Cóż znaczy nazwa?

[tralala33]

'Cóż znaczy nazwa? To, co nazwiemy różą
Pod inną nazwą nie mniej by pachniało.'
- tak myśli Julia, stojąc na balkonie pewnego domu w Weronie i wzdychając do
lubego Romeo.

Jednak dla władających staropruskimi ziemiami, nazwy nadawane miastom i wsiom
nie były sprawą obojętną. W średniowieczu wiele z nich upamiętniało język
bałtyjskich Prusów i, jeśli przetrwały kolejne zawirowania historii, do tej
pory świadczą o pradawnych mieszkańcach tej ziemi.

[rita100]

I jak podejśc do tego tematu ?
Nazwa to coś co zostaje na wieki i co do końca kojarzymy.
Może być jedna rzecz pod wieloma nazwami, ale nasza świadomośc najszybciej
kojarzy sobie ta pierwsza nazwę.
Dziwne , to , ale kiedy poznałam pierwsza nazwę rzeki Łyny to momentalnie myślę
o pierwotnej nazwie Łania czyli Alle.
Tralala, rozwiń temat.

'Cóż znaczy nazwa? To, co nazwiemy różą
> Pod inną nazwą nie mniej by pachniało.'

Chyba sie nie zgodze z Julią

[tralala33]

Na początek dziewiętnastowieczny nauczyciel w gimnazium w Królewcu (czyli po
niemiecku w Königsbergu, a obecnie po rosyjsku w Kaliningradzie), z pochodzenia
Mazur, Friedrich Krosta w książce Land und Volk in Masuren (wyd. w Königsbergu,
w roku 1875) wyjaśnia, kim są (lub też byli) Mazurzy:
Pisanski i Toeppen znaleźli właściwą odpowiedź, określając Mazurów jako
potomków tych osadników, których zakon od XIV wieku sprowadzał do dzikiej
głuszy, jaką stała się podbita przez niego Galindia. Z nazw miejscowości można
wnioskować o narodowościach i zasiedlonych przez nie terenach, i na tej
podstawie na Mazurach znajdujemy Niemców, Prusów, Litwinów i Polaków. Ci
ostatni przeważają liczebnie.

[tralala33]

Następnie podaje przykłady nazw własnych mazurskich - wypisałam jedynie część
(przypominam, nazwy te zostały spisane w drugiej połowie XIX wieku, a istniały
zapewne długie dziesięciolecia lub wieku wcześniej):

Friedrich Krosta: Land und Volk in Masuren, wyd. w Königsbergu, w roku 1875
O mazurskich nazwach miejscowości
Podając w tym miejscu tylko polskie nazwy, dzielimy je na następujące grupy:
1. nazwy pochodzące od założycieli osad, np. Olschewski znajdziemy w
Olschoewen w powiatach Węgorzewo, Pisz, Lec, Olecko, Zadzbork i Szczytno;
Krzywinski w Krzywinsken, pow. Pisz i Węgorzewo; Matzy Sapally w Sapallen
pow. Węgorzewo;
Henzel Mitztkowski w Mitschkowen, pow. Węgorzewo;
Lorenz Lyssa w Lyssen w pow. Pisz, Węgorzewo. Bardzo często: Marczynowen,
Matheussek, Janowen, Marczinawolla, Sysdroj-wolla, i dalej złożenia w –wolla,
również Wolla lub sama Wolka.
2. Charakter terenu:
np. jezioro – od tego Jescziorowskien, pow. Ełk, Jessiorowsken pow. Węgorzewo,
Jesziorken, pow. Gołdap i Lec.
Według koloru wody jeziora, np. czarny – Jezioro Czarne w pow. Lec, Pisz,
niedaleko Orzysza; jezioro Czarnen w pow. Gołdap, i Czarnowken, pow. Ządzbork;
Biały, miasto Bialla, pow. Pisz; młyn Bialla, pow. Olecko, jezioro Biallolawker
pow. Ełk, Biallojahnen, pow. Pisz, Bialigrond, pow. Szczytno, Bialutten, pow.
Nidzica.
3. las, ogród, drzewa, rośliny, drewno,
np. las, lasek – Lasken pow. Ządzbork, Lassken pow. Ełk, Lasseck pow. Olecko
bór, borowy – Borowo, Borowen, pow. Nidzica;
ogród – Ogrodtken, pow. Lec, Ełk, itd.
4. Położenie, kierunek, wysokość, nizina:
Np. garbaty – jezioro Garbass, pow. Ełk, Garbassen, pow. Olecko
Krzywa noga – Krzywonoggen, pow. Szczytno, Krzywen, pow. Lec, jezioro Krzywer
See, pow. Olecko, jez. Krzywanka pow. Ełk,
Okrąg, okrągły – Okrongeln, jez. Okrongeler See. Pow. Ełk, itd.
5. Zwierzęta
np. niedźwiedź – Niedwedzen, Niedzwiedzirog, pow. Pisz, Niedzwetzken, pow. Ełk,
Olecko; często niemieckie nazwy Bärenfang, Bärengrund, Bärenwinkel, gdzie na
starszych mapach znajdujemy jeszcze polskie nazwy,
wilk – Wilkowen, pow. Węgorzewo, ilken, pow. Ostróda, Wilkendorf, pow.
Rastembork;
jeleń – Jellinowen, pow. Szczytno
sowa – Sowirog, pow. Pisz;
przepiórka – Przepiorken, pow. Ełk
6. Zawody mieszkańców
Np. kołodziej – Kolodzeygrond pow. Szczytno;
Kowal – Kowahlen pow. Ełk, Olecko, Kowalewsken pow. Lec, Kowalken pow. Gołdap,
Kowallenwen i Kowallick pow. Pisz;
Bednarz – Bednarken, pow. Ostróda

