krzyża. Zbudowany w 1648 roku przez Marcina Świchowskiego dla PP Benedyktynek ze Staniątek, opuszczony przez nie został przerobiony na magazyn a później na szkołę miejską.

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO SEBASTIANA - położony na wyspie między Rudawą a Starą Wisłą, nad stawem zwanym łąką św. Sebastiana. Kościół ten istniał w XVI wieku wraz ze szpitalem dla zarażonych chorobą weneryczną. Zburzony z początku XIX wieku.

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO SZCZEPANA - Kościół stał na purl=https://pl.wikipedia.org/wiki/Plac_Szczepa%C5%84ski_w_Krakowie]Placu Świętego Szczepana[/url]. Zbudowany w XIII wieku, otoczony dookoła cmentarzem. Za murem od strony ulicy Szczepańskiej był budynek szkoły parafialnej. W 1797 roku parafia została przeniesiona do kościoła oo Karmelitów na Piasek a w 1802 kościół został zburzony.

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO SZYMONA I TADEUSZA JUDY - wystawiony w 1575 roku na Kleparzu ze składek publicznych wraz ze szpitalem dla zapowietrzonych. Kilkakrotnie spłonął podczas pożarów Krakowa i był odbudowywany. W 1800 roku został zamieniony na spichlerz. W 1859 roku kupił go biskup Łętowski, został odnowiony i oddany siostrom Szarytkom. W 1871 roku został zburzony a na tym miejscu zbudowano dom zakonny.

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO TOMASZA - stał obok kościoła Świętej Trójcy. Obok kościoła położony był budynek szkoły parafialnej i dom wikariuszy. Kościół w 1567 roku był już tak zniszczony, że uzyskano zezwolenie na jego wyburzenie. W miejscu kościoła postawiono dwie kamienice.

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEJ URSZULI - został zbudowany w 1609 roku przy ulicy Świętego Jana. W 1612 roku oddany Bonifratrom, którzy nadali mu imię Świętego Jana Bożego . Znajdował się przy nim szpital dla ubogich. W 1812 roku Bonifratrzy zostali przeniesieni na Kazimierz. W 1817 roku kościół został sprzedany a w 1830 przerobiony na Teatr. Taka sytuacja miała miejsce do 183=42 roku. Następnie budynek został przerobiony na szkołę a potem na sąd powiatowy.

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO WALENTEGO - położony na Kleparzu. Założony w 1447 roku wraz ze szpitalem dla trędowatych obojga płci. W 1817 roku opustoszały kościół sprzedano

[madohora]

ŚWIĘTEGO WAWRZYŃCA - ufundowany w końcu XIII wieku. W 1439 roku przydzielony był do kościoła Bożego Ciała. W 1640 roku rozebrano drewniany kościół a w to miejsce postawiono murowany. Na początku XIX wieku kościół został zburzony

[madohora]

KOŚCIÓŁ WSZYSTKICH ŚWIĘTYCH - założony w pierwszej połowie XIII wieku przy ulicy Grodzkiej. W 1838 parafię przeniesiono do Kościoła Świętego Piotra a w 1838 kościół został zburzony.

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEJ ZOFII - w ogrodzie nad sadzawką Św. Stanisława przy Skałce gdie był cmentarz dla parafii Św. Michała w XIV wieku istniał kościółek Świętej Zofii. Został zburzony w końcu XVIII wieku.

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO WOJCIECHA - W tym miejscu początkowo stała kapliczka, w której nauczali św. Jacek i św. Jan Kapistran. W 1611 do kapliczki przymurowano nawę. Obok kościoła Św. Wojciecha stał gmach w połowie równy Sukiennicom

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Wojciecha – kościół znajdujący się na Rynku Głównym w Krakowie. Pierwotnie romański, w XVII i XVIII wieku przebudowany w stylu barokowym.

[madohora]

Wedle tradycji w tym miejscu miał głosić kazania św. Wojciech, a na pamiątkę tego wydarzenia miał powstać drewniany kościółek. Podczas badań archeologicznych odsłonięto pod obecną budowlą relikty wcześniejszej, murowanej, z przełomu X i XI wieku. Obecna romańska świątynia powstała w 2. połowie XI lub na początku XII wieku. W 1404 roku, dzięki bp. Piotrowi Wyszowi Radolińskiemu, kościół został prebendą uniwersytecką. W 1453 wygłaszał tu swoje kazania Jan Kapistran. Na początku XVII w. budowla uległa barokizacji: podwyższono ściany kościoła, całość budowli nakryto kopułą, wytynkowano romańskie mury oraz wybudowano od strony zachodniej nowe wejście. Przebudową kierowali prof. Walenty Fontana oraz ks. Sebastian Mirosz. W 1711 roku dobudowano zakrystię, w 1778 – kaplicę bł. Wincentego Kadłubka.

[madohora]

Budowla jest jednonawowa, nakryta eliptyczną kopułą, z prosto zamkniętym prezbiterium. Do nawy przylegają dwie nisze (pastoforia). Od północy do kościoła przylega zakrystia w formie zbliżonej do półkolistej absydy, od południa – prostokątna kaplica Kadłubka. Do wnętrza świątyni prowadzi późnobarokowy portal (2. połowa XVIII). Wyposażenie wnętrza jest barokowe, z ok. połowy XVIII wieku. W ołtarzu głównym znajduje się XVII-wieczną kopię obrazu Matki Boskiej Większej. Kopuła jest współcześnie polichromowana przez Eugeniusza Czuhorskiego. W tęczy wisi XV-wieczny krucyfiks. Kaplica ma sklepienie kolebkowe z lunetami, znajduje się w niej obraz Kadłubka przypisywany Szymonowi Czechowiczowi.

[madohora]

TO JEST WŁAŚNIE KRAKÓW

[madohora]

Kościół św. Anny – zabytkowa, barokowa kolegiata rzymskokatolicka położona przy ulicy św. Anny 13 w Krakowie. Jest kościołem akademickim Uniwersytetu Jagiellońskiego, a także kościołem parafialnym dla parafii św. Anny. Posługę sprawują księża diecezjalni.

[madohora]

Pierwszy kościół (XIV w. – 1407)
Pierwszy, drewniany kościół, wybudowany został w XIV wieku. Nie jest znana dokładna data postawienia świątyni, natomiast pierwsza wzmianka o kościele pochodzi z dnia 27 września 1363 roku. Dotyczyła ona prośby Kazimierza Wielkiego do papieża Urbana V o udzielenie odpustu za nawiedzenie świątyni w rocznicę jej konsekracji. Kościół spłonął w roku 1407.

[madohora]

[madohora]

Drugi kościół (1407 – 1689)

Na miejscu spalonej świątyni jeszcze w tym samym roku wzniesiono murowany kościół w stylu gotyckim. Jego fundatorem był król Władysław Jagiełło i z jego inicjatywy kościół dostał się w 1418 pod opiekę Akademii Krakowskiej. W 1428 za czasów proboszcza Jana z Wielunia rozbudowano prezbiterium. W 1473 roku został pochowany w kościele św. Anny profesor Akademii Krakowskiej Jan Kanty. W 1535 roku biskup Piotr Tomicki ogłosił kościół kolegiatą i ustanowił przy nim kapitułę kolegiacką. W 1539 sprawiono dla Jana Kantego nową trumnę, a w 1549 nowy renesansowy nagrobek ufundował rektor Akademii Krakowskiej Jakub Fredel.

W 1680 papież Innocenty XI kanonizował Jana Kantego. W związku z rosnącym kultem świętego profesorowie Akademii postanowili wyburzyć kościół i na jego miejscu zbudować większy, będący w stanie pomieścić wszystkich pielgrzymów odwiedzających grób Jana Kantego. Kościół wyburzono w roku 1689 na koszt Akademii.

[madohora]

Budowa trzeciego kościoła (1689 – 1703)
W roku wyburzenia kolegiaty położono kamień węgielny pod budowę nowej świątyni. Pierwotny projekt kościoła zaproponowany przez architekta Tylmana z Gameren nawiązywał do planu rzymskiego kościoła San Carlo ai Catinari, który był także inspiracją dla kościoła uniwersyteckiego paryskiej Sorbony. Profesorowie Akademii odrzucili projekt i zasugerowali Tylmanowi jako wzór plan kościoła San Andrea della Valle, który był pod opieką zakonu teatynów – konkurentów jezuitów, bowiem krakowscy uczeni chcieli budowlą kościoła akademickiego przyćmić krakowski kościół św. św. Piotra i Pawła zarządzany wtedy przez jezuitów. Tylman z Gameren zrobił nowy projekt, który został zaakceptowany i budowa ruszyła. Od 1692 roku prace budowlane nadzorował ks. Sebastian Piskorski – proboszcz parafii i zarazem profesor Akademii Krakowskiej. W 1695 kościół stał w stanie surowym i nie miał jeszcze kopuły.

[madohora]

Trzeci kościół (1703 – obecnie)

W 1703 roku biskup Kazimierz Łubieński konsekrował kościół. Pod koniec XVIII w. wieże zyskały nowe, późnobarokowe hełmy projektu księdza Sebastiana Sierakowskiego, nawiązujące swoim kształtem do hełmu Wieży Zegarowej na Wawelu.

Kapituła kolegiacka wygasła w XIX wieku. 27 września 1993 roku ks. Franciszek Macharski ponownie erygował kapitułę, jednocześnie mianując prepozyta, kustosza, penitencjarza i czterech kanoników gremialnych.

Biskup Karol Wojtyła, a późniejszy papież Jan Paweł II, często nawiedzał świątynię. Odprawiał msze święte, wygłaszał rekolekcje i spotykał się ze studentami. Spowiadał wiernych, co zostało upamiętnione przez tabliczkę przytwierdzoną nad kratkami konfesjonału w lewej części kościoła. Prywatnie pielgrzymował do grobu św. Jana z Kęt. W dniach 19-21 grudnia 1960 roku wygłosił w kościele kazania dla narzeczonych pt. Budować dom na skale. Już jako papież odwiedził kolegiatę w niedzielę, 8 czerwca 1997 roku, w ramach VI podróży apostolskiej do Polski.

[madohora]

Fasada jest dwukondygnacyjna, flankowana dwiema wieżami zwieńczonymi późnobarokowymi hełmami. Swoim kształtem przypomina fasadę kościoła Santa Anastasia w Rzymie. Druga kondygnacja jest zwieńczona trójkątnym przyczółkiem. W przyczółku umieszczona jest płaskorzeźba przedstawiająca Oko Bożej Opatrzności. Nad portalem głównym znajduje się inskrypcja w języku łacińskim dotycząca św. Anny jako gospodyni tego kościoła. Nad oknem drugiej kondygnacji umieszczona jest płaskorzeźba przedstawiająca Madonnę z Dzieciątkiem.Nad wejściami bocznymi znajdują się płaskorzeźby aniołów. W niszach na fasadzie znajdują się figury 4 świętych:

św. Kazimierz (wyższa kondygnacja, po lewej)
św. Florian (wyższa kondygnacja, po prawej)
św. Bernard z Clairvaux (niższa kondygnacja, po lewej).
św. Jan Kanty (niższa kondygnacja, po prawej).

Całość kompozycji fasady została zaprojektowana tak, aby najlepiej prezentowała się w ukośnym widoku z wąskiej uliczki św. Anny. Bowiem w trakcie budowy kościoła nie istniały jeszcze Planty, a obecna ulica św. Anny (wówczas ul. Żydowska) była zamknięta murami obronnymi.

[madohora]

Budowla jest jednonawowa z kaplicami bocznymi i transeptem i prosto zamkniętym prezbiterium. Nawa jest sklepiona kolebkowo z lunetami, a nad jej skrzyżowaniem z transeptem wznosi się ośmioboczna kopuła z tamburem. Kaplice połączone są ze sobą przejściami, dzięki czemu przypominają nawy boczne i dlatego ten kościół często mylony jest z trójnawowym. Kaplic jest 6, w tym 2 sklepione kopułami. Wezwania kaplic to:

Kaplica św. Piotra w Okowach
Kaplica św. Katarzyna Aleksandryjskiej (z kopułą)
Kaplica św. Sebastiana
Kaplica św. Jana Chrzciciela
Kaplica Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny (z kopułą)
Kaplica św. Józefa

Dodatkowe kaplice są urządzone są w transepcie:

Kaplica Adoracji Chrystusa zdjętego z krzyża (w północno-zachodnim ramieniu transeptu)
Kaplica św. Jana Kantego (w południowo-wschodnim ramieniu transeptu).

Bogaty wystrój wnętrza (w tym nastawy ołtarzowe) jest zaprojektowany i wykonany przez Baltazara Fontanę, obrazy malowali Karol Dankwart, oraz Karol i Innocenty Monti. Kościół uchodzi za jedną z najpiękniejszych budowli barokowych w Polsce.

[madohora]

Prezbiterium

Główną nastawę ołtarzową zaprojektował Baltazar Fontana, a wykonał Jan Liszkowic. Znajduje się w niej obraz przedstawiający św. Annę Samotrzecią, pędzla Jerzego Siemiginowskiego. Figury świętych po bokach (św. Stanisław i św. Wojciech) wyrzeźbił Fontana w 1701 roku. Stalle wykonał w 1730 roku Jan Olbrosowicz. W ich zapleckach w 1741 roku Szymon Czechowicz namalował 4 sceny:

Zwiastowanie Najświętszej Marii Panny
Spotkanie św. Anny i św. Joachima
Narodzenie Najświętszej Marii Panny
Św.Anna z Marią i Joachimem

Ambonę z podtrzymującym ją aniołem wyrzeźbił 1727 r. Antoni Frąckiewicz.

Chrzcielnicę odlał w 1646 roku Jakub Erlicher. Jest to jedyny zachowany element wyposażenia z poprzedniego kościoła.

Na ścianie czołowej znajduje się Zwiastowanie, a na sklepieniu w 3 kolejnych przęsłach: Duch Święty (w stiuku), Niepokalana (namalowana), Boże Narodzenie (w stiuku).

Na bocznych ścianach prezbiterium – naprzeciwko siebie zostali namalowani w technice en grisaille Maria i Jezus. Zostali podpisani nie swoimi imionami, lecz cytatami z Pisma Świętego:

Maria: Domus Dei – Dom Boży
Jezus: Caput Anguli – Kamień Węgielny

[madohora]

W nawie znajduje się kontynuacja tego wątku w postaci 12 apostołów namalowanych w technice en grisaille i podpisanych nie swoimi imionami, lecz nazwami kamieni szlachetnych. Są to:

Św. Piotr – jaspis
Św. Paweł – szafir
Św. Jan – sardonyks
Św. Andrzej – chalcedon
Św. Jakub Starszy – szmaragd
Św. Jakub Młodszy – sardiusz (krwawnik)
Św. Mateusz – chryzopraz
Św. Tomasz – chryzolit
Św. Tadeusz – ametyst
Św. Filip – beryl
Św. Bartłomiej – topaz
Św. Szymon – hiacynt

W kościele św. Anny przypisano nazwy kamieni apostołom, nawiązując do 12 warstw Świętego Miasta ukazanego w Apokalipsie św. Jana. Apostołowie zostali umieszczeni na filarach żeby pokazać, że są filarami Kościoła.

Na ścianach nawy, nad arkanami prowadzącymi do kaplic namalowano Sybille jako pogańskie prorokinie, które zapowiedziały przyjście na świat Chrystusa. Nad Sybillami stiukowe putta trzymające zwoje z imionami osób z rodowodu Jezusa. Nad nimi pomalowane na złoto figury aniołów trzymają tarcze z atrybutami Marii.

Na sklepieniu widnieje Baranek Apokaliptyczny, 24 starców, serafiny oraz księga z siedmioma pieczęciami. Na chórze stoją okazałe organy o 26 głosach z I ćw. XVIII w. ufundowane przez księdza Grzegorza Ochabowicza, a nad chórem malowidło przedstawiające Objawienie św. Jana. Na pendentywach kopuły widnieją alegorie cnót kardynalnych, a samej kopule wyobrażenia Chwały Pańskiej oraz nazwy czterech pierwszych soborów powszechnych.

[madohora]

Transept

W prawym czyli południowo-wschodnim ramieniu transeptu znajduje się konfesja św. Jana Kantego zawierająca szczątki kanonizowanego w 1767 patrona Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jest to monumentalny kamienny, barokowy ołtarz autorstwa Baltazara Fontany. Trumnę ze szczątkami świętego dźwigają 4 postacie mężczyzn wykute w kamieniu, symbolizujące 4 wydziały Akademii Krakowskiej:

Teologiczny
Filozoficzny
Prawny
Medyczny

Na 4 kolumnach ustawionych dookoła ołtarza stoją posągi 4 świętych Janów - imienników profesora:

Jan Chrzciciel
Jan Ewangelista
Jan Chryzostom
Jan Damasceński

Na trumnie stoi rzeźbiarskie popiersie Jana Kantego wykonane w XIX w. przez Franciszka Wyspiańskiego.

Polichromie na ścianach przedstawiające sceny z życia św. Jana Kantego wykonał Innocenti Monti, a Gloryfikację św. Jana z Kęt na sklepieniu namalował Karol Dankwart z Nysy.

Po bokach konfesji umieszczono wota, wśród których znajdują się buńczuki tureckie zdobyte przez Jana III Sobieskiego pod Wiedniem w 1683.

W lewym ramieniu transeptu znajduje się odsłonięty w 1823 klasycystyczny pomnik Mikołaja Kopernika, który ufundował i zaprojektował ks. Sebastian Sierakowski. Jest to pierwszy pomnik tego uczonego w Polsce. Znajduje się tutaj również stiukowa Pietà autorstwa Baltazara Fontany oraz malowidła wyobrażające: Chrystusa w Majestacie, Arma Christi, Ofiarę Abrahama i Węża Miedzianego, Odnalezienie Krzyża przez cesarzową Helenę i Podniesienie Krzyża przez cesarza Herakliusza. Na ścianie epitafium Juliusza Słowackiego ufundowane przez jego matkę. Wykonał je Edward Stehlik i Władysław Oleszczyński (medalion). W transepcie pochowani są dwaj słudzy boży: Jerzy Ciesielski (w południowo-wschodnim ramieniu transeptu) i biskup Jan Pietraszko (w północno-zachodnim ramieniu transeptu)

[madohora]

[madohora]

Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła – zabytkowy parafialny kościół rzymskokatolicki położony przy ulicy Grodzkiej 52a, w Krakowie. Znajduje się po wschodniej stronie placu św. Marii Magdaleny, obok kościoła św. Andrzeja. Od 1830 roku służy parafii Wszystkich Świętych.

[madohora]

Jest to pierwsza budowla architektury barokowej w Krakowie. Ufundowana została dla jezuitów przez króla Zygmunta III Wazę. Plan kościoła wykonał prawdopodobnie Giovanni de Rossis, plan ten był realizowany od 1597 roku – najpierw przez Józefa Britiusa (Giuseppe Brizio), a następnie modyfikowany przez Giovanniego Marię Bernardoniego. Ostateczny kształt kościołowi nadał w latach 1605-1619 Giovanni Trevano, będący autorem projektów fasady, kopuły i wystroju wnętrza.
Uroczystej konsekracji kościoła dokonano 8 lipca 1635 roku. Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 roku kościół i kolegium znalazły się w gestii Komisji Edukacji Narodowej, która przekazała te budowle uniwersytetowi krakowskiemu, a później, w roku 1786 oo. cystersom z Mogiły. W latach 1809-1815 świątynia funkcjonowała jako cerkiew prawosławna. Od 1830 roku służy parafii Wszystkich Świętych. Po restauracji kopuły w latach 1822-1825 prowadzonej z budżetu Wolnego Miasta Krakowa, przeniesiona została do kościoła parafia Wszystkich Świętych (uroczystość odbyła się 8 sierpnia 1830 r.). W roku 1899 rozpoczęta została kompleksowa konserwacja kościoła, którą prowadził architekt Zygmunt Hendel[5]. Objęto nią: kopułę z latarnią (1899-1901, 1906-1907), fasadę (1901-1907), dachy (1900, 1902-1908), wnętrze kościoła (1907-1916), schody przy ogrodzeniu. Około roku 1890 posługę wikarego sprawował w nim św. Józef Bilczewski.

[madohora]

Jest to pierwsza budowla architektury barokowej w Krakowie. Ufundowana została dla jezuitów przez króla Zygmunta III Wazę. Plan kościoła wykonał prawdopodobnie Giovanni de Rossis, plan ten był realizowany od 1597 roku – najpierw przez Józefa Britiusa (Giuseppe Brizio), a następnie modyfikowany przez Giovanniego Marię Bernardoniego. Ostateczny kształt kościołowi nadał w latach 1605-1619 Giovanni Trevano, będący autorem projektów fasady, kopuły i wystroju wnętrza.
Uroczystej konsekracji kościoła dokonano 8 lipca 1635 roku. Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 roku kościół i kolegium znalazły się w gestii Komisji Edukacji Narodowej, która przekazała te budowle uniwersytetowi krakowskiemu, a później, w roku 1786 oo. cystersom z Mogiły. W latach 1809-1815 świątynia funkcjonowała jako cerkiew prawosławna. Od 1830 roku służy parafii Wszystkich Świętych. Po restauracji kopuły w latach 1822-1825 prowadzonej z budżetu Wolnego Miasta Krakowa, przeniesiona została do kościoła parafia Wszystkich Świętych (uroczystość odbyła się 8 sierpnia 1830 r.). W roku 1899 rozpoczęta została kompleksowa konserwacja kościoła, którą prowadził architekt Zygmunt Hendel[5]. Objęto nią: kopułę z latarnią (1899-1901, 1906-1907), fasadę (1901-1907), dachy (1900, 1902-1908), wnętrze kościoła (1907-1916), schody przy ogrodzeniu. Około roku 1890 posługę wikarego sprawował w nim św. Józef Bilczewski.

[madohora]

Kościół ma szeroki, jednonawowy korpus z nawami bocznymi o charakterze kaplic, transept z kopułą na skrzyżowaniu oraz prostokątne (krótkie) prezbiterium zamknięte półkolistą apsydą.

[madohora]

Fasada

Dwukondygnacyjna fasada z dolomitu przypomina rzymski kościół Santa Susana Carla Maderny, ale są w niej też echa fasady głównego kościoła jezuickiego Il Gesù w Rzymie.

W niszach znajdują się posągi świętych jezuickich: św. Ignacego Loyoli, św. Franciszka Ksawerego, św. Alojzego Gonzagi oraz św. Stanisława Kostki dłuta Dawida Heela, a nad portalem głównym godło zakonu jezuitów; w górnej kondygnacji św. Zygmunt i św. Władysław. Fasadę wieńczy herb fundatora, króla Zygmunta III (wizerunek Orła ze Snopem na piersi).

Ogrodzenie placu z rzeźbami apostołów zostało zaprojektowane przez Kacpra Bażankę, a wykonane w roku 1722 przez Dawida Heela z wapienia pińczowskiego. Dziś, na miejscu XVIII-wiecznych, bardzo zniszczonych oryginałów, znajdują się ich współczesne kopie (także z wapienia pińczowskiego), wykonane przez Kazimierza Jęczmyka. Przyczyną tego stanu są kwaśne deszcze wymywające twarze rzeźb.

[madohora]

Wnętrze

Stiukowa dekoracja, umieszczona głównie na sklepieniach, jest autorstwa Giovanniego Battisty Falconiego: w apsydzie prezbiterium są to sceny z życia św. Piotra i św. Pawła oraz posągi patronów Polski – św. Wojciecha i św. Stanisława. W nawach bocznych motywy zdobnicze stają się bardziej swobodne – pojawiają się tam postacie puttów wplecionych w ornamentalne kompozycje i plafony.
Późnobarokowy ołtarz główny z roku 1735 z rzeźbami Antoniego Frączkiewicza zaprojektowany został prawdopodobnie przez Kacpra Bażankę. Obraz w ołtarzu – Wręczenie kluczy św. Piotrowi – namalował około 1820 roku Józef Brodowski (wzorując się na niezachowanym XVIII-wiecznym obrazie Szymona Czechowicza).

[madohora]

Prezbiterium
Przy północnej ścianie prezbiterium znajduje się nagrobek biskupa Andrzeja Trzebickiego z końca XVII wieku ufundowany wujowi przez dziekana krakowskiego Kaspra Cieńskiego[6], a przy południowej – obraz przedstawiający Wszystkich Świętych pędzla Szymona Czechowicza z 1763 roku przeniesiony z dawnego kościoła Wszystkich Świętych.

[madohora]

Nawa główna

wczesnobarokowa ambona
pomnik Kajetana Florkiewicza (autor: Franciszek Wyspiański, 1877)
posąg Piotra Skargi (autor: Oskar Sosnowski, 1869) – przeniesiony z katedry na Wawelu na początku XX wieku.
pomnik papieża Piusa IX (autorzy: Walery Gadomski i Michał Korpal, 1880).
chrzcielnica (1528) – przeniesiona z dawnego kościoła pw. Wszystkich Świętych

[madohora]

Transept

Ramię północne:

wczesnobarokowy ołtarz z obrazem przedstawiającym Matkę Boską i śś. Annę i Joachima;
nagrobek Rohozińskich i Michałowskich z posągiem Ecce Homo (autor: Marceli Guyski);

Ramię południowe:

ołtarz św Stanisława Kostki (z obrazem z I poł. XVII w. przedstawiającym świętego);
pomnik rodziny Bartschów z 1827 roku;
posąg Maurycego Poniatowskiego (autor: Wiktor Brodzki)
statua Maurycego Drużbackiego (autor: Antoni Madeyski, 1912)
epitafium rodziny Branickich (projektu Kacpra Bażanki, 1720-27)

[madohora]

Nawy boczne

Nawy boczna północna składa się z kaplic: Męki Pańskiej, Matki Boskiej Loretańskiej, św. Ignacego Loyoli.

Nawa boczna południowa składa się z kaplic: Wieczerzy Pańskiej, Michała Archanioła, Trójcy Świętej.

W kaplicy Wieczerzy Pańskiej znajduje się nagrobek Brzechffów (projekt: Kacper Bażanka, 1716)

Oświetlenie wnętrza zostało podporządkowane teatralizacji sprawowania liturgii w baroku: światło miało skupiać się na księdzu odprawiającym mszę świętą, a boczne filary wspierające kopułę miały stwarzać wrażenie kulis teatralnych.

W 1638 roku przy kościele Jezuici założyli największą w ówczesnej Polsce kapelę muzyczną. Śpiewało w niej od 80 do 100 osób.

[madohora]

Krypty

W podziemiach kościoła pochowany jest ks. Piotr Skarga, biskup Andrzej Trzebicki oraz Witold Szeliga Bieliński.
Od stycznia 2010 r. trwają prace nad utworzeniem w podziemiach Panteonu Narodowego[8].
W 2013 roku pochowany został pisarz Sławomir Mrożek.
W 2019 roku pochowany został biskup Tadeusz Pieronek.

[madohora]

[madohora]

Kościół został wybudowany na miejscu wcześniejszego kościółka, który zastał zniszczony przez pożar w 1435 roku. Budowę nowego kościoła rozpoczął Zygmunt III. Kościół budowany był z darów i wraz z przyległym kolegium ukończony w 1636 roku. Jezuici byli w posiadaniu kościoła do roku 1773 a następnie został przekazany Cystersom z Mogiły. Po rozbiorze Polski został zamieniony na magazyny wojskowe. Kościół został wybudowany w stylu Palladiusza, kamienna fasada ma mnóstwo ozdób. Gmach zbudowany jest w formie krzyża, w przecięciu ramion którego wznosi się wyniosła kopuła. W kryptach pochowanych jest wiele znamienitych osobistości Krakowa,

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół Świętego Andrzeja – zabytkowy, w stylu romańskim, kościół rzymskokatolicki na krakowskim Starym Mieście, przy ulicy Grodzkiej 54.

