Dodaj do ulubionych

Mały Słowniczek Gwarowy

22.08.06, 17:44
raz jeszcze - z dedykacją dla Kubka, który od dawna pytał o takowy
ja na miarę swoich skromnych możliwości postaram się zacząć, a potem może
ktoś coś dorzuci - zobaczymy
słówka i zwroty, które udało mi się dzisiaj wygrzebać z pamięci, podaję
poniżej; nie szukam w zewnętrznych źródłach, ponieważ to mija się z celem;
chodzi o wciąż żywą cieszyńska gwarę, a nie o badania nad wymarłym językiem...
Obserwuj wątek
    • stoik1 001 22.08.06, 18:10
      kilka pożytecznych słówek, do dziś powszechnie używanych, przynajmniej w
      cieszynie; spisałem, co mi wpadło do głowy, pisownia chwilami nieco umowna;
      lecimy...

      ciepać - rzucać ( wyciepać, rozciepać, porozciepywać etc. )
      chytać - łapać ( nachytać se - podpaść, mieć coś pochytane - orientować się w
      czymś etc. )
      być za kimś - czuć sympatię, wspólnotę, albo licho wie co jeszcze ( oni som
      strasznie za sobom - zrozumcie to sobie, jak chcecie )
      marasić - bałaganić
      przikludzić - przyprowadzić ( zakludzić etc. )
      uwidzieć - zobaczyć
      dziwać się - patrzyć
      smolić - mówić od rzeczy
      nasmolić, nasrać ( kogoś ) - zdenerwować
      wysmolony - skąpy, nieużyty ( mówiąc po prostu - wysrany, coś koło tego )
      kurzić - palić papierosy ( cygaretle itd. )
      umrzić - umrzeć
      spómnieć se - przypomnieć sobie ( ja, właśnie mi się coś spómniało... )
      do rzici - do niczego
      pojczać - pożyczyć
      swarzić sie - kłócić się
      suć - sypać
      zowiścić - zazdrościć
      idzie abo i ni - da się, nie da się
      oblec sie, seblyc sie - ubrać, rozebrać ( można i 'do saga' )
      wadzić się - kłócić się
      urżnónć - tu się nie tnie tylko się urzyna, w palec też się można 'urżnónć '
      lecieć, zalecieć - biegnąć
      szkrobać - drapać
      sznupać - drapać ( co żeś tam zaś wysznupoł, stoiku ; ) )
      ukroć - ukroić ( dosyć powszechny przykład skróconej w takich razach formy
      bezokolicznika )
      naprać, piznónć po pysku - ( z łożralcym to czasym inaczy nie idzie )
      warzić - gotować ( nawarzic se też można )
      ukroć - ukroić
      śpiychać sie - śpieszyć się
      pómału - powoli ( z tego wychodzi, że trza sie śpiychać pómału ; ) )
      rychtować - przygotować coś, zrobić ( albo wyrychtować się )
      krawal - awantura ( robić krawal )
      naprany - pijany
      (ł)ożralec - pijak
      gorzołka - wódka
      sranda - coś zabawnego
      cyganić - kłamać
      pytać - prosić
      roki - lata ( np. dwacet roków )
      zmazany - brudny
      dziwoki - nienormalny, a też - szczęśliwy ( jak kierysi je cały głupi ze
      szczynścio )
      jo już je z tego głupi - nic już nie rozumiem
      mieć sie ku sobie - czuc 'coś' do siebie
      być za kimś - lubić kogoś, sprzyjać komuś
      fest - bardzo
      ganc - całkiem
      furt - wciąż
      foter - ojciec
      synek, chłapiec - chłopak
      dziołcha - dziewczyna
      cera - córka
      panoczek, paniczka - pan, pani ( raczej starszy/starsza, ale niekoniecznie )
      pierón, chachar - niepochlebne określenia ( ó = pomiędzy ó a o )
      leser - nierób, hultaj
      słuszny - porządny ( o człowieku )
      miglanc - bystrzak ; )
      puclaty - pucołowaty
      fusaty - wąsaty
      szpatny - nie za piękny
      łoszkliwy - jeszcze brzydszy
      capard - totalny bałagan ( moja sąsiadka tak mówi )
      ździorba - jakieś niepotrzebne śmieci, dzidostwo; ździorba są już przysłowiowe
      flancka - sadzonka
      kulik - patyk, kij
      stołek - krzesło ( spocznij se na stołku... )
      babuć, cycok - świnie, starsze i młodzse
      wurszt - kiełbasa
      kónsek - kawałek
      isto - ciężkie do wytłumaczenia, a bardzo przydatne słowo ( isto ja )
      brać się - kończymy i idziemy, a 'bier się stąd' równie dobrze może się równać -
      spadaj
      oni sóm po jednych pinióndzach - są siebie warci
      podać sie - wdać się w kogoś, być podobnym do...
      robić - pracować ( kaj robisz ? )
      modra kapusta - czerwona
      sklep - piwnica
      padze - przykład specyficznej formy czasownika, niby czasem to samo, a jednak
      nie zawsze...
      • vasermon 001 - frazeologia 22.08.06, 19:15
        Czyli użycie poszczególnych wyrażeń w zdaniach jako przysłów lub powiedzeń. :)

        1. Ciepać

        Jy, jagby za płot (piec) ciepoł.
        Nowóm mietłe wieszajóm, staróm za psym ciepióm.
        Takim złotym za psami ciepióm.
        Ciepnół to jak psu.
        Godej co chcesz, jagby groch na ściane ciepoł.