[tralala33]

Zobaczmy teraz, co stało się z tymi nazwami po dojściu Hitlera do władzy. Tym
razem obszerny cytat z pracy niemieckiego historyka Andreasa Kosserta, Mazury -
zapomniane południe Prus Wschodnich:

(W latach trzydziestych) gauleiter Prus Wschodnich Erich Koch postawił na
rygorystyczną politykę germanizacyjną, zabierając się do systematycznego
zacierania wszelkich śladów słowiańskich i usuwania wszystkich tradycyjnych
nazw i określeń mazurskich. Do wielkiej akcji przemianowywania powołał w 1938
roku komisję złożoną z członków królewieckiej Albertyny. Przemianowania
odbywały się już wcześniej, w latach 1933-1937, ale były przeprowadzane
indywidualnie. Każda wieś, o której zmianę wnioskowano, musiała głosować kilka
wariantów, przy czym dawna nazwa nie wchodziła w rachubę. Gdy 16 lipca 1938
roku na polecenie gauleitera i nadprezydenta rozpoczęło się etniczne ‘scalanie’
Mazur, przygotowane z precyzją godną sztabu generalnego, ofiarą
germanizacyjnego szaleństwa padły tysiące nazw miejscowości i majątków.
Niektórym wsiom pozwolono przyjąć nazwę będącą dosłownym tłumaczeniem z
polskiego. Na przykład Wessolygrund został Freudengrund, a Kollodzeygrund
(Kołodziejowy Grąd) – Radegrund. (Jednak w większości) nowe nazwy miały
sugerować obszar osadnictwa staroniemieckiego. Wawrochen przemianowano na
Deutschheide, Schuorowitz na Deutschwalde, Sendrowen na Treudorf, a Ochodno,
mała wioska w powiecie szczycieńskim, otrzymała nazistowską nazwę
Nuevölklingen.

[tralala33]

I dalej:
Powiat lecki, w przeciwieństwie do innych powiatów mazurskich, już w czasach
weimarskich osiągnął wysoką, bo 47-procentową liczbę przemianowań, a po 1933
roku zmieniono tu już ‘tylko’ 36 nazw. Dokonując zmian 83 procent wszystkich
nazw miejscowości, znalazł się wyraźnie w czołówce powiatów dotkniętych akcją
germanizacyjną. Z mapy zniknęły Czybulken – Cybulki (Richtenweld), Czarnowken –
Czarnówka )( Grundensee) lub Masuchowken – Mazuchówka (Rodental) (w nawiasach –
nowe zniemczone nazwy). Ze 137 wsi powiatu szczycieńskiego przemianowano 62,
czyli 40%. Tylko 16 lipca 1938 roku nowe nazwy otrzymało 45 wsi. Także w
powiecie ełckim ze 157 gmin 102, a więc dwie trzecie, otrzymało nazwę
zgermanizowaną. Na przykład Rostken nazywały się teraz Waiblingen, Dobrowolla –
Willenheim, Ogrodtken – kalgendorf, Prawdzisken – Reiffenrode, Skomatzko –
Dippelsee, a Gortzitzen – Deumenrode.

[tralala33]

A na koniec:

W Amtliches Kreisblatt des Kreises Ortelsburg z 31 sierpnia 1938 roku landrat
na polecenie królewieckiego nadprezydenta zarządził zmianę geograficznych
określeń gruntów, jezior i lasów, które od stuleci nosiły nazwy mazurskie, a o
których podczas wielkiej akcji z 16 lipca zapomniano. Przemianowano wówczas ‘ze
skutkiem natychmiastowym’ jezioro Krzywek na Bogensee, Trozianeksee na
Bauernsee, Piawnicksee – Egelsee, Bubrokawiesen – Bohnenwiesen, Gomolkabruch –
Hügelwalder Bruch, a Kopaziskabruch na Friedrichsfelder Bruch, Klasce Gori
otrzymały nazwę Kreisberg, a jańsborskie łaki Piskie Wody – Pissawoda –
figurowały odtąd na mapach jako Galindewiesen.

[rita100]

Ciekawe Tralala, że wszyscy wspominają o Mazurach i Mazury były szczególnie
pilnowane przez Niemców , a malo co pisze się o Warmii. To oznacza , ze Warmia
poddała sie z rozbiegu i tylko Mazury tak bardzo walczyły o polskość ?