[madohora]

Kościół zbudowano w latach 1079–1098, z fundacji palatyna Sieciecha. Był główną świątynią osady Okół. Znajdował się początkowo pod patronatem benedyktynów z opactwa w Sieciechowie, a potem z Tyńca. Być może początkowo nosił wezwanie św. Idziego. Według Długosza broniła się tutaj ludność Okołu przed Mongołami w 1241. W 1243 Konrad Mazowiecki podczas walk o tron krakowski otoczył kościół fosą i wałem. Ponowny najazd tatarski z 1260 spowodował prawdopodobnie częściowe zniszczenie świątyni.

W 1320 kościół otrzymały klaryski, dotąd mające swoją siedzibę w Grodzisku pod Skałą. Wybudowano wówczas dla nowych lokatorek zabudowania klasztorne z fundacji króla Władysława Łokietka. Kościół kilkakrotnie padał ofiarą pożarów, nie spowodowało to jednak poważniejszych zmian w wyglądzie zewnętrznym (poza dodaniem barokowych hełmów wież i portalu od strony północnej), ale w XVIII w. dokonano gruntownej barokizacji wnętrza (prace prowadzić tu mieli Baltazar Fontana – dekoracja stiukowa i polichromia, oraz być może Franciszek Placidi – ołtarz).

[madohora]

Kościół św. Andrzeja zachował do dziś pierwotną bryłę romańską. Ma on charakter obronny. Jest dwuwieżową bazyliką typu saskiego, złożoną z krótkiego (jednoprzęsłowego) trójnawowego korpusu, transeptu oraz prezbiterium zamkniętego apsydą. Prezbiterium odgradzało od nawy lektorium. Kamienne mury tworzą głównie naprzemienne warstwy wapienia i piaskowca. Nad nawami wznosiły się empory, które obiegając wnętrza wież kończyły się w bocznych ramionach transeptu. Nawę środkową od bocznych odgradzają filary arkadowe (pochodzące raczej z okresu baroku), związane z lizenami u ścian bocznych, w tęczy i przy ścianach obu wież.

Fasada zachodnia uwieńczona jest dwoma, u podstawy czworokątnymi, wyżej ośmiobocznymi, wieżami z biforiami. Wraz z triforium u szczytu centralnej części fasady okna te kontrastują z ciężką masą części dolnej, w której znaleźć można jedynie otwory strzelnicze (i ślad po zamurowanym pierwotnym portalu). Zewnętrzne ściany prezbiterium i apsydy są oplecione lizenami i zwieńczone fryzem arkadowym, co wzbogaca surową bryłę świątyni. Kontrastuje z romańską bryłą gotyckie oratorium oraz barokowe hełmy wież. Wnętrze posiada obecnie bogaty wystrój barokowy, choć odnaleziono także fragmenty średniowiecznych malowideł. W północnej wieży na wysokości I piętra znajduje się wyryty w kamieniu podpis XII-wiecznego muratora.

Polichromia w kopule przedstawia Sąd Ostateczny, a w prezbiterium glorię św. Klary, Salomei i Kingi wraz z koronację Matki Bożej w absydzie. W głównym ołtarzu znajduje się obraz św. Andrzeja, a w mensie ołtarzowej barokowe tabernakulum z XVIII wieku. W prezbiterium są również zabytkowe organy 8-głosowe.

Od północnej strony przylega do prezbiterium gotycka kaplica z XIV w., służąca jako zakrystia. Jej budowa spowodowała zniszczenie niewielkiej apsydy przy północnym ramieniu transeptu. Przypuszcza się, iż kaplica ta została zbudowana jako kaplica grobowa możnego rodu Tęczyńskich.

[madohora]

Do kościoła przylega klasztor wzniesiony na planie nieregularnego czworoboku, z wirydarzem pośrodku. Pod koniec XVI wieku i na przełomie XVI i XVII wieku klasztor był przebudowywany. W 1843 roku powstała neoromańska elewacja od ul. Grodzkiej[4]. W skarbcu klasztornym przechowywane są cenne zabytki, m.in. XIII wieczne relikwiarze, unikatowy, mozaikowy obraz Matki Bożej w stylu bizantyńskim z przełomu XII/XIII wieku oraz najstarsze figurki jasełkowe, pochodzące z początku XIV wieku, ofiarowane prawdopodobnie przez Elżbietę, siostrę króla Kazimierza Wielkiego. W klasztornej bibliotece znajdują się m.in. późnoromański graduał z XIII wieku i iluminowane, wczesnogotyckie księgi

[madohora]

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO ANDRZEJA

[madohora]

Kościół Świętego Andrzeja istniał w tym miejscu już w XI wieku. W 1320 roku oddano ten kościół siostrom Klaryskom. Zarówno klasztor jak i kościół ulegały licznym przebudowom. Mimo licznym zmianom kościół zachował swój pierwotny wygląd. Zbudowany w stylu bizantyjskim. Kościół przez pewien czas służył także jako forteca. Podczas najazdu tatarskiego schroniły się w nim rodziny Krakowskie.

[madohora]

[madohora]

Plac św. Marii Magdaleny w Krakowie – plac znajdujący się na Starym Mieście w Krakowie, usytuowany między ulicami Grodzką i Kanoniczą, w centrum dawnego Okołu. Ma 997 m² powierzchni. Od północy do placu przylega gmach Collegium Iuridicum (nr 1), mieszczący Instytut Historii Sztuki UJ, a od południa kamienica Malarnia (nr 2), zwana w przeszłości Zerwikaptur, w której znajduje się Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie oraz Instytut Cervantesa. Od strony wschodniej, po drugiej stronie ulicy Grodzkiej, stoją dwa kościoły: św. Andrzeja i św. Piotra i Pawła, po stronie zachodniej znajduje się zabytkowa kamienica Kanonicza 9, w której ma siedzibę kilka instytutów Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II. Nazwa placu pochodzi od kościoła św. Marii Magdaleny, który niegdyś tu się znajdował. Do Collegium przylegała wówczas nieistniejąca dziś kamienica, a do niej kościół, powstały prawdopodobnie w XIII wieku; po pożarze w XV wieku został odbudowany. W XVII wieku został zbarokizowany, a ostatecznie zburzony w roku 1811. Obecnie na nawierzchni placu jest ukazany obrys kościoła.Pośrodku stoi pomnik Piotra Skargi dłuta Czesława Dźwigaja, odsłonięty w 2001 roku. Jego ustawienie stało się przedmiotem licznych kontrowersji i protestów. Oprócz pomnika, na placu znajduje się mała fontanna z kamienia, wykonana w 1996 według projektu Józefa Białasika i Michała Szymańskiego.

[madohora]

[madohora]

Podczas mojego pobytu odbywał ie tutaj Kiermasz Książki

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO MARCINA W KRAKOWIE - obecnie jest to kościół ewangelicki. Wybudowanie go nie jest jasne, bo źródła powstanie tego kościoła przypisują - Piotrowi Duninowi ze Skrzynna. Drudzy przypisują powstanie kościoła Zbigniewowi Nasiechowskiemu i Wojciechowi z Turska. Obydwa źródła datują powstanie pierwotnego kościoła na rok 1270. Przy kościele osadzono Karmelitanki Bose, które go w 1638 roku całkowicie przerobiły stawiając w miejsce dawnego kościoła kościół murowany. Opustoszały kościół w 1830 roku oddano Ewangelikom,

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Idziego – zabytkowy kościół rzymskokatolicki dominikanów, znajdujący się przy ulicy Grodzkiej 67 w Krakowie obok Wawelu.

[madohora]

Według tradycji został on wybudowany w końcu XI w. przez księcia Władysława Hermana jako dziękczynienie po urodzeniu się jego syna Bolesława Krzywoustego, które mieli zawdzięczać modłom i darom zanoszonym do prowansalskiego opactwa St. Gilles. Pod obecnym kościołem gotyckim nie odnaleziono jednak żadnych reliktów romańskich, a trudno oczekiwać, iż świątynia fundowana z takich powodów, byłaby drewniana. Z tego powodu część badaczy skłania się ku przypuszczeniu, że pierwotnie wezwanie św. Idziego nosił dzisiejszy kościół św. Andrzeja, a pierwszym budynkiem na tym miejscu była świątynia gotycka.

[madohora]

Podczas badań archeologicznych w 2015 (o niewielkim zasięgu) odkryto pod obecną posadzką pozostałości bruku kamiennego, długotrwale użytkowanego. Nie jest pewne, czy znajdował się on we wnętrzu ewentualnej wcześniejszej budowli, jednak brak typowych warstw akumulujących odpady może wskazywać na fakt, że to miejsce służyło celom sakralnym

[madohora]

Kościół gotycki został zbudowany w pierwszej połowie XIV w. Początkowo znajdował się pod patronatem benedyktynów, potem dominikanów. Z czasem budowla obrosła szeregiem XVII- i XVIII-wiecznych przybudówek, z których dużą część rozebrano w XIX w. Około roku 1905 Rada Miejska Miasta Krakowa - w ramach architektonicznego porządkowania ulic miasta - podjęła decyzję o wyburzeniu znajdujących się w złym stanie zabytkowych obiektów przylegających do kościoła, co doprowadziło do głośnego sporu ze środowiskiem miłośników zabytków Krakowa. Sprzeciw zgłosili m.in.: Stanisław Wyspiański, Leon Wyczółkowski, Konstanty Laszczka, Stanisław Tomkiewicz, Jerzy Mycielski, Marian Sokołowski, Józef Muczkowski, Leonard Lepszy, Klemens Bąkowski i Stanisław Krzyżanowski. Zatarg został zażegnany, dzięki interwencji Helferta, prezydenta Najwyższej Komisji Centralnej w Wiedniu, który pismem z dn. 24 listopada 1905 r. wywarł nacisk na prezydenta Krakowa i spowodował w konsekwencji uchylenie uchwały Rady Miejskiej. Prawdopodobnie był to też efekt zakulisowych działań prof. hr. Mycielskiego, którego łączyła przyjaźń z następcą tronu arcyksięciem Franciszkiem Ferdynandem. Ostatecznie więc częściowo zburzono otaczające kościół rudery, pozostawiając jedynie XVIII-wieczny dom z dachem łamanym. Wtedy też powstały podcienia łączące ów dom z kościołem. Stojące w sąsiedztwie świątyni od strony ul. Grodzkiej dwie duże kamienice zostały zburzone z polecenia władz niemieckich podczas okupacji w ramach urbanistycznego "porządkowania" przez okupanta otoczenia Wawelu

[madohora]

Kościół jest ceglany, ma bardzo prostą, jednonawową formę. W 2015 odkryto relikty fundamentu umiejscowionego w środku nawy filara, dzięki czemu potwierdzono hipotezę, że gotycki kościół pierwotnie był dwunawowy, z jednym, centralnym filarem podtrzymującym sklepienie. Wewnątrz kościoła znajdują się stalle z różnobarwnych marmurów, wapienia pińczowskiego, piaskowca i alabastru. Jest to pozostałość po nagrobku św. Jacka z jego kaplicy w kościele dominikanów (wykonanym w XVI w. przez Jana Michałowicza z Urzędowa). W tęczy znajduje się późnogotycki krucyfiks, na sklepieniu herby Tęczyńskich z XVI wieku. Kościół został odremontowany pod kierownictwem o. Adama Studzińskiego w latach 80. XX wieku. Przy wyjściu z kościoła widnieje brązowa tablica z 1987 roku upamiętniająca przysięgę krakowskich harcerzy złożoną w roku pielgrzymki do ojczyzny Jana Pawła II. Na placu przed kościołem znajduje się Krzyż Katyński (1990).

[madohora]

[madohora]

Kościół Świętego Idziego wystawił w 1064 roku Władysław Herman na pamiątkę urodzenia się syna Bolesławowi Krzywoustemu. Święty Idzi był patronem niepłodnych niewiast. Mały kościółek najpierw został oddany w ręce Benedyktynów a później Akademia Krakowska. W 1588 roku za panowania króla Zygmunta III przeszedł w ręce Dominikanów. W XV wieku za tym kościołem stał dom nazywany Dębno. Należał on do rodziny Dębińskich. A obok położona była wieża z bramą Grodzką.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

puk...puk a urząd zamknięty

[madohora]

Kościół św. Bernardyna ze Sieny – wczesnobarokowy kościół rzymskokatolicki bernardynów, znajdujący się w Krakowie na Stradomiu, przy ul. Bernardyńskiej 2, u podnóża Wzgórza Wawelskiego.

[madohora]

Powstanie klasztoru wiąże się z pobytem w Krakowie św. Jana Kapistrana, kaznodziei, który przybył w 1453 roku na zaproszenie króla Kazimierza Jagiellończyka i biskupa krakowskiego kardynała Zbigniewa Oleśnickiego. Jan Kapistran reprezentował zakon obserwantów reguły św. Franciszka z Asyżu. W Polsce zreformowaną gałąź zakonu braci mniejszych zwano bernardynami.

Kardynał Zbigniew Oleśnicki od swojego brata Jana wojewody sandomierskiego pozyskał posiadłość na Stradomiu i ofiarował zakonnikom. Po śmierci Oleśnickiego budową nowego kościoła kierował Jan Długosz, fundatorem zaś był Hińcza z Rogowa kasztelan sandomierski

[madohora]

W latach 1645-1647 przebudowano całkowicie gotycki korpus kościoła. Podczas potopu szwedzkiego został on doszczętnie zrujnowany.

Obecna wczesnobarokowa świątynia została wzniesiona w latach 1659-1680. Jest to budowla trójnawowa, bazylikowa z transeptem i kopułą pogrążoną w dachu kościelnym, o czym zapewne zdecydowały względy strategiczne. Ewentualny ostrzał prowadzony z dział wzgórza wawelskiego mógłby naruszyć i zrujnować konstrukcję kopuły kościelnej, gdyby ta znacząco wyróżniała się ponad dachem świątyni. Nową budowlę wzniesiono według projektu architekta Krzysztofa Mieroszewskiego.

Z zabudowaniami bernardyńskimi sąsiadował niegdyś cmentarz kościelny obwiedziony murem, na którego teren wiodła brama od strony ul. Stradomskiej. Była to budowla barokowa o trzech portalach, z których środkowy był wyższy i ozdobniejszy od pozostałych. Bramę wieńczyło siedem posągów świętych z figurą Matki Boskiej Niepokalanego Poczęcia pośrodku. Obiekt powstał w roku 1767. Na początku XIX w. w rejonie kościoła Bernardynów rozpoczęto prace wyburzeniowe. Zburzono jeden korytarz klasztorny, kuchnię, sartorię, westiarnię oraz zabudowania gospodarcze na wielkim podworcu. W tym też czasie likwidacji uległ stary cmentarz z częścią ogrodzenia. Po roku 1830 przestała istnieć także brama oraz bezpośrednio do niej przylegające fragmenty muru. Jedyną pamiątką po zburzonej budowli jest obecnie figura Matki Bożej, która stoi na kolumnie pośrodku placyku – dawnego cmentarza – w narożniku ulic Stradomskiej i Bernardyńskiej, u podnóża Wawel

[madohora]

W kruchcie kościelnej znajdują się późnorenesansowe nagrobki Stanisława i Zofii Ługowskich. Sklepienie nawy głównej i prezbiterium pokrywa ciekawa dekoracja stiukowa.
Do prezbiterium przylegają dwie kaplice:
Kaplica św. Anny
Mieści się w niej późnobarokowy ołtarz z II połowy XVIII wieku z rzeźbą św. Anny Samotrzeciej z końca XV wieku, pochodzącą prawdopodobnie z warsztatu Wita Stwosza. Na ścianie kaplicy wisi barokowy obraz Taniec śmierci (4 ćwierć XVII wieku).
Kaplica św. Szymona z Lipnicy
Znajduje się tu ołtarz-mauzoleum wykonany w 1662 roku. W mensie ołtarzowej znajduje się sarkofag-relikwiarz z posągiem świętego Szymona. Witraż ze scenami z życia Szymona zaprojektował Józef Mehoffer.
Ponadto, w głębi kościoła, nieopodal zakrystii znajduje się mała kaplica Matki Bożej Sokalskiej, mieszcząca kopię obrazu, który przebywał w tym miejscu w latach 1951-2001, po jego ewakuacji z terenów zagarniętych przez Związek Radziecki.

Ołtarz główny i łączące się z nim kompozycyjnie cztery ołtarze boczne stanowiące przykład późnobarokowej snycerki zostały wykonane w latach 1758-1766. Obrazy zdobiące ołtarze są dziełem Franciszka Lekszyckiego – zakonnika z tutejszego klasztoru bernardynów, który malując swoje kompozycje wzorował się na rycinach, szkicach i obrazach Rubensa i van Dycka.
W okresie wielkanocnym w Grobie Pańskim tłem dla monstrancji z hostią jest Golgota – obraz pędzla Tadeusza Popiela, namalowana w 1911 roku i przywieziona do Krakowa po II wojnie światowej z kościoła lwowskich bernardynów.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Gotyk (pocz. XIII w. – pocz. XVI w.)

W 1305 lub 1306 roku katedra spłonęła, ale nie w całości, w związku z czym w 1320 roku możliwa była koronacja Władysława Łokietka. W tym samym roku, z inicjatywy króla, rozpoczęto budowę nowej, trzeciej z kolei, która w swoim głównym zrębie istnieje do dziś. W 1364 została ona konsekrowana. Jest to budowla trzynawowa z transeptem i ambitem, do której od początku budowy i przez następne wieki dostawiano kaplice. Pierwsze powstawały przy prezbiterium – w 1322 została konsekrowana kaplica św. Małgorzaty, dziś pełniąca funkcję zakrystii, a kilka lat później wzniesiono kaplicę nazwaną później kaplicą Batorego.
Oprócz tego, królowa Zofia Holszańska (ostatnia żona Władysława Jagiełły) ufundowała kaplicę przy zachodnim wejściu, nazywaną później jej imieniem, a na polecenie Kazimierza Jagiellończyka wzniesiono kaplicę Świętokrzyską. Zostały także wybudowane inne kaplice (pod koniec XV wieku było ich w sumie 19), które w wiekach późniejszych zostały mocno przebudowane.
Władysław Łokietek jest też pierwszym królem, którego pochowano w wawelskiej katedrze. Jego sarkofag z piaskowca został ufundowany w połowie XIV wieku przez Kazimierza Wielkiego. Swój nagrobek posiada też właśnie Kazimierz Wielki i Władysław Jagiełło, ale do najcenniejszych należy bez wątpienia sarkofag Kazimierza Jagiellończyka, wykonany przez Wita Stwosza w 1492 roku. Na początku XVI wieku został wyrzeźbiony późnogotycki nagrobek Jana Olbrachta.

Na polecenie Kazimierza Wielkiego dokonano wielkiej przebudowy wcześniejszego wczesnogotyckiego zamku. Wzniesiono nowy kompleks składający się ze skrzydła południowo-wschodniego od rotundy św. Feliksa i Adaukta po narożnik północno-wschodni. Wzdłuż obwodu północnego rozbudowano dawne palatium i kościół św. Marii Egipcjanki, który mógł mieć charakter dworski. Na poziomie wyższych kondygnacji komunikację zapewniały krużganki na murowanych filarach. Z czasów Kazimierza Wielkiego zachowała się tylko Sala Kazimierzowska we wczesnogotyckiej tzw. Wieży Łokietkowej. Zamek został przebudowany pod koniec XIV wieku przez Władysława Jagiełłę i Jadwigę, za których rządów dobudowano tzw. Kurzą Stopkę i Wieżę Duńską. Z zamku tego zachowała się także tzw. sala Jadwigi i Jagiełły, w której eksponowany jest obecnie Szczerbiec. W okresie tym powstały na wzgórzu także inne budowle, służące licznym księżom, urzędnikom królewskim i rzemieślnikom oraz mury obronne i baszty: Jordanka, Lubranka (później nazwana basztą Senatorską), Sandomierska, Tęczyńska, Szlachecka, Złodziejska i Panieńska.

[madohora]

[madohora]

Renesans (XVI wiek)
Renesansowy dziedziniec zamku – skrzydło wschodnie i południowe

W latach 1507–1536 gruntownie przebudowano siedzibę królewską, a mecenat nad tym ogromnym przedsięwzięciem sprawował sam Zygmunt Stary. Prace prowadzono pod kierunkiem dwóch Włochów: Franciszka z Florencji i Bartłomieja Berrecciego, a po ich śmierci Polaka – Benedykta z Sandomierza. Na szczególną uwagę zasługuje piękny dziedziniec pałacowy. Z lekkich, wspartych na smukłych kolumnach arkadowych krużganków wchodzi się do przestronnych i pełnych światła komnat. Wnętrza zamku, ze wspaniałą Salą Poselską i jej kasetonowym stropem, to świadectwo dużych umiejętności zarówno włoskich, jak i rodzimych rzemieślników różnych specjalności. Sale zamkowe zdobione były przez arrasy, których pokaźną kolekcję zgromadził Zygmunt August.

W latach 1502–1505 nagrobek Jana Olbrachta został umieszczony w rzeźbionej niszy w formie łuku triumfalnego autorstwa Franciszka z Florencji. Jest to pierwsze w pełni renesansowe dzieło na ziemiach polskich. W 1517 r. rozpoczęto budowę ukończonej 16 lat później kaplicy Zygmuntowskiej, grobowca-mauzoleum ostatnich Jagiellonów. Z tego okresu zachowały się w katedrze także inne nagrobki – kardynała Fryderyka Jagiellończyka i biskupów: Piotra Gamrata, Piotra Tomickiego, Jana Konarskiego, Jana Chojeńskiego, Samuela Maciejowskiego. W 1520 roku odlano dzwon Zygmunt.

W katedrze znajdują się także dzieła manierystyczne: nagrobek Stefana Batorego i biskupa Filipa Padniewskiego – oba autorstwa Santi Gucciego oraz nagrobek biskupa Andrzeja Zebrzydowskiego dłuta Jana Michałowicza z Urzędowa.

[madohora]

Barok (XVII-XVIII wiek)

Po pożarze w 1595 roku, w którym spłonęła północno-wschodnia część zamku, król Zygmunt III Waza podjął decyzję o odbudowie, którą kierował architekt Jan Trevano. Z przebudowy tej zachowały się m.in. schody Senatorskie i kominek w sali Pod Ptakami.

Gdy w 1609 roku król Zygmunt III na stałe przeniósł się do Warszawy, dla Wawelu rozpoczął się trudny okres. Opiekę nad zabudowaniami pełnili wielkorządcy, jednak mimo to, zarówno zamek, jak i inne budynki, niszczały. Do ich złego stanu przyczynili się także Szwedzi, stacjonujący na Wawelu w latach 1655–1657 i 1702. W 1702 roku w czasie III wojny północnej, gdy na Wawelu stacjonowały wojska szwedzkie wybuchł pożar, który niemal w całości strawił zamek[15]. Wzgórze było okupowane także przez wojska pruskie w 1794 roku, kiedy to zostały zrabowane nigdy nieodzyskane (z wyjątkiem Szczerbca) insygnia koronne. Ze względu na toczące się w XVII wieku wojny, Wawel, jako ważny punkt obronny, wzbogacił się o unowocześnione mury obronne.

Przeniesienie siedziby króla do Warszawy nie zmieniło jednak roli i znaczenia katedry wawelskiej, która nadal była miejscem koronacji i królewskich pochówków. W tym czasie wprowadzono w katedrze wiele zmian – podwyższony został ambit, powstała istniejąca do dziś konfesja św. Stanisława (marmurowy ołtarz i srebrną trumnę) oraz ołtarz główny. Wznoszono także barokowe nagrobki (m.in. biskupów: Marcina Szyszkowskiego, Piotra Gembickiego, Jana Małachowskiego i Kazimierza Łubieńskiego oraz królów: Michała Korybuta Wiśniowieckiego i Jana III Sobieskiego) i kaplice (m.in. kaplica Wazów).

[madohora]

[madohora]

XIX wiek

Wraz z trzecim rozbiorem (1795) Wawel znalazł się pod zaborem austriackim. Wojsko austriackie przekształciło wzgórze na koszary, co pociągnęło za sobą liczne zniszczenia i przebudowy: obmurowano krużganki i zmieniono wnętrza zamku, rozebrano część budynków (m.in. kościoły św. Jerzego i św. Michała). Po upadku powstania krakowskiego i zlikwidowaniu Rzeczypospolitej Krakowskiej na Wawelu wzniesiono trzy ogromne gmachy szpitala wojskowego. W II połowie XIX wieku Austriacy przebudowali mury obronne w taki sposób, aby stały się częścią Twierdzy Kraków (powstały m.in. dwie kaponiery). Równocześnie trwały próby odzyskania wzgórza przez Polaków. Gdy pojawił się projekt, aby cały Wawel wraz z katedrą zamknąć dla ludności cywilnej, a kapitułę przenieść do kościoła Św. Piotra, prezydent miasta Mikołaj Zyblikiewicz zaproponował przekazanie wawelskiego zamku na rezydencję cesarską dla Franciszka Józefa I. Powoływano się przy tym na rodzinne związki Habsburgów z polskimi rodami monarszymi. 3 września 1880 r. deputacja obywateli Galicji pod przewodnictwem marszałka krajowego hr. Ludwika Wodzickiego złożyła w tej sprawie petycję na ręce cesarza, która została przyjęta pozytywnie. Wojskowe władze austriackie zażądały jednak za opuszczenie wawelskiego wzgórza rekompensaty w wysokości 750 000 guldenów na budowę nowego szpitala wojskowego oraz także 750 000 guldenów na budowę nowych koszar. Po sześciu latach rokowań ostatecznie ustalono, że społeczeństwo polskie ma zapłacić już w nowej walucie 2 714 606 koron i 89 halerzy. Rozpoczęła się akcja gromadzenia funduszy. Kasa Oszczędności Miasta Krakowa przekazała 800 000 koron, a Sejm Krajowy Galicji zadeklarował 100 000 koron rocznie na odbudowę Wawelu. Cesarz Franciszek Józef przeznaczył z prywatnej szkatuły także 100 000 koron rocznie na restaurację zabytków wawelskich. Aleksandra Ulanowska zorganizowała wielką kwestę publiczną. Dzięki tym działaniom i licznym datkom od osób prywatnych, instytucji oraz stowarzyszeń, udało się zgromadzić potrzebną kwotę. W katedrze w tym czasie odbyły się manifestacyjne pogrzeby Józefa Poniatowskiego i Tadeusza Kościuszki. Przebudowana w stylu klasycystycznym została kaplica Potockich, w której umieszczono pomnik Artura Potockiego autorstwa wybitnego rzeźbiarza Bertela Thorvaldsena. Druga rzeźba tego artysty została ustawiona w kaplicy królowej Zofii. W 1869 roku przypadkowo otwarto trumnę króla Kazimierza Wielkiego, co stało się pretekstem do urządzenia powtórnego pogrzebu. Równocześnie podjęto inicjatywę odnowy innych królewskich grobów – oczyszczono sarkofagi (ufundowane też nowe – m.in. cesarz Franciszek Józef ufundował sarkofag króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego, który miał żonę Habsburżankę), a podziemne krypty połączono korytarzami.

[madohora]

[madohora]

XX i XXI wiek

W 1905 cesarz Franciszek Józef I wyraził zgodę na opuszczenie przez wojska austriackie Wawelu. Rozpoczęto prace konserwatorskie, którymi kierował Zygmunt Hendel, a następnie Adolf Szyszko-Bohusz, który odnalazł rotundę Najświętszej Marii Panny i inne relikty wczesnych budowli. Renowacja wzgórza finansowana była m.in. ze składek społecznych. Ofiarodawców upamiętniano wmurowując cegiełki z ich nazwiskami w mur przy północnym wjeździe na zamek, przy którym wzniesiono także Bramę Herbową i ustawiono konny pomnik Tadeusza Kościuszki. Przewodniczącym amerykańsko-polskiego komitetu odbudowy zamku i katedry na Wawelu był ks. Franciszek Ksawery Kurkowski

[madohora]

[madohora]

W latach 1904–1907 Stanisław Wyspiański i Władysław Ekielski opracowali plan zabudowy wzgórza, noszący nazwę Akropolis. Ta nigdy niezrealizowana idea zakładała umieszczenie na Wawelu m.in. siedziby Sejmu i Senatu, Muzeum Narodowego, Akademii Umiejętności i kurii biskupiej. Całość miała wzorować się na starożytnej architekturze – autorzy założyli wybudowanie np. teatru greckiego czy posągu Nike.