        2. Chytać

        Chyto sie żaba muru. /zaczyna powoli gospodarzyć/
        Chytosz muche, a bónk ci uciecze.
        Cudzymi rynkami dobrze gady chytać.
        Gdo dwa zajónce chyto, żodnego nie chyci.
        Jak ptoka chytajóm, pieknie mu śpiywajóm.
        Kaczora chytoł, a gónsiora stracił.
        Nachytoł tam na skóre jak djoboł w Czynstochowie.
        Nie chytej psa za chwost, bo cie ugryzie.
        Od biydy pies muchy chyto.
        Tu mie boli, tu mie pcha, styrcz mie, babo, do miecha, a z miecha do pytla,
        aby mie błecha nie chytła.


        3. Kludzić (przikludzić, przekludzić, odkludzić) = prowadzić

        Gdo sie dziewiynć razy przekludzi, to tak jagby roz wygoroł.
        Kludzi jóm jak ślepóm żebroczke.
        To sie kludzi jak troje nieszczynścio.
        Tyn mie zakludzi do grobu.
        Wyglóndosz, jagby cie djoboł na porwózku kludził.


        4. Uwidzieć

        Co ślepy uwidzioł i głuchy usłyszoł, to niymy teraz opowiado.
        Czego za młodu nie użyjesz, tego na starość nie uwidzisz.
        Jak ci dóm jednóm, tak sie ci w oczach rożnie, że wszystkich świyntych uwidzisz!
        Ksiyndza oko - wilcze garło, co uwidzi, to by żarło.
        Siudme: nie kradnij, usme: co uwidzisz, to popadnij!
        Uwidzioł Abrahama.
        Uwidzymy! - prawił ślepy.


        5. Dziwać sie

        Dziwo sie, jagby do trzech nie umioł narachować.
        Dziwo sie, jagby siedym dziedzin wypolił.
        Dziwo sie, jagby z kiszki wyloz.
        Dziwo sie jak bodlawo krowa (byk).
        Dziwo sie jak byk na masorza.
        Dziwo sie jak Filip do jelit.
        Dziwo sie jak hróm do buka.
        Dziwo sie jak kocur na wyndzónke.
        Dziwo sie jak szpok do oszkrabin.
        Dziwo sie jak wół na nowe wrota.
        Dziwo sie jak zbuj.
        Dziwo sie jak żyd do szpyrek.
        Dziwo sie, kaj niechoł mulorz (tesorz) dziure.
        Dziwo sie lewym okym do prawej kapsy.
        Jo to powiym mamie, że sie dziwosz na mie!
        Już sie tymu Pómbóg nimoże nadziwać, ale przidzie kora na was, przidzie!
        Kómu sie nie podobóm, nie musi sie na mie dziwać.
        Na cudze sie patrzy, a na swoji sie dziwo.
        Na podziwani chłop baby nie potrzebuje, jyny do roboty.
        Podej mi te cegłe, co sie na nióm dziwóm!
        Podziwej sie do nieba, a spadnie ci kyns chleba.
        Podziwej sie kozie pod ocas, a bydziesz wiedzioł.


        6. Smolić (usmolić, osmolić, wysmolić) = srać

        Smól czynsto, szyj gynsto, tak cie bydóm dziywki chwolić, kiedy bydziesz dobrze
        smolić.
        Toć wysmolóne stworzyni.
        Jak ci usmolym jednóm hawiyrskóm, to sie do sóndnego dnia nie pozbiyrosz!
        Jak sie ci nie podobóm, jak stojym, to cie osmolym, jak sie ustrojym.
        Kaj sie jyny djobli wysmolóm, tam cie wszyndzi widać.
        Mo wysmolóne czasy.

        (to be continued)
      • vasermon 001 - frazeologia II 22.08.06, 19:40
        7. Kurzić

        Byleby sie kurziło, a moc nie zgorało.
        Cygani, aż sie za nim kurzi.
        Gdo nie kurzi a nie sznupie, tyn sie równo babski dupie.
        Kurzi, aż mu sadze idóm z nosa.
        Kurzi jak piónty piec.
        Kurzi-kurzi, a potym rzigo.
        Już mu Słowiok kurzi do oczy.
        Już sie mu wykurziło z rzici.
        Pojczej fajki, dej tabaki, a kurzić już bydym sóm!


        8. Umrzić

        Baba chłopu nie umrze, jyny dziecióm matka.
        Bez dochtora też umrzesz.
        Blady jak umrzik.
        Chłop mowny, kot łowny nie umrzóm z głodu.
        Człowiek za człowieka umrzić nimoże.
        Gdo umrził - niech leży, gdo żyje - niech bieży.
        Krupica - to umrzitymu na ceste.
        Lepij umrzić a być świyntym, jako robić a być zgiynty.
        Lepij umrzić jako nie żyć.
        Lepszy dziesiynć razy ciynżko zachorować, niż roz leko umrzić.
        Mus - to je umrzić.
        Ón nie bydzie mioł czasu ani umrzić.
        Umrził Darmodoł, kup se 0 bydziesz mioł!
        Umrził nie umrził, o sztwortej pogrzyb.


        9. Spómnieć se

        Czko sie mi, gdosi mie spómino.
        Gdo cie spómino? - Staro Skimino, po dupie sie maco i pyto sie, kaj sie też tyn

        ... obraco.
        Na daryboka se dycki Pómbóczek spómni.


