Gość: 30
IP: *.neoplus.adsl.tpnet.pl
12.03.06, 16:19
Po podboju (w poł. X w) Mazowsza przez Polan nadwarciańskich, Mieszko I
założył na miejscu zlikwidowanego uroczyska pogańskiego książęcy gród warowny
(castrum). Dostępu do grodu od otwartej strony północnej, bronił wał ziemno-
drewniany z kamienną płytą (wysoki na 7 m). Częściowo zachował się on do
naszych czasów. Z pozostałych stron broniła wzgórza Wisła oraz struga Płota,
płynąca dzisiejszą ulicą Mostową. Centralnym obiektem grodu było drewniane
dworzyszcze, które następnie ustąpiło miejsca budowlom kamiennym (palatium).
Część wzgórza zajmowało sąsiadujące z grodem podgrodzie (suburbium), na
którym dominowała bryła romańskiej katedry. Płocki gród był jedna ze stacji
Bolesława Chrobrego, który wzniósł tu piętrowe kamienne palatium preromańskie
z aulą, izbami mieszkalnymi itp. oraz przyległą kaplicą pałacową w kształcie
rotundy z apsydą i lożą eporową.
Pozostałe do dziś relikty tego palatium i rotundy (przekształconej następnie
w kościółek, a później w trykonchę) - w postaci fundamentów z dużych kamieni
polnych z zaprawą murarską - są częściowo eksponowane (w korytarzu
zachodniego skrzydła Zamku), a częściowo jedynie zaznaczone czarną kostką na
dziedzińcu zamkowym. W palatium rezydował od 1039 r. Miecław (Masław), były
cześnik Mieszka II. Ogłosiwszy się niezależnym księciem Mazowsza dążył do
zjednoczenia kraju. Pokonany został w 1047 r. przez księcia Kazimierza
Odnowiciela, wspieranego przez jego szwagra, księcia ruskiego - Jarosława.
Bitwa odbyła się prawdopodobnie na wzgórzu poza ujściem rzeki Brzeźnicy do
Wisły.
Przed główną fasadą katedry widać zaznaczony kwiatami obrys odkrytych śladów
drugiej rotundy preromańskiej, zbudowanej na początku XI w. Od strony
wschodniej posiadała ona apsydę, a wewnątrz lożę eporową z balkonem, wspartą
na kamiennym filarze. Loża służyła księciu. W niszy grobowej pod lożą
pochowano w 1085 r. matkę Bolesława Krzywoustego - Judytę. Również tutaj
pochowano Władysława I Hermana (którego zwłoki przeniesiono potem do
romańskiej katedry), a nieco wcześniej pasowano w niej na rycerza młodego
Bolesława, później III Krzywoustego. Kiedy w 1075 r. powstało w Płocku
biskupstwo, rotunda (na podgrodziu) stała się kościołem biskupim.
Biskup wraz ze swym dworem zajął istniejące palatium. Wobec tego na zlecenie
Władysława Hermana, który Płock szczególnie sobie upodobał, muratorzy
kolońscy wybudowali obok drugie trzykondygnacyjne palatium wczesnoromańskie -
na wzór cesarskiego palatium w Goslarze, stanowiącego rezydencję Henryka III
(teścia Władysława I Hermana). Jako materiału budowlanego użyto obrobionych
głazów granitowych z dekoracyjnymi wstawkami (po raz pierwszy w Polsce) z
płaskiej cegły bizantyjskiej.
W palatium (o wymiarach 14 x 11 m) znajdowała się reprezentacyjna aula
tronowa, kancelaria królewska oraz komnaty mieszkalne. Tu w 1085 r. urodził
się Bolesław III Krzywousty.
Kilkumetrowej wysokości (o grubości 1,8 m) ściany wspomnianego palatium
zachowały się do dziś, stanowiąc fragment zamku książąt mazowieckich. Nad ich
częścią wznosi się tzw. Wieża Zegarowa zamku. Te kamienne budowle i
sąsiadujące z nimi budynki były otoczone początkowo wałem ziemno-palisadowym,
a od końca XIII w. - murem obronnym z cegły. Tu mieli swą siedzibę książęta
mazowieccy. Kazimierz Wielki wzniósł w połowie XIV w. gotycki zamek, którego
pozostałością są dwie baszty, obok zegarowej także Wieża Szlachecka oraz 17-
metrowej wysokości mur obronny o grubości 2,5 m, zwieńczony krenelażem.
Wieża Szlachecka na planie kwadratu, a w wyższych kondygnacjach ośmioboczna -
była pierwotnie znacznie wyższa (nazywano ją Wysoką). Obniżyli ja w 1796 r.
Prusacy, którzy po II rozbiorze Polski (1793 r.) objęli Płock w swe władanie.