[madohora]

W tym okresie katedra wzbogaciła się o dwa nowe nagrobki: królowej Jadwigi (1902) i symboliczny Władysława Warneńczyka (1906), oba autorstwa Antoniego Madeyskiego. Kaplica królowej Zofii została ozdobiona w latach 1902–1904 przez Włodzimierza Tetmajera dekoracją malarską, przedstawiającą polskich świętych i bohaterów narodowych. Natomiast w skarbcu katedralnym malowidła w latach 1900–1902 wykonał Józef Mehoffer. On też jest autorem witraży w oknach transeptu katedry (ukazują one Chrystusa Bolesnego, Maryję i geniusze cierpienia), malowideł i witrażu w kaplicy Szafrańców oraz witraży w kaplicy Świętokrzyskiej. Swoje projekty witraży do katedry, nigdy niezrealizowane, stworzył także Stanisław Wyspiańskiego

[madohora]

W dwudziestoleciu międzywojennym, tuż po odzyskaniu niepodległości, polskie władze centralne uznały wawelski zamek za gmach reprezentacyjny Rzeczypospolitej do użytku Naczelnika Państwa, a następnie dla Prezydenta RP.

Uchwałą zaś Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 1921 krakowski zespół urbanistyczny na Wawelu stał się jedną z oficjalnych rezydencji Prezydenta RP (do dzisiaj zachował się apartament Prezydenta RP Ignacego Mościckiego). Do dziś nie istnieje taki akt prawny, wydany przez władze niepodległej Rzeczypospolitej (nie licząc decyzji stalinowskiej KRN, ustanawiającej na Wawelu muzeum), który znosiłby ten zapis.

[madohora]

W 1921 na bastionie Władysława IV Wazy stanął pomnik Tadeusza Kościuszki dłuta Leonarda Marconiego i Antoniego Popiela.

W 1927 r. sprowadzono na Wawel prochy Juliusza Słowackiego i jego matki Salomei Becu; w 1935 r. pochowano tu też Józefa Piłsudskiego.

W czasie II wojny światowej Wawel był siedzibą generalnego gubernatora Hansa Franka. Ukradziono wówczas wiele cennych zabytków, które do dziś nie wróciły do Polski. 18 stycznia 1945 opuszczony przez Niemców Wawel został zabezpieczony przez strażaków i jednocześnie żołnierzy AK[18].

W 1978 r. Wawel wraz ze ścisłym Starym Miastem oraz zabytkami Kazimierza został zapisany na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

W 1992 r. sprowadzono na Wawel urnę z ziemią z Monte Cassino.

W 1993 r. sprowadzono na Wawel zwłoki gen. Władysława Sikorskiego.

W 2001 r., na Wawelu znalazła się grudka ziemi z mogiły zbiorowej w której pochowany był Cyprian Kamil Norwid, znalazła miejsce w Krypcie Wieszczów Narodowych.

W lutym 2010 roku w Krypcie Wieszczów Narodowych ustawiono tablicę ku pamięci Fryderyka Chopina, w kwietniu w przedsionku krypty pod Wieżą Srebrnych Dzwonów pochowano prezydenta Lecha Kaczyńskiego wraz z małżonką.

[madohora]

Wawel dziś

Zwiedzającym udostępnione są:
na zamku:
reprezentacyjne komnaty królewskie – wystawa obejmuje znajdujące się na parterze pomieszczenia wielkorządcy zamku i komnaty na drugim piętrze, m.in. Salę Poselską, której strop ozdobiony jest rzeźbionymi głowami (tzw. głowami wawelskimi) i Salę Senatorską
prywatne apartamenty królewskie
skarbiec koronny, gdzie prezentowany jest m.in. miecz koronacyjny Szczerbiec
zbrojownię
wystawę Sztuka Wschodu
w katedrze:
groby królewskie
Krypta Wieszczów Narodowych
dzwon Zygmunt
Muzeum Katedralne
Wawel Zaginiony – rezerwat archeologiczny z częściowo zrekonstruowaną Rotundą Najświętszej Marii Panny
Smocza Jama
Trasa Ogrody Królewskie – zrekonstruowany, renesansowy ogród
Wawel znajduje się na trasie Małopolskiej Drogi św. Jakuba z Lublina i Sandomierza do Tyńca. Jest to także miejsce styku Via Regia. Ze Wzgórza Wawelskiego do litewskiego Wilna, przez białoruskie Grodno prowadzi Szlak Jagielloński.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

KRAKÓW ulica Kanonicza lub Kanonna. Dawniej płynęła tutaj rzeka Rudawa ponad którą kanonicy krakowscy zaczęli w XV wieku kupować domy, wówczas jeszcze drewniane, wyburzać je i stawiać murowane kamienice. Na tej ulicy niemal każdy dom zamieszkiwał ktoś zasłużony dla kościoła, jedną z nich zamieszkiwał Św. Stanisław jeszcze jako kanonik a później biskup. Dzisiaj trudno wskazać, która to była kamienica. W pobliżu miejsca zamieszkania biskupa znajdowała się kapliczka, którą strawił pożar. W tym samym domu, w którym mieszkał Św. Stanisław później zamieszkał Zbigniew Oleśnicki. W domu narożnym zamieszkiwał Jan Długosz. W XV wieku na ulicy Kanonicznej znajdowały się łaźnie miejskie, młyny i ludwisarnia. A z boku znajdowała się brama poboczna zburzona w 1706 roku

Kraków Dawny i Dzisiejszy - wydanie z 1854 roku

[madohora]

Ulica Kanonicza należy do obrębu Starego Miasta. Posiada nieregularny przebieg. Położona jest pomiędzy ul. Senacką i ul. Podzamcze, po północnej stronie Wzgórza Wawelskiego.
Początkowo trakt ten był określany jako ulica Grodzka. Po raz pierwszy nazwa "ulica Kanonicza" - "canonicorum" została zapisana w aktach miejskich w 1401 roku. Wiązała się ona z tym, że w 2 połowie XIV wieku zaczęły powstawać tu dwory kanoników kapituły krakowskiej. Byli oni dożywotnimi właścicielami domów przyznawanych im przez kapitułę.
W średniowieczu ulica Kanonicza należała do Okołu - osady położonej pomiędzy lokacyjnym Krakowem a Wawelem. Prowadziła ona do głównego wejścia na Wzgórze Wawelskie. Południowy wylot ulicy otrzymał formę leja w celu dostosowania go do wjazdu na zamek. Pomiędzy wylotem ulicy a Wawelem płynęła rzeka Rudawa. Jej koryto biegło wzdłuż dzisiejszej ulicy Podzamcze. Na drugą stronę rzeki prowadził drewniany most. Środek pierzei wschodniej jest otwarty na Plac św. Marii Magdaleny. Na placu znajdował się nieistniejący już kościół św. Marii Magdaleny. Wzdłuż zachodniej pierzei ulicy ciągnął się średniowieczny mur obronny. Jego zarys stwierdzono w oficynach znajdujących się po tej stronie ulicy. Od strony południowej mur kończył się Furtą Poboczną, nazywaną od XVII wieku Porta Lateranea, czyli Bramą Poboczną. Pozwalała ona przedostać się poza mury, nad Wisłę. Brama mieściła się na terenie obecnej posesji przy ul. Kanoniczej nr 25. Mury były otoczone przez bagna i stawy, nazywane popularnie Żabikruk lub inaczej Żabiskrzek.

[madohora]

Ulica Kanonicza w Krakowie – ulica osady Okół, przyłączona do Krakowa w 1401 roku; znajdowały się tutaj domy kanoników katedralnych (księży zarządzających katedrą), a do dziś zachowało się wiele renesansowych i barokowych kamienic z ozdobnymi portalami. Przedłużenie południowej pierzei stanowił niegdyś mur obronny wraz z Bramą Poboczną.

[madohora]

Kamienica nr 1 (Pałac Samuela Maciejowskiego)

Pałac ten został wzniesiony w latach 1531–1532 przez kanonika Samuela Maciejowskiego (późniejszego biskupa) na miejscu drewnianego domu, zwanego kaplicą św. Grzegorza i południowo-zachodniego odcinka pierwotnej ulicy Senackiej.
Zbudowany został na rzucie kwadratu ze strzelnicami w ścianach, jako budynek piętrowy dwutraktowy z sienią na osi i galerią arkadową od strony dziedzińca, gdzie odkryto arkadowy podcień – dzieło Bartłomieja Berrecciego lub jego szkoły. Pałac był odnawiany na przełomie XVII i XVIII w. oraz w końcu XVIII w. Do końca XVIII w. był rezydencją kanoniczą – są zachowane między innymi polichromie z XVIII w. i barokowy portal hermowy, który powtarza z pewnymi uproszczeniami formy portalu z ul. św. Jana 20. Posiada identyczny wykrój arkady o analogicznym profilu, ukośnie ustawione pilastry z hermami atlantowymi (męskie, brodate postaci w typie antycznym) podtrzymujące gzyms w formie nadwieszonego łuku „w ośli grzbiet” z uskokami. Na przełamanych częściach gzymsu ponad pilastrami ustawione są dekoracyjne wazony. Następnie budynek przy ul. Kanoniczej 1 został przejęty przez władze krakowskie na Inkwizytoriat (budynek główny) i więzienie (oficyna). W XVI w. od strony dziedzińca pałac posiadał renesansową, arkadową loggię. Przed 1854 architekt August Plasqude nadbudował drugie piętro i zaprojektował fasadę – nadało to budynkowi obecny wygląd. Obecnie w kamienicy przy ul. Kanoniczej 1 mieści się Wydział Architektury Politechniki Krakowskiej, Podyplomowe Studium Konserwacji Zabytków Architektury i Urbanistyki również Politechniki Krakowskiej, a także Kawiarnia „Inkwizytor”.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kamienica nr 2 (Kamienica pod Aniołkami)
Dom ten mieści się na rogu ulic Senackiej i Kanoniczej, powstał w 2 połowie XVI w. z połączenia dwóch gotyckich kamieniczek, jego największą ozdobą jest wysoka attyka krenelażowa. Obecnie jest to prywatny dom mieszkalny.

[madohora]

Dom ten powstał jeszcze w 2 połowie XIV w., jego budowę zleciła Kapituła z przeznaczeniem dla młodzieży studiującej w pobliskim Collegium Iuridicum. Zdaniem Jana Długosza wybudował go kanonik Maciej. W połowie XV w. była tutaj Bursa Grochowa dla żaków studiujących prawo. Gruntowna przebudowa nastąpiła w latach trzydziestych XVI w. i z tego czasu pochodzi piękna kamieniarka okien na fasadzie. W wieku XVII dobudowano tylny trakt budynku, a już w połowie XVIII w. powstał bogaty barokowy portal. Obecnie dom jest własnością Kapituły Metropolitalnej na Wawelu. Na parterze swoje siedziby mają chóry katedralne oraz Polskie Towarzystwo Teologiczne i prowadzone przez nie Wydawnictwo UNUM.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

KRAKÓW KANONICZA 4

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kamienica nr 5 (Dom Kapitulny)

To jeden z najstarszych domów; został gruntownie przebudowany po pożarze z 1455. Inicjatorem przebudowy był Jan Długosz, który w tym przypadku wykorzystał zapis testamentowy kardynała Zbigniewa Oleśnickiego. Był to budynek piętrowy, jednotraktowy (zachowane są kamienne obramienia okien z filarami międzyokiennymi z herbem Oleśnickiego – Dębno i portal schodkowy oraz ozdobny wątek ceglany z dekoracją rombową z zendrówek na parterze fasady). Dom ten nazywany jest też Domem Długosza. Mieszkał w nim znany dziwak ks. Andrzej Trzciński. W wyniku gruntownej przebudowy w 2 połowie XVI w. budynek otrzymał charakter nowożytny (między innymi założono portal wejściowy i zbudowano arkadowe galerie w dziedzińcu – nie zachowały się). Zbudowano również niewielką oficynę, przyległą od północnego muru granicznego. Przed połową XVIII w. przybyło drugie piętro. Wtedy także zamurowano arkady w ryzalicie. Z tego też czasu pochodzi portal główny. Na początku XX w. część galerii podwórzowej na 1. piętrze otrzymała wystrój neorenesansowy (stolarka, ceramiczne posadzki, polichromia stropu zapewne autorstwa Henryka Uziembły). Domowi pierwotny kształt przywróciła rewaloryzacja trwająca w latach 1977–1979. Na parterze kamienicy mieści się Cricoteka. Założona w 1979 przez Tadeusza Kantora w związku z planowanym wyjazdem Teatru Cricot 2 do Florencji. Władze Krakowa oddały wówczas do dyspozycji Kantora Galerię BWA, w której ulokowano Biuro i Archiwum Cricot 2. W latach 1980–1993 Cricoteka nosiła oficjalną nazwę – Ośrodek Teatru Cricot 2, od 1993 – Ośrodek Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora. Początkowo Ośrodek zajmował się organizacją pracy i tournée teatru. W roku 1984 uzyskał status samodzielnej instytucji państwowej. Od momentu zakończenia działalności przez teatr (1992) i nadania Ośrodkowi statusu instytucji dokumentującej twórczość T. Kantora (1993), zbiory Cricoteki są prezentowane na wystawach plastycznych w kraju i za granicą. Prócz dokumentacji teatralnej dorobku Kantora Cricoteka przechowuje i wystawia obiekty, kostiumy i instalacje ze spektakli Cricot 2
8 lutego 1994 otwarto Aneks Cricoteki: Galerię-Pracownię T. Kantora przy ul. Siennej 5/7. W 1994 r. Ośrodkowi przekazano część pałacu pod Krzysztofory przy ul. Szczepańskiej 2 (biura i Galerię Grupy Krakowskiej). Od 1 stycznia 1999 roku Cricoteka podlega władzom samorządowym województwa małopolskiego. Planowane jest jej przekształcenie w Muzeum Tadeusza Kantora.

[madohora]

[madohora]

Kamienica nr 6 (Dom Rycerski)
Gotycki dom rycerski, powstał w XIV w. na dawnych kramach placu Okołu, jako jednotraktowy, dwuosiowy, piętrowy. Jego właścicielem był rycerz Hińcza z Rogowa, kasztelan sandomierski, który darował go w 1464 Kapitule Katedralnej. Został przekształcony w 2 połowie XV w. (zachowała się między innymi gotycka kamieniarka okienna). Był odnawiany bez rozbudowy w XVII w. (polichromowany strop belkowy z 1616), w XVIII w. (portal wejściowy, polichromie ścienne) oraz w XIX w. W latach 1977–1980 wykonano remont konserwatorski. Obecnie dom ten nadal jest własnością kościelną. Od 1980 mieściły się w nim archiwum i biblioteka Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, a w dniu dzisiejszym – zakłady naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego.

[madohora]

Kamienica nr 7 („Dom pod Trzema Koronami”)

Dwukondygnacyjny, jednotraktowy i pięcioosiowy budynek frontowy z oficynami, powstał w 2 połowie XIV w. z fundacji kanonika Nawoja Topora z Tęczyna. Z tego też czasu pochodzi niewielkie okienko w skromnym kamiennym obramieniu, tkwiące jakby przypadkowo na parterze fasady. Kamienica posiada sień przejezdną, wyjątkowo umieszczoną w osi bocznej. Dom został przekształcony po pożarze w 1455 i z tamtych lat pochodzą piwnice oraz ceramiczna posadzka na pierwszym piętrze. Przebudowano go po 1504, a przed 1523 z inicjatywy kanonika Jana Karnkowskiego. Wówczas powstały, zwracające uwagę eleganckimi laskowaniami i prostymi gzymsami, gotycko-renesansowe okna pierwszego piętra na fasadzie (gruntownie uzupełnione w 1907). Z tego też czasu pochodzi również portal wejściowy o cechach gotycko-renesansowych ze zrekonstruowaną bramą. Nad nim widnieje napis Dominus adiutor meus et protector meus – Pan wspomożycielem moim i obrońcą (Psalm 27:7). Natomiast już w ostatniej ćwierci XVI w. zbudowano galerię arkadową od strony dziedzińca i przypuszczalnie wzniesiono drewniane drugie piętro, przekształcone w murowane w XVII w. Na lata 1756–1778 przypadł remont domu, w tym dekoracja malarska stropów. W XIX w. zburzono oficyny, zmieniono układ wnętrz, przykrywając podłogami na pierwszym piętrze gotyckie płyty posadzkowe. W 1907 Zygmunt Hendel przeprowadził remont domu, odkrył przy tej okazji wiele interesujących detali dawnej kamieniarki, które wmurował na ścianie klatki schodowej. Wydobył i uzupełnił okna gotycko-renesansowej fasady. Ostatnia odnowa z lat 1975 – 1979 objęła całą kamienicę, wydobywając wszystkie walory architektoniczne. Obecnie na piętrze mieści się siedziba Stowarzyszenia Pisarzy Polskich (SPP) – zrzeszenia twórczego, założonego w 1989 w Warszawie jako kontynuacja rozwiązanego w 1983 przez władze państwowe Związku Literatów Polskich (ZLP). Na parterze działa kawiarnia „U literatów“ ze stylowym wyposażeniem, z późnorenesansową kolumną międzyokienną w pierwszej izbie. To do niej prowadzą kute w blasze późnogotyckie wrota z początku XVI w. (obecnie to kopia). W owej kawiarni można zobaczyć Tarczę Bractwa Dzwonników Zygmunta. Jak informuje tablica – „Wielki Dzwon Zygmunta” ufundowany przez króla Zygmunta I w 1520 poruszany jest od początku swego istnienia ręcznie przez zespół dzwonników. Początkowo byli to dzwonnicy katedralni, potem przez kilka wieków członkowie cechu cieśli krakowskich, a następnie pracownicy wawelskiego wzgórza. Od połowy XX w. tym wielkim, 13 ton ważącym dzwonem, opiekuje się Bractwo Dzwonników Zygmunta, podległe zwierzchnictwu Katedry Wawelskiej. Aby zapewnić pełne wychylenie dzwonu i wywołać jego wspaniały dźwięk, za sznury pociąga równocześnie 12 dzwonników. Po dzwonieniu Członkowie Bractwa tradycyjnie spotykają się w tutejszej gospodzie przy kuflu piwa. Każdy z dzwonników ma swój kufel opatrzony imieniem i nazwiskiem oraz numerem podług starszeństwa.”

[madohora]

Kamienica nr 9

Dom ten powstał w 1 połowie XIV w. Początkowo stały tutaj dwa domy, między którymi biegła uliczka do murów, które wystawili kanonicy Jan Suchywilk i Jakub Szyrzyk z Falkowa. Po pożarze w 1455 domy połączono w jeden duży budynek. W XVI w. był dwukrotnie przebudowywany, raz za rządów biskupa Jana Konarskiego, po którym przetrwał herb Abdank umieszczony w kluczu sklepienia sieni i jednej z komór piwnicznych. A po raz wtóry w 2 połowie wieku. W wyniku tej przebudowy budynek uzyskał charakter pałacu miejskiego z dziedzińcową galerią, bogatym detalem późnogotyckim, częściowo zachowanym (kamieniarka okien, 2 filary międzyokienne) i wykuszem w fasadzie wspartym na 2 kolumnach. Przebudowy XVIII- i XIX-wieczne całkowicie zniszczyły pozostałości gotyckie i renesansowe. W latach 1787–1788 z inicjatywy kanonika Benedykta Trzebińskiego dom przebudowali architekci Karol Kriszkier i Józef Le Brun, którzy zaprojektowali obecną klasycystyczną fasadę. Z tego czasu bądź z przełomu XVIII i XIX w. pochodzą piękne dekoracje ścienne. Ich tematem jest krajobraz morski i nadmorski. W całym Krakowie nie ma polichromii o podobnej tematyce. W XIX w. nastąpiły kolejne przebudowy związane ze zmianą funkcji budynku. Do XIX w. była to rezydencja kanonicza (po 1810 mieszkał tutaj Hugo Kołłątaj). Od 1878 mieściła się tutaj Drukarnia Władysława Ludwika Anczyca. Od 1892 do lat 70. XX w. znajdowała się tu siedziba sądu powiatowego. Po renowacji w 1979–1983 z funduszy społecznych powstało w kamienicy Muzeum Stanisława Wyspiańskiego (przeniesione w 2002 na ul. Szczepańską 11), jako oddział Muzeum Narodowego. Obecnie mieszczą się tu niektóre wydziały Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II.

[madohora]

[madohora]

Kamienica nr 11 (Kamienica Mikołaja Poraja)
Dom ten powstał w 1 połowie XV w. z fundacji kanonika Mikołaja Poraja. W 1. połowie XVI w. został przebudowany i z tego czasu pochodzi, gruntownie przerobiony w 1. połowie XIX w., portal wejściowy. Na XVII w. przypada budowa oficyny zachodniej, mieszczącej niegdyś stajnie (północna oficyna pochodzi z XIX w.). W XVIII stuleciu dobudowano drugie piętro, natomiast przebudowa zrealizowana w latach 1830–1836 zadecydowała o aktualnym wyglądzie budynku, zwłaszcza fasady. Fasadę tę zdobi biegnący nad parterem fryz z orłami napoleońskimi. Kamienicę przebudował wtedy architekt Ignacy Hercok. W budynku mieści się terenowe biuro Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców.

[madohora]

Kamienica nr 15 (Dom kapitulny Szreniawa)

Zabytkowy budynek będący własnością krakowskej Kurii Metropolitalnej. Ma w nim siedzibę Fundacja św. Włodzimierza Chrzciciela Rusi Kijowskiej. W kamienicy znajduje się kaplica świętych Borysa i Gleba projektu Jerzego Nowosielskiego a w niej ikony z zasobów muzealnych Fundacji. W budynku działają: pracownia konserwacji ikon, galeria sztuki ukraińskiej, księgarnia ukrainistyczna oraz ukraińska restauracja)

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kamienica nr 17 (Pałac biskupa Erazma Ciołka)

Gmach ten powstał na przełomie XV i XVI wieku z połączenia dwóch XIV-wiecznych domów. Obecnie mieści się tu oddział Muzeum Narodowego

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kamienica nr 18 (Pałac biskupa Floriana z Mokrska)
Dawny pałac biskupa Floriana z Mokrska, powstały w XIV wieku. Gruntownie przebudowany w latach 1560-1563, prawdopodobnie przy udziale Jana Michałowicza z Urzędowa (jemu przypisuje się portal). Obecnie siedziba Centrum Jana Pawła II „Nie lękajcie się”.

[madohora]

Kamienica nr 19 (Muzeum Archidiecezjalne)
Dom św. Stanisława. Kamienicę wzniesiono przez rokiem 1370. W latach 1537-40 została przebudowana z inicjatywy J. Wilamowskiego, w wyniku czego powstawała reprezentacyjna rezydencja w stylu renesansowym w dwukondygnacyjnymi krużgankami arkadowymi. W latach 80 XVI wieku S. Krasiński ufundował na drugiem piętrze kaplicę św. Stanisława. Jest to jedyna zachowana do dziś kaplica w pałacach kanoników krakowskich. Dom uległ zniszczeniu w 1768 roku. W latach 1778-90 przebudowana go w stylu klasycystycznym (J. K. Wodzicki); w latach 1953-1958 mieszkał w tym domu Karol Wojtyła. Od 1994, wraz z kamienicą nr 21, jest siedzibą Muzeum Archidiecezjalnego w Krakowie.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kamienica nr 21 (Dom Dziekański w Krakowie, zw. też „Pałacem Dziekanów” lub „Dziekanką”)
Pięknie zachowana renesansowa rezydencja dziekanów kapituły krakowskiej, która została wzniesiona w l. 1582 – 1588. Jej budowniczym był architekt włoski okresu manieryzmu Santi Gucci. Pałac Dziekanów ozdobiony jest sgraffitową dekoracją fasady oraz posiada piękny i niezwykle cenny manierystyczny portal z napisem na fryzie Procul este profani. Na szczególną uwagę zasługuje także arkadowy dziedziniec, którego ozdobą są jońskie kolumny umieszczone w części parterowej i kolumny czworoboczne usytuowane w części piętrowej pałacu. W rezydencji zachowało się również wiele elementów dawnej kamieniarki w postaci gotyckich i renesansowych portali, tarcz herbowych, obramień okien i in. W środkowej części dziedzińca umieszczona jest barokowa rzeźba św. Stanisława Szczepanowskiego. Dziekanka przez wieki stanowiła miejsce pracy i życia wielu przedstawicieli krakowskiego duchowieństwa. W XIX w. mieszkał tu ks. Ludwik Łętowski, ówczesny dziekan kapituły, znany historyk, autor m.in. wydanej w Krakowie w 1859 r. pracy pt. Katedra krakowska na Wawelu. Obecnie w Domu Dziekanów mieści się Muzeum Archidiecezjalne w Krakowie.

[madohora]

[madohora]

KANONICZA 22

[madohora]

Kamienica nr 24 (Pałac Górków, „Dom Pod Telegrafem”)
Budynek powstał w 2 poł. XVI wieku poprzez połączenie dwóch XV-wiecznych kamienic. Na przełomie XV i XVI wieku dom należał do prymasa Andrzeja Krzyckiego. Po jego śmierci został sprzedany Andrzejowi Górce. Rodzina Górków przebudowała budynek w stylu manierystycznym. Portal wejściowy pochodzi z XVIII wieku; mieści się na nim herb kapituły oraz herb Abdank. Pod koniec XVIII wieku dom mieścił koszary austriackiej policji, a w okresie Księstwa Warszawskiego zaadaptowano go na koszary artylerii. W czasach Rzeczypospolitej Krakowskiej miała tu swoją siedzibę dyrekcja policji. W 2. połowie XIX wieku mieściło się tu biuro telegraficzne, które dało początek nazwie kamienicy. W 1907 roku nadbudowano trzecie piętro. Na elewacji pałacu od strony ul. Podzamcze znajduje się tablica upamiętniająca pobyt Jarosława Haszka w areszcie miejskim „Pod Telegrafem” w 1903 roku. W kamienicy ma siedzibę małopolski Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 25 (róg z ul. Podzamcze), Dom Długosza został zbudowany w 1 połowie XIV wieku. Pod koniec tego stulecia założono tu łaźnię królewską. Była ona zasilana wodami rzeki Rudawy, której koryto biegło wzdłuż dzisiejszej ulicy Podzamcze. W tym czasie budynek był nazywamy Łaźnią Jagiełły. w pierwszej połowie XV wieku kamienica znalazła się w posiadaniu kapituły i została przeznaczona na siedzibę dla kanoników. W drugiej połowie XV wieku nowym właścicielem domu został Jan Długosz, który mieszkał tu do końca swojego życia. Na początku XVI wieku zamieszkał tu słynny lekarz i historyk Maciej z Miechowa, zwany Miechowitą. W kamienicy tej w drugiej połowie XIX wieku znajdowała się pracownia rzeźbiarska Franciszka Wyspiańskiego, ojca Stanisława Wyspiańskiego. Upamiętnia to wykonana z brązu tablica umieszczona na fasadzie budynku od strony ul. Podzamcze. Jeszcze w pierwszej połowie XIX wieku południowa elewacja domu łączyła się z murem obronnym oraz Bramą Poboczną.

