Nowy Roczek

[warnija]

Ij, ij, po breji !
Ij, ij, po breji !

Zgodnie ze starym obyczajem, kto pierwszy w Nowym Roku wejdzie na Warnije, ten musi taki okrzyk z siebie wydać

A cóż to było ta breja?

Cytat
rita100 napisała:
Breję gotowano z grubej żytniej mąki, sypanej na gotującą wodę; dolewano do niej
trochę 'trunku świętego Jana'. Gęstą breję gospodyni wlewała do dużej miski, a
gdy nieco ostygła i bardziej jeszcze zgęstniała, w środku zrobiła łyżką
wgłębienie i nalała stopionej słoniny ze skwarkami. Wszyscy domownicy jedli z
jednej misy drewnianymi łyżkami, maczając breję w tłuszczu.

"A tedy tak tó breje wziyli zjedli, to tedy kożdy musioł wypsić trocha tego
trunku - w kielisek abo w łyżke.
I tedy na dwór lecieć i zawołać:

Śwantygo Jana trunek
za nasz wszystek frasunek !
Huuuuuu !

Tedy zakrzyknuł, jek móg. To skund sia łodezwało, no do dobrze buło. Ale kedy
sia łodezwało spod Stanclewa, to na śniyrć. To chto umrze."
(Najdymowo- Warmia)

To teraz już wiecie ?

[warnija]

A tak w jeszcze innych miejscach mówiono o breji

Cytatrita100 napisała:
W Zieleniaku mówiono po wypiciu trunku:

Prust śwantygo Jona trunek,
za nasz coły roczny frasunek !

W Jarotach breję popijano wodą z octem i cukrem, a napój ten nazwano 'jargna'.
Po zjedzeniu brei młodzież wychodziuła na dwór i krzyczała, aż echo niosło:

"Już po breji ! Już po breji !"

W Stanclewie krzyk szedł po całej wsi, bo nie wszyscy przecież wychodzili z
domów w tym samym czasie:

Ij, ij, po breji !
Ij, ij, po breji !

Krzyki rozlegające się po całej wsi miały przepędzić złe moce. Gruba mąka
żytnia, z której gotowano breję, zapewniała urodzaj zbóż w Nowym Roku i
powodzenie ludziom, ktorzy jedli z jednej misy. Piwo jałowcowe już w
obrzędowości Prusów odgrywało ważną rolę.

[warnija]

A cóż to jest ten tajemniczy 'Trunek Św. Jana' ?

Cytat
rita100 napisała:
W dzień świętego Jana, czyli w trzecie święto (27.XII) z każdego warnijskiego
domu niesiono w butelce do poświęcenia piwo jałowcowe, które nazywano 'trunkiem
świętego Jana'. Trunkiem tym kropiono (święcono) w izbach i oborach. Dolewano go
też trochę do 'brei', obowiązkowej potrawy gotowanej w zilijo do Nowego Roku i
do ciasta obrzędowego zwanego nowolatkiem.

[warnija]

Wiemy już, czym była breja, trunek św.Jana, teraz dowiemy się co to było Nowelatko

Cytat
rita100 napisała:
Nowelatko
Po spożyciu breji i wykrzyczeniu się na podwórzu, że 'już po breji', gospodyni w
kopónce (czepku) zagniotła ciasto w pytlowej maki i wody, dolewając trochę
trunku świętego Jana. Cała rodzina formowała nowelatka. Ciasto było dość mocne,
można więc było zrobić konika, krówkę, kokoszkę, kaczkę, gąskę, ptaszki - co kto
potrafi.
Tak, dawniej lepiono zwierzęta.
Nowszą wersją jest lepienie też Jezusa w kołysce, aniołki inspirowane przez
Kosciół. Pierwotnie jednak newelatka wyobrażały wyłącznie zwierzęta domowe.

"A tedy chto ne potrasiuł, co buł rura, to tlo zrobiuł uokrungły cienki placek i
tyn buł na placie ususzóny"
(Najdymowo-Warmia)
Uformowane figurki suszyło się na gorącej płycie pieca.
Wśród figurek nowegolatka musiał być krzyżyk. Każdy z domowników dostał do
zjedzenie nowelatko i kawałek krzyżyka. Trzy wąskie paluszki połączone paskiem
wyobrażały Trzech Króli. Nowelatka w postaci krzyżyka i Trzech Króli wisiały w
domu przy kropielnicce, do której też wlewano święconego trunku.

[warnija]

A tak o tym mówiła stara Warnijoczka:

Cytat
rita100 napisała:
"A taki krzyżyczek uod nowygolata to sia poziesiuło abo na ściane, abo na góre,
i to sia nazywało, ze to je dobre uod grzmoty. Że to zachowo dóm uod grzmoty,
uod uderzynio. A jek przyszła Palmowo Niedziela, to do tygo krzyżyka eszcze sia
palmów, pore palmów dołunczuło i to wszystko buło uod kościoła błogosłazióne i
mniało dawać wszystko błogosłaziynstwo, i mnoło być wszystko pożyteczne do
gospodarstwa."
(Najdymowo - Warmia)

[warnija]

Cytat
rita100 napisała:
Kilka figurek gospodyni skrzętnie chowała dla bydła.
"To jek sia Julka (krowa) łocieliuła, to tedy w przycieś nowygolatka. To mówzili
tedy - mlyka nicht nie łodbzierze. Take zwyczaje byli."
Kałęczyn-Mazury

W ziliję do Nowego Lata obwiązywano drzewa owocowe. Kładziono miedzy słomę
nowolatki ze słowami:

Weź na to Nowe Lato,
a daj noma owocu za to !

(Stanclewo - Warmia)

Nowelatka znoszono też pszczołom do uli, mówiąc:

Ja ci daję nowelatko,
a wy mi mniodu za to.

(Butryny-Warmia)

Nowelatko jako pieczywo obrzędowe zapewniało pomyślność w gospodarstwie ludziom,
zwierzętom i urodzaj w sadzie.

Tak zidzita jekie buły łobyczaje na Warniji
A jek sia młodzież zabaziała i jekie buły zyty zziójzane z Nowymlatkiem przybocza Woma drugam razam.