Kraków

[madohora1]

Podobnie jak w zeszłym roku tak i w tym planowałam odwiedzić Kraków. Głównym celem mojego spaceru po Krakowie były jak zwykle o tej porze roku krakowskie szopki ale też chciałam poszukać trochę śladów Mieroszewskich. To drugie nie do końca mi się udało. Pojechałam sama i nie bardzo miałam ochotę na spacery po cmentarzach. A ślady prowadzą na cmentarz Rakowicki. Może innym razem.

[madohora1]

Jeżeli ktoś z was ma ochotę na taką wycieczkę to podaję kilka informacji praktycznych:
Wystawa szopek trwa do 26 lutego - w poniedziałki wstęp tylko 3 zł
Do końca stycznia w poniedziałki Muzeum w Podziemiach - wstęp wolny

[madohora]

Kaplica św. Jana Nepomucena

Została wzniesiona w 1435 przez Franciszka Wiechonia z Kleparza. W podziemiach znajdują się groby donatorów kościoła książąt: oświęcimskich, raciborskich, zatorskich oraz Piastów śląskich. Naprzeciw wejścia znajduje się klasycystyczny nagrobek Piotra Dunina - starosty zatorskiego, zmarłego w roku 1788 i jego żony Zofii z Małachowskich. Polichromia ścian jest dziełem Jana Bukowskiego i Włodzimierza Tetmajera i przedstawia historię chrześcijaństwa na ziemiach Słowian.

[madohora]

Zakrystia, wzniesiona w XV wieku, nakrywa sklepienie kolebkowe z lunetami, ozdobione XVIII-wieczną polichromią barokową, pędzla Piotra Franciszka Molitora. Przedstawia ona zwycięstwo wiary chrześcijańskiej. Dekoracja malarska ścian pochodzi z XIX wieku. Wypełniają ją symbole siedmiu sakramentów oraz postacie ojców kościoła, świętych i błogosławionych. Portal barokowy pochodzi z XVII wieku. Wyposażenie głównie barokowe.

[madohora1]

KRAKÓW (łac. Cracovia, jid. Kroke, niem. Krakau, wł. Cracovia, fr. Cracovie) – miasto położone nad Wisłą w południowej Polsce. Jest jednym z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Za najstarsze miasto na ziemiach Polskich uchodzi Kalisz, o którym wzmianki pochodzą już ze starożytności. Natomiast Kraków jako miasto funkcjonuje od 1257 roku. A jak wynika z ostatnich odkryć archeologicznych już wcześniej na miejscu dzisiejszego miasta funkcjonowały zamieszkałe osady. Kraków posiada wartościowe obiekty architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych gromadzących bezcenne zabytki.
Do marca 1596 Kraków był faktyczną stolicą Polski i siedzibą polskich królów. Obecnie jest stolicą województwa małopolskiego, a także centralnym ośrodkiem metropolitalnym aglomeracji krakowskiej. W zapisach historycznych jest uznawany za główne miasto historycznej Małopolski. Do historycznej funkcji Krakowa odnosi się jego pełna, usankcjonowana prawnie przez Radę Ministrów nazwa urzędowa – Stołeczne Królewskie Miasto Kraków.

[madohora1]

HERB KRAKOWA ŹRÓDŁO WIKIPEDIA

[madohora1]

Bazylika Świętej Trójcy w Krakowie – zabytkowy kościół położony w centrum Krakowa, przy ul. Stolarskiej 12, połączony z konwentem dominikanów.Dominikanie, z św. Jackiem na czele, przybyli do Krakowa z Bolonii w 1222 roku. Sprowadził ich krakowski biskup Iwo Odrowąż, który oddał dominikanom częściowo drewniany, częściowo murowany kościół parafialny Św. Trójcy, przenosząc parafię do nowego kościoła Mariackiego. 12 marca 1223 roku kościół został konsekrowany.
Nowy, gotycki kościół oraz klasztor dominikanie zaczęli wznosić po najeździe Tatarów w 1241 roku. Pierwotnie była to trójnawowa hala, którą następnie, na przełomie XIV i XV wieku, przebudowano na kościół bazylikowy.
Kres świetności kościoła położył straszliwy pożar Krakowa w 1850 roku. Wypaliło się całe wnętrze z wyjątkiem niektórych kaplic, runęło sklepienie nawy. Natychmiast po pożarze przystąpiono do kompleksowej rekonstrukcji świątyni. Prace trwały w latach 1850-1884, a kierował nimi architekt Teofil Żebrawski. W tym czasie powstał obecny ołtarz główny, stalle oraz konfesjonały. Po odbudowie, w roku 1884, kościół konsekrowano.
Od 1957 roku kościół posiada godność bazyliki mniejszej.