        10. Rzić = dupa

        Bónczy jak niezdrowo rzić.
        Bulczy jak rzić we wodzie (w mydlinach).
        Brni jak złe piwo w rzici.
        Chłop je głowa, baba rzić, co ón powiy, musi być.
        Darmo maść na rzić kłaść.
        Gdo wierzi w powiarki, mo rzić jak trzi miarki.
        Gdyby ni ta rzić, toby baba była gor nic.
        Głowa gore, a rzić na ogiyń trómbi.
        Góni, jagby mu rzić nasolił.
        Lepszo chłopsko głowa niż pańsko rzić.
        Moda modóm musi być, rzić do galot musi wlyźć.
        Pómbóg mo dłógi bicz, każdego śmignie w rzić.
        Nóndzie wiecheć rzić, miech łate, a kałuża błoto.
        Sroł, pierdzioł, trowy sie dzierżoł, trowa sie urwała, rzić sie potargała.
        Stoji jak rzić na jermaku.
        Uwzión sie jak rzić na srani.
        Wartki guwno rzić targo.
        Wyliż mi rzić! - Pojczej jynzyka!
        Wysrany jak prusko rzić.
        Z bryje rzić wyje.
        Chce być z jednóm rzicióm na wszystkich wiesielach.
        Je go w każdej rzici pełno.
        Co sie ci śniło? - Że mi sie kłymbko kole rzici wiło.
        Ćma jak w rzici.
        Daleko oko od rzici.
        Do rzici na nici, do dupy na krupy.
        Dość na chudobnego jedno oko a pół rzici.
        Guwno wiysz, w rziciś był.
        Jaki nabyci - taki pozbyci, chałupa gore - pinióndze w rzici.
        Nóż je tak tympy, że by sie na nim dało gołóm rzicióm do Hołomuca zajechać!
        Padze deszcz, rośnie reż, a na gorach ślisko, idzie gorol ku gorolce, strzaskoł
        se rzicisko.
        Tu mie boli, tu mie pcho, a w rzici mi świyrczek gro.
        Wszyndzi rzicióm trzynsie.
        Wyglóndo jak pół rzici spoza chrostu (krzoka).


        11. Pojczać

        Brzitwy, baby, zygarka i koła sie nie pojczuje.
        Chodzić po pojczkach.
        Co pojczane, to wracane.
        Szła octu pojczać, bedzie fóra plotek.
        Djobli weznóm pojczki.
        Do trzeci dziedziny szła soli pojczać.
        Pojczanej rzeczy sie zaroz cosi stanie.
        Z pojczanego kónia na postrzodku morza slazuj.


        12. Suć

        Podle stawu groble suć, podle stanu szaty szyć.
      • vasermon 001 - frazeologia III 22.08.06, 19:51
        13. Zowiść (zowidzieć)

        Gdyby nie było zowiści, starczył by jedyn chłop na całóm dziedzine.
        Je aż zielóny od zowiści.
        Oka mu zowiści w głowie.


        14. Oblyc, seblyc

        Chodzi rechtora oblykać do galot.
        Koszule oblyk dzisio na rymby.


        15. Wadzić

        Lepszy sie pieknie pobić niż szpatnie powadzić.
        Lepszy sie z móndrym wadzić niż z głupim szpasować.
        Staro dziywko aj z kamiyniami na ceście sie wadzi.


        14. Urznóć

        Chudy, że by sie na nim urznół.


        15. Szkrobać

        Franciszku, poszkrobej sie po miyszku!
        Szkrobie jak kura na śmiecisku.
        Szkrobie ty ziymioki, jagby na ukradziónej szpyrce siedziała.


        16. Ukroć

        Gdo se na chlyb nie zarobi, nie umi go ani ukroć.
        We młynie dwa razy powiadajóm, a po trzeci chleba ukroć dajóm.


        17. Naprać, naprany

        Naprany jak świnia.


        Koniec pokazu piękna gwary cieszyńskiej, demowersja zakończona. :))
        • stoik1 świetne 22.08.06, 23:21
          nie mów, że to demo, bo będę miał ochotę na pełną wersję : )
          przy okazji sporo słówek, powiedzonka dobrze się utrwalają
      • albrecht1 Re: 001 28.08.06, 07:59
        >padze - przykład specyficznej formy czasownika, niby czasem to samo, a jednak
        >nie zawsze...

        A mnie się wspomniało, jak miało lać, szły cięzkie chmury, to starka wołała,
        że "idzie szudera".
    • stoik1 kilka uwag o wymowie i intonacji 22.08.06, 18:37
      tak sobie amatorsko pozwolę, ale słownik amatorski, to i wywody również : )
      nie jestem językoznawcą
      - odnosząc się do 'miejskiej gwary cieszyńskiej', której bywam przypadkowym i
      niedokształconym, ale entuzjastycznym nieraz użytkownikiem... - wiele słów
      funkcjonujących we współczesnej polszczyźnie potrafi nieraz zaskoczyć w
      niektórych przypadkach ( te tam wszystkie koniugacje, deklinacje itd. )
      zupełnie nieoczekiwną formą i końcówką; prawdopodobnie nie ma tu żadnych
      łatwych do opisania zasad, a wszystko opiera się na swego rodzaju 'umowie
      społecznej'
      - konstrukcja zdania bywa specyficzna, z użyciem różnych przerywników w
      teoretycznie nieoczekiwanych, ale usankcjonowanych przez powszechne używanie
      miejscach
      - intonacja - nie czuję się jednak na siłach... : )
      - wymowa - pierwsza rzecz - wymiana ( oboczność ? ) 'a' do 'o' - często w
      identyczych jak w uniwersalnej polszczyźnie słowach ( np. trowa, czy krzoki );
      również nie jestem w stanie powiedzieć, co i kiedy, w każdym razie automatyczne
      zastępowanie 'a' przez 'o' może prowadzić czasem do nieoczekiwanych i dosyć
      komicznych efektów ; )
      - 'o' a polskie 'ó' - najprościej posłużyć się przykładem - w wyrażeniu 'ni
      móm' nie jest to ani jedno ani drugie
      - podobna sprawa z 'e' do 'iy' i kilka innych tego typu przypadków; nie da się
      tego wytłumaczyć, ale da się usłyszeć
      - podobnie z 'rz' - bo do 'z' może się nam doczepić jakaś dziwna wibracja; nie
      aż tak wyrażna, żeby to zapisywać, jako 'rź', czy coś takiego, ale jednak
      wyczuwalna, jakieś wpływy języka czeskiego , jak przypuszczam, może nie
      - ciężko to wszystko ująć, nie umiem tego wytłumaczyć, ale to niestety wszystko
      słychać...