[tralala33]

Pewnie wynika to ze źródeł. I z tego, że Mazury są większe, bardziej się nimi
interesowano a Warmia czasem umykała uwadze. Poza tym masz rację - na Mazurach
język polski był silniejszy bo i osadników z Mazowsza było więcej.
Dziś zrobiłam remanent z Forum Olsztyna i wyciągnęłam stary wątek o niemczeniu
polskich nazw. Trzeba będzie teraz przyjrzeć się polszczeniu nazw po wojnie. No
i postarać się odszukać nazwy o staropruskim pochodzeniu - to będzie chyba
najciekawsze.

[tralala33]

A tak na marginesie tego nader poważnego wątku poszukajmy nieco wesołych i
śmiesznych nazw. Moje ulubione to Żabi Róg koło Koziej Góry i wieś Ząbie, którą
nieodmienne odczytuję jako Zombie

[rita100]

Żabi Róg koło Koziej Góry )))
To sia nadaje do wiców
Pamnientam co buł nawet czloziek na wątku FO co się interesował dawnymi nazwami
miast. Może zawita ?

[gietpe]

Noju sia przpomnioł wzierszyk
Gonił grom pasym Marcina ze Szczytna przez Klewki do Łolstyna.

[tralala33]

Ha - ten wierszyk zna też mój ojciec. Zjeździł całą Warmię i pół Mazur w
czasach, gdy pracował. Ale ja tak do końca to nie jestem pewna: Szczytno -
Grom - Pasym - Marcinkowo- - Klewki - Olsztyn. Czy to taka trasa?

[gietpe]

To pewnie będzie wiedział dlaczego Purda to największa gmina w Polsce?

[tralala33]

Gmina Purda czy Stawiguda? Bo ta ostatnia to wiadomo - rozciąga się od Rusi do
Ameryki.

[gietpe]

Oczywiście że Tralala ma rację Stawiguda mój błąd.Przepraszam

[tralala33]

Nic nie szkodzi. Gmina Purda moze nie jest 'większa' od Stawigudy, ale kto wie
czy nie jest słynniejsza. To przecież tam, w Klewkach, byli talibowie

[tralala33]

Było o zniemczaniu nazw mazurskich, teraz czas zobaczyć, co dział się na tej
naszej ziomeczce, kiedy wahadło wychyliło się w drugą stronę.
Już w 1945 roku powołano Główną Komisję Ustalania Nazw Miejscowych i Obiektów
Fizjograficznych przy Ministrze Administracji Publicznej. Komisja rychło
zabrała się do zmieniania nazw miast, wsi, jezior, rzek i innych nazw
topograficznych na nazwy polskie. Wpisała się w ten sposób w działania
propagandowo nazywane repolonizacją Ziem Odzyskanych. Za chwilę przykład teksu
z roku 1947 opisującego, niestety bardzo fragmentarycznie, tamte zmiany. Krótki
fragment, ale duch epoki przebija z niego mocno.

[tralala33]

Zbigniew Przygórski, "Prusy Wschodnie przestały istnieć" (1947 rok)

Dziecko polskie, uczące się geografii z nowej już mapy, nie zobaczy więcej w
kolanie dolnej Wisły plamy z niemieckimi nazwami miejscowości. Nie znajdzie już
ani niemieckich miast, ani wsi, ani rzek, ani jezior. Nazywają się teraz po
polsku. Powróciły do swoich starych nazw, które nam Niemcy w ciągu
wieków ‘zeszwabili’, tłumacząc je żywcem z polskiego na swój, czy do
źródłosłowu polskiego dodając niemiecką końcówkę.

Nowy indeks miejscowości w województwie olsztyńskim znakomicie ułatwi
orientację każdemu turyście i dostarczy dużo okazji do rozmyślań, w jaki to
sposób fabrykowało się niemieckość polskich osiedli. Oto dla przykładu kilka
miejscowości w ich pierwotnym polskim brzmieniu, a następnie w brzmieniu
zniemczonym:
Barciany (Baretn), Biskupiec (Bischofswerder), Dajtki (Deuthen), Drygały
(Drigelsdorf), Krutyń (Kruttinen), Łegjany (Lengeinen), Ruciany (Niedersee),
Mikołajki (Nikolaiken), Pasym (Passenheim), Prosno (Prassen), Czerwonka
(Rothfliess), Sarnowo (Scharnau), Jeziorany (Seeburg), Skandowo (Skandau), Ukta
(Ukta), Wydminy (Widminnen), itp.

[tralala33]

I dalej, z tego samego artykułu Zbigniewa Przygórskiego, dziennikarza, który od
1945 był kierownikiem olsztyńskiego Oddziału Polskiej Agencji
Prasowej 'Polpress'.

Repolonizacja nazw topograficznych nie jest rzeczą prostą ani łatwą. Szybkość,
z jaką dokonano dzieła repolonizacji Warmii i Mazur na odcinku nazewnictwa
wystawia jak najlepsze świadectwo jego autorom. W chwalebnym pośpiechu
popełniono oczywiście wiele błędów. Nie wiadomo na przykład, dlaczego piękną i
starą nazwę Łuczany, ktora brzmiała dawniej Łocze, a później Łoczany (od
źródłosłowu lot albo lód, zamarznięta woda), a którą J. Szaflarski przemianował
najniesłuszniej z niemieckiego Lotzen na Lec, ochrzczono ni stąd ni zowąd
Giżycko. Prawdopodobnie chciano w ten sposób uczcić znakomitego polskiego
kaznodzieję z pierwszej połowy XIX wieku Gustawa Gizewiusa, który akurat z tą
miejscowością nie miał nic wspólnego, gdyż urodził się w Piszu a działał i
zmarł w Ostródzie. Na pewno nieboszczyk nie przyjąłby tego spadku, wywołującego
zresztą zastrzeżenia gramatyczne.

