malop
14.03.02, 16:22
Rezerwat "Dolina Żabnika"
Dnia 24 czerwca 1996 roku minister ochrony środowiska, zasobów naturalnych i
leśnictwa, w wyniku starań przyrodników i wojewódzkiego konserwatora przyrody,
powołał na terenie ówczesnego województwa katowickiego nowy, 12. rezerwat
przyrody.
Rezerwat o powierzchni 42ha położony jest we wschodniej części miasta Jaworzna,
w obrębie rozległego kompleksu leśnego. Obejmuje całą dolinę potoku Żabnik -
prawobrzeżnego dopływu Koziego Brodu. Żabnik płynie wąską, malowniczą doliną
wcinając się w płaski teren Kotliny Biskupiego Boru na głębokość około 10 m.
Wzdłuż potoku tworzą się rozlewiska i zabagnienia, a także zastoiska wodne.
Z doliną potoku związane są rzadkie i zagrożone w regionie fitocenozy rośliny
wodne, szuwarowe i torfowiskowe otoczone borami sosnowymi i mieszanymi. Spośród
19 wyróżnionych tu zespołów i zbiorowisk roślinnych do najciekawszych należy
zbiorowisko z rosiczką okrągłolistną Drosera rotundifolia. Rosiczce w tym
środowisku towarzyszą inne rzadkie rośliny naczyniowe: żurawina błotna
Oxycoccus palustris, tłustosz pospolity Pinguicula vulgaris i pływacz drobny
Utricularia minor. W czerwcu efektownie wyglądają płaty mszaru wełniankowego,
kiedy owocuje tworząc to zbiorowisko (wraz z mszakami) wełnianka wąskolistna
Eriophorum angustifolium. Na terenie rezerwatu stwierdzono występowanie 363
gatunków roślin naczyniowych. Wśród nich znajdują się taksony rzadkie i
zagrożone w skali kraju (5), rzadkie w południowo-wschodniej części Wyżyny
Śląskiej (73), gatunki chronione (19) i górskie (14). Na uwagę zasługują
gatunki zagrożone we florze Polski: turzyca Davalla Carex davalliana, kruszcyk
błotny Epipactis palustris, goryczka wąskolistna Gentiana pneumonanthe, wyblin
jednolistny Manaxis monophylos i wspomniana już rosiczka Drosera rotundifolia.
Spośród gatunków górskich rzadko spotykanych na Wyżynie Śląskiej należy
wymienić omieg górski Doronicum austriacum, kosatkę kielichową Tofeldia
calyculata i ciemiężycę zieloną Veratrum lobelianum. Na podkreślenia zasługuje
występowanie na brzegu Żabnika ponikła igłowatego Eleocharis acecularis
uznanego wcześniej za gatunek wymarty na terenie Górnośląskiego Okręgu
Przemysłowego. Zróżnicowanie siedlisk doliny Żabnika sprzyja bogactwu świata
zwieżęcego. Wody potoku są miejscem rozwoju płazów i wielu gatunków zwierząt
bezkręgowych. Żyje tu także strzebla potokowa Phoxinus phoxinus - chroniony
gatunek ryby, spotykany w górskich i podgórskich potokach.
Walory przyrodniczo - krajobrazowe tego niewątpliwie interesującego obiektu
zostały rozpoznane prze botaników i miejscowych nauczycieli. i aptekarzy już
100 lat wcześniej.
Prowadzili oni badania florystyczne w dolinie Przemszy, będącej ostoją roślin
górskich, a także roślin z okresów lodowcowych, w tym niezwykle rzadkich,
reliktowych gatunków mchów. Pierwotnie celem utworzenia rezerwatu był zamiar
ochrony stanowisk tych właśnie reliktowych mchów glacjalnych. Współczesne bania
nie potwierdziły wprawdzie ich występowania na tym terenie, udokumentowały
jednak konieczność powołania rezerwatu, ze względu na wciąż istniejące zasoby
flory i fauny oraz szczególne walory krajobrazowe.
Mimo iż w dolinie Żabnika nie występują już mchy glacjalne, ich flora jest
nadal niezwykle bogata. Ponad 60% występujących tu mszaków to gatunki zagrożone
na terenie Wyżyny Śląskieej. Należy do nich także jeden z najrzadszych
wątrobowców Polski: Moerckia hibernica.