      ufffffffff

      • vasermon Z fonologii... 22.08.06, 19:05
        A POCHYLONE przechodzi w O (czorny, mioł).
        Samogłoska ta różni się od O JASNEGO brakiem labializacji, która na terenie
        Cieszyńskiego występuje w bardzo zróżnicowanym nasileniu:

        a) łowca, łuwidzieć,
        b) owca, uwidzieć

        O pochylone jest głoską pośrednią między O a U: próg, wóz, kościół (jak w innych
        gwarach śląskich).
        W porównaniu do literackiego w gwarze często się obie samogłoski wymieniają:
        buty x bóty, róża x ruża.

        Przed spółgłoską nosową występuje Ó zarówno na miejscu A, jak i O: pón, móm,
        kóń, bróna, ludzióm.

        E pochylone przechodzi w Y zarówno po spółgłoskach twardych, jak i miękkich:
        chlyb, mlyko, biydny, niyśli.

        Samogłoskom nosowym odpowiadają połączenia yN, óN: rynka, piynć, sóndzić, piónty
        (w współczesnej gwarze bowiem nie ma nosówek).
        W pozycji przed spółgłoską szczelinową występują nosowe odpowiedniki y oraz ó w
        połączeniach yN, yj oraz óN: gynś (gyjś),

        sómsiod, wóns

        Zróżnicowana wymowa na końcu wyrazów: a) widzym staróm babe
        b) widzim staróm babym
        c) widze staró babe

        Głoski SZ, Ż, CZ, DŻ są wymawiane tak, jak w języku literackim: szary, żarna,
        czopka, gwiżdże.
        Tylko na samym południu, w okolicach Jabłonkowa, nastąpiło spłynięcie głosek
        dziąsłowych i środkowojęzykowych w jeden szereg: sziumnie, sziano, żiółto,
        czierwióno, cziopka, gwiźdżóm.

        Po samogłosce I lub Y wymowa (przednich) spółgłosek ż, sz, cz, rz jest bardziej
        miękka: żywot, szyndzioł, czympieć, grzyby.
        Po RZ "pisownia śląska" nawet wkłada I (miękkie): przikryć, prziszeł.

        RZ [RŻ, wymawiane na raz] jest dźwiękiem pośrednim pomiędzy czeskim całkowicie
        dźwięcznym Ř a polskim bezdźwięcznym RZ. Można powiedzieć, iż jest ono dźwiękiem
        półdźwięcznym.

        Tak samo uległa czeskim wpływom wymowa H i CH. H wymawiamy w niektórych
        przypadkach dźwięcznie, CH bezdźwięcznie.
        Z powodu takiego udźwięczenia H można uważać następujące R za zgłoskotwórcze:
        Hrczawa, hrczka.
      • vasermon Z fleksji... 22.08.06, 19:11
        W rzeczownikach męskich zakończonych na -K, -G wygłosowe spółgłoski zachowują
        twardość w narzędniku l. poj. przed końcówką:
        krokym, z Bogym

        W rzeczownikach osobowych zakończonych na -T w mianowniku l. mn. może pojawić
        się końcówka -O: bracio, kamracio. Pojawia się ona także w liczebnikach: dwo,
        trzo, sztyrzo.

        W rzeczownikach żeńskich miękkotematowych w dopełniaczu spotykamy dawną końcówkę
        -E: do piwnice, ze studnie.
        W bierniku obok powszechnych babe, studnie; w "Goralii" występuje: babym, studniym.

        Miękkotematowe rzeczowniki oraz przymiotniki rodzaju nijakiego, o temacie
        zakończonym na -K, -G, przybierają w mianowniku i bierniku końcówkę -I: krótki
        kozani, dłógi życi, a w narzędniku -IM: krótkim kozanim, dłógim życim.

        W dopełniaczu l. mn. rzeczowników miękkotematowych wszystkich rodzajów pojawia
        się końcówka -CH: kónich, ludzich, kościch...
        /Zjawisko to jednak można uważać za gwarowy archaizm./

        Zaimek dzierżawczy dla 3. osoby ma odmianę przymiotnikową: jeji chłapiec, jejo
        cera, jeji dziecko; jejigo chłapca, jeji cerze, s jejim dzieckym.

        Przy okazji warto zaznaczyć, że przymiotniki dzierżawcze są dotąd jeszcze
        kategorią żywotną i wyrażenia typu: tatowo koszula, mamin kożuch, Jurowe pole są
        nadal częstsze niż konstrukcje z dopełniaczem.

        W odmianie czasowników najważniejsza różnica w stosunku do języka literackiego
        polega na tym, że podstawowym sposobem wyrażenia osoby jest użycie zaimka: jo je
        kowolym (lub tylko kowol), jo widzioł, my orali sami.
        Końcówka osobowa występuje przede wszystkim w 2. osobie l. poj. oraz mn. i
        często jest ruchoma: tyś je młodszy, wyście go widzieli.
        Końcowe -CH występujące w 1. osobie jest w większym stopniu wykładnikiem osoby,
        niż czasu przeszłego, gdyż formy widziołech, robiłach mogą być zastępione przez
        jo widzioł, jo robiła (obecność zaimka powoduje zanik końcowego -CH).