[madohora1]

NABOŻEŃSTWO NA GRUZACH KOŚCIOŁA PO POŻARZE MIASTA W 1850

[madohora1]

BAZYLIKA WYGLĄD OBECNY

[madohora1]

[madohora1]

ZDJĘCIE Z 2011

[madohora1]

[madohora1]

Kraków jest miastem na prawach powiatu, siedzibą władz województwa małopolskiego. Znajduje się tu główna siedziba Polskiej Akademii Umiejętności, Instytutu Książki, Narodowego Centrum Nauki, Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. Miasto posiada również wiele placówek o znaczeniu i statusie narodowym m.in. Narodowy Stary Teatr, Muzeum Narodowe, Drukarnia Narodowa, Biblioteka Jagiellońska, Instytut Książki[9]. Pełni funkcję centrum administracyjnego, kulturalnego, edukacyjnego, gospodarczego, usługowego i turystycznego. Jest jednym z kluczowych węzłów drogowych i kolejowych. W Balicach pod Krakowem znajduje się drugi co do wielkości polski port lotniczy o znaczeniu międzynarodowym, obsługujący loty transatlantyckie.

[madohora1]

[madohora1]

Średniowiecze

Najstarszy ośrodek osadniczy znajdował się m.in. na obronnym Wzgórzu Wawelskim i był jednym z ważniejszych grodów w plemiennym państwie Wiślan. Ziemie Wiślan mogły znajdować się przez pewien czas pod władaniem Państwa Wielkomorawskiego. W X w. (najprawdopodobniej w latach ok. 960 – ok. 986) Kraków wszedł w zależność od Czech, rządzonych przez pierwszych władców z dynastii Przemyślidów. Była to zależność luźna, natury trybutarnej i nie pozostawiła wyraźniejszych śladów w tradycji historycznej, a niektórzy historycy kwestionują w ogóle panowanie czeskie nad Krakowem w tym okresie. Około roku 990 gród znalazł się w granicach państwa piastowskiego, a próby dokładnego ustalenia czasu wcielenia do państwa Piastów oscylują pomiędzy 987 a 989 r. Pierwsza wiarygodna pisemna wzmianka o Krakowie pochodzi z dokumentu Dagome iudex z ok. 992 roku. Nad Wisłą obok Wawelu, niewielkim wzgórzu z jurajskiego wapienia, według legendy stała niegdyś świątynia pogańska, na miejscu której zbudowano następnie kościół romański pw. św. Michała Archanioła. Co najmniej od 1000 w Krakowie znajdowała się siedziba biskupstwa, a za panowania Kazimierza Odnowiciela Kraków stał się główną siedzibą książęcą.
W okresie rozbicia dzielnicowego Kraków był siedzibą księcia seniora, z czasem jednak książęta krakowscy stracili faktyczne zwierzchnictwo nad innymi władcami piastowskimi. W 1241 miasto zostało zniszczone podczas najazdu tatarskiego. Mogło to zadecydować o niepowodzeniu pierwszej lokacji Krakowa, która najprawdopodobniej miała miejsce na początku XIII w. W dniu 5 czerwca 1257 książę Bolesław V Wstydliwy, jego matka Grzymisława i żona św. Kinga nadali miastu lokację na prawie magdeburskim w Koperni koło Pińczowa. Zasadźcami byli trzej wójtowie: Gedko Stilvoyt, Jakub z Nysy i Dytmar Wolk z Wrocławia. Nowo wytyczone miasto zostało zasiedlone głównie przez przybyszów ze Śląska i Niemiec, co tłumaczy fakt posługiwania się językiem niemieckim przez mieszczaństwo krakowskie do XVI w.
Wtedy też powstał charakterystyczny szachownicowy układ miasta, w który wpasowano zachowane elementy wcześniejsze (ul. Grodzka, kościół Mariacki). Pomiędzy Krakowem a Wawelem istniała osada Okół, dawne podgrodzie, która została wcielona do Krakowa przez króla Władysława Łokietka po buncie wójta Alberta. W 1320 w katedrze wawelskiej miała miejsce koronacja Władysława Łokietka, kończąca symbolicznie okres rozbicia dzielnicowego. Odtąd, aż do 1734, Kraków był miejscem koronacji królów Polski.
W XIV wieku na przedmieściach Krakowa powstały dwa kolejne miasta: na południu Kazimierz (1335) i na północy Kleparz (1366).
Jako stolica jednego z mocarstw europejskich w XV i XVI w., Kraków rozwijał się pod względem architektonicznym, handlowym, rzemieślniczym, kulturalnym i naukowym. Kompleks zamkowy na Wawelu przebudowano i rozbudowano w stylu renesansowym. Odnowiono powstały w 1364 uniwersytet. Zbudowany został również Barbakan razem z okręgiem murów miejskich.

[madohora1]

WINIETA PRZEDSTAWIAJĄCA WIDOK KRAKOWA Z 1493

Źródło: Wikipedia.pl

[madohora1]

Dzieje nowożytne (XVI – XIX wiek)

