citoyen
19.04.05, 22:33
19 kwietnia 2005 r. o godz. 10:00 Trybunał Konstytucyjny w pełnym składzie
rozpoznał wniosek Prokuratora Generalnego w sprawie konstytucyjności przepisów
ustaw nowelizujących ustawę z dnia 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw
lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego,
wprowadzających ograniczenia podwyżek czynszów.
Trybunał orzekł, że art. 1 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 17 grudnia 2004 roku o
zmianie ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o
zmianie Kodeksu cywilnego oraz o zmianie niektórych ustaw, w części
zawierającej wyrazy: "a jeżeli poziom rocznego czynszu lub innych opłat za
używanie lokalu, z wyłączeniem opłat niezależnych od właściciela, przekracza
3% wartości odtworzeniowej lokalu, to roczna podwyżka nie może być wyższa niż
10% dotychczasowego czynszu albo dotychczasowych opłat za używanie lokalu,
liczonych bez opłat niezależnych od właściciela", jest niezgodny z art. 2 oraz
art. 64 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. TK orzekł
także, że art. 1 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 roku o zmianie ustawy o
ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu
cywilnego jest niezgodny z art. 2 i art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31
ust. 3 Konstytucji
Do chwili uchwalenia ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. ustawodawstwo ostatniego
dziesięciolecia konsekwentnie utrwalało społeczne przekonanie, że czynsze
regulowane, ograniczone do poziomu 3% wartości odtworzeniowej lokalu będą
obowiązywać tylko w okresie przejściowym. Taki właśnie okres miał umożliwić
rządowi i ustawodawcy wypracowanie nowego kompleksowego systemu regulacji
stosunków pomiędzy właścicielami a najemcami, który uwzględniałby
usprawiedliwione interesy obu stron. Po okresie przejściowym mechanizm
ustalania czynszu miał odpowiadać zasadzie wolności umów. To społeczne
przekonanie utwierdzane było jednoznaczną wymową orzecznictwa TK,
podkreślającego przy licznych okazjach przejściowy charakter czynszu
regulowanego. Rozciągnięcie na mocy ustawy nowelizującej okresu obowiązywania
czynszów regulowanych - w sytuacji, kiedy nie pojawiły się żadne nadzwyczajne
okoliczności, uzasadniające takie rozstrzygnięcie - naruszyło zasady ustalone
wcześniejszym ustawodawstwem. Nowe brzmienie art. 9 ust. 1 i 1a we wskazanym
zakresie naruszyło zasadę ochrony zaufania do państwa i stanowionego przezeń
prawa (art. 2 Konstytucji).
Zaskarżone regulacje wprowadzają instytucję czynszu ustalanego w drodze
ustawowej, zostawiając stronom stosunku prawnego jedynie wąski margines
swobody, bez uwzględnienia konkretnych uwarunkowań wynikających ze stanu
technicznego lokali i budynków, oraz sytuacji życiowej i materialnej najemców.
Zdaniem Trybunału, wprowadzenie takiego mechanizmu hamowania wzrostu czynszów,
który bierze pod ochronę wyłącznie interesy najemców - i to w oderwaniu od ich
konkretnej sytuacji majątkowej i życiowej -ponad dopuszczalną miarę
ograniczyło prawa właścicieli. Taki stan prawny narusza zasadę równej dla
wszystkich ochrony własności i innych praw majątkowych, do których zaliczyć
należy m.in. prawo najmu lokalu (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji).
TK rozpoznając niniejszą sprawę miał także na uwadze orzecznictwo
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Szczególną uwagę poświęcił analizie
orzeczenia z 22 lutego 2005 r. w sprawie Hutten-Czapska przeciwko Polsce. W
orzeczeniu tym Trybunał w Strasburgu uznał, że kwestionowane przepisy,
dotyczące czynszów regulowanych, w niedopuszczalny sposób naruszają powszechne
w państwach członkowskich Rady Europy standardy ochrony własności.
Skutki wejścia w życie orzeczenia: poczynając od daty ogłoszenia wyroku w
Dzienniku Ustaw strony będą mogły ustalać czynsz w drodze indywidualnych umów
z ograniczeniem jego podwyższania przewidzianym przez art. 9 ust. 1 w
brzmieniu sprzed 1 stycznia 2005 r. Jak podkreślił TK, nie oznacza to jednak
uznania stanu prawnego od dnia wejścia w życie orzeczenia w niniejszej sprawie
za zadowalający i w pełni zgodny z Konstytucją.
Rozprawie przewodniczył prezes TK Marek Safjan, a sprawozdawcą był sędzia TK
Jerzy Stępień.
Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.