        Końcówka -CH może pojawić się także w czasie teraźniejszym czasownika być:
        przecach je tu, jużech je staro.
        Występuje ona również w trybie przypuszczającym: chciołbych to widzieć, dybych
        umiała.

        W czasownikach zakończonych na -NÓĆ lub -NYĆ w czasie przeszłym może wystąpić
        końcówka -NÓŁ lub -NYŁ: siednół, legnół obok siednył, legnył.
        W czasownikach typu chodzić, widzieć w czasie teraźniejszym na części obszaru
        występuje odmiana: chodzym, chodzisz; widzym, widzisz, na pozostałej: chodzim,
        chodzisz; widzim, widzisz.

        Warto jeszcze odnotować inną, niż w języku literackim, formę niektórych
        imiesłowów biernych: zasioto pszynica, pokroty chlyb, wylote mlyko oraz ludzie
        wyndzióni z kościoła, umrzyty człowiek nie występują w literackiej polszczyźnie.

        Na południu zdarza się, że o małych dziewczynkach mówi się używając form rodzaju
        nijakiego: Haniczka było biydne, Jewka poszło do szkoły, a nawet bywa, że one
        tak mówią o sobie: Jo prziniysło bańkym.

        Formy rodzaju męskiego w odniesieniu do kobiet - to cecha charakterystyczna dla
        Wisły: Hanka prziniós nafty, prawił mi, a nawet jo sie boł.
        • stoik1 dobra... 22.08.06, 19:17
          tylko sobie szybko musiałem przypomnnieć co to jest fleksja ( dział gramatyki
          zajmujący się opisem form wyrazowych albo inaczej odmianą wyrazów... )
        • kubek Tak czytam i pomyślałem, że kiedyś 22.08.06, 21:17
          ideą przewodnią powstania Macierzy Ziemi Cieszyńskiej była polska książka.
          Ta książka miała ratować tożsamość ludzi tej ziemi.
          Dziś Macierz Cieszyńska dalej wydaje dobre periodyki, ale ile wśród
          nich jest pisane gwarą tak aby ratować i ludzi i tradycje z stela!?

          Taki elementarz dla starszaków i maluchów autorstwa np. Vasermona to
          był by hit i nawet bym go sprzedawał w moim O-grodzie Cieszyńskim
          forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=36341&w=46687273
          ;-)
    • stoik1 002 23.08.06, 12:32
      to co mi sie zaś spómniało : )
      niektóre słowa podaję w takich formach, w których róznice w użyciu w porównaniu
      z językiem ogólnokrajowym są najlepiej widoczne

      lygnónć se - położyć się
      nadować - wyzywać, mocno na kogoś narzekać ( komuś, na kogoś )
      goreć - palić się
      stracić - zgubić ( albo stracić sie )
      iść ku... - iść do ( idym ku niymu )
      pudź - chodź
      kapke - trochę
      na ziym - na ziemię, na podłogę
      sakramyncki - wiadomo
      kołocz - z tego co wiem, wiele różnych ciast, niekoniecznie drożdżowych
      chodnik - można komuś coś dać "za chodnik", za przysługę..., a 'po [jednym]
      chodniku' może znaczyć - po drodze
      użreć, użrało - ugryżć, ukąsić
      chróm, chrómski - jakiś taki wyjątkowo nieprzyjemny ; )
      dziecka, dziecek - wiadomo
      ni(y)mocny - chory
      być z kimś - widzieć się z kimś, rozmawiać ( pytanie 'byłeś z nióm ?' wcale nie
      oznacza tego, co się może postronnym wydawać : ) )
      zogłówek - jasiek, poduszka
      .................

      to be continued
      hope so...
      • stoik1 Re: 002 23.08.06, 12:37
        ( tak nieśmiało liczę na jakąś pomoc, bo ja naprawdę jestem w tym cienki : ),
        tym większe podziękowania dla vasermona; jak tam się jeszcze u was w domu
        mówi ? )
      • vasermon 002 - demowersja II :)) 24.08.06, 15:55
        1. Legnóć

        Dobrze tymu, co nic nimo: wieczór legnie, rano stanie, żodyn mu nic nie ukradnie.
        Gdo sie boji, musi sie dać przilegnóć.
        Jo tam, jako jo, jo se legnym do chojo.
        Kozoł pón słódze, słóga psowi, pies ogónowi; pies se legnół, a ogón sie ani nie
        gnół.
        Ledwa legnie, a już drzewo rzeże.


        2. Nadować

        Nadoł mu jak świni do koryta.


        3. Goreć

        Dyć nie gore!
        Gore jak za zmarzłe dusze.
        Gore od gańby.
        Labuj duszo, piekło gore!
        Mokre drzewo musi przi suchym goreć.
        Na dyć ci dźwignym letniki i tak ci zadek zapolym, że ci z tydziyń bydzie goroł!
        Na złodzieju dycki czopka gore.
        Wyśmiywoł sie kocieł z garca, sóm przigoroł na pół palca.
        Zgore to na nim jak na psu.


        4. Stracić (sie)

        Abo płacym, abo sie stracym.
        Halt z procesyjóm, boch placek stracił.
        Jak cie rznym w pysk, tak szmak stracisz!
        Kaczora chytoł, a gónsiora stracił.
        Lepszy z móndrym cosi stracić, niż z głupim co nónść.
        Na niego Pómbóg miare (meter) stracił.
        Ofiara sie straci, a ołtórz zustanie.
        Ónego cygónka w galopie straciła.
        Pozbiyrej se, co koza straciła.
        Stracił sie jak kamiyń we wodzie.


        5. Iść (i in.) ku

        Ciś ku goróm, gorolu!
        Czym bliży ku starości, tym bardzi trza ogibać kości.
        Drzistu-chlastu aż ku miastu, wczorach tu był, dzisioch zaś tu.
        Grejcar ku grejcaru, aż bydzie czeski, czeski ku czeskimu, aż bydzie ryński.