Po unii polsko-litewskiej i powstaniu Rzeczypospolitej Obojga Narodów Kraków znalazł się na uboczu wielkiego państwa. Sejmy i elekcje nowych monarchów odbywały się pod Warszawą, położoną mniej więcej w połowie drogi między stolicami Korony i Litwy. Od 1596 rozpoczął się proces przenoszenia dworu królewskiego Zygmunta III Wazy z Krakowa do Warszawy, zakończony ok. 1611 r. Nie miał miejsca jednakże akt formalnego przeniesienia stolicy i Kraków do rozbiorów Polski pozostawał formalną stolicą. Katedra na Wawelu pozostała miejscem koronacji oraz pochówku królów Polski, zaś Kraków – stołecznym i królewskim miastem. Nawet w czasach późniejszych wezyr turecki Kara Mustafa, pisał w korespondencji do związanego z Wilanowem Jana III Sobieskiego: "zniszczę Twój Kraków...".
Wraz z upadkiem Rzeczypospolitej rozpoczął się upadek Krakowa. Zniszczenia wojenne mocno nadszarpnęły pozycję miasta i zahamowały jego rozwój. Po raz pierwszy Kraków został zniszczony przez obce wojska w 1655, podczas "potopu szwedzkiego" (przedmieścia ucierpiały jednak mocno już w 1587, podczas próby zdobycia miasta przez arcyksięcia Maksymiliana Habsburga). W latach 1656-1657 miało miejsce kolejne oblężenie miasta, bronionego wówczas przez Szwedów.
W XVIII w. Kraków był zdobywany przez wojska pruskie, szwedzkie, austriackie i rosyjskie. 24 marca 1794 na rynku krakowskim przysięgę Narodowi złożył naczelnik Tadeusz Kościuszko rozpoczynając tym samym powstanie. Po III rozbiorze Polski Kraków zajęli Austriacy. Aleksander Rożniecki – dowódca kawalerii uczestnicząc w wojnie austriacko-polskiej, począwszy od Raszyna, z oddziałem – forpocztą, dotarł do Krakowa 14 lipca 1809 r. (dzień przed ks. Poniatowskim) i przełamał ostatni opór Austriaków przed zwycięskim wkroczeniem księcia. 14 października 1809 r., na mocy traktatu z Schönbrunn, Kraków i Podgórze zostały przyłączone do Księstwa Warszawskiego jako stolica departamentu. W latach 1815-1846 stanowił stolicę niewielkiego powierzchniowo, formalnie niepodległego państwa – Rzeczypospolitej Krakowskiej. W tym okresie rozpoczęła się gruntowna modernizacja i przebudowa miasta, które wciąż tkwiło w średniowiecznym układzie urbanistycznym. Zburzono większość murów miejskich, zasypano fosę, na miejscu której powstał park – Planty. Po powstaniu krakowskim, zorganizowanym przeciwko dominacji austriackiej, miasto zostało w 1846 r. zaanektowane przez Austrię, w której granicach pozostawało aż do 1918. Nazwę Rzeczpospolita Krakowska zastąpiono nową: Wielkie Księstwo Krakowskie. Odtąd cesarz austriacki używał tytułu Wielki Książę Krakowa.

W 1850 wielki pożar zniszczył ok. 10% powierzchni miasta.

[madohora1]

Historia najnowsza (XX – XXI wiek)

W 1915 nastąpiło połączenie Krakowa z Podgórzem, miastem założonym w 1784 na przeciwległym brzegu Wisły. W dwudziestoleciu międzywojennym, tuż po odzyskaniu niepodległości, polskie władze centralne uznały wawelski zamek za gmach reprezentacyjny Rzeczypospolitej, oddany do użytku Naczelnika Państwa, a następnie dla Prezydenta RP – uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 1921 r., zespół urbanistyczny na Wawelu stał się jedną z oficjalnych Rezydencji Prezydenta Polski. Do dzisiaj zachował się apartament Prezydenta RP Ignacego Mościckiego. Wojska niemieckie zajęły miasto 6 dni po rozpoczęciu II wojny światowej. W czasie okupacji hitlerowskiej (1939-1945) funkcjonowało ono jako stolica Generalnego Gubernatorstwa. Okupant niemiecki zamknął w getcie, a następnie wymordował żydowską ludność miasta (przed wojną Żydzi stanowili 25% wszystkich mieszkańców, po wojnie – niewiele ponad 2%)[potrzebne źródło]. Wywieziono do Niemiec wiele dzieł sztuki, z których duża część nie powróciła do kraju. Kraków odniósł niewielkie straty podczas bombardowania miasta przez lotnictwo Armii Czerwonej. 18 stycznia 1945 wojska 1. Frontu Ukraińskiego pod dowództwem marszałka Iwana Koniewa wyzwoliły miasto (jednak zasługi Armii Czerwonej dla ocalenia miast od zniszczeń to wymysł PRL-owskiej propagandy[18]. Kraków był jedynym większym polskim miastem, które nie odniosło podczas wojny większych strat substancji materialnej, zaś w 1945 roku był najludniejszym miastem w Polsce.
W okresie powojennym miał miejsce silny rozwój terytorialny i ludnościowy miasta. W 1951 przyłączono do Krakowa Nową Hutę, która według pierwotnych planów miała stanowić oddzielne miasto. Do dzisiaj jednym z historycznych miejsc w tej dzielnicy jest Plac Ratuszowy, gdzie w zamysłach budowniczych "socjalistycznego miasta" miała zostać wzniesiona ta instytucja. Od 1 stycznia 1957 do 31 maja 1975 miasto Kraków stanowiło oddzielne samodzielne województwo. W 1990 r. odbyło się w Krakowie sympozjum Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (KBWE – dzisiejsze OWBE) poświęcone dziedzictwu kulturowemu. Pierwszy szczyt Grupy Wyszehradzkiej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej odbył się w 1991 r. Krakowie czyli tuż po jej powstaniu a przyjęte wówczas podczas tego spotkania tezy, zapisano w postaci tzw. Deklaracji Krakowskiej. Następny szczyt Grupy Wyszehradzkiej w Polsce odbył się również w Krakowie w 1993 r. W 2000 roku Kraków uzyskał tytuł Europejskiej Stolicy Kultury. W 2006 r. został wymieniony wśród 5 najbardziej popularnych miast Europy, w 2007 r. uzyskał miano "najmodniejszego miasta świata" według amerykańskiej agencji internetowej Orbitz, wyznaczającej trendy w światowej turystyce[20]. W czerwcu 2007 Kraków obchodził 750 rocznicę lokacji miasta. W 2009 r. odbył się w Krakowie szczyt Ministrów Obrony państw NATO pierwsze tego rodzaju spotkanie na terenie Polski. 18 kwietnia 2010 roku w Kościele Mariackim odbyła się uroczystość pogrzebu zmarłego tragicznie prezydenta Polski Lecha Kaczyńskiego wraz z jego żoną Marią, których trumny następnie pochowano w jednej z krypt Katedry na Wawelu. W październiku 2011 r. w Krakowie gościł będzie europejski szczyt gospodarczy pn. Forum Rynku Wewnętrznego
Podczas polskiej prezydencji w strukturach Unii Europejskiej, Kraków został wyznaczony jako jedno z miast goszczących w tym czasie najważniejsze spotkania międzypaństwowe w ramach UE. Pomimo coraz większej kosmopolityzacji, Kraków pozostaje nadal depozytariuszem polskiego godła. Jako jedyne miasto w Polsce ma prawo używać w herbie godła Państwa Polskiego. Taka możliwość, według symboliki heraldycznej, przysługuje jedynie miastom stołecznym.