Również w sferze domysłów pozostanie przemianowanie Wartemborka, miejsca
urodzenia kompozytora Feliksa Nowowiejskiego, na Barczewo. Księdzu
Barczewskiemu należał się ‘przydział’ jakiejś miejscowości, ale właśnie
Wartemborka nie można sobie nijak skojarzyć z żywotem tego światłego męża.

[rita100]

Tak , jak nie najedną stronę przeciaganie liny , to na drugą stronę - to też
jest ciekawe, jak mozna drastycznie zmieniać nazwy.

A czy Gietpe napisał w calości ten wierszyk ?

[tralala33]

To już Gietpe powie, ale myślę, ze tak - to taki wierszyk, który ułatwia
zapamiętanie trasy ze Szczytna do Olsztyna, a to baaardzo kręta trasa - trza
jiechać powolutku.

[tralala33]

I jeszcze kilka nazw z okolic Moraga:
W okolicach tego miasta można trafić na kilka ciekawych nazw topograficznych.
Tu Wenecja leży niedaleko Rusi. Jest też wieś o przesympatycznej nazwie
Słonecznik i mile brzmiący Dobrocin. No i w końcu jest Raj niedaleko
Bożęcina

[rita100]

Ciekawe Tralala, czy ktoś te feralne , niepasujące nazwy miejscowości
wyprostuje ? Wprawdzie 60 lat mnieło, ale kiedys to musza wyprostować.
Powiedzmy pochopnie to nazwanoa, ale tyle lat mieli na zmiane nazwy
przynajmniej na bardziej prawidłową, ze aż wstyd , ze nikomu nie zalezy na tym,
na wyprostowaniu tej historii nazewanictwa.

To Morąg ma ładne okolice i ładne nazewnictwo

[gietpe]

tralala33 napisała:

> To już Gietpe powie, ale myślę, ze tak - to taki wierszyk, który ułatwia
> zapamiętanie trasy ze Szczytna do Olsztyna, a to baaardzo kręta trasa - trza
> jiechać powolutku.

Wierszyk jest bardziej kolejowy bo są to stacje kolejowe,choc nie wiem czy
wszystkie czynne

[rita100]

Gietpe, ale wierszyka nie zidać - napisałeś ?

[tralala33]

Wierszyk był powyżej:
Gonił grom pasym Marcina ze Szczytna przez Klewki do Łolstyna.

Racja- kolejowy, nie drogowy.

[tralala33]

Powojenne zmiany nazw czasem prowadziły do zabawnych sytuacji. Tak stało się w
przypadku pewnej wsi, której niemiecka nazwa oznaczająca lalki została
spolszczona literalnie na Pupy. Mieszkańcom nowa nazwa z oczywistych względów
nie odpowiadała i w końcu, choć po długim czasie bo dopiero w roku 1960,
doprowadzili do zmany. Wybrali przy tym wymysloną przez Sienkiewicza i nadaną
niesitniejącej osadzie - Spychowo. Dziś zapewne niejeden czytelnik Krzyżaków
ulega złudzeniu, iż książkowy bohater Jurand istniał i mieszkał i właśnie stąd,
z dzisiejszego Spychowa ruszył do Szczytna w poszukiwaniu utraconej córki
Danusi.
Co może dziwi, stara dawna wsi została utrwalona przy okazji powołania
rezerwatu w okolicznych lasach:

lp.olsztyn.rdlp.gov.pl/spychowo/ochr_przyrody.htm
Rezerwat przyrody PUPY
Powołany został zarządzeniem Ministra Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i
Leśnictwa z dn.25 stycznia 1995r.
Lasy rezerwatu znajdują się w oddziałach 184, 211 Leśnictwa Szklarnia, w
obrębie Szklarnia Nadleśnictwa Spychowo. Powierzchnia rezerwatu wynosi 58.12
ha. Rezerwat PUPY powołany został w celu ochrony starodrzewu o charakterze
naturalnym z udziałem sosny, świerka i buka. Jest jednym z cenniejszych
obiektów przyrodniczych Puszczy Piskiej, ze względu na dużą różnorodność
zbiorowisk leśnych występujących na siedliskach wilgotnych i bagiennych. Na
powierzchni rezerwatu występują liczne drzewa pomnikowe: dęby, sosny, świerki i
olchy.

[tralala33]

Wieś Pupy (Lalki) nie była jednyną, która w przedwojennych Prusach wschodnich
nosiła taką niemiecką nazwę. Kolejna znajduje się niedaleko Olsztyna. Tu
przekształcenie niemieckiej 'lalki' na polską 'pupkę' nikomu do tej pory nie
przeszkadza. Co więcej, wydaje się, że obecni mieszkańcy odnosza się do tej
nazwy z sympatią:

Pupki to wieś o szczęśliwej nazwie.
Leży między Węgajtami, Nowym Kawkowem i Godkami.
W Pupkach jest jezioro - "Leśne".
W Pupkach ma swoją siedzibę Stowarzyszenie "Zielona Gmina".