        6. Pódź (od iść)

        Krótko i wynzłowato: pódź, bo jo idym!
        Pódź, moja kurziczko roztoparczóno, ku starce.
        Pódźmy już, pódźmy już, bo nas już wołajóm, bo tam już gałuszki masłym polywajóm.


        7. Kapke / kapkym

        Głupimu po kapce, móndrymu naroz.
        Roz - nie dycki, kapka - nie wszystko.


        8. Na ziym

        Siednij se na ziym a spuść se nogi.


        9. Sakramyncki / sakulyncki

        Sakulyncki żywobyci, jak sie baba kwitu chyci.
        Sakramyncko biyda, trzeba iść do żyda.


        10. Kołocz

        Bez proce nie bydóm kołocze.
        Cosi mu wpadło do kołoczowej dziurki.
        Dobry aj chlyb, jak nima kołocza.
        Jak sie guwno dostanie na łopatke, to se myśli, że je kołocz.
        Nie bydzie z tej mónki kołoczy.


        11. Hróm, hrómski...

        Hledo hróma, a mo go dóma.
        Do hróma!
        Hróm bije do bryje!
        Hróm cie pociesz!
        Hróm do chlywka, świnia precz (koza wyn)!
        Hróm was tu niós!
        Hrómsko dziedzina - trzinost nómer, a szternosto kapusta.
        Jak sie stanie z dziada pón, nie pumoże ani hróm.
        Jest to hrómski, jak je człowiek w plecach wónski.
        Niech hróm strzeli do przocieli!
        Wyglóndosz, jagby hróm do fajfki uderził.


        12. Dziecka

        Biyda na dziecka bogato.
        Jedna matka uchowo siedym dziecek, ale siedym dziecek jednej matki nie uchowo.
        Lepszy ciynko biyde klepać, niżli panu dziecko niechać.
        Lepszy kamiynie tłóc, niż cudze dziecka uczyć.
        Lepszy synka ze wszami niż wdowca z dzieckami.
        Małe dziecka seróm do pieluch (do klina), a stare na głowe.
        Małe dziecka - mało starość, wielki dziecka - wielko starość.
        Nima jak mieć dzieciónteczko - co godzina, to świónteczko.
        Żgajóm do siebie jak małe dziecka.
    • stoik1 003 24.08.06, 00:10
      będę tworzył dalej... niektóre słówka w zasadzie są polskie, ale nieraz
      oznaczają coś innego, są używane częściej, albo w specyficzny sposób , w innym
      kontekście etc.

      inszy - inny
      niekiery - niektóry
      gańba - wstyd ( ni ma cie gańba ? )
      srómać sie - podobnie, tylko trochę co innego
      galoty, galaty - spodnie
      spatki - z powrotem ( gónić tam i spatki )
      wystowić se - wyobrazić sobie
      nónść ( nojść ? ) - naszeł, naszła, etc. - znaleźć
      zlecieć - spaść
      nauczyć sie - przyzwyczaić się ( nauczóny - przyzwyczajony )
      tropić sie - martwić się
      fanzolić - gadać głupoty
      nabrusić - naostrzyć
      zdować sie - wydawać się ( mie sie zdo, że... )
      rachować - liczyć
      przibrać - przytyć
      starać sie - przejmować się, martwić
      lutować - żałować
      skosztować - spróbować ( takie PL ale ma być 'skosztować' : )
      poradzić - umieć etc. ( ja, ón to poradzi zrobić )
      kulać - toczyć
      wylynkać sie - wystraszyć się
      potargany - dziurawy
      niychać - zostawić
      ścignónć - zdążyć
      wrócić - oddać, zawrócić
      luft - powietrze
      meter, liter - dość powszechna forma w mianowniku ; )
      wyrch/spód, po wyrchu/ze spodu - etc.
      rechtor - nauczyciel
      chrómy - kulawy ( chyba )
      szajs - z niemieckiego, może ogólnopolskie, ale często używane
      wydać sie za... - wyjść za mąż ( ożenić się też ? - chyba )
    • stoik1 vasermon, a to znasz ? 24.08.06, 20:35
      prziszłech tu z Ha Jot czy ni mocie starych szmot
      bo jak mocie a nie docie to powiym w Ha Jocie że po polsku godocie
      ( copyright - pani sąsiadka )

      Ha Jot zdaje się od Hitler Jugend
      mój dziadek czasem zwracał się do królików per 'hajoty' ; )
    • stoik1 004 24.08.06, 21:46
      szporować - oszczędzać
      zawadzać - przeszkadzać
      wrazić - włożyć, wsadzić
      fukać - dmuchać
      klupać - stukać
      wytracić sie - np. opuścić imprezę 'po angielsku' : )
      dokazywać - rozrabiać
      podawać - ogłaszać
      hajcować - palić
      darzić sie - powodzić się
      wyznawać sie na.. - orientować się
      domówić sie - dogadać się
      futrować - karmić ( raczej dot. zwierzątek )
      dźwignónć - podnieść
      kapnónć sie - zorientować się
      puczyć - tłuc, ściskać
      hónym - szybko, albo pośpiesz się
      masny - tłusty
      pore - kilka
      udany - o człowieku - aparat, ziółko
      wiela - ile
      dźwiyrze ( zawrzić, odewrzić ) - drzwi
      chwost - ogon
      kapsa - kieszeń
      waserwoga - poziomica
      dochtór - lekarz
      miesiónczek - księżyc
      żywot, żywobyci - życie
      ...
    • stoik1 005 30.08.06, 21:05
      gónić - biegać
      masorz - rzeźnik
      obsztalować - zamówić, sprawić sobie
      pitómy - nieprzytomny
      pasionek, pasionko - pastwisko
      sztrykować - robić na drutach
      heklować - szydełkować
      ancug - garnitur
      zdrzadło - lustro
      aspóń - przynajmjniej, chociaż
      chycóny - 'pod wpływem'
      bajtel - chłopczyk
      bryle - okulary
      lutować - żałować
      przykopa - rów przydrożny etc
      'przy sobie' - grubszy, korpulentny
      zbulać - zburzyć
      kuckać - kaszleć
      dychać - oddychać
      kary - taczki
      zima - w zn. zimno ( ni ma ci zima ? )
      szpajska - spiżarnia
      przybrać - podwieźć
      farorz - proboszcz
      miech - worek
      chybić ( chybać ? ) - brakować
      godzić się - uchodzić, wypadać, nadawać się ( tak sie nie godzi, to sie na nic
      nie godzi )
      smerdzieć - śmierdzieć
      wóniać - pachnieć
      błecha - pchła
      utrzyć - wytrzeć
      dycki - zawsze, ciągle