Źródło informacji o Krakowie; Wikiepdia.pl

[madohora1]

Jak w zeszłym roku Kraków przywitał nas deszczem, tak wczoraj - może z uwagi na to, że to poniedziałek i godzina między 9:00 a 10:00 rano - rynek w Krakowie był zupełnie pusty. Podobnie jak w zeszłym roku kręciłam się głównie w obrębie rynku. Tak więc Kościół Mariacki - wstęp do środka 6 zł, odsłonięcie ołtarza Wita Stwosza o godzinie 11:50, Sukiennice, Muzeum w Podziemiach, Muzeum Narodwe (w poniedziałki nieczynne), Krzysztofory - w poniedziałki zniżka 3 zł za wstęp, pomnik Mickiewicza a także kilka okolicznych uliczek.

[madohora1]

[madohora1]

KOŚCIÓŁ MARIACKI - Kościół archiprezbiterialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, zwany także kościołem Mariackim – jeden z największych i najważniejszy, po Katedrze Wawelskiej, kościół Krakowa, od 1962 posiada tytuł bazyliki mniejszej. Należy do najbardziej znanych zabytków Krakowa i Polski. Jest kościołem gotyckim, budowanym w XIV i XV wieku. Położony jest przy północno-wschodnim narożniku Rynku Głównego, na Placu Mariackim. Kościół znajduje się na trasie Małopolskiej Drogi św. Jakuba z Sandomierza do Tyńca.

[madohora1]

KRAKÓW WYGLĄD KOŚCIOŁA MARIACKIEGO Z ROKU 1870


Źródło: Wikipedia.pl

[madohora1]