Pupki Rzeczpospolite to Kraina Niezwykła o zwykłej nazwie.
Leży między Pasłęką a Łyną i ma się dobrze.
www.dedlajn.com.pl/nonpro/pupki.html#rd

[rita100]

Puppis to też nazwa gwiazdozbioru nieba południowego jak piszą - faktycznie
bardzo jak to mówią egzotyczna nazwa - Pupki Główne

[tralala33]

Kolejnym miastem, którego dzisiejsza nazwa może budzić wątpliwości jest
Kętrzyn. Jeszcze w 1948 roku Alojzy Matyniak pisał w swoim felietonie:
‘Rastembork czy Kętrzyn?
Konduktor woła ‘Kętrzyn’, zaś na budynku stacyjnym widnieje napis Rastembork.
To samo na urzędzie pocztowym i na wielu domach w mieście. O nazwę miasta toczy
się spór. Jedni chcą Rastembruk, lecz to za bardzo przypomina niemiecki
Rastenburg. Inni Raściborz czy Raścibórz, gdyż tak podobno nazywało się miasto
w czasach piastowskich. Władze wreszcie ustaliły nazwę Kętrzyn, na cześć
wybitnego historyka polskiego Wojciecha Ketrzyńskiego, który tu urodził się w
roku 1838, a o którym niestety mieszkańcy nic nie wiedzą. Byłby czas ustalić
wreszcie nazwę. Większość decyduje się na Kętrzyn.’

Opinia Matyniaka zawiera co najmniej jeden poważny błąd – Wojciech Kętrzyński
nie urodził się w dzisiejszym Kętrzynie lecz w Giżycku. W Kętrzynie zaś (a
właściwie w Rastenburgu) uczęszczał do gimnazjum. Do propagandy należałoby
zaliczyć podawanie nazwy miasta w czasach piastowskich – w tamtych czasach były
to ziemie Prusów, z którymi Polacy toczyli liczne bitwy, a które ostatecznie
zostały podbite przez zakon Krzyżacki.

Zmieniając po wojnie nazwę miasta na Kętrzyn Komisja Ustalania Nazw Miejscowych
niefortunnie wymazała najstarsze, historyczne miano - Rast, nadane przez
bałtyjskich Prusów osadzie istniejącej tu w czasach przedkrzyżackich.

[tralala33]

Pieniężno założono najprawdopodobniej na miejscu staropruskiej osady obronnej
noszącej nazwę Malcekuke, co miało onzaczać: Malte, Malko - drzewo, zarośla,
las; Kuke, Kauks - diabeł, czart, czyli "Czarci Las".

Późniejsza nazwa Melzak występuje w dokumentach sądowych z 7 kwietnia 1282
roku, gdzie Pundico de Melzak występuje jako świadek. Jak wskazuje jego imię,
był to prawdopodobnie jakiś Prus pochodzący z pola Malcekuke. Pierwszy zapis
historyczny nazwą Melzak figuruje pod datą 5 maja 1304 roku, gdzie wymieniony
jest proboszcz Melzaku Ekhard. W dokumentach z XIV - XVI wieku nazwa miasta
występuje
o różnej pisowni: Melsag, Melsacg, Melsac i wreszcie Mehlsack.

Niemiecka nazwa Mehlsack oznaczała worek mąki. Do tej nazwy nawiązuje legenda
oraz herb miasta, w którym widnieją trzy worki mąki.
"Gdy wojska szwedzkie oblegały miasto, a oblężenie się przeciągało, doszli do
przekonania, że warownego grodu i zamku inaczej nie zdobędą, jak tylko głodem.
Zastanawiali się więc, czy warto oblegać miasto, jeśli oblężeni mają dużo
żywności, czy raczej odstąpić od oblężenia. Dowiedzieli się o tym mieszkańcy
grodu. Wydobyli przeto ostatni worek maki (Sack Mehl) i korzystając z
pomyślnego wiatru rozsypali mąkę na obóz nieprzyjaciela. Oblegający uznali ten
fakt jako zasobność mieszkańców i odstąpili od murów miasta". Legendarne
pochodzenie nazwy miasta nie nic wspólnego z rzeczywistością, skoro nazwa
Mehlsack wywodzi sie z czasów staropruskich, kiedy to o oblężeniu szwedzkim nie
mogło być mowy.

Współczena nazwa miasta ‘Pieniężno’ zrywa z tą wielowiekową tradycją. Została
nadana w 1947 roku dla uczczenia Seweryna Pieniężnego juniora, wydawcy Gazety
Olsztyńskiej.