      cdn
    • albrecht1 Kulinaria 01.09.06, 20:57
      Zulc, zulczyk- nózki w galarecie.
      Duszonki (czyto jest reginalne do końca nie wiem, ale wielu znajomych niestela
      nie znało tego pojęcia) albo dyfoki (Cieszyniaki to chyba z Waszych bliskich
      okolic, pisze jak zwykle z "pamięci fonetycznej")
          • stoik1 niech wom sie darzy... 08.12.08, 19:53
            Co by się Wom darzyło, mnożyło
            W łoborze, w komorze
            Co dej panie Boże
            Byście mieli tela wołków
            Kiela w płocie kołków...
            olszowka.free.ngo.pl/st_kronika.htm
            to jest gwara żywiecka co prawda, ale po pocieszyńsku będzie dość
            podobnie : )
                    • stoik1 trusiok - też ładnie 19.12.08, 00:55
                      miałem dziś jakąś wątpliwość tematyczną, którą miałem się ochotę
                      tutaj podzielić, ale wyleciało mi z głowy.
                      zdarza się.
                      ale czy to aby na pewno "trusiok" ? jakoś tak abstrakcyjnie mi się
                      kojarzy to słowo - w zasadzie ze wszystkim tylko nie z indykiem -
                      zabawne; pewnie tak...
                    • vasermon Re: Indyk = trusiok 19.12.08, 09:18
                      Pultok mawiano na indyków w okolicach Lublińca, na naszych terenach to towar importowy, sprowadzony pewnie przez mieszkańców tamtego regionu. :) Terminu pulok jako określenie indyka na Śląsku raczej masowo nie używano, chyba że ktoś miał górnowęgierskich przodków (węg. pulyka = indyk) lub wywodzi się ze Spiszu, gdzie do dziś tak mawiają. ;) Na Górnym Śląsku mawiano jeszcze "puta" - od niemieckiego Puter, istnieją warianty z protezą - jyndyk, hyndyk. Trusiok to faktycznie oryginalne określenie cieszyńskie charakteryzujące biedne zwierzę jako lękliwe czy wprost tchórzliwe (pol. truś = człowiek bojaźliwy, ros. trus = tchórz), zaś rodzeństwo pultoka należy szukać w różnych pultaczkach (błoto z śniegiem), pultaryjach (rzadkie błoto lub ogólnie jakaś papkowata masa), chociaż możliwe jest też dźwięgonaśladowcze przypodobnienie poprzez dźwięki wydawane tym zwierzęciem. :) Indyki są w ogóle ciekawostką językową swojego rodzaju. Romianie nazywają ich pawiami galijskimi, Anglicy kogutami tureckimi, Francuzi indyjskimi, Rosjanie indiańskimi i "jak zawsze" mają rację, bowiem ptaki wywodzą się z Ameryki i jako pierwsi oswoili je właśnie Indianie. :) Na temat ich lękliwości niech się wypowiadają inni. :)
                      • stoik1 pięknie napisane 19.12.08, 12:53
                        przeczytam circa 3x i pewnie zrozumiem ; )
                        kiedyś miejscowo hodowało się też np. perliczki ( przezabawne
                        ptactwo ) ale już sto lat ich nie widziałem
                        aha - o nutriach nie wspomnę ( wspomniałem ? - sorry ; )
                      • czesiohill Re: Indyk = trusiok 20.12.08, 09:54
                        Jeśli mogę swoje 3 grosze - wydaje mi się, że blisko jest "wątek"
                        dźwiękonaśladowczy. Tak jak na kury wołało się cip-cip, na kaczki
                        taś-taś, tak na indyki truś-truś. A wzięło się to chyba od dźwięków
                        wydawanych przez indyczkę, bo indor konkretnie gulgocze i wszyscy z
                        tym je kojarzą.
                          • stoik1 a propos... 20.12.08, 12:06
                            jak już się zgadało - przypomniał mi sie klimat dawnych zabijaczek -
                            kiedyś chowanie świń w Cieszynie było powszechne ( mniejsza już o te
                            anegdotyczne balkony, byłoby to ciężko wykonalne technicznie );
                            przychodził sąsiad co se czasem dorabiał jako masorz i się jechało z
                            produkcją ( necówki, potem te... wyrzoski czy coś, takie z patelni,
                            krwiste kaszanki z prawdziwego zdarzenia - cała reszta na później );
                            piękne to były czasy na swój sposób, a może to dlatego, że byłem
                            dzieckiem i zachwycało mnie to całe zamieszanie. ech... sąsiad - pan
                            Sztefek już nie żyje - wraz z nim w okolicy prawdopodobnie zaginęła
                            tradycja.
      • lisia312 Re: taki słownik znalazłem... 22.12.08, 22:08
        ja , on je z Oberszlezjyn.
        Urodziłach sie w Ustroniu, miyszkałach 5 lot, a potym my sie przekludzili do
        Tychów ( tu sie urodził mój fater) ale jeździłach do u. prawie co tydziyń, to
        godom w obuch dialektach,
        No to pyrsk ludeczkowie
            • kubek o ceście 18.04.09, 23:47
              O
              ceście do Istebnej