Według Jana Długosza pierwszy murowany kościół w stylu romańskim został ufundowany przez biskupa krakowskiego Iwo Odrowąża w latach 1221-1222 na miejscu pierwotnej drewnianej świątyni. Wkrótce jednak budowlę zniszczono podczas najazdów tatarskich.W latach 1290-1300 wzniesiono, częściowo na poprzednich fundamentach, wczesnogotycki kościół halowy, który konsekrowano około roku 1320-1321. Prace jednak kontynuowane były jeszcze w trzeciej dekadzie czternastego stulecia. W latach 1355-1365, dzięki fundacji Mikołaja Wierzynka (mieszczanina krakowskiego i stolnika sandomierskiego), wzniesiono obecne prezbiterium. Z kolei w latach 1392-1397 polecono mistrzowi Mikołajowi Wernerowi lepsze doświetlenie kościoła. Budowniczy obniżył mury naw bocznych, a w magistralnych wprowadził duże otwory okienne. W ten sposób halowy układ świątyni zmienił się na bazylikowy. W pierwszej połowie XV wieku dobudowano kaplice boczne. Większość z nich była dziełem mistrza Franciszka Wiechonia z Kleparza. W tym też czasie podwyższona została wieża północna, przystosowana do pełnienia funkcji strażnicy miejskiej. W 1478 cieśla Matias Heringkan pokrył wieże przepięknym hełmem. Na nim, w 1666, umieszczono złoconą koronę.
W końcu XV wieku świątynia Mariacka wzbogaciła się o arcydzieło rzeźbiarskie późnego gotyku – Ołtarz Wielki – dzieło Wita Stwosza. Augusta Łopackiego, wnętrze gruntownie przerobiono w stylu późnego baroku. Autorem tych prac był Francesco Placidi. Wymieniono wtedy 26 ołtarzy, sprzęt, wyposażenie, ławy, obrazy, a ściany ozdobiono polichromią pędzla Andrzeja Radwańskiego. Z tego okresu pochodzi również późnobarokowa kruchta. Na początku XIX wieku, w ramach porządkowania miasta, zlikwidowano przykościelny cmentarz. W ten sposób powstał plac Mariacki. W latach 1887-1891, pod kierunkiem Tadeusza Stryjeńskiego, wprowadzono do wnętrza wystrój neogotycki. Świątynia zyskała nową polichromię projektu i pędzla Jana Matejki, z którym współpracowali: Stanisław Wyspiański i Józef Mehoffer – autorzy witraży w prezbiterium i nad organami głównymi.
Od początku lat 90. XX wieku prowadzone były kompleksowe prace restauracyjne, w wyniku których pokryty brudami prawie całego XX stulecia kościół odzyskał swój wspaniały blask. Ostatnim akcentem remontowym była wymiana pokrycia dachu w 2003.
18 kwietnia 2010 roku w Kościele Mariackim odbyła się uroczystość pogrzebowa tragicznie zmarłych Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego i jego żony Marii, których trumny następnie pochowano w jednej z krypt Katedry na Wawelu.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

rok 2011

[madohora1]

rok 2011

[madohora1]

Obecny kształt nadała kościołowi przebudowa na układ bazylikowy, która miała miejsce w latach 1392-1397. Fasada świątyni ujęta jest w dwie wieże

Wieża wyższa, zwana Hejnalicą, ma 82 metrów wysokości. Zbudowana jest na planie kwadratu, gdzie na wysokości dziewiątej kondygnacji przechodzi w ośmiobok, przepruty ostrołukowymi wnękami, mieszczącymi dwie kondygnacje okien. Wieże nakrywa gotycki hełm, będący dziełem mistrza Matiasa Heringkana z 1478. Hełm składa się z ośmiobocznej, zaostrzonej iglicy, otoczonej wieńcem ośmiu niższych wieżyczek. Na iglicy umieszczona została w 1666 złocona korona o średnicy ok. 4 metrów. Z wieży, z wysokości 54 metrów, grany jest co godzinę Hejnał Mariacki. Jest on jednym z symboli Krakowa. U podnóża, od strony północnej, znajduje się prostokątna przybudówka, mieszcząca kamienne schody, prowadzące do wnętrza wieży. Za wejściem na wieżę zwraca uwagę duża, odlana w brązie tablica, przedstawiająca wjazd króla Jana III Sobieskiego. Została ona wykonana na podstawie projektu rzeźbiarza Piusa Welońskiego w 1883 dla uczczenia 200. rocznicy odsieczy wiedeńskiej.
Na wieży znajduje się dzwon zegarowy z 1530 (ton uderzeniowy d', średnica 165 cm)

[madohora1]

[madohora1]

Wieża niższa, o wysokości 69 metrów, przeznaczona jest na dzwonnicę kościelną. Wzniesiona na planie kwadratu, posiada wyraźnie zaznaczony na całej wysokości gzymsami i oknami, podział kondygnacyjny. Na piętrze znajduje się renesansowa kaplica pod wezwaniem Nawrócenia św. Pawła (Kaufmanów). Na zewnątrz obok okna kaplicy, pod trójspadowym daszkiem jest zawieszony dzwonek "za konających", odlany przez Kacpra Koerbera z Wrocławia w 1736. Wieżę nakrywa późnorenesansowy hełm, wykonany w 1592, składający się z eliptycznej kopuły, osadzonej na ośmiobocznym bębnie i zwieńczoną ażurową latarnią. W narożnikach ustawione są cztery mniejsze kopułki na niskich, sześciobocznych podstawach. Zawieszony jest w nim dzwon zegarowy z 1530 (średnica 135 cm), obecnie nieużywany.

Szczegółowy opis wnętrza kościoła przeczytacie na

Wikipedi.pl

pl.wikipedia.org/wiki/Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_Mariacki_w_Krakowie

[madohora1]