Brama wjazdowa do zamku znajdowała się w tej właśnie wieży. Służyła ona poza
tym jako więzienie dla szlachty (wieża "górna" i "dolna"). Na wysokości
wybitego w XVIII w. okna znajdowało się pomieszczenie mieszkalne, uzyskane w
wyniku przerobienia średniowiecznej komnatki. Zamek płocki często gościł
królów: Kazimierza Wielkiego, a następnie Władysława Jagiełłę, który
odwiedzał tu swą siostrę Aleksandrę, żonę księcia mazowieckiego Ziemowita IV.
Tu urodziła się (około 1396 r.) i wychowała jej córka Cecylia Cymbarka,
późniejsza matka cesarza Fryderyka III, słynna z urody i niezwykłej siły
fizycznej. W związku z inkorporacją w 1495 r. Księstwa Płockiego do Korony,
bezpański zamek zaczął popadać w ruinę, do czego przyczyniło się również
osunięcie się do Wisły w 1532 r. podmytej powodzią skarpy wraz z częścią
zabudowań zamkowych.
Województwo Płockie zajmowało przestrzeni w wieku XVI mil kwadratowych 701/3
i dzieliło się na 8 małych powiatów: Płocki, Bielski, Raciąski, Sierpski,
Płoński, Szreński, Niedzborski i Mławski. Z tych trzy ostatnie, położone
między rzeką Wkrą i Prusami, oraz ziemią Ciechanowską, nosiły miano ziemi
Zawskrzeńskiej. Powiaty Szreński i Sierpski (dawniej pisano Sieprski), jako
więcej leśne i mniej zaludnione, były większe od innych, za to Płoński np.
miał tylko 51/2 mili kwadratowej. Parafij posiadało wogóle to województwo 67,
najwięcej w powiecie Płockim i Szreńskim; miast i masteczek 63, wsi 1115,
których najgęstszą zasiadłość, po 21 na milę kwadratową, posiadał powiat
Bielski. Łanów kmiecych i folwarcznych liczyło województwo Płockie 3620,
łanów szlachty zagrodowej, to jest bezkmiecej, 1864, ogółem łanów wszystkich
5484.
Województwo Płockie sejmikowało w Raciążu (jako mniej więcej środkowym swoim
punkcie), obierając 4 posłów na sejm i 2 deputatów na trybunał piotrkowski.
Popisy rycerstwa odbywały się także pod Raciążem. Za rządów Stanisława
Augusta przeniesiono sejmiki do Płocka. Senatorów większych miało województwo
Płockie trzech, t. j. biskupa, wojewodę i kasztelana płockich; mniejszych zaś
dwóch, t. j. kasztelanów: raciąskiego i sierpskiego. Starostwo grodowe byłe
Płockie, niegrodowe: Mławskie, Płońskie i inne. Konstytucya sejmowa z roku
1726 pozwoliła ziemi Zawskrzeńskiej na urzędników i oddzielne ziemstwo,
zasiadające w Mławie. Sądy ziemskie odbywały się bowiem pierwej tylko w
Płocku, Bielsku i Sierpcu. Herbem województwa był orzeł czarny w polu
czerwonem z literą P. na piersiach, bez korony na głowie.
Stolicą województwa był Płock, na wyniosłym prawym brzegu Wisły, jeden z
najdawniejszych grodów lechickich i do wieku XV główne miasto całego
Mazowsza. Prawnuk Chrobrego, Władysław I Herman, i syn tego ostatniego,
Bolesław Krzywousty, stojąc jakby na czatach od napastniczej dziczy pruskiej
i usiłując ustalić granicę Polski na lechickich wybrzeżach Baltyku,
przemieszkiwali częściej w Płocku, niż Krakowie i tu obydwa pomarli –
pierwszy w roku 1102, a drugi roku 1138, i obu w tutejszym kościele
katedralnym pochowano. Długosz powiada, że Władysław rad przesiadywał w zamku
płockim, „ta bowiem okolica z położenia swego zdawała mu się do mieszkania
nad wszystkie inne przyjemniejszą”.
Później wielu książąt mazowieckich, oraz ich żony i dzieci, grzebano w
katedrze płockiej, skończywszy na Januszu II, ostatnim księciu płockim.
Prochy tych Piastów spoczywają w głębi podkościelnej, śladów zaś zewnętrznych
pozostało niewiele. Na pieczęci kościoła płockiego z roku 1238 wyobrażona
jest romańska katedra płocka z dwiema wysokiemi wieżami o wielu piętrach.
Województwo Płockie istniało już w XVI wieku. Przyeróćmy Płockowi status
miasto wojewódzkiego. Płock i płocczanie zasługują na to.