[madohora]

[madohora]

[madohora4]

TY ŚWINIO....

[madohora]

Kult św. Józefa

Kult świętego Józefa w Krakowie sięga samych początków miasta. Najstarsza, znana księga liturgiczna, znajdująca się w katedrze wawelskiej – pergaminowy kodeks w końca XI wieku – zawiera modlitwę do świętego Józefa – Żywiciela Pana. Tak w Krakowie, jak i w całym kraju powszechnie czczono świętego Józefa jako Żywiciela Pana, nawet wtedy, gdy papież Pius V w roku 1570 wprowadził wezwanie „Sponsus Beatae Mariae Virginis” czyli „Oblubieniec Najświętszej Maryi Panny”. Fakt ten jest zrozumiały w kontekście naszych dziejów. Cały kraj, a szczególnie Kraków, przechodził wiele wojen. W związku z tym szerzyły się choroby i głód, które dziesiątkowały miasto. Bardzo tragiczna sytuacja zaistniała na przełomie XVII i XVIII wieku w związku z wojnami szwedzkimi. W tym właśnie czasie magistrat Krakowa skierował do Stolicy Apostolskiej prośbę o przyznanie miastu szczególnego patronatu świętego Józefa. Ojciec święty Klemens XI pozytywnie ustosunkował się do tej prośby i w dniu 23 marca 1715 roku przyznał miastu szczególny patronat świętego Patriarchy.

[madohora]

W Krakowie od połowy XVII wieku istniały dwa ośrodki kultu świętego Józefa. Były to: kościół pod wezwaniem świętego Michała Archanioła i świętego Józefa karmelitów bosych oraz kościół pod wezwaniem świętego Józefa sióstr bernardynek. Obydwa kościoły znajdowały się przy obecnej ulicy Poselskiej, która wówczas nosiła nazwę: „ulica świętego Józefa”. Po kasacie w roku 1798 klasztoru karmelitów bosych, kult świętego Józefa skoncentrował się przy kościele sióstr bernardynek i tak jest do dzisiaj.

[madohora]

W ołtarzu głównym kościoła znajduje się łaskami słynący obraz świętego Józefa. Obraz ten – według tradycji przekazanej przez kronikę klasztoru – otrzymał w 1627 roku od papieża Urbana VIII biskup Jakub Zadzik. Papież ten, przekazując biskupowi obraz, miał go zobowiązać do wybudowania w Krakowie kościoła pod wezwaniem świętego Józefa. Biskup podarował obraz swej siostrze zamierzającej założyć w Krakowie nowy klasztor. Został on umieszczony w pierwszym drewnianym kościółku, a następnie przeniesiony do nowego murowanego. Ołtarz główny, w którym znajduje się obraz świętego Józefa, ufundował ksiądz Franciszek Leśniowicz, oficjał pilecki, jako wotum dziękczynne za przywrócenie wzroku dzięki świętemu Józefowi, czczonemu w tym miejscu.

[madohora]

Kult św. Józefa

Kult świętego Józefa w Krakowie sięga samych początków miasta. Najstarsza, znana księga liturgiczna, znajdująca się w katedrze wawelskiej – pergaminowy kodeks w końca XI wieku – zawiera modlitwę do świętego Józefa – Żywiciela Pana. Tak w Krakowie, jak i w całym kraju powszechnie czczono świętego Józefa jako Żywiciela Pana, nawet wtedy, gdy papież Pius V w roku 1570 wprowadził wezwanie „Sponsus Beatae Mariae Virginis” czyli „Oblubieniec Najświętszej Maryi Panny”. Fakt ten jest zrozumiały w kontekście naszych dziejów. Cały kraj, a szczególnie Kraków, przechodził wiele wojen. W związku z tym szerzyły się choroby i głód, które dziesiątkowały miasto. Bardzo tragiczna sytuacja zaistniała na przełomie XVII i XVIII wieku w związku z wojnami szwedzkimi. W tym właśnie czasie magistrat Krakowa skierował do Stolicy Apostolskiej prośbę o przyznanie miastu szczególnego patronatu świętego Józefa. Ojciec święty Klemens XI pozytywnie ustosunkował się do tej prośby i w dniu 23 marca 1715 roku przyznał miastu szczególny patronat świętego Patriarchy.

W Krakowie od połowy XVII wieku istniały dwa ośrodki kultu świętego Józefa. Były to: kościół pod wezwaniem świętego Michała Archanioła i świętego Józefa karmelitów bosych oraz kościół pod wezwaniem świętego Józefa sióstr bernardynek. Obydwa kościoły znajdowały się przy obecnej ulicy Poselskiej, która wówczas nosiła nazwę: „ulica świętego Józefa”. Po kasacie w roku 1798 klasztoru karmelitów bosych, kult świętego Józefa skoncentrował się przy kościele sióstr bernardynek i tak jest do dzisiaj.

W ołtarzu głównym kościoła znajduje się łaskami słynący obraz świętego Józefa. Obraz ten – według tradycji przekazanej przez kronikę klasztoru – otrzymał w 1627 roku od papieża Urbana VIII biskup Jakub Zadzik. Papież ten, przekazując biskupowi obraz, miał go zobowiązać do wybudowania w Krakowie kościoła pod wezwaniem świętego Józefa. Biskup podarował obraz swej siostrze zamierzającej założyć w Krakowie nowy klasztor. Został on umieszczony w pierwszym drewnianym kościółku, a następnie przeniesiony do nowego murowanego. Ołtarz główny, w którym znajduje się obraz świętego Józefa, ufundował ksiądz Franciszek Leśniowicz, oficjał pilecki, jako wotum dziękczynne za przywrócenie wzroku dzięki świętemu Józefowi, czczonemu w tym miejscu.

Obraz, w kształcie pionowego prostokąta o wymiarach 254X127 cm, został namalowany olejno na płótnie około 1600 roku. Przedstawia on świętego Józefa, który prowadzi za rękę młodocianego Jezusa, lekko pochylając ku Niemu głowę. Chrystus, przedstawiony jako mniej więcej 12-letni chłopiec idący u prawego boku swego Opiekuna, w prawej dłoni trzyma mały kolisty wiklinowy koszyczek zawierający narzędzia ciesielskie, zaś lewą ujmuje dłoń świętego Józefa. Obie postacie kroczą na tle pejzażu. Cała kompozycja tchnie ciszą, a jednocześnie stłumionym napięciem. Święty Józef wyraźnym gestem i z zatroskaną twarzą kieruje w prawo młodocianego Jezusa, który podążając lekkim krokiem ze swym Opiekunem, jednocześnie zwraca się ku lewej stronie, patrząc poważnie przed siebie. Chłopięcy Chrystus pragnie iść własną drogą, inną niż wskazuje święty Józef, świadomy swego posłannictwa. Sytuację tę potęguje kontrast jasnej twarzy Jezusa i ciemnego oblicza świętego Józefa. Cechy formalno – stylistyczne wskazują na manierystyczny charakter i miejsce powstania: północne Włochy, ale nie jest znany jego autor. Obraz, kilkakrotnie przemalowywany, został poddany gruntownej konserwacji w roku 1972, dzięki której odzyskał swój pierwotny wygląd.

[madohora]

Życie zakonne w klasztorze sióstr bernardynek formowało się w oparciu o naśladowanie cnót świętego Józefa i w pełnym zaufaniu w jego opiekę nad tym miejscem. Założycielka klasztoru, siostra Teresa Zadzik, zaleciła kult świętego Józefa już w Regule przepisanej dla klasztoru i wskazała na świętego Józefa jako na „świętego patrona y opiekuna mieysca tego”. Reguła nosi datę 15 grudnia 1649 roku. Wydała też polecenie, zapisane później w pierwszej kronice klasztoru, aby odprawiała się Msza święta „we środe s. Josephowi iako Patronowi Klasztoru naszego, żeby go miał w Swoiej opiece”. Ta sama kronika podaje, że te „Msze św… maią się odprawować w klasztorze ś. Josepha, na co się siostry obligowały przychodząc do tego klasztoru”. Siostry zobowiązały się nadto codziennie odmawiać litanią do świętego Józefa. W późniejszych zaleceniach zakonnych ten obowiązek był przypominany i podkreślany, zaś z przekazów kronikarskich wiadomo, że święta patronalne świętego Józefa w roku kościelnym były w klasztorze uroczyście obchodzone.

[madohora]

Matka Teresa, w swym opisie początków pisze do sióstr: „My tutaj na nowej fundacji nowego i ciężkiego ubóstwa z ubogim Panem naszym doznawamy, gdyż na pierwszą kolację biednego dla posilenia nie było za co kupić. Ale Opiekun, dobry Józef św., pod którego tytułem i opieką kościół i klasztor ten zostaje, wziąwszy nas w opiekę swoją, abyśmy zawsze w przyczynie Jego ufność wielką miały – wzbudził szlachciankę, zacną panią Elżbietę Kotkowską, która nas posiłkiem chleba i wina obdarzyła, abyśmy wedle potrzeby naszej, posilenie ubogie i skromne wziąwszy, milej i wdzięczniej Odpust nasz przyszły odprawiały”.

[madohora]

Ożywieni duchem pobożności i wiary w przemożne wstawiennictwo św. Józefa przyglądnijmy się teraz kilku przykładom Jego ojcowskiej opieki. Około roku 1770 w wigilię uroczystości św. Józefa, 18 marca przyniesiono do kościoła przed obraz św. Józefa ciężko chorą pannę Teresę Michałowską, sędziankę krakowską, wielką kalekę. Nie mogła ona chodzić, klęczeć ani nawet dobrze siedzieć na skutek ogromnych cierpień. Noszono więc ją na rękach. Chora, wzmocniwszy ufność swoją w pomoc św. Józefa, w głos się modliła, mówiąc: „Święty Józefie, wielu pocieszałeś, pociesz i mnie…” I św. Patriarcha nie zawiódł jej ufności. Teresa została zupełnie uzdrowiona. Uszczęśliwiona z łaski cudownego uzdrowienia, zaraz chciała poświęcić się na służbę Bogu i zostać zakonnicą w klasztorze, pod opieką św. Józefa. Przełożona jednak zaproponowała, aby do klasztoru wstąpiła za rok dla wypróbowania autentyczności powołania. Rzeczywiście, Teresa wstąpiła do wspólnoty sióstr i pozostała w klasztorze jako bardzo gorliwa, pobożna i uzdolniona zakonnica.

[madohora]

W 1725 roku miało miejsce zdarzenie spisane w kronikach klasztornych, które może być przykładem ufnej i wytrwałej modlitwy. We wsi Muszyna pewna niewiasta czując się niezadowoloną i nieszczęśliwą z powodu, że będąc zbyt młodo wydaną, nie mogła podołać obowiązkom gospodyni. Miała stąd wiele do znoszenia od swego męża i od jego krewnych. Chcąc tego uniknąć, uciekła z domu do Krakowa. Zgłosiła się na służbę do klasztoru sióstr bernardynek za przełożeństwa M. Anny Koniecpolskiej, przedstawiając się jako panna wolnego stanu. A że była pracowita, skromna i pobożna, zdobyła sobie serca zakonnic. Tymczasem jej mąż, którą bardzo ją kochał, zrozumiał swoją winę, opłakiwał ją i przyrzekał poprawę. Zamawiał Msze św., aby Pan Bóg mu ją przywrócił. Prosił nawet księży, aby z ambon ogłaszali, niczego nie szczędził, byle tylko ją odnaleźć. Chodził na przeróżne odpusty, mając nadzieję, że ją spotka. Przeżył kilka lat w takim zmartwieniu. Wreszcie ulitował się nad nim św. Józef. Przedstawił się jemu trzy razy we śnie w wizerunku naszego obrazu i powiedział do niego: „U św. Józefa szukaj jej!” Biedny mąż nie wiedział, w jakiej miejscowości jest taki św. Józef. Udał się więc z sąsiadami na Kalwarię, sądząc, że tam coś się dowie. Przybywszy stamtąd do Krakowa, obchodził kościoły szukając w nich obrazu św. Józefa, jaki przedstawił mu się we śnie. Przyszedł wreszcie do naszego kościoła i nie mogąc się dostać, bo był zamknięty, ukląkł w kruchcie. Po modlitwie wstał i o cudo! Z furty klasztornej wychodzi jego żona, którą właśnie wysłano do złotnika. Spostrzegłszy ją ów mąż, w uniesieniu radości wykrzyknął: „Moja Anusia, moja żona!” Małżonka chciała uciec do klasztoru, lecz przełożona wybadawszy całą sprawę, nie przyjęła jej. Tak więc św. Józef przywrócił umiłowaną swemu czcicielowi, który opłakiwał swoją winę i poprawił się.

[madohora]

Gdy w 1850 roku osiemnastego lipca wybuchł w Krakowie pożar, uległ temu żywiołowi także klasztor bernardynek. Ogień szerzył się, a z nim spustoszenie w przerażający sposób. Cały korytarz przyległy do ściany kościoła gorzał wraz z celami znajdującymi się przy nim. Od chórku, tuż przy wielkim ołtarzu, oddzielały go tylko cienkie drzwi, na których dotąd istnieje wymalowany obraz św. Teresy od Jezusa. Ta zaś za życia swojego gorliwie szerzyła cześć św. Józefa, niemniej okazała się troskliwą o Niego w obecnym zdarzeniu, gdyż nie przepuściła ognia, który gdyby tylko za te drzwi się przedarł, byłby niewątpliwie pochłonął cały kościół. Tak więc siostry dotąd podziwiają ten cud, a wiarygodne zakonnice, które były tego świadkami mówiły, że nawet kilka dni po tym pożarze mury były gorące.

[madohora]

Kroniki klasztorne mówią jeszcze o innym przykładem miłosierdzia: „ Roku 1850, dnia 18 lipca o godz. w pół do 2-giej zapaliły się na naszym klasztorze w jednej chwili wszystkie dachy. Gdy więc z rozkazu P. Konsystorza musiałyśmy wyjść z klasztoru, spotykamy Ks. Klemensa Domagalskiego, który nas pocieszał i gorliwie bronił, wynosząc wraz z innymi kapłanami aparaty kościelne do kościoła św. Piotra. Gdy później nie można było przejść ulicą, z powodu palących się kamienic z jednej strony, z drugiej z powodu zrywania dachów, ks. Klemens nie zważając na niebezpieczeństwo, dociera do kościoła naszego. Aliści, zaledwie wszedł do niego, runęła wieża na kościele, a przez otwór w środku sklepienia kościoła wpadły ogniste belki na ławki. W tej stanowczej chwili, niezmordowany ks. Klemens uważa za niepodobny ratunek. Chce wracać, ale drzwi kościoła zamknięte, od dymu nic nie widać. Wzywa ratunku Pana Jezusa Koletańskiego i pomocy św. Józefa. Na pamięć wracając ku drzwiom kaplicy, prowadzących do klasztoru napotyka na konewkę napełnioną wodą. Za ten dar jakby z nieba zesłany, składa dzięki Bogu, porywa oną konewkę, wraca z nią do ławek, zalewa wodą, nogami zadeptuje ogień, i tak ocala świątynię Pańską. Św. Józef z pewnością wyjednał sowitą nagrodę ks. Klemensowi za uratowanie Jego obrazu.

[madohora]

Patrząc dzisiaj na wyposażenie kościoła i klasztoru, na zwyczaje i ukierunkowanie życia wewnętrznego sióstr należy stwierdzić, że pozostał on wierny przekazom swej założycielki. Liczne obrazy świętego Józefa, znajdujące się na korytarzach klasztornych, zapisy odnoszące się do świętego Józefa, stanowią widoczny dowód tego kultu i wierności w jego utrzymaniu. Modlitwy do świętego Józefa, które siostry odmawiają wspólnie i prywatnie, pieśni do świętego Józefa, znane tylko w tym klasztorze, są wyrazem głębokiej i starej kultury i pobożności tego miejsca.

[madohora]

W bibliotece klasztornej znajduje się wiele książek religijnych o tematyce świętego Józefa z różnych okresów czasu i o różnym ukierunkowaniu. Motywy z życia świętego Józefa widać również na szatach liturgicznych haftowanych przez siostry. Siostry są głęboko przekonane, że święty Józef nadal troszczy się o ich potrzeby, zarówno duchowe jak i materialne.

[madohora]

Od samego początku swego istnienia kościół i klasztor były miejscem szczególnego kultu świętego Józefa. Kult ten był zawsze żywy i bardzo popularny wśród wiernych nie tylko w Krakowie, ale w całym kraju, a nawet poza jego granicami (Czechy, Niemcy, USA, Kanada). W ciągu wieków były różne formy kultu, zgodnie z duchem czasu i religijnymi zwyczajami. Zawsze jednak kult ten rozwijał się za wiedzą i aprobatą miejscowej władzy kościelnej i Stolicy Apostolskiej.

[madohora]

Z zachowanych dokumentów wynika, że papież Pius VI w dniu 3 stycznia 1794 roku udzielił odpustu zupełnego wszystkim wiernym, którzy wstępowali do kościoła świętego Józefa, pomodlili się w intencjach wskazanych przez papieża i przystąpili do sakramentów świętych. Odpust ten, z upoważnienia miejscowego ordynariusza, zatwierdził ksiądz Mikołaj Wybranowski, kanonik katedralny, oficjał i wikariusz generalny. On też ogłosił go wiernym. Podobnego odpustu i pod tymi samymi warunkami udzielił wiernym modlącym się w tym kościele ten sam papież 17 kwietnia 1804 roku. Z upoważnienia ordynariusza zatwierdził ten odpust 18 maja 1804 roku i ogłosił go wiernym sufragan krakowski, biskup Józef Olechowski.

[madohora]

Kult świętego Józefa skupiał się szczególnie wokół obrazu umieszczonego w głównym ołtarzu kościoła. Wierni byli przekonani, że właśnie w tym miejscu przez przyczynę świętego Józefa Bóg chętniej wysłuchuje próśb. Płynęło to być może z przekonania, że ten obraz pochodzi od samego Ojca świętego. Źródła podają, że wierni wypraszali tutaj nadzwyczajne łaski i to jeszcze bardziej wpłynęło na popularność kultu świętego Józefa w tym miejscu i w tym obrazie. Zachowała się księga nadzwyczajnych łask, którą zaprowadzono pod koniec XVII wieku, sięgająca swymi zapiskami do roku 1648. Zawiera ona wiele łask mniej lub więcej nadzwyczajnych, które siostry i wierni przypisywali wstawiennictwu świętego Józefa. Podziękowania wpisywano do tej księgi, ostatnio siostry zbierają oryginalne kartki i listy, które składają i przysyłają wierni.

[madohora]

Dowodem żywego kultu świętego Józefa są liczne wota umieszczone wokół obrazu i znajdujące się w skarbcu kościelnym, które składają wierni. Pierwsza wzmianka o ich istnieniu pochodzi już z roku 1655, a więc z okresu istnienia pierwszego kościoła, i to niedługo po jego wybudowaniu. W kronice klasztornej zapisano, że w tym roku zachowane wota przeznaczono na zrobienie kielicha do Mszy świętej, gdyż Szwedzi, rabując kościół, zabrali wszystkie kielichy. Początkowo nie robiono spisu wotów. Wierni przychodzili, składali je jako podziękowanie za otrzymane łaski, nieraz nie podając nawet bliższych szczegółów.

[madohora]

Pierwszy zachowany opis uroczystości odpustowych ku czci świętego Józefa pochodzi z roku 1843, zaś dokładny opis z roku 1873. W tym roku w dniu 19 marca pierwsza Msza święta była o godzinie 5 rano. O godzinie 7 uroczystą sumę odprawił ordynariusz krakowski, biskup Antoni Gałecki. Sumę o godzinie 11.30 celebrowali Ojcowie Kapucyni, a kazanie wygłosił ksiądz Sebastian Pelczar, profesor Akademii Krakowskiej, późniejszy biskup przemyski. Od roku 1879, za zezwoleniem władzy kościelnej, przez cały miesiąc marzec były odprawiane uroczyste nabożeństwa z wystawieniem Najświętszego Sakramentu i kazaniem w godzinach popołudniowych. W roku 1879 w dniu odpustowym Msze święte zaczynały się już o godzinie 4 rano i były odprawiane do samego południa przez duchowieństwo diecezjalne i zakonne. Po południu śpiewano nieszpory, litanię do świętego Józefa, odczytywano prośby i intencje, następnie było specjalne kazanie i zakończono nabożeństwo błogosławieństwem Najświętszym Sakramentem. Dalsze wzmianki o uroczystościach odpustowych pochodzą z lat 1889, 1901, 1902.

[madohora]

Zawsze w tych uroczystościach brał udział miejscowy ordynariusz, chyba że przebywał poza Krakowem. Kazania w samą uroczystość odpustową i w czasie nabożeństw w marcu głosili wybitni kaznodzieje diecezjalni i zakonni. Przez wiele lat kazania w czasie nowenny przed uroczystością odpustową głosił ksiądz infułat Van Roy, prepozyt kolegiaty świętej Anny w Krakowie, a wśród kaznodziejów byli: ksiądz Bandurski, późniejszy biskup lwowski, ksiądz Krupiński, ksiądz Korzonkiewicz, rektor Seminarium Duchownego w Krakowie i inni.

[madohora]

W dniu 3 lutego 1936 roku przy kościele zostało kanonicznie erygowane przez arcybiskupa Adama Stefana Sapiehę „Pobożne Stowarzyszenie Dobrej Śmierci ustanowione pod wezwaniem świętego Józefa” na wzór podobnego Stowarzyszenia założonego w roku 1913 w kościele świętego Józefa w Rzymie. Celem Stowarzyszenia jest modlitwa za konających, znajdujących się nieraz w niebezpieczeństwie utraty zbawienia wiecznego, oraz o szczęśliwą śmierć dla siebie i członków Stowarzyszenia. Stowarzyszenie nie posiada zewnętrznej organizacji, łączność jego członków jest tylko duchowa, modlitewna. Mimo tego jest ono żywotne do dzisiaj. Świadczą o tym dwie księgi zawierające nazwiska członków. Wpisywały się do niego nieraz całe rodziny. W roku 1994 została wydana nowa karta wpisowa do Stowarzyszenia, założona została nowa księga wpisowa i w tym roku w uroczystość świętego Józefa zapisało się 178 osób. Nadal przybywa członków Stowarzyszenia. Wierni przychodzą do furty klasztornej, aby się zapisać, przysyłają też z różnych stron Polski listy zawierające nieraz kilkanaście nazwisk nowych członków.

[madohora]

W archiwum klasztornym znajduje się księga członków Arcybractwa świętego Józefa, założonego w roku 1657. Księga była prowadzona do roku 1794. Do niedawna sądzono, że to Arcybractwo istniało przy naszym kościele. Badania archiwalne, prowadzone kilkanaście lat temu przez O. Benignusa Wanata, karmelitę bosego, stwierdziły, że istniało ono przy kościele karmelitów bosych pod wezwaniem świętego Michała Archanioła i świętego Józefa znajdującego się przy tej samej ulicy, a skasowanego w roku 1798 (obecnie mieści się tam Muzeum Archeologiczne). Po kasacie najbliższy klasztor karmelitów bosych znajdował się w Czernej i tam przeniesiono księgi rachunkowe i inne dotyczące Arcybractwa. Natomiast księga członków została prawdopodobnie u któregoś z członków, później przyniesiono ją do klasztoru sióstr bernardynek. To również świadczy o żywotności kultu świętego Józefa przy tym kościele.

[madohora]

Kult świętego Józefa w kościele sióstr bernardynek jest ciągle bardzo żywy, a kościół należy do najbardziej znanych i nawiedzanych w Krakowie. O każdej porze dnia można tu spotkać modlących się wiernych: młodzież, starszych, świeckich duchowieństwo, zakonnice. Przyjeżdżają tu również czciciele świętego Józefa z odległych nieraz zakątków Polski, a także z zagranicy.

[madohora]

Kult świętego Józefa w kościele sióstr bernardynek jest ciągle bardzo żywy, a kościół należy do najbardziej znanych i nawiedzanych w Krakowie. O każdej porze dnia można tu spotkać modlących się wiernych: młodzież, starszych, świeckich duchowieństwo, zakonnice. Przyjeżdżają tu również czciciele świętego Józefa z odległych nieraz zakątków Polski, a także z zagranicy.

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Józefa – rzymskokatolicki, zabytkowy kościół bernardynek znajdujący się na krakowskim Starym Mieście przy ul. Poselskiej 21. Obecna świątynia pochodzi z lat 1694-1703. Została ona zbudowana przy pomocy finansowej Michała Warszyckiego, wojewody sandomierskiego, w miejscu zburzonego pałacu Tęczyńskich, darowanego zgromadzeniu zakonnemu przez Stanisława z Bnina Opalińskiego. Kościół konsekrował biskup krakowski Kazimierz Łubieński. W 1850 podczas pożaru miasta został on częściowo spalony, wnętrze jednak szczęśliwie ocalało. W 2006 rozpoczęto kompleksowy remont konserwatorski kościoła, finansowany między innymi przez Społeczny Komitet Odnowy Zabytków Krakowa.

[madohora]

Kościół jest barokowy, jednonawowy, sklepiony kolebkowo. Od północnej strony do bryły kościoła przylega klasztorna kaplica, z prowadzącym doń późnobarokowym drewnianym portalem.

[madohora]

Polichromia zdobiąca wnętrze jest dziełem Jana Bukowskiego z 1913, odnawiana w 1930. Ołtarz główny i cztery ołtarze boczne oraz ambona powstały w warsztacie krakowskiego snycerza Jerzego Hankisa w latach 1697-1699. W ołtarzu głównym znajduje się cudami słynący obraz św. Józefa z Chrystusem w wieku chłopięcym, namalowany we Włoszech w pierwszej połowie XVII wieku. Według tradycji klasztornej obraz ten został przywieziony z Rzymu przez biskupa krakowskiego Jakuba Zadzika, który otrzymał go od papieża Urbana VIII w 1627. Biskup podarował ten wizerunek swojej siostrze Teresie Zadzikównie, która była współzałożycielką i pierwszą przełożoną tutejszego konwentu. Od 1879 przed wizerunkiem św. Józefa w tutejszym kościele odbywają się obchody patronalne, a obraz cieszy się ogromnym kultem wśród mieszkańców Krakowa. Od 1884 odbywa się tutaj także wieczysta adoracja Najświętszego Sakramentu.

W ołtarzu bocznym po lewej stronie znajduje się figurka przebranego w kolorowe szatki maleńkiego Jezusa. Pochodzi ona ze zburzonej w 1823 kaplicy Koletek sióstr Bernardynek na Stradomiu. Od pierwotnego miejsca figurkę, również cieszącą się sporym kultem wśród wiernych, nazywa się Dzieciątkiem Koletańskim. W przedsionku kościelnym znajduje się barokowy krucyfiks z przełomu XVII i XVIII wieku. Z epitafiów na uwagę zasługuje wykonane z marmuru dębnickiego epitafium Franciszki Cughii (Zucchi) zm. 1753 i Katarzyny Placidi zm. 1756, teściowej i żony architekta Franciszka Placidiego.

[madohora]

Dziedziniec przed kościołem od ulicy zamknięty jest neorenesansowym murem, dekorowanym boniowaniem z trzema bramkami i zaprojektowanym przez Tomasza Majewskiego w 1840. Na dziedzińcu znajduje się loggia arkadowo-kolumnowa, wzniesiona w miejscu kapelanii z XVIII wieku, zburzonej w latach 1935-1936 oraz figura Matki Boskiej, umieszczona na kolumnie.