ZDJĘCIE ARCHIWALNE

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

Pomnik został postawiony w 1910 r. dla upamiętnienia pięćsetnej rocznicy bitwy z zakonem krzyżackim. Ufundował go wybitny kompozytor i polityk Ignacy Jan Paderewski, który to dzieło „Praojcom na chwałę – braciom na otuchę”, jak można przeczytać na cokole monumentu. Powstaniu pomnika towarzyszył spór o miejsce jego lokalizacji. Proponowano Wawel, plac św. Ducha (zwolennikiem tej lokalizacji był Paderewski), plac przed kościołem Bernardynów i plac Matejki. Za tą ostatnią kandydaturą przemawiała bliskość murów obronnych, odpowiadających swoim charakterem stylowym epoce wczesnojagiellońskiej. Tam też pod koniec kwietnia 1910 roku położono kamień węgielny pod pomnik. Budowa monumentu odbywała się w warunkach konspiracji. Nawet Wiwulski wykonywał szczegółowe szkice detali pomnika, nie wiedząc o ich ostatecznym przeznaczeniu. Prawdę poznał na początku 1909 roku. Granit na cokół pochodził z kamieniołomów w Vanevick w Szwecji, które posiadała firma Le Granit z Abainville pod Gondrecourt we Francji. Granit ze Szwecji do Polski wieziono najpierw koleją, a następnie żaglowcem przez Bałtyk do Szczecina. Stamtąd wieziono go ponownie koleją do Krakowa. Prace nad konnym posągiem Jagiełły prowadził Wiwulski w Paryżu. Nagła choroba artysty spowodowała czasowe przerwanie tych prac. Ponieważ mijał już ostateczny termin oddania modeli gipsowych do odlania w brązie, postanowiono posłać do odlewni pozostałe figury pomnika, a posąg Jagiełły w odpowiednio spatynowanym na brąz i utwardzonym modelu gipsowym przekazać do Krakowa. Po spełnieniu roli zastępczej podczas odsłony, miał być on wymieniony na rzeźbę z brązu. Odlewy rzeźb zostały wykonane w starej i znanej francuskiej firmie Malleset. Nawet tam jeszcze ukrywano prawdziwe przeznaczenie pomnika, głosząc, że jest on przeznaczony dla jednego z miast szwajcarskich. Pod koniec czerwca 1910 roku brązowe elementy pomnika wysłano z Paryża przez Szwajcarię do Krakowa. Wieziono je w siedmiu specjalnie skonstruowanych wagonach o obniżonych dnach. Koszt całego monumentu wyniósł pół miliona koron. Uroczystego odsłonięcia pomnika dokonano 15 lipca 1910 r. o godzinie 12 w południe. W uroczystości wzięło udział 150 tysięcy przyjezdnych gości i licznie zgromadzeni mieszkańcy Krakowa. Podczas odsłonięcia głos zabrali marszałek Sejmu Krajowego Stanisław Badeni, prezydent Krakowa Juliusz Leo i fundator pomnika Ignacy Jan Paderewski, który w swoim przemówieniu powiedział m.in.: Quote-alpha.png Dzieło, na które patrzymy, nie powstało z nienawiści. Zrodziła je miłość głęboka Ojczyzny, nie tylko w jej minionej wielkości i dzisiejszej niemocy, lecz i w jej jasnej, silnej przyszłości. Zrodziła je miłość i wdzięczność dla tych przodków naszych, co nie po łup, nie po zdobycz szli na pole walki, ale w obronie dobrej, słusznej sprawy zwycięskiego dobyli oręża [...] Pragniemy gorąco, by każdy Polak i Litwin każdy, z dawnych dzielnic Ojczyzny, czy zza Oceanu, spoglądali na ten pomnik jako na znak wspólnej przeszłości, świadectwo wspólnej chwały, zapowiedź lepszych czasów, jako na cząstkę własnej, wiarą silnej duszy [...] Prastarej, ukochanej stolicy naszej oddajemy to dzieło we władanie wieczyste. Podczas II wojny światowej pomnik był systematycznie burzony od listopada 1939 r. do kwietnia 1940 r. Cokół pomnika wysadzono dynamitem, zdemontowane, zniszczone figury wywieziono w głąb Niemiec. 28 stycznia 1945 r. podjęto spontaniczną uchwałę o odbudowie pomnika. W miejscu gdzie stał monument ustawiono bloki granitowe ocalałe z oryginalnego cokołu z płytą upamiętniającą istnienie pomnika. W 1972 r. powołano Komitet Odbudowy Pomnika Grunwaldzkiego. W oparciu o istniejący miniaturowy model pomnika przechowywany w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa oraz przedwojenne fotografie Marian Konieczny odtworzył pomnik. 16 października 1976 r. ponownie znalazł się on w swoim dawnym miejscu. Tym razem cokół pomnika wykonano z granitu sprowadzonego z okolic Szklarskiej Poręby. Odlewy figur wykonano w Gliwicach. 10 września 2010 r. ponowne odsłonięcie pomnik

[madohora]