              Pieknóm kiejsi górale pieśnikym śpiywali: Do Istebnej cesta cymbrowanoi
              dziwowali sie, co tak chónym panowie z Katowic się uwinyli, piynióndze dali i z
              Wisły do Istebnej drogym sprawili. Piekno to była droga; szyroko, a i na
              zakryntach ogrodzóno, co i do dziśka o galandrach sie spómino.
              Ale to było i minyło. Dziśka cesta pożol sie Bozie! Dziura na dziurze, przez tyn
              asfalt kostka wyziyro. Ciasy sie cofnyły - nijedyn powiado.

              Tóż trza cosi robić!

              I tak przyjechoł do nas panociek ze Śląska. Przywióz jakisi mapy i opowiadać
              zación. Że to prztarg uż ros-dwa bedzie, że kopać zacznóm, wodym odkludzać,
              poszyrzać cosi, a tak sie majóm uwijać, co jak na jor zacznóm - to do zimy
              kóniec. Cesta mo być gotowo! Tóż coby... Jyny powiycce mi ludzie jako w tyn czas
              my tu zić bedymy! Droga ku Wiśle bedzie zawrzyto! Jakóś towor dowiyść, dziecka
              jakóś do szkół majóm jeździć, a i letnicy jakóż ku nóm przyjadóm?

              Cosi mi się zdo, że prowdym ci rzónzóm, że sie czasy cofnyły. Bo zaś ku
              Jabłónkowu sie Istebna obraco. Dy tak było! Tam był naś pyrsi kościół, tam sie
              na torg chodziło, a i ku Cieszynu po nogach nie przez Wiseł dolinym jyny przez
              Gródek i dalij. Może też Ciesi popuszczóm, kóńściek cesty poprawióm od Bukowca
              ku Kympie, tóż będzie na zaś, też i do wiynksich aut. I tak po teli rokach zaś
              przez Jabłónkowa bedymy jeździć!

              Tóż tak my se s tym panoćkym górale rzóndzili, a sie nazywali pan Piotr Spyra z
              urzyndu marsiałkowskigo. Pan Broda Józef sie jeszcze odezwoł, że to przed wojnóm
              i insi jeszcze plany mieli. Co tunel planowali kopać i taki by sie przydoł od
              Wisły aż ku Olzie i potym dalij pod Ochodzitóm do Zwardónia. I to by była
              dopiyro komunikacyja. Śus pod jednym gróniym, śus pod drugim i uś my na Wyngrach
              abo jeście dalij... w Europie!

              Wiem, że to Górolska gadka, ale nasza z Księstwa.

              i przypomniały mi się:

              Szczególnie
              jak po ceście jedzie
              srańdziorz cieszyński
              • stoik1 no tuż... 19.04.09, 15:37
                za Franca Jozefa to by to roz dwa wyrychtowali fertig, bez gupigo
                godanio a tego wszystkigo, no ale taki mómy czasy...
                • dialektolog Re: fajny wątek był 07.09.13, 17:28
                  stoik1 napisał:

                  > miło było powspominać

                  No tóż w ramach wspóminek aj rewitalizacji wątku.

                  W Tygodniku Powszechnym Jerzy Pilch wspomina. Wśród zabudowań wiślańskiego gospodarstwa wymienia szlofkę — pralnię. Nie znam, więc pytam Was.
                  Link z przichlybianim czesak.wordpress.com/2013/09/07/jerzy-pilch-wspomina/ i prośbą o rozjaśnienie niejasności.
                  D.
                  • stoik1 hej hej 15.09.13, 11:39
                    przyznać muszę że zarówno ze szlofką jak i sigłą ( co to znaczy ? ) spotykam się po raz pierwszy. co do szlofki - kombinowałem z niemieckim, ale "schlaf" - to nie ma większego sensu, bo wyszłaby sypialnia : ) stosowanie dużych liter jest dość powszechnym zabiegiem, gdy pragniemy rzeczy nazwać, wyróżnić etc. etd... ładniej wychodzi niż cudzysłów : )
                    reszta słownictwa raczej powszechnie występująca i zrozumiała.
                    wspominki Pilcha chętnie poczytam, gdy wyjdą w formie książkowej.
                    pozdrawiam.
    • kurdenyt Re: Mały Słowniczek Gwarowy 16.04.16, 19:49
      jest parę słów które nie były jeszcze wypisane, nie wiem czy coś z tego nie używa się również w Polsce centralnej, ale ja mam za to że nie :D
      szyf- statek
      szraubsztok- imadło
      szraubyncier- śrubokręt
      werk- huta
      farać- wiadomo
      bulczeć- mówić głupoty
      drzistać- podobnie jak wyżej
      przidrzistać- przytakiwać w sensie, włazić komuś w dupę
      hadziaj- obdartuch
      bicykiel- rower
      bank- stół w warsztacie
      ero- samolot
      banhof- dworzec
      glajzy- tory
      durszlok- cednik
      szfigerfoter/mutra- teść, teściowa
      szmyrgielpapiór- nie wiem jak polsku :D
      etc.

Popularne wątki

Nie pamiętasz hasła

lub ?

 

Nie masz jeszcze konta? Zarejestruj się

Nakarm Pajacyka