[rita100]

Prawie same niefortunne nazwy podajesz Tralala - aż nieprzyjemnie czytać , jak
można z nazwy zrobić inna nazwę całkowicie zmieniając ja , a nawet nie
nawiązując do tradycji. Że też nie myślą o przywrucenie na prawidłowe
tradycyjne nazwy. Dobrze, ze Łolstyn nie miał takich klopotów

Nazewnictwo Olsztyna
Holsten maior czyli Olsztyn większy (1448)
w odróznieniu od Olsztynka mniejszego
Olsten - od stanu rycerskiego z Olstena
Olsthin
Olstyn
Allenstein (po niemiecku) - Holstin (polska nazwa)

Ciekawe, że nie wspominają o Łolstynie

[tralala33]

Rzeczywiście, trzeba będzie dla równowagi poszukać też bardziej pozytywnych
przykładów. Na pewno są nazwy, które przechowują jeszcze stary, pruski język.
Dziś jednak kolejny przykład miasta, które zmieniło swą nazwę diametralnie -
Mrągowo.

[tralala33]

Najpierw była osada powstała przy drewnianej krzyżackiej strażnicy z połowy
XIV w. Z lat 1404-1407 pochodzą informacje o lokacji miasta na prawie
chełmińskim, które zostały potwierdzone nadaniem praw miejskich przez
Wielkiego Mistrza Krzyżackiego Konrada von Jungingena. Przywilej został
odnowiony w 1444 r. W średniowieczu używano dwóch nazw miasta: Sensburg
(niem.) oraz polskiej (mazurskiej) Ządźbork.
W 1946 roku patronem miasta został pastor Krzysztof Celestyn Mrongowiusz
W „Monitorze Polskim. Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej”
ogłoszono Zarządzenie Ministrów Administracji Publicznej i Ziem
Odzyskanych z dn. 7 maja 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowej
dotychczasowej nazwy miejscowości Ządzbork (dawniej Sensburg) na nową ,
odtąd już obowiązującą: Mrągowo. Inicjatorem tej zmiany był Komitet Ustalania
Nazw Miejscowych, złożony z wybitnych polskich językoznawców, historyków i
geografów.
Zapewne byli to wybitni naukowcy, lecz konia z rzędem temu, kto wyjaśni
dlaczego akurat Ządźbork czy też Sensburg otrzymał taką nazwę, skoro
Mrongowiusz urodził się w Olsztynku, wychował w Marwałdzie koło Dąbrówna,
studiował w Królewcu, a ostatecznie osiadł w Gdańsku.

[tralala33]

Rodzinne miasto Mrongowiusza pamięta o tej wybiten postaci. Przediwnym
zrządeniem losu stareńki dom, w którym urodził się przyszły pastor, poeta i
językoznawca - przetrwał do dziś
www.muzeumbudludolsztynek.republika.pl/mrong.htm

[kazik_n]

W temacie nazw miejscowości wschodniopruskich:
polecam mapę z 1946 roku w skali 1:500 000
www.mapy.blink.pl/prusy/okreg_mazurski_1946.jpg
Widać na niej podwójne nazewnictwo i formy przejściowe. Do mapy jest dołączony
słowniczek nazw miejscowości www.mapy.blink.pl/prusy/slownik.zip [5MB .pdf]

Warto również zerknąć na www.mapy.eksploracja.pl/viewpage.php?page_id=26
pozdrawiam!

[gajowy555]

No jó, a toś noma drogi Kaziku_n psianknó niespodzianka zrobziół. Zitomy Woju na
Warniji i dziankujewam za te ważne linki. Bandziewa z nich jek najziency
korzystać a i Woju prosim cobyś do noju częściy przychodziół.
A to sia Tralala i Rita lejdować bandó...

[gajowy555]

Korzystając z linku podanego przez Kazika_n , wyszperałem takie oto cudo, które
bardzo nam pomoże w poznawaniu granic i nazewnictwa naszej krainy i nie tylko.
Dla wytrwałych polecam...

www.webarchiv-server.de/pin/landkarte/kartenseiten.htm

[tralala33]

www.webarchiv-server.de/pin/landkarte/kartenseiten.htm
To je fejn karta, można sia zabaziać. Jo za trzeci roz am znalała Łostyn - lon
je na ty cajcie
www.webarchiv-server.de/pin/landkarte/karte382.htm
I tamoj só mniana wsi kole Łostyna. Chtó je rozpozna?
Allenstein
Thalberg
Deuthen
Kontau
Elisenhof
Posorten
Gronitten
Althof
Stolzenberg
Sophienhof
Jomendorf
Nattern
Alt Allenstein
Thomsdorf
Neu Bertung
Gr. Bertung
Kl. Bertung
Neidhof
Darethen
Kellaren
Ganglau
Reußen

Łuważajta tlo bo nie Kontau a Kortau ma buć!

[kazik_n]

Dzăkă, Bóg zapłac. To forum mie să baro widzy. Ale jô jem ze Kaszëb

Żart Nie potrafię pisać tak ładnie jak Wy. Ale swoją nieumiejętność pisania
będę nadrabiał materiałami kartograficznymi i fotograficznymi Jeszcze nie
zdążyłem zapoznać się z zawartością Waszego forum, ale wkrótce postaram się to
nadgonić.