O przyszłość kościoła Mariackiego w Krakowie - Polonia Nr 50/1927

Jeden z najpiękniejszych zabytków Krakowa a najwspanialsza w całej Polsce świątynia Kościół Najświętszej Panny Marii (Kościół Mariacki) wymaga koniecznie odnowienia i gruntownego odrestaurowania. Tłumy wiernych zapełniających codziennie wnętrze świątyni, rzesze przyjezdnych podziwiających jej piękność, wreszcie ci którzy w całej Polsce znają ją tylko ze słyszenia, nie zdają sobie dotychczas sprawy z konieczności kosztownych robót dla zabezpieczenia kościoła Mariackiego, tak aby przez długie wieki był dotąd widzialnym symbolem czci, którą naród polski otacza Świętą swoją Królowę i Najpotężniejszą Orędowniczkę. A jednak o ile kościół nie ma doznać szkody, o ile jego nieocenione skarby sztuki mają w całości być przekazane przyszłym pokoleniom, należy prowadzić w dalszym ciągu roboty konserwacyjne rozpoczęte w 1926 roku. Trzeba więc przystąpić do pokrycia całego dachu, wyremontować hełm na niższej wieży, osuszyć i wzmocnić przyziemne mury i fundamenty. Poza tymi najpilniejszymi zadaniami należy koniecznie zająć się odnowieniem trzech krucht kościelnych, naprawą zniszczonych obramień okiennych oraz usunięciem starych, zwietrzałych cegieł w niektórych częściach murów. Żaden Polak nie może być obojętnym, gdy chodzi o przyszłość Mariackiego kościoła bo losy jego obchodzą nie tylko mieszczaństwo i lud krakowski, który od wieków zanosi modły do Swej Królowej przed wielkim ołtarzem Wita Stwosza. Kościół Panny Marii w Krakowie jest poniekąd własnością całej Polski. Należy on do wszystkich, którzy w nim doznali łaski religijnego skupienia, pociechy którą daje modlitwa, wzniosłego zachwytu, który wzbudza wielka średniowieczna architektura. Cała Polska z dumą spogląda na ten pomnik narodowej kultury świadczący o sile naszego średniowiecznego mieszczaństwa o naszej zachodniej cywilizacji i o wielkiej przeszłości, dającej rękojmię ponownego rozkwitania we wskrzeszonym i odrodzonym Państwie. Kiedy więc dziś odrestaurowanie Mariackiego Kościoła przechodzi możność samej tylko ludności Krakowa podpisany Komitet zwraca się do wszystkich ludzi dobrej woli i gorącego serca ażeby mu chcieli przyjść z pomocą i według możności zasilali ofiarami to zbożne dzieło. (...) Chodzi tu o wspólne religijne i narodowe dzieło, które dzisiejsza generacja ma obowiązek przechować, zabezpieczyć i ochronić

Adam Stefan Sapieha książę Metropolita Krakowski Protektor
Dr Stanisław Tomkowicz - Prezes
Ks. Dr. Józef Kulinowski Archiprezbiter
Marian Bartynowski - Sekretarz

Kraków w lutym 1927

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora1]

Chciałam wam też zwrócić uwagę na coś, na co zazwyczaj będąc w Krakowie nie zwracamy większej uwagi, gdyż bardziej skupiamy się na Kościele Mariackim, na jego wnętrzu i oczywiście najsłynniejszym ołtarzu czyli wykonanym przez Wita Stwosza.
A tymczasem, gdy obejdziemy dookoła kościół Mariacki i spojrzymy na jego mury znajdziemy epitafia wielu bardziej lub mniej znanych (znanych nam) osób związanych z Krakowem.
I tak jedno z bardziej rzucających się w oczy epitafiów Władysława Łuszczykiewicza (WŁADYSŁAW LVSZCZKIEWICZ)

[madohora1]

[madohora1]

Władysław Łuszczkiewicz (ur. 3 września 1828 w Krakowie, zm. 23 maja 1900 w Krakowie) – polski malarz, pedagog, historyk sztuki, muzeolog i konserwator zabytków.

Syn Michała (1800-1883), nauczyciela w Gimnazjum św. Anny, a od 1850 dyrektora Instytutu Technicznego w Krakowie, i Emilii z Krzyżanowskich; brat Antoniego (1838-1886) – architekta i Stanisława (1831-1862) – lekarza medycyny oraz trzech sióstr (Lucyny, Elżbiety i nieznanej z imienia).

W latach 1838-1843 uczęszczał do Gimnazjum św. Anny. Następnie w latach 1843-1845 ukończył na Uniwersytecie Jagiellońskim dwuletnie studia w zakresie filozofii i historii. Równocześnie pobierał naukę rysunku i malarstwa w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych, gdzie w latach 1839-1847 kształcił się pod kierunkiem Wojciecha Kornelego Stattlera. W 1846 odbył podróż artystyczną do Drezna i Berlina, aby zwiedzić tamtejsze galerie obrazów. Postępami i zdolnościami artystycznymi rychło zwrócił na siebie uwagę, czego wyrazem stało się stypendium na dalsze studia zagraniczne, przyznane mu przez Wacława Zaleskiego, gubernatora Galicji. Dzięki temu Łuszczkiewicz – jako stypendysta rządowy – wyjechał do Paryża, gdzie w latach 1849-1850 uczęszczał na zajęcia teoretyczne i praktyczne w École des Beaux Arts; tam właśnie zaprzyjaźnił się m.in. z Henrykiem Rodakowskim. Z listem polecającym od Stattlera, odwiedził w lutym (lub na początku marca) 1849 roku Juliusza Słowackiego, z którym odbył długą dyskusję na temat wyższości poezji nad malarstwem. W drodze powrotnej do kraju zatrzymał się na dłużej w Antwerpii, gdzie być może pracował czas jakiś w pracowni Louisa Gallaita (1810-1887), głośnego w owym czasie (1850) portrecisty i malarza historycznego. Wtedy też zwiedził muzea i galerie malarstwa w Brukseli, Gandawie, Kolonii i Düsseldorfie, oraz powtórnie – galerię berlińską i drezdeńską. W 1858 zawarł związek małżeński z Malwiną Ramloff, z którą miał czworo dzieci: Napoleona (1859-1905) – architekta, Zofię (1860-1923?), Wojciecha Józefa (1862-1938?) – lekarza oraz Marię (1871-1911).