[madohora]

Klasztor założyła Teresa Zadzikówna w 1646. Mieścił się on pierwotnie w dawnym dworze Lanckorońskich, zakupionym dla potrzeb konwentu za pośrednictwem Doroty Sułkowskiej, wojewodziny rawskiej. Za klauzurą we wschodniej części klasztoru do dziś zachował się renesansowy krużganek arkadowy dawnego dworu Lanckorońskich.
Klasztor zniszczony w czasie potopu szwedzkiego odbudowano i powiększono o kolejne zabudowania dworów Tarłów i Pieniążków. Zabudowania w jednolitą całość połączyli tworząc obecny klasztor Kacper Bażanka i Franciszek Placidi.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEJ TRÓJCY (DOMINIKAŃSKI) - zgodnie z podaniem pierwszy kościół stanął w tym miejscu na boźnicy pogańskiej w XII wieku. Był to kościół drewniany pod wezwaniem Świętej Trójcy ufundowany przez któregoś z biskupów krakowskich. W tym samym czasie we Włoszech powstał zakon dominikanów i Iwo Odrowąż poprosił o przesłanie do Polski braci zakonnych. Przybyłych do Krakowa w roku 1222 braci zakonnych osadził biskup Iwo przy kościele Świętej Trójcy postawiwszy im obok drewniany klasztor. Podczas najazdów tatarskich wszystkie budowle drewniane w mieście zostały spalone. Po pożarze zarówno klasztor jak i kościół odbudowano ale już jako murowany. W krypcie kościoła został pochowany Leszek Czarny. Kościół utrzymywany i remontowany był z różnych datków.

[madohora]

W 1462 roku zakonnicy zabawiali się alchemią i od zaprószenia ognia spłonął cały kościół oraz przyległe do niego ulice Grodowa, Bracka, Gołębia, Poselska wraz ze stojącymi tam kościołami. Kościół płonął jeszcze kilkukrotnie.

[madohora]

Kościół Świętej Trójcy – zabytkowy kościół położony na Starym Mieście w Krakowie, przy ul. Stolarskiej 12, połączony z konwentem dominikanów. Podwójne sanktuarium: Matki Bożej Różańcowej i Świętego Jacka Odrowąża.

[madohora]

[madohora]

Dominikanie, ze św. Jackiem na czele, przybyli do Krakowa z Bolonii w 1222 roku. Sprowadził ich krakowski biskup Iwo Odrowąż, który oddał dominikanom częściowo drewniany, częściowo murowany kościół parafialny Św. Trójcy, przenosząc parafię do nowego kościoła Mariackiego. 12 marca 1223 roku kościół został konsekrowany.

[madohora]

Nowy, gotycki kościół oraz klasztor dominikanie zaczęli wznosić po najeździe Tatarów w 1241 roku. Pierwotnie była to trójnawowa hala, którą następnie, na przełomie XIV i XV wieku, przebudowano na kościół bazylikowy. Do połowy XIX w. jednym z charakterystycznych elementów wyglądu zewnętrznego świątyni była murowana wieża-dzwonnica, stojąca wolno przed fasadą kościoła u wylotu ul. Stolarskiej. Po pożarze miasta w 1850 roku z kościelnej dzwonnicy pozostały jedynie przepalone mury, które zostały rozebrane podczas prac przy odbudowie kościoła. W 1876 roku w miejsce wieży dostawiono do fasady świątyni neogotycką kruchtę. Osłaniała ona gotycki, XIV-wieczny portal głównego wejścia, który został odnowiony w 1893 roku M.in. wymieniono wówczas szereg zniszczonych fragmentów kamiennych

[madohora]

Kres świetności kościoła położył straszliwy pożar Krakowa w 1850 roku. Wypaliło się całe wnętrze z wyjątkiem niektórych kaplic, runęło sklepienie nawy. Natychmiast po pożarze przystąpiono do kompleksowej rekonstrukcji świątyni. Prace trwały w latach 1850-1884, a kierował nimi architekt Teofil Żebrawski. Przepalone mury były tak słabe, że musiano rozebrać część grożącej zawaleniem fasady. Po przystąpieniu do odbudowy okazało się, że i niższe partie ścian i filarów są zbyt uszkodzone, aby mogły udźwignąć ciężar nowego sklepienia. Podparto zatem prowizorycznie filary drewnianymi stemplami i ściśnięto metalowymi obręczami. W latach 1853-1854 tempo odbudowy było bardzo powolne, ale m.in. udało się sprowadzić nowe witraże autorstwa niemieckiego artysty Hübnera. W roku następnym prace budowlane podjęto na nowo, podpierając rysujące się mury i nakrywając je sklepieniem wspartym na filarach ceglanych, przekładanych jedynie kamieniem. Po usunięciu podpór spod łuków sklepienia nawy głównej, rano, 12 kwietnia 1855 roku część sklepienia i murów runęła, uszkadzając sąsiedni dom. Ta katastrofa budowlana poruszyła krakowską opinię publiczną. Krytykowano zwłaszcza politykę oszczędnościową przy doborze materiałów. W celu zapewnienia odpowiedniej kontroli powołano w roku 1856 specjalny komitet konserwatorski. Po zebraniu niezbędnych funduszy i uprzątnięciu gruzu, dopiero w 1858 roku przystąpiono do kładzenia nowych fundamentów pod filary. W trzy lata później przykryto dachem nawy boczne, a w roku 1863 – nawę główną. Podstawowe prace przy odbudowie zakończono w roku 1872. W ich wyniku wygląd świątyni uległ znacznym zmianom, co spotkało się z krytyką środowisk artystycznych. Szczególnie stanowczo wystąpił m.in. rzeźbiarz Edward Stehlik. Później z licznymi atakami spotkała się też działalność przeora Mariana Pavoniego, który dokonał pseudogotyckich przeróbek wnętrza, wyposażenia i detali architektonicznych kościoła. W tym czasie powstał obecny ołtarz główny, stalle oraz konfesjonały. Po odbudowie, w roku 1884, kościół konsekrowano.

[madohora]

Od 1957 roku kościół posiada godność bazyliki mniejszej.
19 października 2016 roku w bazylice odbyły się msza żałobna i pożegnanie z reżyserem filmowym Andrzejem Wajdą
W styczniu 2018 roku rozpoczęła się kompleksowa renowacja wnętrza świątyni

[madohora]

[madohora]

Dziś kościół św. Trójcy jest trójnawową gotycką świątynią ceglano-kamienną, wzniesioną w charakterystycznym dla Krakowa systemie filarowo-skarpowym, z wydłużonym prezbiterium zakończonym prostą ścianą. W kościele, obok ołtarza głównego, pochowany jest książę Leszek Czarny, zmarły w roku 1288. W prezbiterium kościoła znajduje się też brązowa płyta wybitnego humanisty Filipa Kallimacha, zmarłego w 1496 roku, a wykonana według projektu Wita Stwosza. Organy wybudowała w 1890 roku firma Braci Rieger z Jägerndorfu jako opus 756. Instrument posiada 30 głosów, mechaniczną trakturę gry i pneumatyczną trakturę rejestrów. Jest cennym i interesującym przykładem romantycznego budownictwa organowego, zachowując przy tym do dziś swoją pierwotną koncepcję brzmieniową.

[madohora]

[madohora]

Nawa południowa (prawa)

Kaplica św. Róży Limańskiej (Lubomirskich) – wzniesiona na początku XVII wieku na miejscu gotyckiej kaplicy grobowej Pileckich (wzniesionej pod koniec XIV wieku). Fundatorami byli Sebastian Lubomirski i jego żona Anna z Branickich; ich portrety znajdują się w tondach na ścianach tarczowych. Wnętrze kopuły wypełniają wyobrażenia śś. Sebastiana, Stanisława, Anny Samotrzeć oraz proroka Eliasza; w niszach znajdują się figury świętych (Dominik, Stanisław, Stanisław Kostka, Czesław, Kazimierz, Jacek, Florian i Wojciech). Kaplicę zamyka XVII wieczna krata.
Kaplica św. Tomasza – wzniesiona w XV wieku przez cech krawców. Nakryta jest sklepieniem sieciowym. Wyposażeniem jest zaprojektowany przez Mariana Pavoniego neogotycki ołtarz z posągami śś. Tomasza, Kazimierza, Stanisława Kostki, Antoniego i Alberta, renesansowy nagrobek starosty krasnostawskiego Mikołaja Bogusza oraz obraz Tomasza Dolabelli przedstawiający szkołę św. Tomasza z Akwinu.
Kaplica Zbawiciela (Przeździeckich) – postawiona przez Mikołaja Edelinga w 1368 roku, następnie znalazła się pod opieką cechu piekarzy, a w XVI stuleciu przeszła w posiadanie rodziny Orlików. Po pożarze w 1850 odrestaurowana przez rodzinę Przeździeckich. Wyposażona w neogotycki ołtarz wykonany przez Edwarda Stehlika według projektu Teofila Żebrawskiego.
Kaplica św. Józefa (Szafrańców, Provanów) – wzniesiona w XV wieku przez cech szewców, po latach została własnością rodziny Szafrańców. Wyposażeniem jest neogotycki ołtarz projektu Mariana Pavoniego z obrazem Chrystusa w warsztacie św. Józefa pędzla Jana Angelika Drewaczyńskiego oraz manierystyczny nagrobek Prospera Provano – żupnika wielickiego.
Kaplica św. Dominika (Myszkowskich) – ufundowana w roku 1614. Znajduje się ona jako przedostatnia w bocznej, prawej nawie. Jest specyficzna i łatwa do rozpoznania, ponieważ można w niej zobaczyć galerię rodziny Myszkowskich. Są to rzeźbione postacie rodu wewnątrz kopuły. Tę kaplicę łatwo rozpoznać z zewnątrz, ponieważ jest ona udekorowana boniowaniem. Do budowy wykorzystano szlachetny srebrzystoczarny marmur, kolumny są w kolorze delikatnego, złamanego różu, a elegancję podkreślają białe rzeźby.
Kaplica Różańcowa – wzniesiono ją na planie krzyża greckiego z kopułą nad przecięciem ramion w latach 1685-88 na miejscu wcześniejszej XV-wiecznej kaplicy Zwiastowania. W 1668 roku umieszczono w kaplicy obraz Matki Boskiej Różańcowej, który według tradycji miał należeć do św. Stanisława Kostki. Znajduje się on w głównym ołtarzu między posągami św. Piusa V i bł. Benedykta IX. Ściany i sklepienie pokrywa polichromia przemalowana w 1820 przez Teodora Baltazara Stachowicza i w 1875 przez Walentego i Władysława Bąkowskich. Ukazuje ona tajemnice różańcowe, koronację NMP, świętych oraz chóry anielskie. W kaplicy znajduje się także nagrobek Stanisława Sołtyka autorstwa F. Pozziego, obraz Madonny z Dzieciątkiem w srebrnej sukience oraz figura Chrystusa Frasobliwego z początku XVI wieku. Od 1983 roku kaplica jest miejscem pochówku Teofili Sobieskiej matki króla Jana III Sobieskiego, oraz Marka Sobieskiego (brata Jana III).
Dawniej znajdował się nagrobek Adama Gorskiego h. Nałęcz z Gory, zmarłego w 1623 r., sekretarza oraz dworzanina króla Zygmunta III Wazy, podskarbiego nadwornego koronnego, wojewody mazowieckiego, kasztelana halickiego i kamienieckiego, wystawiony przez jego braci: Stanisław Gorski Jeleński, pisarz ziemski zakroczymski i Zygmunt starosta ostrowski, widniały na nim herby Nałęcz, Dąbrowa, Lubicz i Rogala.

[madohora]

Nawa północna (lewa)

Kaplica Zbaraskich – wzniesiona w miejscu kaplicy św. Katarzyny Sieneńskiej z fundacji kasztelana krakowskiego Jerzego Zbaraskiego w latach 1628-33 jako mauzoleum rodowe. Budowniczymi byli przypuszczalnie bracia Andrea i Antonio Castello, a projektantem przypuszczalnie Constante Tencalla[6]. Kaplica wznosi się na planie prostokąta i nakryta jest kopułą o rzucie eliptycznym. Wnętrze wykonano z czarnego marmuru. Naprzeciw wejścia znajduje się ołtarz z obrazem Teodora Baltazara Stachowicza ukazującym wizję św. Katarzyny Sieneńskiej. Po obu stronach obrazu stoją posągi św. Katarzyny Aleksandryjskiej i św. Katarzyny Sieneńskiej. Po prawej stronie ołtarza – nagrobek Jerzego Zbaraskiego, a po lewej – Krzysztofa Zbaraskiego. Sztukaterie wykonano około 1632 roku. Kaplicę zamyka krata z 1881 roku osadzona na marmurowej balustradzie. Kaplica jest dziełem w pełni samodzielnym i oryginalnym, które właściwie nie ma bezpośredniego pierwowzoru w Italii[6].
Kaplica św. Marii Magdaleny (Małachowskich) – wzniesiona w XV wieku; w XVI wieku nosiła wezwanie św. Jana Chrzciciela i była własnością rodziny Tęczyńskich. Od 1884 należy do rodziny Małachowskich. Znajduje się w niej neogotycki ołtarz projektu Mariana Pavoniego z obrazem św. Marii Magdaleny pędzla Władysława Bąkowskiego, obraz Uczta u Szymona Tomasza Dolabelli oraz pomnik nagrobny Małachowskich z 1884 roku.
Kaplica Jezusa Ukrzyżowanego – wzniesiona pod koniec XIV wieku z fundacji kasztelana łęczyckiego Jana Ligęzy. Nosiła niegdyś wezwanie św. Stanisława. W XVII opiekował się nią cech murarzy. Na arkadzie znajdują się fragmenty malowideł gotyckich z końca XIV wieku przedstawiające św. Katarzynę Aleksandryjską i dwóch proroków. Do wyposażenia należy neogotycki ołtarz według projektu Mariana Pavoniego z obrazem ukrzyżowanego Chrystusa pędzla Józefa Simmlera. Obok ołtarza znajduje się neogotycki relikwiarz ze szczątkami bł. Wita – XIII-wiecznego apostoła Litwy. Naprzeciw ołtarza stoi marmurowy pomnik nagrobny generała Jana Skrzyneckiego. W kaplicy odprawiane są msze w rocznicę bitwy o Olszynkę Grochowską.
Kaplica Św. Jacka – w niej, w późnobarokowym grobie umieszczonym na ołtarzu, znajdują się szczątki świętego. Ołtarz wykonał w latach 1695-1703 Baltazar Fontana. Ten sam artysta około 1700 roku ozdobił kaplicę stiukami. Wtedy też ściany pokrył polichromią Karol Dankwart. W kaplicy znajdują się też sceny z życia św. Jacka namalowane przez Tomasza Dolabella. Kaplica zamknięta jest kratą z połowy XVIII wieku.

[madohora]

[madohora]

Zabudowania klasztorne przylegają do kościoła od strony północnej i skupione są wokół trzech wirydarzy. Krużganki wokół pierwszego z nich zwane są krakowskim campo santo z uwagi na liczne pomniki, nagrobki i tablice epitafijne wmurowane w ściany. Krzyżowo-żebrowe sklepienie krużganków pochodzi z XIV wieku, a nagrobki i tablice epitafijne w większości z XVI i XVII wieku. Najstarszym fragmentem zabudowań jest romański refektarz z dzikiego kamienia i z portalem ozdobionym plecionką. Identyfikowany jest z pierwotnym kościołem św. Trójcy oddanym dominikanom w 1222 przez Iwo Odrowąża[7], lub z oratorium wzniesionym po pożarze z 1225 roku[8]. Wewnątrz znajdują się malowidła z XV i XVI wieku. Po lewej od tych romańskich reliktów znajdują się wczesnogotyckie okienka, przez niektórych badaczy identyfikowane z dawnym kościołem pw. św. Tomasza. W skład zabudowań wchodzą ponadto:

kapitularz wznoszony od XIII do pocz. XVI wieku. Prowadzi do niego gotycki portal.
sień gotycka nakryta krzyżowo-żebrowym sklepieniem wspartym na trzech filarach
dawna biblioteka, wzniesiona w XIII, a przebudowana w XVII wieku.

Tomasz Dolabella, Św. Rajmund z Penyafort, 1627

Zbiory klasztoru obejmują m.in. portrety biskupów z zakonu dominikanów, obrazy Tomasza Dolabelli z lat 1614-20, kwatery tzw. poliptyku dominikańskiego autorstwa Mistrza Pasji Dominikańskiej, obraz św. Juda Tadeusz Łukasza Orłowskiego, Wizja św. Zofii Michała Stachowicza, alabastrową gotycką rzeźbę Matka Boska z Dzieciątkiem (tzw. Jackowa), relikwiarz na głowę św. Jacka, barokowe paramenty liturgiczne, liczne inkunabuły, starodruki a nawet rękopisy z XIII wieku. Rzeźba Matki Boskiej Jackowej z XIII w. przed II wojną światową znajdowała się w kaplicy Potockich w kościele Bożego Ciała we Lwowie.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pomnik Józefa Dietla – pomnik autorstwa Xawerego Dunikowskiego znajdujący się na placu Wszystkich Świętych, przed budynkiem magistratu w Krakowie.

[madohora]

Pomnik przedstawia Józefa Dietla, wybitnego prezydenta Krakowa, rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego, Honorowego Obywatela Krakowa. Odlew z brązu został wykonany w 1936 w warszawskim zakładzie Braci Łopieńskich. Uroczyste odsłonięcie pomnika nastąpiło w 60. rocznicę śmierci Dietla – 8 października 1938. Cokół pomnika wykonany został z granitu wołyńskiego przez Xawerego Dunikowskiego. Jest to jedno z największych osiągnięć sztuki pomnikowej w Polsce. Autor pomnika, aby wybrać dla niego dogodne miejsce, woził makietę po wszystkich placach Krakowa. Znalazł je w pobliżu kościoła Franciszkanów przy placu Wszystkich Świętych.

[madohora]

[madohora]

[madohora4]

Kościół św. Franciszka z Asyżu (OO. Franciszkanów), przybyłych do Krakowa z Pragi, pochodzi z XIII wieku, a jego fundatorem był prawdopodobnie książę Bolesław Wstydliwy. Świątynię budowano od roku 1237 (przybycie do Krakowa Franciszkanów) do roku 1269 (uroczysty pochówek zwłok Salomei Halickiej w prezbiterium kościoła). Należy jednakże zaznaczyć, że prace były kontynuowane także później. Choć świątynia Franciszkanów była przebudowywana w wiekach XV (gotycka odbudowa i rozbudowa) oraz XVII (przebudowa w duchu baroku), a także odbudowywana po potężnym pożarze z roku 1850, do naszych czasów zachowała się w swej gotyckiej, a częściowo neogotyckiej postaci. Składa się z jednonawowego, czteroprzęsłowego korpusu, a także wielobocznie zakończonego prezbiterium z poprzecznym transeptem, nadającym temu fragmentowi budowli kształt krzyża. Od końca dziewiętnastego stulecia przyjmowano, że świątynia po ukończeniu miała wygląd ceglanej, jednonawowej budowli na planie równoramiennego krzyża, akcentowanego wieżą pośrodku. Badania przeprowadzone w ostatnich latach pokazały, że krzyżowy kształt środkowej części jest wtórny. Bowiem pierwotne prezbiterium było zakończone prostą ścianą, podzielone przęsłami na trzy kwadratowe części. W drugiej fazie budowy kościoła, prezbiterium zostało rozbudowane - środkowe przęsło powiększono o boczne aneksy, nadając tej części świątyni kształt krzyża greckiego. Mniej więcej w tym samym czasie co przebudowa prezbiterium, powstała wieża - usytuowana prawdopodobnie w narożniku nawy i północno-zachodniego ramienia części krzyżowej. Z kolei około połowy wieku XV, o długość jednego przęsła został przedłużony chór, a halowy korpus kościoła zastąpiono dwunawową konstrukcją opartą na systemie filarowo-przyporowym. Charakterystyczna grubość murów tej świątyni, słabo wykształcone, małe szkarpy oraz fryz arkadowy na trójkątnym froncie nawy poprzecznej, również kolumienki laskowania z kielichowymi kapitelami w maswerkowym oknie północnym, widocznym na skutek zamurowania tylko od wewnętrznej strony prezbiterium, to ostatnie ślady stylu romańskiego, świadczące o stylu przejściowym z romanizmu w gotyk. Kościół Franciszkanów jest jedną z pierwszych ceglanych budowali miasta Krakowa, o jego pierwotnym charakterze najlepiej świadczy, widoczna od strony ulicy Brackiej fasada transeptu z bliźniaczymi, spiczastymi oknami w szczycie, które w zasadzie również są dziedzictwem epoki romańskiej.

Dalsza rozbudowa kościoła i klasztoru nastąpiła w XIV w., przez przedłużenie nawy głównej, a w XV w., przez wydłużenie prezbiterium, oraz dobudowę kaplic i odbudowę spalonych krużganków (w 1465 r. spłonął kościół Franciszkanów). Po raz kolejny, kościół został gruntownie przebudowany, po jego spaleniu przez Szwedów (w stylu barokowym) i wreszcie po ostatnim jak dotychczas pożarze w swojej historii, z roku 1850, odbudowano go pod kierunkiem Karola Kremera, a później Władysława Ekielskiego i Karola Knausa. Obecnie kościół Franciszkanów jest gotycką budowlą (częściowo neogotycką), posiadającą jedną nawę z transeptem oraz trójbocznie zakończonym prezbiterium. Wewnątrz kościoła zwracają uwagę piękne witraże zaprojektowane przez Stanisława Wyspiańskiego. W prezbiterium przedstawiają m.in. patrona świątyni oraz symbole czterech żywiołów. Jest też projektantem witrażu "Bóg Ojciec" umieszczonego w zachodnim oknie powyżej chóru muzycznego. Kościół posiada trzy kaplice:
Błogosławionej Salomei - znajduje się w północnym ramieniu transeptu, wybudowana w XV wieku. Od samego początku znajdowała się pod opieką cechu cieśli i murarzy.
Męki Pańskiej - przylega do nawy głównej od strony północnej, znajduje się na miejscu średniowiecznej nawy świątyni, bowiem kościół pierwotnie funkcjonował jako budowla dwunawowa. Jej wyposażenie pochodzi głównie z XVII wieku, choć znajdująca się w osłoniętej szybą wnęce, figura Chrystusa Frasobliwego posiada rodowód gotycki. Autorem XX-wiecznej drogi krzyżowej jest Józef Mehoffer, całkowicie współczesny jest natomiast sarkofag bł. Anieli Salawy, wykonany przez Czesława Dźwigaja.
Matki Bożej Bolesnej - ta kaplice przylega do nawy głównej po przeciwnej stronie, czyli od południa. Utworzono ją pod koniec XIX wieku w czasie renowacji kościoła po wielkim pożarze. Powstała w wyniku zamurowania jednego skrzydła krużganków klasztornych i przebicia wejścia do świątyni. Zachowała oryginalne gotyckie sklepienia, a w ołtarzu znajduje się gotycki obraz Matki Bożej Bolesnej.
W latach drugiej wojny światowej, kiedy Niemcy zamknęli Katedrę Wawelską dla Polaków, kościół św. Franciszka był wykorzystywany przez biskupów krakowskich do sprawowania liturgii.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Mały Rynek, obecnie jeden z placów Starego Miasta posiada bogate tradycje handlowe sięgające średniowiecza. W czasie Wielkiej Lokacji Krakowa zaplanowano go jako pomocnicze targowisko Rynku Głównego - handlowano tutaj mięsem. Obecna nazwa placu - Mały Rynek, przyjęła się w pierwszej części XIX wieku. Wcześniej miejsce to zwano Wendetą, Tandetą, a także rynkiem lub ulicą Rzeźniczą.

[madohora]

Jego dzisiejsza postać w niczym nie przypomina placu sprzed kilkuset lat. Początkowo nie był tak bardzo odseparowany od Rynku Głównego, bowiem pomiędzy kościołem Mariackim, a Małym Rynkiem nie istniała Wikarówka (wzniesiono ją dopiero w XVIII wieku) - trzeba również wziąć pod uwagę, że do okresu rozbiorów kościół Mariacki otoczony był cmentarzem...

[madohora]

Pierwotnie jatki rzeźnicze ulokowane były właśnie na miejscu Wikarówki, dopiero po jej wybudowaniu przeniesiono je na środek placu targowego.

Wyglądu zbliżonego do dzisiejszego Mały Rynek nabrał po zburzeniu jatek rzeźniczych i rozebraniu gmachu szkoły mariackiej, która zamykała plac od strony południowej. Po zmianach architektonicznych, inne było również przeznaczenie placu, bowiem ulokowano na nim targ owocowo-warzywny, który funkcjonował przez cały XIX wiek, do czasu budowy linii tramwajowej w 1902 roku. Natomiast od połowy dwudziestego wieku, po likwidacji torów, większą część placu zajmował parking. Dopiero renowacja przeprowadzona w 2007 roku zmieniła charakter Małego Rynku z funkcjonalnego na reprezentacyjny.

[madohora]

Mały Rynek jest dziś prostokątnym placem, od południa ogranicza go ulica Sienna, od północy - Mikołajska. Zachodnią pierzeję tworzą trzy budowle: klasztor Jezuitów, absyda kościoła św. Barbary i wikarówka kościoła Mariackiego. Przeciwna strona zajęta jest przez rząd ośmiu kamienic, z charakterystycznym tarasem ciągnącym się wzdłuż całej pierzei - kiedyś w tym miejscu znajdowały się przedproża. Plac ten jest miejscem do przyjrzenia się XVII- i XVIII-wiecznym szkarpom, którymi w tamtym okresie wzmacniano coraz bardziej podupadające kamienice.

[madohora]

• Mały Rynek, dom nr 1 - nazywany kamienicą Strzemboszowską lub Fritscha, obecny wygląd zawdzięcza całkowitej przebudowie w stylu barokowym, choć jej najstarsze części są gotyckie. W trakcie prac ujednolicone zostały fasady tworzących ją wcześniejszych kamienic, narożnik ozdobiono figurą rycerza w stroju rzymskim, równocześnie przebudowano wnętrza - do naszych czasów zachowały się XVIII-wieczne malowidła ścienne. Efektem tego remontu było powstanie typowej kamienicy czynszowej. Jedna ze stojących tu wcześniej gotyckich kamienic, tzw. Langowska, pod koniec XIV wieku była własnością Mikołaja Wernera - głównego budowniczego korpusu kościoła Mariackiego.

[madohora]

• Mały Rynek, dom nr 6 - kamienica Szoberowska, która dziś słynie z faktu, że to właśnie w tym miejscu Jan Aleksander Gorczyn drukował w 1661 roku "Merkuriusza Polskiego", pierwszą stałą gazetę na ziemiach Rzeczypospolitej.

[madohora]

• Mały Rynek, dom nr 7 - kamienica Penitencjarzy, a także Wikariuszy i Altarystów kościoła Mariackiego, wyróżniająca się późnobarokową (XVIIIw.) fasadą i drewnianymi krużgankami (XVIIw.) na dziedzińcu. Kamienicę wzniesiono w XIV wieku, wiele razy przebudowywano, ostatnich poważnych zmian dokonano w latach 60-tych XX wieku, wtedy to m.in. usunięto nadbudowane w XIX wieku trzecie piętro - tak więc obecny, wyróżniający się, łamany dach jest konstrukcją sprzed niecałych 40-tu lat.

[madohora]

• róg Szpitalnej i Mikołajskiej, dom nr 2 - Obecna fasada kamienicy Lamellich o charakterze klasycystycznego pałacu, powstała w wyniku przebudowy prowadzonej pod kierownictwem Karola Kriszkiera w końcu osiemnastego stulecia. Dom łączy w sobie trzy gotyckie kamienice z XIV wieku. Wewnątrz znajduje się unikalna polichromia o tematyce sakralnej z pierwszej ćwierci XV wieku. W czasie ostatniego poważnego remontu w latach 1976-1979 zlikwidowane zostały mieszkania, obecnie kamienica jest siedzibą Śródmiejskiego Ośrodka Kultury.