[tralala33]

Dla noju Kaszëbi to je zielgi przykład bo potrasili zachować swoja godka i
swoja psiankna ziomecka. I dzisaj w gazecie psiszo co dwu młodych ludzi
historyk Marcin Wakar i grafik Jarosław Gach.zrobziło komiks z warnijsko gadko.
Łoni poziedzieli tak:
- Wszystko zaczęło się w kwietniu. Czytałem akurat teksty Alojzego Śliwy
[poeta i pisarz warmiński, zm. w 1969 roku - red.], pisane po warmińsku, a
jednocześnie przygotowywaliśmy wystawę prac Jarka związanych z komiksem.
Pomyślałem, czemu by nie połączyć tych dwóch rzeczy i nie stworzyć komiksu,
który przybliży ludziom warmińską gwarę. Kaszubi hołubią swój język, może warto
wziąć z nich przykład - opowiada Marcin.

[tralala33]

Indeks nazw niemiecko-polski i polsko-niemiecki
www.atsnotes.com/other/gerpol.html

[rita100]

Tralala, Laband z Gliwic szuka starych nazw miejsowości i nazwisk, które się
zmieniały wraz z historią . Można mu jakos pomóc ?

[rita100]

Pisz jest trojga imion, tak jak ogromna ilość miast w tym kraju. Miejscowość
najpierw na przykład nazywa się Mlecewo, Niemcy z teho robią Heinrode, a lud
adaptuje tę nową nazwę na Hyńóda; Niemcy Dzierzgoń nazwą Christburgiem, z czego
w toku dziejów robi się Kiszpork; Niemcy z Łuczan robią Loetz, ktory z czasem
staje się w ustach ludu Lecem. Najgorzej, że polska publicystyka i nawet nauka
bierze następnie te nazwy wtórne i onosi jako rdzennie polskie.
Wańkowicz

[rita100]

Autor: tralala33

Jeszcze nie zdązyłam zadać pytania a już znalazłam odpowiedź - co oznaczała
nowo-niemiecka nazwa wsi?
2 grudnia 1932 r. w ramach likwidacji w Prusach Wschodnich miejscowych nazw
polskich i litewskich, nazwę wsi Dłużek zmieniono na Hartigswalde, która
pochodzi od powstałego tutaj w 1817 r. nadleśnictwa. Hartigswalde w tłumaczeniu
na polski oznacza Lasy Hartiga. Nazwę nadano nadleśnictwu na cześć Georga
Ludwika Hartiga, który w latach 1811-1837 stał na czele pruskiej administracji
leśnej. W 1869 r. jezioro Dłużek także nazwano Jeziorem Hartiga (Hartig-See).


Tu zamieściłam ten wpis Tralala, żeby nie zginął w tłumie

[rita100]

Wasze pytania do Pana Literki
W Angorze ostatniej jest taki problem:
"Słuchałam kiedyś popołudniowego wydania "Zapraszamy do Trójki" w III PPR i tam
zastanawiano się, jak nazwać mieszkańca Olsztynka. W końcu nie padła żadna
nazwa, a ja do dziś zastanawiam się, jak jest poprawnie...

odpowiedź:
- Mieszkaniec Olsztynka (miasto w województwie warmińsko-mazurskim, około 30 km.
od Olsztyna) to olsztynczanin, mieszkanka to olsztynczanka, a mieszkańcy to
olsztyniaczanie.
Tych form nie należy mylić z formami olsztynianin, olsztynianka i olsztynianie
(Olsztyn)

To mamy rychtycznie wyjaśnione przez fachowca.

[rita100]

Cóż znaczy nazwa ?
Czy nowy kóntek ło Wojciechu Ketrzyńskim czy
Adalbert von Winkler ?
hehe, tu mam kłopot, bo nie wiem gdzie się dopiąć, do jakiego kontka o
Kętrzyńskim. Mam jego wspaniałe wiersze. Mam doskonałe źródło i wiele wspomnień
z Giżycka. Czyli dylemat czy o Kętrzynie kóntek czy o Giżycku ? No jaki bałagan
i mętlik w głowie mojej przez te niefortunne nowe nazwy miast.

[tralala33]

Na dobrą sprawę o Wojciechu Kętrzyńskim, dyrektorze lwowskiego Ossolineum,
można by nawet pisać w kresowym kóntku A na serio - to warto załozyć mu
osobny kontek.

[rita100]

Tak mysle , bo mom bombe ło niam. Zyciorys to nie wszystko, ale to kim on jest i
co zrobił, opisane przez samego Kętrzyńskiego to to jest ta bomba.
Do tej pory jestem pod wrażeniem.
Ketrzyński - największy pogromca niemieckich fałszerzy historii - to chyba
wystarczy

[rita100]

I znów odwołuje się do Kosserta, a on do Lenza z książki "W muzeum ziemi
ojczystej" o nazwach zmienianych nagle w jeden dzień na Mazurach na niemieckie.
W związku z tym jest fajne opowiadanie pewnego mazurskiego zduna Eugena Lawrenza.

"Rozeźlony Lawrenz ruszył do Krzyżewa, minął Królową Wolę, która nazywała się
teraz Konigswald, i z zamkniętymi oczami przeszedł przez Kałęczyny, obecnie
Lenzendorf, powlókł się przez zaciszne Skrzypki, które przemieniły się w
Geigenau (...). No i mamy, powiedział, zrobili z Mazur dom wariatów."