[madohora]

• Mikołajska, dom nr 4 - Kamienica Śliwińskich choć położona administracyjnie przy ulicy Mikołajskiej, to jednak bezpośrednio jest związana z Małym Rynkiem. Wybudowano ją pod koniec XVI wieku, łącząc dwie XIV-wieczne, gotyckie kamienice.
Pod koniec XVIII wieku nadbudowano ją o drugie piętro, jednocześnie wzmacniając szkarpami, z tego czasu zachowały się późnobarokowe polichromie o roślinnych motywach. Do rodziny Śliwińskich, od których pochodzi jej obecna nazwa, należała od połowy XIX wieku. U schyłku tegoż stulecia dobudowano kolejne, trzecie piętro, oraz stworzono obecną, eklektyczną fasadę. Gruntownej restauracji dokonano w latach 1973-1987, w czasie tych prac wyburzone zostały oficyny.

[madohora]

• róg Siennej 7 i Stolarskiej 2 - kamienica Gutkowskiego wzniesiona w latach 1851-1861 dla restauratora A. Gutkowskiego. Przy jej budowie wykorzystano zachowane mury stojącego tu wcześniej domu, który spalił się w wielkim pożarze Krakowa 1850 roku. Obecna fasada posiada cechy klasycystyczne. Zachodnia część kamienicy zachowała w sobie pozostałości szkoły psałterzystów kościoła Mariackiego - tzw. Psałterii. Do północnego boku Psałterii przylegał rozebrany w XIX wieku budynek szkoły Mariackiej.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEJ BARBARY - Jest niewielką, gotycką ceglaną świątynią, położoną przy Placu Mariackim, w bezpośrednim sąsiedztwie kościoła Mariackiego. Pokrywa go dwuspadowy dach z tarasem niewidocznym całkowicie z placu, umiejscowionym od strony południowej. Obok wejścia do kościoła znajduje się ażurowy gotycki Ogrójec, powstały u schyłku XV wieku. Wnętrze kościoła jest barokowe, powstało w wyniku remontu z lat 1688-1692, natomiast samo urządzenie świątyni pochodzi z lat 1700-1767. Wewnątrz ołtarza widoczny jest XV-wieczny krucyfiks, który do 1583 roku stał na cokole na środku kościoła. Powstanie kościoła św. Barbary wiąże się z osobą Mikołaja Wierzynka, który w 1338 roku ufundował w tym miejscu kaplicę. Prawdopodobnie była to kaplica cmentarna, jako że teren obecnego placu Mariackiego do końca XVIII w. zajęty był przez cmentarz. Budowlę powiększono pod koniec XIV w., a w roku 1687 kościół został przebudowany przez jezuickiego architekta Stanisława Solskiego, który dodał od wschodniej strony absydę, podwyższył wnętrze i wykonał nowe, kolebkowe sklepienie. Od roku 1583 do czasu kasaty zakonu w 1777, kościół należał do jezuitów, potem przejęła do Kongregacja Kupiecka, a wreszcie zakon bożogrobców. Po śmierci ostatniego zakonnika z tej reguły, kościół św. Barbary z powrotem przejęli jezuici.

[madohora]

JAK WIDAĆ NA ZDJĘCIU PRZY MAŁYM RYNKU NA TYŁACH KOŚCIOŁA ŚW. BARBARY ODBYWAŁY SIĘ TARGI

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Barbary (niem. St. Barbara Kirche) – gotycki kościół rzymskokatolicki między Placem Mariackim a Małym Rynkiem na Starym Mieście w Krakowie. Położony obok kościoła Mariackiego. Do kościoła od strony południowej przylega dominujący na Małym Rynku budynek kurii prowincjalnej Prowincji Polski Południowej Jezuitów.

[madohora]

Wzniesiony w latach 1338-1402. Prawdopodobnie pierwotnie pełnił funkcję kościoła cmentarnego (plac Mariacki przed kościołem był przez wiele wieków cmentarzem parafialnym). W 1583 roku kościół został przekazany jezuitom. W tym czasie swoje kazania wygłaszał tutaj o. Piotr Skarga. Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 roku, kościół przejęła Krakowska Kongregacja Kupiecka, a w roku 1796 przejęli go bożogrobcy. Od 1874 roku ponownie kościół jest w posiadaniu jezuitów.
Budynek klasztoru jezuitów wzniesiony został w XVI i XVII wieku i, oprócz klasztornych, pełnił także inne funkcje (pod nieobecność jezuitów były tu m.in. szpital, liceum i bursa); przebudowany został w latach 1908-1909 przez Józefa Pokutyńskiego. Pod kościołem spoczywa o. Jakub Wujek, pierwszy tłumacz Biblii na język polski.

[madohora]

Jest to gotycka budowla ceglana, jednonawowa z apsydą od strony wschodniej (od Małego Rynku). Nakryta jest dwuspadowym dachem z barokową wieżyczką na sygnaturkę, przypisywaną Franciszkowi Placidi (1763). Fasada kościoła znajduje się od strony pl. Mariackiego; jest bezwieżowa, ze szkarpą na osi, zamknięta trójkątnym szczytem. Poprzedza ją tzw. Ogrojec – kaplica cmentarna połączona z kruchtą, z zewnątrz dekorowana rzeźbiarsko, wewnątrz z mieści ołtarz z rzeźbionym przedstawieniem Modlitwy w Ogrojcu wykonanym najprawdopodobniej przez Wita Stwosza lub jego warsztat, kompozycję uzupełnia polichromia pędzla nieznanego mistrza. W zewnętrzne ściany kościoła wmurowane są epitafia, m.in. renesansowe Anny i Jerzego Pipanów (z ok. połowy XVI wieku). Wnętrze kościoła uległo barokizacji (1688-1692); wyposażenie wykonano w latach 1700-1767. Ołtarz główny, z lat 1760-1764, zawiera gotycki krucyfiks z ok. 1420 roku. Wewnątrz, na tle późnogotyckich malowideł, stoi pełnoplastyczna grupa rzeźbiarska przedstawiająca Modlitwę w Ogrójcu, przypisywana kręgowi Wita Stwosza (XV wiek). Po lewej stronie w kaplicy-wnęce znajduje się wykonana w ostatniej dekadzie XIV wieku gotycka, kamienna rzeźba Piety, prawdopodobnie dzieło z kręgu Mistrza Pięknej Madonny Toruńskiej. W kaplicy Matki Boskiej Bolesnej wisi obraz Matki Boskiej Jurowickiej, uważany przez wyznawców za cudowny, czczony w Jurowicach na Polesiu, a w 1886 roku ofiarowany krakowskim jezuitom. Organy 16-głosowe

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Jest to jeden z najstarszych kościołów Krakowa. W wyniku przeprowadzonych badań, odkryto kształt pierwotnej romańskiej budowli, która była fundowana w pierwszej połowie XII wieku. Od tego czasu, świątynia była wielokrotnie przebudowywana, m.in. w XVII wieku przedłużono ją o jedno przęsło i wzmocniono szkarpami. W roku 1726 zakon sióstr prezentek wszedł w posiadanie tegoż kościoła, leżącego u zbiegu ulic św. Jana i św. Tomasza, wtedy również wzniesiony został klasztor, który powstał w wyniku przebudowy czterech sąsiadujących z kościołem kamienic.

[madohora]

Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty – zabytkowy kościół rzymskokatolicki sióstr prezentek znajdujący się przy ulicy św. Jana 7 w Krakowie ze znajdującym się w nim cudownym Obrazem Matki Bożej Świętojańskiej.

[madohora]

Według tradycji kościół ten ufundował Piotr Włostowic w pierwszej połowie XII wieku. Kościół był wzmiankowany w księgach miejskich po raz pierwszy w 1308 roku początkowo jako filialny – należący do archiprezbiterów z kościoła Mariackiego. W 1325 roku został kościołem parafialnym. Został gruntownie przebudowany w połowie XVII wieku. Był ponownie konsekrowany w roku 1659.

W 1715 roku kościół został podarowany przez biskupa Kazimierza Łubieńskiego zgromadzeniu sióstr prezentek. Po przeprowadzce sióstr do kościoła w latach 1715-1723, architekt Kacper Bażanka dokonał jego kolejnej przebudowy.

[madohora]

Na fasadzie kościoła widnieje obraz Matki Boskiej Łaskawej pochodzący z XIX wieku.

W 2015 roku, podczas przeprowadzanych prac konserwatorskich fasady, dokonano jej przemalowania. Nastąpiła wówczas zmiana kolorystyki fasady z białej na intensywnie różową. Zmiana ta nawiązuje do barokowej kolorystyki fasady.

[madohora]

W ołtarzu głównym pochodzącym z 1730 znajduje się obraz Matki Boskiej Świętojańskiej według tradycji przywieziony z Hiszpanii przez księcia Stanisława Radziwiłła. Po bokach znajdują się posągi św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty patronów kościoła. Po obu stronach ołtarza zawieszone są wota: polska karabela, turecka szabla z XVII wieku oraz dwie pary żelaznych kajdan z łańcuchami z XVIII wieku. Pozostawił je tutaj wybawiony z ciężkiej niewoli więzień. Od tego momentu obraz słynący cudami zaczęto nazywać Matką Boską od wykupu niewolników lub Matką Wolności. 9 maja 1965 arcybiskup Karol Wojtyła ukoronował postacie Matki Boskiej z Dzieciątkiem ze świętojańskiego wizerunku.
Ołtarze boczne są z okresu późnego baroku, wykonano je przed 1748 rokiem.
Polichromię sklepienia wykonał w 1959 roku Edward Mytnik, zastąpiła ona wcześniejszą z lat 20. XX wieku, którą zaprojektował i wykonał Zygmunt Milli.
W pomieszczeniach dawnej zakrystii kościelnej urządzono w 1998 roku według projektu Czesława Dźwigaja kaplicę, w której złożono szczątki założycielki zgromadzenia prezentek Sługi Bożej Matki Zofii Czeskiej.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Marka - był fundowany przez Bolesława Wstydliwego dla sprowadzonych z Pragi zakonników reguły św. Augustyna, których w Polsce zwano markami od imienia patrona kościoła lub rogaczami od kształtu kapeluszy noszonych przez zakonników. Charakterystyczne były dla nich również białe habity z czerwonym sercem i krzyżem rycerzy Ziemi Świętej. Zakon bowiem powstał w Rzymie w XIII wieku i miał wspierać rycerzy wyruszających na wyprawy krzyżowe. Ostatni z krakowskich zakonników tej reguły zmarł w 1807 roku i od tego czasu kościół należy do księży emerytów, którzy przeprowadzili się tutaj z klasztoru Duchaków.

[madohora]

Świątynię w 1263 roku ufundował książę Bolesław Wstydliwy. Pod koniec trzynastego stulecia wzniesiono ceglane prezbiterium, zakończone prostą ścianą. W ciągu XV wieku wybudowano trzynawowy halowy korpus. Wygląd kościoła ulegał zmianom, które byłby wynikiem restauracji budowli po kolejnych pożarach (1494, 1528, 1589, 1724). W drugiej dekadzie XVII wieku wybudowano przy kościele wieżę i przylegającą do niej kruchtę, a do połowy tegoż stulecia dokonano barokizacji wnętrza. W zasadzie od czasu modernizacji prezbiterium, wykonanej w 1647 r., wygląd kościoła nie ulegał większym zmianom, przeprowadzane były jedynie prace konserwatorskie.

[madohora]

Kościół św. Marka – zabytkowy, gotycki kościół rzymskokatolicki na rogu ul. Sławkowskiej i ul. św. Marka w Krakowie.

[madohora]

Bolesław V Wstydliwy sprowadził, przed 1263 rokiem, z Pragi, zakonników reguły św. Augustyna. Od imienia patrona kościoła zakonników nazwano markami, a od kształtu noszonych przez nich kapeluszy — rogaczami. Pełna ich nazwa brzmi: Ordo Canonicorum Regularium Mendicantium S. Mariae de Metro de Poenitentia Sanctorum Martyrum. Jak podaje Jan Długosz, kościół rozpoczęto budować w 1263, a pierwsza wzmianka pisana dotycząca "klasztornego kościoła pw. św. Marka Ewangelisty, przynależącego do zakonu Augustianów tzw. Marków od pokuty i umartwienia", pochodzi z 1295. Przeżywał cztery wielkie pożary (w 1494, 1528, 1589, 1724) i po każdym wciąż odbudowywany, zmieniał nieco swój wygląd. Gdy w 1807 zakon został skasowany przez rząd austriacki — do klasztoru przeniesiono z kościoła św. Marcina dom księży emerytów. Do naszych czasów dotrwał jako gotycki z wczesnobarokowym wnętrzem. Badania prowadzone podczas ostatnich prac konserwatorskich potwierdziły dwa etapy budowy: prezbiterium jest najstarszą częścią kościoła, a korpus sklepiony beczkowo dobudowany pod koniec XV w. W latach 1936-1938 część klasztoru od strony ul. Sławkowskiej zburzono i przebudowano na sklepy. W 1972-1974 kościół poddano gruntownej restauracji.

[madohora]

Na zewnętrznej ścianie prezbiterium, od ul Sławkowskiej, znajduje się kopia (wykonanej ok. 1500) Golgoty: gotycki krzyż z Chrystusem oraz figury Matki Boskiej Bolesnej i św. Jana Ewangelisty. Pierwotnie ta rzeźba wisiała w tęczy kościelnej i według tradycji miała przemówić do bł. Michała Giedroycia, który jest pochowany przy ołtarzu głównym. Do nawy południowej przylega kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej, w której ołtarzu mieści się cudowny obraz Madonny.
Drewniany ołtarz główny wykonano około 1618 roku w warsztacie snycerza Baltazara Kuncza. Figura Anioła między prezbiterium a nawą główną jest dziełem Baltazara Fontany lub artysty z kręgów oddziaływania Fontany. W kościele znajduje się również ambona w kształcie serca z krzyżem. Emblemat taki był symbolem zakonu marków, którzy nosili go na habicie.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

I jeszcze na chwil wrócimy ...

[madohora]

KOŚCIÓŁ MARIACKI ZDJĘCIE Z 1903 ROKU

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Historia kościoła:
Nie jest znana precyzyjna data rozpoczęcia budowy kościoła św. Katarzyny, pewny jest fakt, że prace przy wznoszeniu prezbiterium trwały już w roku 1363, z którego pochodzi zachowana kopia dokumentu fundacyjnego pod budowę świątyni, wystawiona przez króla Kazimierza III Wielkiego w miejsce wcześniejszego dokumentu zniszczonego podczas pożaru. Po kilkunastu latach budowy, w roku 1378 miała miejsce konsekracja prezbiterium i krużganków.

Wzniesienie prezbiterium można rozpisać na dwa etapy. Pierwszy rozpoczął sie w latach 40-tych czternastego stulecia, położono wtedy fundamenty pod planowany kościół halowy, wzniesiono pięcioboczną apsydę, przylegające do niej przęsło do pełnej (obecnej) wysokości, trzy kolejne przęsła prezbiterium wymurowano do wysokości okien, powstała wtedy również ściana łuku tęczy i fragment wschodniej ściany nawy południowej. Być może wtedy nastąpił wspomniany wcześniej pożar, w czasie którego spłonął pierwotny dokument fundacyjny. W związku z pożarem nastąpiła przerwa w pracach, które były kontynuowane po 1363 roku i w rezultacie do roku 1378 wymurowano do końca prezbiterium.

Na koniec wieku XIV i pierwsze dekady wieku XV przypada budowa okrojonej wersji korpusu świątyni, zakończona przed rokiem 1426. Okrojonej, bowiem zachowane fundamenty dowodzą, że budowniczowie zamierzali wznieść korpus dłuższy o jedno przęsło (przeszło 12 metrów), nie powstały również dwie strzeliste wieże, które miały flankować zachodnią fasadę kościoła. W ogóle wykonanie całości korpusu świątyni, stoi w zupełnym przeciwieństwie do starannie wykonanego prezbiterium, co więcej: ściana zamykająca nawę główną została postawiona najpewniej jako tymczasowa, dość powiedzieć że nie przewidziano w niej głównego wejścia do kościoła, które znajduje się w takim miejscu w prawie każdej gotyckiej budowli sakralnej.

Historia wystawiła kościół św. Katarzyny na ciężkie próby. Już w roku 1443 na skutek... trzęsienia ziemi runęło sklepienie w prezbiterium. Obecnie istniejące sklepienie gwiaździste wykonano w trakcie prac remontowych w latach 1444-1450, najprawdopodobniej dzięki fundacji Jana Ligęzy. Świadczy o tym herb rodziny Ligęzów - Półkozic - powtarzający się na wszystkich zwornikach w prezbiterium.

Dopiero na początku XVI stulecia wymurowano sklepienie nawy głównej i skromny szczyt zachodniej fasady. Kościół ucierpiał bardzo w trakcie wylewu Wisły w roku 1534, a także w czasie nawiedzających go pożarów w latach: 1556, 1604, 1638. Pożar z roku 1556 spustoszył wnętrze, przyczynił się do zawalenia sklepienia w apsydzie, które spadając zniszczyło gotycki, szafowy ołtarz główny. W latach 1561-1562 dokonano renowacji świątyni, w trakcie tych pracy śmierć poniósł jeden z mistrzów murarskich pracujących przy odbudowie - Tomasz de Robore.

W roku 1631 odrestaurowano świątynię po raz kolejny, a także podwyższono o jedno piętro budynki klasztoru. Niestety okres bez większych kataklizmów trwał krótko - w okresie potopu szwedzkiego, kościół i zabudowania klasztorne, Szwedzi zamienili na szpital wojskowy, skład amunicji i stajnię.

Kolejne ciężkie czasy były następstwem drugiego trzęsienia ziemi, które na przestrzeni wieków dotknęło ten kościół. Wstrząsy sejsmiczne z 1786 roku uszkodziły sklepienia, a w dziesięć lat po tych wydarzeniach, ze względów bezpieczeństwa, okupacyjne władze austriackie rozkazały zamknąć kościół dla wiernych. W 1802 roku Austriacy zamienili świątynię na magazyn wojskowy, przy okazji dokonując dalszej dewastacji budowli.

Mimo tego, że w 1814 roku augustianie odzyskali kościół, znajdował sie on w fatalnej kondycji, pozostawał nieużytkowany i w rezultacie w 1827 Senat Wolnego Miasta Krakowa wydał decyzję o całkowitym zburzeniu kościoła i klasztoru augustianów (zakonnicy mieli przenieść się do kościoła św. Marka na ulicy Sławkowskiej).

Ostatecznie dzięki staraniom bpa Karola Skórkowskiego i Kaspra Wielogłowskiego, zdecydowano się na jego kosztowną restaurację. Biorąc pod uwagę jak wiele bezcennych zabytków architektury, zostało w Krakowie w pierwszej połowie XIX wieku rozebranych - tym razem kościół św. Katarzyny miał trochę więcej szczęścia. Powołany został specjalny fundusz przeznaczony na ratowanie bezcennego zabytku. Główne prace rozpoczęły się w 1852 roku, pod kierownictwem Karola Knausa. W 1864 roku odnowioną świątynię konsekrowano, ale prace remontowe były prowadzone (z przerwami), aż do wybuchu I wojny światowej. W latach 1904-1909 kierował nimi Sławomir Odrzywolski, a w latach 1910-1912 Franciszek Mączyński. W trakcie tych prac całkowicie od nowa wybudowano północną ścianę prezbiterium (tą bez okien), postawiono nowe filary w nawie głównej (też od północy), wykonano tymczasowe (istniejące do dziś) drewniane sklepienie nawy głównej. W tym też okresie powstały neogotyckie stalle do dla prezbiterium i niewielki chórek muzyczny ponad stallami. Z początku XX wieku pochodzą obecne pinakle i kamienna dekoracja rzeźbiarska, która jest przykładem stylu neogotyckiego.

Kasata zakonu augustianów w 1950, skutkowała pogorszeniem stanu kościoła, oddanego w użytkowanie grekokatolikom (kaplica św. Doroty). Reaktywowany w 1989 zakon augustianów, opiekuje się od tego czasu szczęśliwie zachowanym dla nas wspaniałym zabytkiem, który wraz z przyległym klasztorem, jest w trakcie ponownej konserwacji, której najnowszym akcentem jest wymiana posadzki w nawie głównej i nawach bocznych, zakończona w czerwcu 2007 roku.

Wygląd kościoła:
W swej obecnej postaci kościół św. Katarzyny to trójnawowa bazylika, powielająca w swej konstrukcji elementy krakowskiego systemu filarowo-skarpowego, składająca się z czteroprzęsłowego prezbiterium zakończonego pięcioboczną apsydą, oraz czteroprzęsłowego korpusu. Posiada pozbawioną wież fasadę, z wielkim, ostrołukowym oknem niesymetrycznie umiejscowionym, zakończoną trójkątnym, niezwykle skromnym szczytem ozdobionym blendami, brak natomiast w ścianie fasady, głównego wejścia do kościoła.

Z zewnątrz najbardziej zwraca uwagę piękny, smukły kształt prezbiterium, do którego budowy użyto cegły oraz kamienia.

Jedyne bezpośrednie wejście do kościoła, prowadzi z ulicy Skałecznej przez gotycką kruchtę południową, w całości pokrytą ciosową okładziną kamienną z laskowaniami. Wzniesiono ją na początku XV wieku, przebudowano po trzęsieniu ziemi z 1443 - powstało wtedy obecne sklepienie gwiaździste z ozdobnymi zwornikami w postaci herbu kardynała Zbigniewa Oleśnickiego.

Wejście przez kruchtę prowadzi do nawy południowej nakrytej sklepieniem krzyżowo-żebrowym, w zwornikach tego sklepienia umieszczono herb Lanckorońskich z Brzezia - Zadora. W nawie warto zwrócić uwagę na (licząc od prezbiterium):
- umieszczoną z prawej strony łuku tęczy drewnianą rzeźbę św. Rity da Cascia, wykonaną w czasie II wojny światowej według projektu Adolfa Szyszko-Bohusza.
- okazały, manierystyczny pomnik nagrobny kasztelana krakowskiego Wawrzyńca Spytka Jordana, wykonany przed 1603 rokiem. Półleżąca postać przedstawia zmarłego w otoczeniu członków rodziny.
- barokowy obraz wyobrażający koło śmierci (zawieszony dokładnie nad portalem prowadzącym do kruchty południowej), tematem tej kompozycji jest przedstawienie ulotności życia ludzkiego.
- obraz Matki Boskiej Kotwicznej (z 1647r.), zawieszony na końcu nawy nad wejściem do kaplicy św. Moniki. Matka Boża pokazana jest na nim jako wspomożycielka, która klęcząc przed Trójcą Świętą, podaje grzesznikowi symboliczną kotwicę zbawienia.

Z nawy południowej można dostać się do wspomnianej powyżej kaplicy św. Moniki, nazywanej także Węgierską. Kaplicę wybudowano na początku XV wieku z fundacji Ścibora ze Ściborzyc z przeznaczeniem na kaplicę grobową. Obecnie nakrywa ją gotyckie sklepienie żebrowe, wsparte na jednym ośmiobocznym filarze. W ołtarzu umieszczony jest obraz Matki boskiej Dobrej Rady i tylko w jej święto, które przypada 26 kwietnia, kaplica otwarta jest dla wszystkich.

Głównym akcentem nawy północnej jest potężny, wykonany z czarnego marmuru, barokowy ołtarz - pierwotnie znajdował się w kościele św. Michała

[madohora]

[madohora]

Kościół Przemienienia Pańskiego, Pijarów - ta przepiękna późnobarokowa świątynia, wzniesiona została w latach 1714-1727 na podstawie projektu Kaspra Bażanki, wybitnego architekta, autora wielu krakowskich budowli [m.in. kościoły OO. Pijarów na Pijarskiej i OO. Misjonarzy na Stradomiu, a także ogrodzenia przed kościołem św. Piotra i św. Pawła]. Pijarzy osiedlili się w Krakowie w 1654, zajmując się od tego czasu nauczaniem i organizowaniem szkół, starając się również wznieść własną świątynię, co w ówczesnych, ciężkich dla Krakowa czasach, nie było łatwe.

Wewnątrz budowli podziwiać można oryginalną dekorację sklepienia nawy głównej, która wyobraża jeszcze jedno piętro z niebem pełnym świętych i aniołów, jej autorem jest Franciszek Ekstein z Moraw. Wnętrze kościoła, zdobią także obrazy XVIII-wiecznych artystów: Szymona Czechowicza i Andrzeja Radwańskiego.

Fasada, dzieło Franciszka Placidiego powstała w latach 1759-1765, jest bezwieżowa złożona z trzech kondygnacji. Na kamiennej balustradzie fasady kościoła [dobudowanej również wg projektu Franciszka Placidiego] stoi marmurowe popiersie [z 1893] wybitnego reformatora szkół polskich oraz współautora Konstytucji 3 Maja - ks. Stanisława Konarskiego, a w prawym, wewnętrznym murze świątyni, zamurowane jest serce tegoż księdza.

[madohora]

[madohora]

JAK KRAKÓW TO I OBWARZANKI

[madohora]

PLAN KRAKOWA POWINIEN BYĆ NA POCZĄTKU ALE...

[madohora]

W opisie pocztówki pochodzącej z 1903 roku znajdowało się takie zdanie "Kraków, restauracja warszawska z grotą i wodospadem, niestety nie udało mi się ustalić gdzie mieściła się ta restauracja

[madohora]

W Chęcinach: ruiny zamku, ołtarz w kaplicy, groby pod kaplicą, łomy marmuru.

[madohora]

W Olkuszu kościół, kapliczka Świętego Jana Kantego, szczątki kopalń, rzeka Baba

[madohora]

Mniej może malownicza, lecz Więcej intere sująca pod względem etnograficznym jest wy cieczka koleją nadwiślańską do Ciechanowa, stamtąd piechotą na Przasnysz, Myszyniec, Ostrołękę, Łomżę, Ostrów, Wyszków, Pułtusk, Serock, Jabłonnę do Warszawy.

[madohora]

Byłam swego czasu w Jabłonnej. Dzisiaj jest tam lekko zaniedbany park. Widzę w Wiki, że pałac wyremontowany i przeznaczony na Urząd Gminy. Ja byłam ileś lat temu to tez był zaniedbany. Może i park wygląda inaczej.

[madohora]

Dodatkowy plus, że można tam dojechać autobusem miejskim z Warszawy.

[madohora]

Wycieczka trwa 16 dm, przebywa się w niej koleją wiorst 103, piecholą 272, razem 375 wiorst. Połowa drogi w Łomży

[madohora]

Na szczególną zasługują uwagę: W Ciecha nowie: ruiny zamku, grodzisko nad Lydynią, kościół farny i augustjanów

[madohora]

W Opinogórze nagrobek Wincentowej Krasińskiej

[madohora]

Grób Zygmunta Krasińskiego

[madohora]

Rostków miejsce urodzenia św. Stanisława Kostki

[madohora]

W Przasnyszu kościół. Puszcza i wsie kurpiowskie.

[madohora]

W Myszyńcu kościół. Puszcza ostrołęcka, pole bitwy, kościoły

[madohora]

W Łomży: kościół farny, nagrobki z XVI i XVII wieku, klasztor kapucynów, grób Jakuba Wagi, brzegi Narwi.

[madohora]

W Ostrowiu kościół.

[madohora]

W Wyszkowie w kościele sprzęty, kielich Gamrata.

[madohora]

W Pułtusku w kolegjacie nagrobki biskupów, sprzęty kościelne, kościół benedyktynów, ratusz, zamek.

[madohora]

W Serocku: połączenie Bugu z Narwią, kościół

[madohora]

Ciekawy szlak przedstawia wycieczka nad Gopło. Koleją wiorst 122, statkiem 144, piechotą 208, razem 477; połowa marszruty w Koninie.

[madohora]

Wyjazd z Warszawy statkiem do Czerwiń ska, a dalej do Włocławka, ztamtąd piechotą na Brześć Kujawski, Lubraniec, Orle, Bronisze w, Goplo, Ślesin, Bieniszew, Kazimierz Biskupi, Ląd, Konin, Koło, Łęczycę do Kutna, skąd koleją do Warszawy

[madohora]

w Czerwińsku: opactwo kanoników lateraneńskich, szczątki por talu, gotycka dzwonnica

[madohora]

we Włocławku: katedra (pomnik Bnińskiego, sprzęty, aparaty), kościoły: farny, reformatów i św. Witalisa, spichrze, pałac biskupi

[madohora]

w Brześciu: brzegi Zgłowiączki, ratusz, kościoły: farny i dominikański;

[madohora]

w Lubrańcu w kościele tablica erekcyjna Lubrańskich, sprzęty z emaljami

[madohora]

Orlę, jezioro Głuszyńskie

[madohora]

Broniszew, jezioro Gopło

[madohora]

Ślesin, jeziora: Ślesińskie, Miko- rzyńskie, Pątnowskie, Gosławickie, Bieniszewskie

[madohora]

Bieniszew: klasztor kamedułów

[madohora]

w Kazimierzu: kościół farny (szczątki romańszczyzny), klasztor bernardynów, łąka, gdzie zamordowano Patkula

[madohora]

JAN REINHOLD PATKUL

[madohora]

Ląd: opactwo cystersów (malowidła ścienne, rzeźby, organy, konfesjonały

[madohora]

Konin: fara, nagrobki, słup drogowy

[madohora]

Koło: ruiny zamku, kościół farny i bernardynów

[madohora]

Dąbie; Łęczyca: ruiny zamku, kościół farny: nagrobki i sprzęty, kościoł bernardynów, archikolegjata

[madohora]

w Tumie (romarńszczyzna), wieże i portale

[madohora]

Bardzo malowniczą jest ta wycieczka na dni 14. Koleją wiorst 824, piechotą 136, razem 461. W połowie wycieczki, licząc na czas, leży Lublin Wyjazd koleją nadwiślańską do Garbatki. Ztamtąd pieszo na Czarnolas, Zwoleń, Janowiec, Kazimierz, Nowo-Aleksandrję, Nałęczów do Lu blina. Ztąd koleją do Parczewa, piechotą do Białej, ztamtąd koleją do Siedlec i do Warszawy

[madohora]

Bardzo malowniczą jest ta wycieczka na dni 14. Koleją wiorst 824, piechotą 136, razem 461. W połowie wycieczki, licząc na czas, leży Lublin Wyjazd koleją nadwiślańską do Garbatki. Ztamtąd pieszo na Czarnolas, Zwoleń, Janowiec, Kazimierz, Nowo-Aleksandrję, Nałęczów do Lu blina. Ztąd koleją do Parczewa, piechotą do Białej, ztamtąd koleją do Siedlec i do Warszawy.

[madohora]

Rzeczy godne widzenia: w Czarnolesie: kapliczka na miejscu domu Kochanowskiego, pamiątki po nim, obelisk na miejscu lipy;

[madohora]

Tak było w 1904 roku a tak jest dzisiaj:

[madohora]

Czarnolas – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie zwoleńskim, w gminie Policzna na Równinie Radomskiej.

[madohora]

W 1519 roku miejscowość należała do rodu szlacheckiego Kochanowskich herbu Korwin. Połowa wsi była własnością sędziego Piotra Kochanowskiego, a druga połowa należała do jego brata Filipa. Synem tego pierwszego był słynny poeta Jan Kochanowski, który wraz z braćmi odziedziczył posiadłość w 1559. Oryginalny dworek Jana Kochanowskiego wzniesiony przez niego w 1560 roku spłonął w 1720. W drugiej połowie XVIII wieku Czarnolas został zakupiony za 90 tys. złotych polskich przez księcia Józefa Aleksandra Jabłonowskiego. Teresa Jabłonowska włączyła zachowane ruiny spalonego dworu Jana Kochanowskiego w mury wzniesionej przez nią w 1830 roku kaplicy. W 1789 roku posiadłość za 200 tys. złotych odkupił Kazimierz Raczyński, a po nim właścicielami był ród Lubomirskich oraz ponownie Jabłonowskich. W 1827 roku w miejscowości znajdowało się 35 domów z 232 mieszkańcami. Według spisu powszechnego z 1867 roku wieku mieszkało w niej 666 mieszkańców w 50 domach. Wieś dzieliła się na dwie części; część dworską liczącą 5387 morg powierzchni oraz część włościańską o powierzchni 857 morg. W 1880 roku pracę o wsiach Zwoleń, Sycyna i Czarnolas pt. Kolebka, dom i grób Jana Kochanowskiego napisał polski historyk Jan Rymarkiewicz.

[madohora]

We wsi znajduje się Muzeum Jana Kochanowskiego w Czarnolesie, które mieści się w murowanym dworze Jabłonowskich, pochodzącym z XIX wieku. Tam gdzie rosła słynna lipa, wspomniana w utworach poety, stoi pamiątkowy obelisk. Pierwsza ekspozycja została otwarta w 1961 r. Obecna ukazuje życie i twórczość Jana Kochanowskiego na tle epoki. Przed dworkiem znajduje się pomnik poety wykonany w 1980 r. przez Mieczysława Weltera. Na miejscu posiadłości sławnego poety znajduje się obecnie park z neogotycką kaplicą wzniesioną w latach (1826-1846).

[madohora]

We wsi znajduje się Muzeum Jana Kochanowskiego w Czarnolesie, które mieści się w murowanym dworze Jabłonowskich, pochodzącym z XIX wieku. Tam gdzie rosła słynna lipa, wspomniana w utworach poety, stoi pamiątkowy obelisk. Pierwsza ekspozycja została otwarta w 1961 r. Obecna ukazuje życie i twórczość Jana Kochanowskiego na tle epoki. Przed dworkiem znajduje się pomnik poety wykonany w 1980 r. przez Mieczysława Weltera. Na miejscu posiadłości sławnego poety znajduje się obecnie park z neogotycką kaplicą wzniesioną w latach (1826-1846)

[madohora]

w Zwoleniu: kaplica Kochanowskich, pomnik Jana

[madohora]

ZWOLEŃ

[madohora]

w Janowcu ruiny zamku, w kościele pomnik Tarłów.

[madohora]

W Kazimierzu: sady, łomy kamienia, domy w rynku i na ulicy Senatorskiej, kościół (organy, stalle, obrazy), ruiny zamku, kościoły: św. Anny, reformatów (groby), synagoga, wąwozy za miastem.

[madohora]

Bochotnica: dolina rzeki, ruiny zamku.

[madohora]

BOCHOTNICA

[madohora]

Nowo-Aleksandrja: świątynia Sybilli, kościół, park, zbiory Instytutu Agronomicznego, Domek gotycki

[madohora]

Nowo Aleksandria to dzisiejsze PUŁAWY

[madohora]

Nałęczów—zakład

[madohora]

NAŁĘCZÓW

[madohora]

Lublin: katedra (chrzcielnica, nagrobki poetów, obrazy); kościoły: dominikanów, karmelitów, kapucynów, wizytek i św. Ducha, pomnik Unji, Bramy: Krakowska i Grodzka, wieża Trynitarska, dom Sobieskich, trybunał, semina- rjum, kościół na Czwartku.

[madohora]

W Lublinie byłam tylko kilka godzin i to służbowo. Miasto zrobiło na mnie ogromne wrażenie ale niestety miałam za mało czasu na zwiedzanie

[madohora]

LUBLIN

[madohora]

Biała: zamek radziwiłłowski, kościół (szaty kościelne).

[madohora]

Janów: grób Naruszewicza.

[madohora]

Siedlce: kościół, pałac, ogród, ratusz.

[madohora]

Bardzo ciekawą a rzadko wykonywaną jest wycieczka do pojezierza w Suwalszczyznę na dni 14, koleją wiorst 472, piechotą 157, razem 629. Rzeczy do Suwałk.

[madohora]

Wyjazd z Warszawy koleją petersburską do Białegostoku, następnie do Grajewa. stamtąd piechotą na Rajgród, Augustów, Suwałki, Wigry, Sejny, Sopoćkinie, Grodno i powrót koleją do Warszawy.

[madohora]

W Białymstoku żyje się zupełnie inaczej niż na Śląsku czy w Warszawie. Wolniej, bez nerwów, bez pośpiechu nie to co u nas

[madohora]

w Białymstoku: pa łac, fabryki, kościół famy,

[madohora]

w Rajgrodzie: jezioro, kościół.

[madohora]

RAJGRÓD

[madohora]

Dalej kanał Augustowski, jezioro Augustowskie, kościół w Augustowie

[madohora]

w Suwałkach: kościół farny, ogród, cmentarz, pod Suwałkami Szwajcarja, dalej Surpiły, (jeziora), piłokalnia (grodzisko zamkowe).

[madohora]

Wigry: jezioro, klasztor kamedułów;

[madohora]

Sejny: katedra,

[madohora]

Sopoćkinie; Grodno: tara, dom Batorego, zamek, kościół na Kołoży, kościół Bernardynów, most kolejowy, brzegi Niemna, wycieczka statkiem do Poniemunia, dom Orzeszkowej.

[madohora]

Dla osób dobrze wytrenowanych w chodze niu nadaje się bardzo wycieczka na dni 17, ko leją wiorst 300, piechotą 332, razem 632. Połowa czasu wycieczki w Pilicy.

[madohora]

Wyjazd koleją wiedeńską z Warszawy do Skierniewic, ztamtąd piechotą do Rawy, Toma szowa, Wolborza, Piotrkowa. Kolejką wąskoto rową do Sulejowa, ztąd pieszo brzegami Pilicy na Przedbórz, Koniecpol, Szczekociny, Żarnowiec do Pilicy: Dalej na Wolbrom, Miechów, Działo szyce, Wiślicę, Pińczów do Kielc, zkąd koleją do Warszawy.

[madohora]

Godniejsze widzenia rzeczy w Skierniewicach: kościół, nagrobek Ostrowskiego, posąg N. Maryi Panny z przed pałacu, park; w Rawie: baszta zamkowa, kolegjum jezuickie, w kościele augustja- nów: chrzcielnica i chór.

[madohora]

W Tomaszowie fabryki tkackie

[madohora]

w Wolborzu: kościół i b. pałac biskupi.

[madohora]

W Piotrkowie kościoły: farny (wieża), pijarski (al fresco), bernardyński (krata od ulicy), domini kański (obrazy), b. zamek królewski (okna)

[madohora]

Sulejów: łomy kamienia wapiennego, piece wapienne.

[madohora]

Na drugim brzegu Pilicy: Opactwo cystersów (zabytki architektury romańskiej, rzeźby ołtarzowe);

[madohora]

Przedbórz: rynek, kościół, obręcz pręgierza przy wieży

[madohora]

Koniecpol: rzeźby w kościele, ławki, konfesjonały, organy, pomnik hetmana Koniecpolskiego

[madohora]

KOIECPOL

[madohora]

Dzieje tego miasta związane są z rodem Koniecpolskich. Prawa miejskie otrzymały w 1443 roku od króla Władysława Warneńczyka. Przy rynku zachował się dom mieszczańskie z XVII wieku.

[madohora]

[madohora]

Obelisk:
ADAM CHMIELOWSKI
ŚWIĘTY BRAT ALBERT

Obelisk znajdujący sie na skwerku ul. Partyzantów i Kościelnej został odsłonięty w lipcu 1991r. dla uczczenia kanonizacji Brata Alberta. Tu w latach 1835 - 1879 stał szpital miejski, w którym leczył rany powstaniec roku 1863 Adam Chmielowski Św. Brat Albert ojciec ubogich i nędzarzy.

[madohora]

[madohora]

Do ciekawych zabytków Koniecpola należy Kościół Świętej Trójcy z XVII wieku. Zamiar wzniesienia świątyni w Koniecpolu podjęty został przez hetmana Stanisława Koniecpolskiego z chwilą otrzymania buławy polnej. Budowa jednak rozpoczęła się
dopiero w 1633 roku, gdyż hetman Stanisław Koniecpolski w czasie wyprawy wojennej w 1620 roku dostał się do niewoli, z której powrócił w roku 1623. Kościół pod wezwaniem św. Trójcy to budowla wczesnobarokowa. Zbudowany został
częściowo z cegły, a częściowo z kamienia cisowego, podobnie jak gzymsy wewnątrz i na zewnątrz kościoła. Świątynię zbudowano na rzucie prostokąta z prezbiterium zamkniętym ścianą prostą. Kościół posiada sklepienia kolebkowe, nad krzyżem transeptu - sklepienie kopulaste, natomiast w zakrystii kolebkowo - krzyżowe. Wokół kościoła biegnie mur z ozdobną bramą wraz z dzwonnicą i zegarnicą - umieszczonymi w narożach prostokąta od strony frontu

[madohora]

KOŚCIÓŁ W KONIECPOLU

[madohora]

[madohora]

OŁTARZ GŁÓWNY POCHODZĄCY PRAWDOPODOBNIE Z XVII WIEKU

[madohora]

[madohora]

XIX - wieczna kopia obrazu Henryka Potockiego z XVII wieku przedstawiająca hetmana Stanisława Koniecpolskiego na koniu. W prawym dolnym rogu płótna umieszczony jest monogram H.P. (Henryk Potocki) jako tego, który pierwszy namalował portret hetmana, a nieco na prawo widnieje monogram C.N. (prawdopodobnie Cyprian Norwid) z datą 1841 rok.

[madohora]

[madohora]

Symboliczny nagrobek hetmana Stanisława Koniecpolskiego w formie sarkofagu z rzeźbą leżącego rycerza, wystawiony przez Henryka Potockiego

[madohora]

[madohora]

Zbliżenie na Epitafium. Zwróćcie uwagę, na napis tam pisze nie KONECPOLSKI A

KONIEC=POLSKI

[madohora]

Szczekociny: pole bitwy, kościół.

[madohora]

Żarnowiec: furta gotycka w kościele z herbem Szydłówieckich.

[madohora]

Pilica: zamek, kolegjata: nagrobki, facjata z herbami, sprzęty kościelne, klasztor re formatów, nagrobki, źródła Pilicy za miastem około osady Czarny las.

[madohora]

Smoleń: ruiny zamku, studnia;

[madohora]

Działoszyce: kościoły;

[madohora]

Wiślica: kolegjata, tablica erekcyjna Kazimierza Wielkiego, dzwonnica.

[madohora]

Pińczów: łomy kamienia, klasztor paulinów, brzegi Nidy

[madohora]

A na taką wycieczkę jak proponowana niżej chętnie bym się wybrała. Tym bardziej, że w Łodzi mam gdzie zanocować więc wyprawa bez większych problemów i kosztowałaby mnie tylko bilet na pociąg (autobus)

[madohora]

Nie rozumiem dlaczego jakoś nie mam żadnych zdjęć z Łodzi i z Kalisza.

[madohora]

Interesująca ze względu na nową kolej. 14 dni. Koleją wiorst 451, piechotą 168, razem 619. Połowa wycieczki w Wieluniu.

[madohora]

Wyjazd z Warszawy koleją kaliską do Lo dzi, na drugi dzień również koleją do Kalisza. Stamtąd na Opatówek, Iwanowice do Sieradza, Wielunia, Brzeźnicy, Częstochowy i powrót do Warszawy.

[madohora]

w Lodzi fabryki, kościół N. M. P., św. Krzyża, Helenów;

[madohora]

w Lodzi fabryki, kościół N. M. P., św. Krzyża, Helenów

[madohora]

w Kaliszu: park, kościół św. Józefa (tryptyk), kościół św. Mikołaja (obrazy), klasztory: bernardynów, reformatów (kaplica żołnierska), franciszkanów (sklepienia, ambona), ewangelicki (nagrobek pry masa Karnkowskiego), wycieczka na Zawodzie, grodzisko.

[madohora]

W Opatówku: grób generała Zajączka.

[madohora]

W Iwanowicach miejsce urodzenia Kordeckiego.

[madohora]

W Sieradzu grodzisko w widłach Warty i Żegli- ny, kolegjata: stalle, tablica Kraszewskiego, rzeźba św. Anna, monstrancje, kielichy; kościół dominikanów (rzeźba Zdjęcie z Krzyża XV w.). Rzeźba z zamku nad domem przy wjeździe od strony Lodzi.

[madohora]

Wieluń: ratusz, fara (nagrobki, obrazy, kielichy, ambona), klasztory: augustjanów, pau linów, reformatów (al fresco ), pijarów.

[madohora]

Działoszyn: brzegi Warty.

[madohora]

Brzeźnica: miejsce urodzenia Długosza, u fary misa brązowa, relikwjarz.

[madohora]

Wytrawni piechurowie mogą się wybrać na tę wycieczkę na 16 dni. Wiorst koleją 475, stat kiem 35, piechotą 239, razem 749. Połowa marsz ruty w Biłgoraju.

[madohora]

Wyjazd z Warszawy koleją nadwiślańską do Ostrowca, ztamtąd piechotą na Opatów, Ujazd do Sandomierza. Następnie statkiem do Annopola, dalej piechotą na Modliborzyce, Janów, Frampol, Biłgoraj, Zamość, Krasnystaw do Rejowca, zkąd koleją do Chełma i z powrotem do Warszawy.

[madohora]

Opatowie brama miejska, w kolegjacie: wieża romańska, nagrobki Szydłowieckich, stalle, pergaminy i sprzęty, kościół bernardynów.

[madohora]

Ujazd: ruiny zamku Krzyżtopór.

[madohora]

Zrobił na mnie niesamowite wrażenie ale przepełnione bardzo złymi emocjami

[madohora]

KRZYŻTOPÓR

[madohora]

UJAZD

[madohora]

Ossolin: ruiny zamku, kapliczka Be- tleem.

[madohora]

OSSOLIN

[madohora]

Klimontów: klasztor dominikanów, kolegjata: portrety.

[madohora]

KLIMONTÓW

[madohora]

W Sandomierzu: brama Opatowska, ratusz, katedra, kościoły: św. Jakóba (portal, nagrobek ks. Adelajdy), św. Pawła, św. Józefa, klasztor benedyktynek, góry pieprzowe. Ze statku widok na Sandomierz, ujście Sanu, Zawichost, Słupia, Rachów, Modliborzyce, Janów, Frampol

[madohora]

SANDOMIERZ

[madohora]

Biłgoraj: fara, starostwo.

[madohora]

Zamość: bramy twierdzy, ratusz, kolegjata: groby Zamoyskich, obrazy, nagrobki Szymonowicza i Birkowskiego

[madohora]

ZAMOŚĆ

[madohora]

Krasnystaw: ruiny zamku (więzienie arcyksięcia Maksymiljana), staw, Wieprz, fara, kościół jezuicki

[madohora]

KRASNYSTAW

[madohora]

Chełm: wzgórza kredowe, kościoły, muzeum przy soborze.

[madohora]

CHEŁM

[madohora]

Bardzo ciókawą pod względem etnograficz nym jest ta wycieczka na 14 dni; wiorst koleją 191, statkiem 50, piechotą 216, razem 457, poło wa czasu wycieczki we Włocławku.

[madohora]

Wyjazd z Warszawy koleją kaliską do Ło wicza, ztamtąd piechotą na Gąbin, Goslynin, Płock, dalej statkiem do Włocławka, znów pie chotą do Lipna, Skępego, Sierpca, Mławy, zkąd koleją do Warszawy.

[madohora]

Łowicz: kolegjata, pomniki prymasów, sprzęty kościelne, obrazy, kościoły: pijarów, św. Ducha, miejsce po zamku, ratusz, gmachy po-misjonarskie. Typy ludowe w księstwie łowickiem

[madohora]

Kiernozia, Gąbin — budowle drewniane, synagoga;

[madohora]

Gostynin: kościół parafialny, kościół ewangelicki w b. zamku, gdzie więziono Wasyla Szujskiego.

[madohora]

Płock: katedra, skar biec, kaplica królewska, kościół reformatów.

[madohora]

Lipno: kościół parafjalny (rohbau), wielki ołtarz, szafa.

[madohora]

Skępe: klasztor bernardynów z cudownym posągiem Najśw. Maryi Panny (ścia ny al fresco ), grodzisko.

[madohora]

SKĘPE

[madohora]

Mława: ratusz, kościół parafjalny.

[madohora]

Dla dobrych piechurów nadaje się ta wy cieczka na 14 dni. Wiorst koleją 88, statkiem 40, piechotą 216, razem 354. Połowa wycieczki w Radomiu.

[madohora]

Z Warszawy piechotą na Grójec, Nowe Miasto, Opoczno, koleją do Końskich, Skarżyska, dalej na Szydłowiec, Radom, Kozienice, statkiem do Mniszewa, piechotą do Góry Kalwarji i kolejką powrót do Warszawy.

[madohora]

Raszyn—pole bitwy, pomnik;

[madohora]

RASZYN

[madohora]

Tarczyn kościół;

[madohora]

TARCZYN

[madohora]

Grójec: kościół farny, chrzcielnica, folwarczek, miejsce urodzenia Skargi. Belsk z grobem Kozietulskiego,

[madohora]

GRÓJEC

[madohora]

Mogielnica, Nowe Miasto: klasztor kapucynów, zakład, Pilica, Odrzywół.

[madohora]

Drzewica: ruiny zamku, kościół gotycki

[madohora]

Opoczno: chrzcielnica, nagrobki, dom Esterki;

[madohora]

OPOCZNO

[madohora]

Końskie: kościół (szczątki romańszczyzny), pałac Małachowskich.

[madohora]

Szydłowiec: łomy piaskowca, zamek, kościół z rzeźbami;

[madohora]

Radom: fara, (wieża) kościół bernardynów, ogro dy, nowy kościół. Jedlnia. Puszcza kozienicka,

[madohora]

Kozienice: pomnik na pamiątkę urodzenia się tu Zygmunta Starego. Nizina kozienicka (żyzne po wiśle). Mniszew, ujście Pilicy

[madohora]

Czersk — ruiny zamku,

[madohora]

Góra Kalwarja: kościoły, kaplica św. Antoniego

[madohora]

[madohora]

Park pałacowy z 1. połowy XIX wieku[7] o charakterze krajobrazowym, usytuowany u podnóży i na stoku wzgórza Compel. Drzewostan parku jest bogaty gatunkowo i zróżnicowany wiekiem. Drzewa, wśród których przeważają świerki, buki, jesiony i klony, rosną w zgrupowaniach zwartych i luźnych. Wśród nich znajduje się 6 pomników przyrody, w tym 2 sosny wejmutki o obwodzie w pierśnicy 310 cm, lipa drobnolistna o obwodzie 470 cm, klon jawor o obwodzie 340 cm, wiąz górski o obwodzie 320 cm i dąb szypułkowy o obwodzie 310 cm.

[madohora]

Do historycznej zabudowy wsi zalicza się także dom rodziny Konhauzerów (nie wpisany do rejestru zabytków), dawny dom żydowski, wybudowany w latach 80. XIX wieku z charakterystyczną wieżyczką, umożliwiającą w czasie Sukkot biesiadowanie pod gołym niebem na pamiątkę wyprowadzenia z Egiptu i okresu pobytu na pustyni.

[madohora]

kościół parafialny pw. św. Wawrzyńca i św. Kazimierza Królewicza wzniesiony w latach 1886–1889, plebania z przełomu XIX i XX wieku oraz pozostałości starego cmentarza kościelnego

[madohora]

cmentarz rzymskokatolicki z połowy XIX wieku z grobami legionistów–uczestników I wojny światowej

[madohora]

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

Około 1927 roku Oddział Górnośląski Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego wyznakował dwa szlaki turystyczne ze stacji kolejowej Rajcza, tj. szlak czerwony na Wielką Rycerzową przez Hutyrów oraz szlak zielony na Muńcuł doliną Ujsoły przez Szczytkówkę[8]. Odcinki tych szlaków, które biegły przez Rajczę nie są obecnie wyznakowane; szlak czerwony zaczyna się przy stacji Rycerka w Rycerce Dolnej, a szlak zielony biegnie od ul. Danielki w Ujsołach.

[madohora]

[madohora4]

Rajcza dw. PKP – Schronisko PTTK na Hali Boraczej – Prusów – Żabnica
szlak turystyczny żółty Rajcza dw. PKP – Nickulina – Redykalny Wierch – Schronisko PTTK na Hali Lipowskiej – Schronisko PTTK na Hali Rysiance – Romanka

[madohora4]

[madohora]

RAJCZA TOR KOLEJOWY DO ZWARDONIA 1927

[madohora]

[madohora]

Ujsoły – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie żywieckim, w gminie Ujsoły. Miejscowość jest siedzibą gminy Ujsoły. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bielskiego.

[madohora]

Wieś Ujsoły położona jest w południowej części województwa śląskiego, w Beskidzie Żywieckim, przy ujściu Bystrej do Wody Ujsolskiej. Pola i zabudowanie miejscowości znajdują się w dolinie Wody Ujsolskiej i dolnej części Bystrej, oraz na zboczach Wilczego Gronia, Kiczory, Hutyrowa, Urówki, Muńcuła i Kotelnicy, na wysokości około 540-600 m n.p.m

[madohora]

[madohora]

Nazwa wsi zawdzięczają swoją nazwę pierwszym osadnikom. Jak podaje legenda – widząc w dolinie rzekę zawołali "Uj-Sol" co znaczyło "Wielka Soła". W rzeczywistości nazwa pierwotnie brzmiała Usoły, o czym wspomina Andrzej Komoniecki w swym "Dziejopisie Żywieckim": "...a Usoły że od rzeki Soły zasadzona wieś...". Przedrostek "uj" to zniekształcenie węgierskie, (Uj-Soły to węg. Nowe Soły) powstałe w czasie zaboru austriackiegO

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Bęściów część wsi
0073507 Danielka przysiółek
0073513 Do Hutyrów część wsi
0073520 Do Krzoski część wsi
0073536 Do Tanistry część wsi
1003704 Kręcichłosty przysiółek
0073542 Stawiska przysiółek
0073559 Za Borem część wsi

[madohora]

W 1860 została założona szkoła trywialna. Drewno na budowę i 5 sąg drewna na pniu na opał przekazał właściciel Żywca Albrecht Fryderyk Habsburg, gmina przeznaczyła corocznie 210 zł austr. na utrzymanie nauczyciela, zobowiązała się zbudować budynek szkolny i go utrzymywać, ścinać ofiarowane drewno i zwozić, a w razie cofnięcia daru drewna, to własnym kosztem kupować

[madohora]

Zabytki Ujsół wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego to:

cmentarz katolicki z początku XX wieku
kapliczka „U Koconia”

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kapliczka w Ujsołach – murowana rzymskokatolicka kapliczka przydrożna z I połowy XVIII wieku w Ujsołach w powiecie żywieckim, wpisana do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego.