Całość zamieszcze jutro - ale wiem jaka będzie następna moja lektura

[tralala33]

Nie doczkam do jutro - zaro najde ta ksiójżka i sobzie poczytom.

[rita100]

Kossert cały rozdział poświęcił nazwom, ale ten urywek jest dokonały.
Mazurzy mieli humor. A tylko poszedł do karczmy i .... cały ciąg zdarzeń.

[rita100]

"A więc zdun Eugen Lawrenz opowiadał, że szedł długą drogą wysadzaną brzozami do
Panistrugi, z niczym innym jeno życzliwością w sercu - szedł drogą, którą jego
nogi znały, że tak powiem, na pamięć - kiedy w pewnej chwili stwierdził, że
stare drogowskazy do Marcinowa i Maleczewa zostały zastąpione innymi: zamiast do
znanych mu miejscowości, odgałęzienia drogi prowadziły teraz do Martinschohe i
Maleten. Sądził, ze to pomyłka, albo durny żart, poszedł dalej w kierunku
Panistrugi, bo po prostu stamtąd chciał powędrować dalej do Skrzypek i Krzyżewa,
jak to zawsze robił. (...)
Gdy zbliżal się do miejscowości Panistruga, jak zawsze nadfrunęły stada czajek,
ktore machając skrzydłami zbiły się w gromadę i atakowały go z obu stron drogi,
dopóki nie dotarł do gospody Thurowa. Stała tu tablica z nazwą miejscowości;
była ona przemalowana i głosiła, że znajduję się w Herrenbach. Eugen Lawrenz
poczuł się wtedy tak ogłupiały, że, jak twierdził, niczego nie potrzebaował
bardziej niż kieliszka nikolaszki; tak więc wkroczył do gospody, gdzie przy
narożnym stole z nieruchomym wzrokiem siedział żandarm Iwaschkowski. Przepili do
siebie, a potem zdun zapytał, czy w powiecie nie wybuchła przypadkiem jakaś nowa
choroba, choroba zmieniania nazw, na co żandarm poradził pytającemu, aby na
przyszłość nie zwracał się do niego per Iwaschowski, ale Hausbruch, Waldemar
Hausbruch.
Rozeźlony Lawrenz ruszył do Krzyżewa, minął Królową Wolę, która nazywała się
teraz Konigswald, i z zamkniętymi oczami przeszedł przez Kałęczyny, obecnie
Lenzendorf, powlókł się przez zaciszne Skrzypki, które przemieniły się w
Geigenau (...). No i mamy, powiedział, zrobili z Mazur dom wariatów."

[rita100]

kieliszek nikolaszki, dość często się powtarza w utworach autorów niemieckich,
tak chyba Kirst też o tym kieliszeczku nikolaszki wspomina.
Coś nie zuważyłam tej nikolaszki w przepisach na trunki mazurskie. Trzeba
koniecznie uzupełnić.

[rita100]

Żabi Róg Ta stara wieś, o której pierwsza wzmianka pochodzi z 1340 r., wzbudza
zainteresowanie swoją osobliwą nazwą. Oficjalna na­zwa niemiecka przed 1945 r.
brzmiała Horn czyli róg. Na południe od tej miejscowości leży jezioro Róg, zwane
też Ża­bim, gdyż według podania ludowego pewna jego część nazywa­na Poggewinkel
obfitowała w żaby. Poggewinkel po polsku prze­kłada się na Żabi Róg. Działająca
po II wojnie światowej Komi­sja Nazewniczą zaaprobowała taką nazwę, pewnie mając
na względzie jej nieco humorystyczne brzmienie.
morag.pl/szlaki_r/szlaki.html
Gietpe stronke zapodoł

[rita100]

Czy eszcze cosik nojdziewa na tyn tymat ?

[rita100]

Może najdziewa

Autor: lelo58 18.12.08, 21:43

Jo,łobacz co Barczewski psisze polska Warnija,no niego to buł tylko łobszar
gdzie godali po naszamu dali na północny-zachód łuz godali po mniamniecku.Z
mnianowaniem na Warniji ji w całech Prusach to je łosobna geszychta.Po wojnie
przy Ministerstwie Ziem Odzyskanych buła szpecyjalna komisyja do łustalinia nazw
miejscowych,szefam tamój buł prof.Srokowski,chtóren bół przed wojnom konsulam w
Królewcu,łon znoł fejn temat a ji Barczewskiego tyż pewno znoł ji to co
Barczewski robził.W ty komisyji buł eszcze łod woju z Krakozia prof.Taszycki,buł
ze Ślojńska prof.Rospond ji eszcze buło siła językoznawców ji historyków.Łoni
ciajzko pracowali aż do lat 50 -tych.Datemu łu noju so nojpsiankniejsze nazwy
mniejscowości,Bo zidziysz to co buło na tzw Ziemniach Łodzyskanych to buło
wydarzenie bez precedensu,coby w tak krótkim czasie przeprowadzic na taką skale
akcje przesiedlenczą,zawdy to buło rozciągniete w czasie a tu bez 2 roki sia
wciórko dokonało,datemu buło siła problemów.