[madohora]

Parterowa kapliczka pod wezwaniem Serca Pana Jezusa, nazywana również „U Koconia”, jeden z dwóch zabytków Ujsoł (poza cmentarzem), powstała w I połowie XVIII wieku, a w 1866 roku została rozbudowana. Obiekt jest położony przy ul. księdza prałata Józefa Piotrowskiego (dawna droga wojewódzka), w pobliżu remizy. 31 sierpnia 1913 roku odbyła się w kaplicy msza święta, uznawana za pierwszą na terenie Ujsoł, którą odprawił ks. dziekan Józef Pułka, proboszcz parafii św. Józefa w Ujsołach

[madohora]

Wewnątrz kapliczki znajdowała się drewniana klasycystyczna wieczna lampka, wysoka na 49 cm, ze zdobieniami w postaci umieszczonych na obwodzie czterech aniołów, trzymających lichtarze oraz naczyniem przypominającym wazon, udekorowanym rzeźbionymi płomieniami

[madohora]

[madohora]

szlak turystyczny zielony Ujsoły – Muńcuł – Przełęcz Kotarz – Rycerzowa
szlak turystyczny czarny Ujsoły – Zapolanka – Kręcichwosty (skrzyżowanie z żółtym szlakiem z Rajczy na Romankę)

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Muńcuł lub Muńczoł, Muńcoł, dawniej też Menczoł (1165 m) – masyw górski w Beskidzie Żywieckim. Znajduje się w Grupie Wielkiej Raczy, jednak nie w jej głównym grzbiecie, lecz w bocznym, który odgałęzia się od Wielkiej Rycerzowej i poprzez Małą Rycerzową, Wiertalówkę, Kotarz , przełęcz Kotarz i Muńcuł ciągnie się aż do doliny Soły w Ujsołach. Grzbiet ten w całości znajduje się na terenie Polski

[madohora]

Grzbiet Muńcuła oddziela dolinę potoku Danielka od doliny potoku Cicha. Ze szczytu w kierunku północno-wschodnim biegnie stopniowo obniżający się grzbiet, skręcający koło Ujsół na północ. Stoki masywu, szczególnie zachodnie, są strome i zalesione. Na łagodniejszym stoku wschodnim, w pobliżu wierzchołka, znajduje się Hala na Muńczole. W dolnej, południowej części tej hali znajduje się leśny rezerwat przyrody Muńcoł, który ciągnie się dalej na południe wschodnimi stokami Muńcoła i Kotarza

[madohora]

Nazwa góry pochodzi z języka wołoskiego od słowa muncel oznaczającego wzgórze lub pagórek. Stoki Muńcoła są zalesione, jednak z podszczytowej hali rozciągają się szerokie widoki, szczególnie na grzbiet graniczny od Przełęczy Ujsolskiej po Wielką Rycerzową. W lesie, około 50 m od szczytu Muńcoła znajduje się wychodnia piaskowca

[madohora]

Zachodnie stoki Muńcuła z Ujsół na przełęcz Kotarz trawersuje leśna droga do zwózki drzewa. Prowadzi nią szlak rowerowy. Natomiast przez wierzchołek Muńcuła prowadzi szlak turystyki pieszej z Ujsół na Małą Rycerzową i do bacówki na Rycerzowej (średni czas całej wędrówki – 3.30 h

[madohora]

A na Muńcół proszę pana
Wybiorę się jutro z rana
Dziś pod jedzeniem uginają się stoły
A ja jutro pójdę na Ujsoły
Potem w górę, zielonym szlakiem
Ech, ta wędrówka da mi się we znaki
Lecz odmówić sobie tego nie mogę
Więc w ręce plecak. I dalej w drogę...

[madohora]

Mała Rycerzowa (1207 m) – szczyt w Beskidzie Żywieckim należący do Grupy Wielkiej Raczy.

Mała Rycerzowa nie znajduje się w głównym, wododziałowym grzbiecie Beskidu Żywieckiego, lecz w jego bocznym, grzbiecie, który odgałęzia się od Wielkiej Rycerzowej i poprzez Małą Rycerzową, Wiertalówkę, Kotarz i Muńcuł ciągnie się aż do doliny Soły w Ujsołach. Grzbiet ten w całości znajduje się na terenie Polski. Pomiędzy Wielką i Małą Rycerzową znajduje się trawiasta Przełęcz Halna (1165 m) z Halą Rycerzową. Hala ta ciągnie się również na północno-wschodnich stokach Małej Rycerzowej. Poza tym Mała Rycerzowa jest zalesiona. Jest też zwornikiem dla krótkiego grzbietu Jaworzynki, który od jej wierzchołka odbiega w północno-zachodnim kierunku. Mała Rycerzowa ma trzy grzbiety, są więc i trzy doliny między nimi. Dolinami tymi spływają trzy potoki: Dziobaki, Danielka i Cicha.

Nazwa szczytu wywodzi się od miejscowości Rycerka Dolna i Rycerka Górna (dawniej Rycerka), które prawdopodobnie były własnością rycerską. Nazwę tej wsi oraz szczytu wymienia Andrzej Komoniecki w dziele Chronografia albo dziejopis żywiecki

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

Węgierska Górka – wieś gminna w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie żywieckim, w gminie Węgierska Górka. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bielskiego

[madohora]

Miejscowość, położona na zboczach Beskidu Śląskiego i Beskidu Żywieckiego niedaleko Żywca, jest siedzibą gminy Węgierska Górka. Przez Węgierską Górkę przepływa rzeka Soła.

[madohora]

[madohora]

Pierwsze wzmianki

Pierwsze wzmianki o Węgierskiej Górce sięgają roku 1477, wtedy to dochodzi do zatargów granicznych między królem Polski Kazimierzem Jagiellończykiem, a królem Węgier Maciejem Korwinem. Mówi o tym legenda: Węgrzy, którzy mieli wielki apetyt na Żywiecczyznę, aby nie popełnić krzywoprzysięstwa, świadczyli, że im jest przynależna ziemia, na której klęczą (po uprzednim uzupełnieniu nogawic ziemią z Węgier), rzeczywiście klęczeli na ziemi węgierskiej. Fortel ten się nie udał, a z ziemi z nogawic spodni usypano „górki"”- stąd, według legendy, wywodzi się nazwa Węgierska Górki.

[madohora]

W 1706 roku Franciszek Wielopolski założył u ujścia Żabnicy do Soły folwark lokowany na gruntach wsi Cisiec i nazwał go Węgierską Górką.

[madohora]

Huta w Węgierskiej Górce w 1914 roku

W 1838 roku Adam Wielopolski założył w Węgierskiej Górce hutę żelaza. Wybudowano dwa wielkie piece bez oprzyrządowania i halę odlewniczą. W październiku 1838 roku powódź zniszczyła jaz, urządzenia do transportu drewna opałowego i kanał doprowadzający wodę dla huty. Straty oszacowano na 8 tysięcy złotych reńskich w srebrze. Pierwszy piec uruchomiono w 1840 roku. Podstawowym surowcem była ruda syderytowa wydobywana metodą odkrywkową min. na terenach Kamesznicy, Ujsół, Milówki, Jeleśni czy Rychwałdu. Arcyksiążę Karol Ludwik Habsburg w lipcu 1844 zakończył przebudowę huty i wyposażył ją w cztery młoty. Aby produkcja się opłacała zaczęto sprowadzać większe ilości rudy z Brzeszcz i okolic Krakowa. Od tego czasu w hucie rozpoczęto produkcję żelaza kutego na własne potrzeby i zakładu w Sporyszu. Drugi wielki piec uruchomiono w grudniu 1852 roku. Od tego czasu datuje się szybki rozwój miejscowości. Już w 1845 roku w hucie wytwarzano: piece i drzwiczki paleniskowe, ruszty, kraty kanałowe, odlewy maszynowe, hydranty, kotły na bieliznę, garnki, rondle, moździerze a nawet odważniki lwowskie i wiedeńskie. W 1844 roku wykonano 450 ton odlewów. Towar sprzedawano w krajach monarchii Austro-Węgierskiej i na Śląsku. Do transportu gotowych wyrobów
używano furmanek i nie zrezygnowano z nich po otwarciu linii kolejowej w 1884 roku. W latach 1841-1870 ośmiokrotnie wzrosła produkcja. Huta była jedną z największych w Galicji. W roku 1905 wygaszono wielki piec, produkcję oparto na
importowanej surówce, rozwinięto odlewnictwo. Eksploatacja niskowydajnych rud żelaza z terenu Karpat przestała być opłacalna. Po roku 1918 hutę przekształcono w spółkę, która stała się własnością kapitału czeskiego i francuskiego. Po
modernizacjach hutę przekształcono w odlewnię Metalpol Węgierska Górka sp. z o.o., należącą od 2000 roku do francuskiej Grupy Odlewnictwa i Metalurgii CF2M.

[madohora]

[madohora]

2 września 1939 w godzinach rannych nastąpiło kolejne uderzenie 7 Dywizji Piechoty w rejonie Ujsoł, Milówki i Kamesznicy w Beskidzie Żywieckim oraz w rejonie Istebnej, Koniakowa w Beskidzie Śląskim. Natarcie to przypłacili jednak Niemcy niemałą ceną, pozostawiając w Ujsołach, Rajczy, Nieledwi i Kamesznicy ponad 50 zabitych, a także zniszczono dużo sprzętu bojowego (głównie samochodów opancerzonych). O godz. 11.00 natarcie oddziałów 7 Dywizji Piechoty zostało
zatrzymane w Milówce.

[madohora]

Czujki rozstawione wzdłuż granicy już około 4 rano 1 września oddały pierwsze strzały do nadchodzących Niemców, po czym wycofały się na stanowiska plutonu. Niemcy odpowiedzieli zmasowanym ogniem karabinów maszynowych, do których po chwili dołączył ostrzał granatami moździerzowymi. Po kilku godzinach walki i nasilającego się z każdą chwilą ognia nieprzyjaciela plutony ON, stanowiąc osłonę dla wycofujących się wojsk na główną rubież obronną pod Węgierską Górką,
najpierw ukryły się i zajęły stanowiska za nasypem kolejowym.

[madohora]

Stosując taktykę skoków oraz po wysadzeniu mostu kolejowego w Soli i drogowego w Ujsołach, plutony wraz z czterema rannymi, odskoczyły w kierunku Kasperek, a następnie obok Szarego na Krzywą koło Kamesznicy. Tu zorganizowano obronę. Na jakiś czas zatrzymała ona nacierających na Kamesznicę i Milówkę Niemców. Niemcom nie udało się także wejść na drogę prowadzącą z Nieledwi do Milówki. Ponieśli tutaj spore straty w zabitych i rannych.

[madohora]

Natarcie Niemców zostało zatrzymane do 2 września do godziny 10.00. W tym czasie Niemcy podciągnęli artylerię i rozpoczęli intensywny ostrzał stanowisk polskich na Krzywej i dalej w kierunku Węgierskiej Górki i Radziechów. W ten sposób sztab niemiecki starał się odciąć drogę wycofywania się żołnierzy ON. Późną nocą 2 Kompania Strzelecka ON "Milówka" i 3 Kompania Strzelecka ON "Rajcza", wykonując rozkaz o zameldowaniu się w miejscu przeznaczenia batalionu, przekazały swe stanowiska żołnierzom KOP pod dowództwem por. Romana Talarka i nad ranem 2 września dołączyli do swych kompanii stacjonujących w Żywcu.

[madohora]

[madohora]

Oddziały niemieckie po przegrupowaniu ponowiły atak. W ramach artyleryjskiego przygotowania posypała się lawina pocisków i zapłonęły pierwsze chałupy

[madohora]

Pozostałe oddziały wycofały się w kierunku Żywca i Andrychowa. Utworzona z resztek 1 i 2 kompanii nowa kompania pod dowództwem kpt. Tadeusza Kadego (dotychczasowego dowódcy 2 kompanii strzeleckiej Baonu KOP "Berezwecz") wycofała
się przez Ostre w kierunku Lipowej.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Węgierska Górka jest siedzibą Nadleśnictwa z obrębami Lipowa i Węgierska Górka. Zasięg działania administracyjnego Nadleśnictwa Węgierska Górka obejmuje teren gmin: Lipowa, Radziechowy-Wieprz i Węgierska Górka. Lasy Nadleśnictwa w całości zostały zaliczone do lasów ochronnych, gdzie wyszczególniono lasy rzerwatowe, lasy glebochronne i wodochronne, ostoje głuszca oraz wyłączone drzewostany nasienne. Z wyjątkiem nielicznych małych kompleksów całe Nadleśnictwo Węgierska Górka znajduje się na terenie Zespołu Parków Krajobrazowych Beskidu Śląskiego i Żywieckiego. Lasy Nadleśnictwa Węgierska Górka są rejonem bardzo atrakcyjnym turystycznie, a stosunkowo dobrze rozwinięta sieć szlaków komunikacyjnych sprawia, że są to tereny łatwo dostępne dla turystów. Przez lasy nadleśnictwa biegnie duża ilość szlaków turystycznych pieszych, rowerowych i konnych. Nadleśnictwo troszczy się o edukację ekologiczną społeczeństwa. W tym celu w obiektach Nadleśnictwa i jego otoczeniu funkcjonuje Izba Edukacji Przyrodniczo-Leśnej i ścieżka dydaktyczna przyrodniczo-leśna.

[madohora]

W związku z reformą administracyjną, 1 czerwca 1975 miejscowość, jak i cały powiat żywiecki, znalazła się w granicach nowo utworzonego województwa bielskiego.

[madohora2]

[madohora]

Krościenko nad Dunajcem ? wieś o charakterze turystyczno-wypoczynkowym w dolinie Dunajca i Krośnicy położona u podnóża Pienin, Gorców i Beskidu Sądeckiego, w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, siedziba gminy Krościenko nad Dunajcem

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ponowne otwarcie Teatru nastąpiło 19 lutego 1945 roku. Pierwsze sezony były jeszcze bardzo „przedwojenne” – wrócił dyrektor Frycz i większa część zespołu, grano tradycyjny, głównie polski repertuar. Jednak zmiany wynikające z nowej sytuacji politycznej były nieuniknione. Frycza odwołano, zarzucając mu konserwatyzm. W 1946 roku Teatr im. J. Słowackiego został na kilka lat połączony ze Starym Teatrem, co miało ułatwić władzom nadzór nad obiema instytucjami. W 1947 roku kierownictwo objął Bronisław Dąbrowski. Był najdłużej urzędującym dyrektorem przy placu Św. Ducha – pozostał na stanowisku, wyjąwszy kilkuletnią przerwę, aż do 1972 roku. W latach czterdziestych Teatr dysponował jednym z najlepszych w Polsce zespołów aktorskich. U boku mistrzów – Zofii Jaroszewskiej, Jana Kurnakowicza, Jerzego Leszczyńskiego, Antoniego Fertnera, Eugeniusza Fuldego, Ludwika Solskiego – zaczynała karierę grupa wybitnych, młodych aktorów – m.in. Halina Gryglaszewska, Halina Mikołajska, Marta Stebnicka, Marian Cebulski, Adam Hanuszkiewicz, Gustaw Holoubek, Tadeusz Łomnicki. Ich pokoleniowy debiut to jeden z fenomenów w dziejach polskiego teatru. Pierwsza, trzyletnia dyrekcja Dąbrowskiego przyniosła Teatrowi zasłużony sukces. Publiczności podobały się zrealizowane z rozmachem przedstawienia w jego reżyserii – Wieczór Trzech Króli, Sen nocy letniej Szekspira, Owcze źródło L. de Vegi i inne. Nie brakowało spektakli kameralnych i nastrojowych – jak Trzy siostry Czechowa. Okres stalinowski Teatr przetrwał w niezłej kondycji artystycznej, prawie udało się uniknąć powszechnie obowiązującego w tych latach socrealizmu. Powstało kilka świetnych przedstawień. Dekoracje do paru inscenizacji zaprojektował Tadeusz Kantor. Po październiku 1956 zrealizowano tu pierwsze w powojennej Polsce Wyzwolenie Wyspiańskiego. W latach sześćdziesiątych, choć dynamika wydarzeń artystycznych nieco osłabła, wartościowych zjawisk było niemało. Oprócz Dąbrowskiego reżyserowali m.in. Władysław Krzemiński, Bohdan Korzeniewski, Wilam Horzyca, Kazimierz Dejmek, Jerzy Goliński. Na wyjątkowo wysokim poziomie stała scenografia – m.in. dzięki Tadeuszowi Brzozowskiemu, Wojciechowi Krakowskiemu, Lidii i Jerzemu Skarżyńskim czy jednemu z najwybitniejszych scenografów europejskich Andrzejowi Kreütz-Majewskiemu, który w Teatrze im. J. Słowackiego debiutował. Do dziś są pamiętane uhonorowane nagrodami spektakle: Las A. Ostrowskiego, Urząd T. Brezy, Namiestnik R. Hochhutha, śmiałe artystycznie inscenizacje klasyki polskiej – jak Dziady Mickiewicza, a także prapremiery dramatów Widok z mostu A. Millera i Powrót do domu H. Pintera. Wyrazistym zjawiskiem były świetne, drapieżne przedstawienia Lidii Zamkow – wśród nich Makbet Szekspira, Wizyta starszej pani F. Dürrenmatta, Edyp król Sofoklesa, Wesele Wyspiańskiego. W latach siedemdziesiątych Teatrem kierowała Krystyna Skuszanka. W 1976 roku otwarto w budynku dawnego „domu machin” małą scenę Miniatura, na której debiutowało wielu reżyserów, m.in. Krystian Lupa, Jacek Bunsch, Marcel Kochańczyk. Szerszym echem odbiły się spektakle o silnym podtekście publicystycznym – jak Sprawa Dantona i Dziewięćdziesiąty trzeci S. Przybyszewskiej w reż. Jerzego Krasowskiego, i o ambicjach reinterpretacji repertuaru narodowego – m.in. Lilla Weneda Słowackiego i Akropolis Wyspiańskiego w reż. Skuszanki. Do odważniejszych decyzji należało wystawienie Ślubu W. Gombrowicza. Już po wyborze polskiego Papieża odbyła się prapremiera dramatu Karola Wojtyły Brat naszego Boga – na przedstawienia przyjeżdżały pielgrzymki widzów.

[madohora2]

[madohora2]

[madohora2]

Obniże – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie siemiatyckim, w gminie Drohiczyn. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa białostockiego.

[madohora2]

Narojki – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie siemiatyckim, w gminie Drohiczyn. Za II RP siedziba wiejskiej gminy Narojki. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa białostockiego. Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z 1508. W dokumencie mówiącym o przejęciu dóbr po księciu Michale Glińskim przez Iwana Sapiehę wymienia się wieś Narojty. Wieś nosiła też inne nazwy: Narojczyce, Narowicze, Narejko.
prawosławna cerkiew parafialna pod wezwaniem Świętych Kosmy i Damiana, 1865-1866, nr rej.:A-29 z 25.03.2002
cmentarz cerkiewny, nr rej.:A-29 z 25.03.2002

[madohora2]

IKONY

[madohora2]

[madohora2]

[madohora2]

[madohora2]

[madohora2]

[madohora2]

[madohora2]

[madohora2]

[madohora2]

[madohora2]

[madohora2]

[madohora2]

[madohora2]

[madohora2]

[madohora2]

[madohora2]

[madohora2]

[madohora2]

[madohora2]

[madohora]

Założony w XIX wieku przez ogrodnika Ignacego Hanusza Park Zdrojowy został zaprojektowany przez Henryka Marconiego. Dzieli się na trzy części:

Ogrodzony ogród łazienkowski o pow. 16 ha z Sanatorium Marconi i fontanną w centrum.
Aleja Mickiewicza, długa na 850 metrów promenada z dwoma rzędami drzew (głównie kasztanowców), która łączy ogród łazienkowski z rynkiem. Jest to reprezentacyjna aleja w mieście, przy której mieszczą się m.in. Urząd Miasta, Starostwo Powiatowe, Policja, Dom Kultury, Galeria "Zielona", trzy szkoły średnie i jedna podstawowa.
Skwer na placu zwycięstwa w rynku, o pow. 0,7 ha z fontanną w centrum.
W pobliżu Sanatorium "Marconi" mieści się muszla koncertowa; alejka przed głównym wejściem do sanatorium to Promenada Gwiazd (na podobieństwo do Hollywood Walk of Fame), na której swoje słoneczka mają jak do tej pory związani z festiwalem i muzyką poważną Krystyna Jamroz, Krzysztof Penderecki, Wiesław Ochman (2008 r.) oraz Bogusław Kaczyński (2008 r.).

W północno-zachodniej części starego parku, w miejscu gdzie kiedyś stał budynek gospodarczy ogrodnika i oranżeria, zaprojektowane przez Marconiego, znajduje się obecnie zrekonstruowany w 1982 r. budynek, którego bryła jest kopią pierwotnego obiektu. Potocznie nazywany jest on "Imosówką", na cześć ogrodnika miejskiego, Stanisława Imosy (ojca Andrzeja Imosy), który w nim gospodarzył i mieszkał w latach 1955-1970[18]. Obecnie mieści się tu restauracja-klub muzyczny o nazwie "Imosówka".

Spośród ponad 4500 drzew, w tym ok. 12% w wieku ponad 100 lat najliczniej w parku występują klon pospolity, jesion wyniosły, klon jawor, klon polny, grab pospolity, robinia akacjowa, lipa drobnolistna, kasztanowiec zwyczajny, wiąz szypułkowy. Spotkać też można brzozę brodawkowatą, modrzew europejski, czeremchę pospolitą. Szczególnie zaś cenne są kłęk kanadyjski, platan klonolistny, kasztanowiec żółty, katalpa bignoniowa.

W ostatnim okresie Park Zdrojowy powiększono. Planowana jest budowa Parku Zdrojowego II przy osiedlach Pułaskiego i Kościuszki.

[madohora]

W Goczałkowicach-Zdroju prowadzone jest leczenie uzdrowiskowe w następujących kierunkach: choroby ortopedyczno-urazowe, choroby reumatologiczne, choroby układu nerwowego, osteoporoza.
W uzdrowisku Goczałkowice-Zdrój znajdują się: 2 szpitale uzdrowiskowe, 3 zakłady przyrodolecznicze, 2 sanatoria rehabilitacyjne oraz przychodnia uzdrowiskowa. Na terenie uzdrowiska znajdują się udokumentowane następujące naturalne surowce lecznicze mineralna woda swoista, 7,5% chlorkowo-sodowa (solanka) jodkowa, żelazista z odwiertów: ?Goczałkowice Nowy-1? (GN-1) i ?Goczałkowice-21? (G-21); mineralna woda swoista, 6,3% chlorkowo-sodowa (solanka) jodkowa, żelazista z odwiertu: ?Goczałkowice Nowy-2? (GN-2); torf leczniczy (borowina) ze złoża ?Rudołtowice?

[madohora]

Niemirów - zdrojowisko siarczano-borowinowe, wojew. lwowskie, okolica lesista, gleba piaszczysta, 220 m, n. p. m. Kolej: Rawa Ruska (autobus) i autobusy ze Lwowa. Poczta, telegraf i telefon w miejscu. Kąpiele siarczane, borowinowe, kwasowęglowe i hydroterapia, źródło siarczanoalkaliczne do picia. Mechano-, fototerapia, kąpiele słoneczne i rzeczne. Wskazania: gosciec stawowy i mięśniowy, wczesny okres gośćca zniekształcającego, obrzęki i zgrubienia pozapalne, choroby kobiece, rwa kulszowa (ischias), dna (gicht), choroby nerwów obwodowych, Psoriasis, furunculosis. Gruźlików nie przyjmują. Dużo willi i pensjonatów, frekwencja około 2.000 osób, ceny przystępne.
Sezon od 15 maja do 1 października.

[madohora]

KARKONOSZE (źródło: Wikipedia.pl)

[madohora]

ŁEMKOWIE

[madohora]

SPICHLERZ W RACHOWICACH

RACHOWICE

[madohora]

SPICHLERZ W RACHOWICACH

RACHOWICE

[madohora]

ŚLADAMI DWUGŁOWEGO SMOKA CZYLI ZABRZAŃSKA MODERNA

ZANDKA NOWĄ DZIELNICĄ ZABRZA

ZABRZE, BISKUPICE, BORSIG

[madohora]

KATOWICE Z SYNAGOGĄ - Nasze Miasto - 2017

[madohora]

OSTATNIA BITWA GENERAŁA KUSTRONIA - www.nwiny24 (archiwum)

[madohora]

Kaplica cmentarna z początku XIX wieku, cmentarz z początku XIX wieku, Sławków 5.jpg Kaplica św. Marka w Sławkowie, znajdująca się na cmentarzu sławkowskim, w formie przestrzennej bardzo przypomina kościółek św. Jakuba. Wzniesiona na miejscu wcześniejszej kaplicy w pierwszej połowie XIX w. Wraz z pochodzącymi z 1839 r. i wbudowanymi w ciąg muru cmentarnego kostnicami kaplica wpisana jest do rejestru zabytków pod nr. 1248/81 z 3.07.1981 r.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Najstarszy ośrodek osadniczy znajdował się m.in. na obronnym Wawelu i był jednym z grodów w plemiennym państwie Wiślan. Ziemie Wiślan mogły przez pewien czas, w ostatniej ćwierci IX w., znajdować się pod władaniem Państwa Wielkomorawskiego, nie ma jednak na to bezpośrednich dowodów. W X w. (najprawdopodobniej w latach ok. 960 – ok. 986) Kraków wszedł w zależność od Czech, rządzonych przez pierwszych władców z dynastii Przemyślidów. Była to zależność luźna, natury trybutarnej i nie pozostawiła wyraźniejszych śladów w tradycji historycznej, a niektórzy historycy kwestionują w ogóle panowanie czeskie nad Krakowem w tym okresie. Około 990 r.gród znalazł się w granicach państwa piastowskiego, stając się z czasem jedną z głównych siedzib królestwa (łac. sedes regni principalis)[54]; próby dokładnego ustalenia czasu wcielenia do państwa Piastów oscylują pomiędzy 987 a 989. Pierwsza wiarygodna pisemna wzmianka o Krakowie pochodzi z dokumentu Dagome iudex z ok. 992 r. Nad Wisłą obok Wawelu, niewielkim wzgórzu z jurajskiego wapienia, według legendy stała niegdyś świątynia pogańska, na miejscu której zbudowano następnie kościół romański pw. św. Michała Archanioła. Co najmniej od 1000 w Krakowie znajdowała się siedziba biskupstwa, a za panowania Kazimierza Odnowiciela Kraków stał się główną siedzibą książęcą.

[madohora]

W 1853 odkrywca heminy (chloroheminy, kryształków Teichmanna): krystalicznej postaci barwnika krwi. Dopiero od momentu tego odkrycia polskiego uczonego była możliwa jednoznaczna ocena plam pozostawionych na miejscu przestępstwa, jako pochodzących od człowieka lub będących wynikiem działania innych substancji. Badania Teichmanna otworzyły drogę dla wszystkich późniejszych chemicznych badań nad hemoglobiną.

[madohora]

[madohora]

W Ojcowie: zamek, groty Łokietka i Ojcowska, widok na Kraków, doliny: Sąspowska i Korytanja. Grodzisko z pustelnią św. Salomei, zamek w Pieskowej Skale, wieś Sułoszowa.

[madohora]

zespół pałacowy:

pałac w Rajczy z oficynami i budynkiem gospodarczym z drugiej połowy XIX wieku, które należały dawniej do Karola Stefana Habsburga – byłego właściciela ziemi żywieckiej. W czasie I wojny światowej w pałacyku mieścił się szpital wojskowy, a następnie sanatorium dla osób chorych na gruźlicę. Obecnie znajduje się w nim zakład opiekuńczo-leczniczy.

[madohora]

[madohora]

Schron "Włóczęga" poddał się 3 września o godz. 8.30, a schron "Wędrowiec" dowodzony przez kpt. Tadeusza Semika o godz. 17.00. Mimo ogromnej przewagi liczebnej i technicznej, Niemcy ponieśli spore, szacowane na 200-300 ludzi, straty

[madohora]

Piesze szlaki turystyczne przebiegające przez miejscowość to:

szlak turystyczny czerwony Barania Góra – Magurka Radziechowska – Glinne – Węgierska Górka – Żabnica – Abrahamów – Rysianka (Główny Szlak Beskidzki)
szlak turystyczny zielony Węgierska Górka – Przełęcz Siodełko – Złatna – dojście do szlak turystyczny czarny Złatna – Wierch Wisełka pod Baranią Górą (węzeł szlaków)

[madohora]

Miejscowość utrzymała status osiedla aż do kolejnej reformy z dnia 1 stycznia 1973, która przyniosła likwidację osiedli. Wtedy Węgierska Górka stała się siedzibą gminy o tej samej nazwie.