Lata od powrotu do Krakowa w 1850 roku, do śmierci w 1900, wypełniła Łuszczkiewiczowi podziwu godna aktywność zawodowa, artystyczna, naukowa i społeczna, którą realizował na wielu ściśle ze sobą powiązanych polach, jako artysta-malarz, pedagog szkół krakowskich, uczony, muzeolog i konserwator zabytków.

[madohora1]

Łuszczkiewicz uprawiał przede wszystkim tematykę historyczną, był prekursorem historyzmu w malarstwie polskim – nie tylko za sprawą własnych zainteresowań przeszłością, ale także doświadczeń nabytych w pracowniach Paryża i Antwerpii. Malował zatem przede wszystkim kompozycje historyczne, obrazy religijne, portrety (zwłaszcza członków swojej rodziny), rzadziej sceny rodzajowe i krajobrazy. Na długo przed Janem Matejką – który wielokrotnie przyznawał się do młodzieńczych fascynacji twórczością Łuszczkiewicza – przedstawiał wybitnych Polaków i sceny z przeszłości narodu (Obrona Częstochowy, Zygmunt August i Barbara, Ścięcie Samuela Zborowskiego, Jan Kochanowski i Urszulka, Kazimierz Wielki odwiedzający Esterkę (zob. foto), Chrzest Litwy, Towarzysze kurkowi..., Wjazd do Moskwy itd.).
Twórczość malarska Łuszczkiewicza charakteryzuje się doskonałą znajomością realiów i rekwizytów historycznych, co Stanisław Tomkowicz określał wręcz jako wierność archeologiczną. Niezmiernie ważną dziedziną aktywności twórczej Łuszczkiewicza były ponadto niezliczone rysunki inwentaryzacyjne, architektoniczne i pomiarowe, odnoszące się badanych przezeń dzieł sztuki i zabytków z terenu wszystkich trzech zaborów.
Obrazy Łuszczkiewicza wielokrotnie wystawiane były na wystawach krakowskiego i lwowskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, w warszawskim Salonie Krywulta itd.
Pod koniec życia niechętnie chwytał za pędzel, a na zachęty znajomych odpowiadał: jest dużo takich, którzy malują lepiej odemnie, ale mało takich, którzyby się zajmowali zabytkami naszej sztuki

[madohora1]

Już w trakcie swej nauki w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych Łuszczkiewicz nauczał rysunków w Ludowej Szkole Ewangelickiej w Krakowie (1846). Po powrocie z Paryża, od 1852 uczył bezpłatnie rysunku i perspektywy w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych. W 1853 objął dwuletnie zastępstwo swego niedawnego profesora Wojciecha Kornelego Stattlera, ponadto wykładał w Szkole anatomię i historię powszechną. Kiedy w 1857 Stattler odszedł na emeryturę, Łuszczkiewicz został mianowany stałym zastępcą profesora w stopniu suplenta i kierował oddziałem malarstwa. Od tej chwili był faktycznym kierownikiem Szkoły Sztuk Pięknych – do 1873 roku, kiedy na stanowisko to powołano Jana Matejkę. Dopiero w 1877 Łuszczkiewicz otrzymał nominację profesorską i przynależne jej uposażenie, w ramach czego objął klasę rysunku, a także wykłady o stylach architektonicznych. Po śmierci Matejki od 1893 do kwietnia 1895 ponownie został obrany dyrektorem w Szkole Sztuk Pięknych, a następnie w październiku 1895 spensjonowany przez Juliana Fałata (nowego dyrektora Szkoły) i wysłany na emeryturę, jednak bez swojej woli i z poczuciem wyrządzonej mu tym krzywdy.

W ciągu 44 lat nieprzerwanej pracy pedagogicznej Łuszczkiewicz wykształcił kilka pokoleń polskich malarzy. Miał prawo mówić z dumą, że był profesorem Matejki[4]. Wybitnymi jego wychowankami byli ponadto: Artur Grottger, Andrzej Grabowski i Aleksander Kotsis, a w latach późniejszych – Jacek Malczewski, Stanisław Wyspiański, Józef Mehoffer, Karol Maszkowski, Wojciech Weiss i wielu innych. Łuszczkiewicz interesował się uczniami, lubił wpływać na ich miłowania, na kierunek ich zapatrywań i myśli[5]. Swego pedagogicznego oddziaływania nie ograniczał przy tym do murów szkolnych – był w Polsce prekursorem wychodzenia w plener (wpływ barbizończyków), a w toku naukowo-artystycznych wycieczek nie tylko kształcił artystycznie i historycznie swoich uczniów, ale też gromadził kapitalny materiał ilustracyjny (rysunkowy, opisowy i pomiarowy) dla odwiedzanych i badanych na prowincji zabytków sztuki[6]. Cenną inicjatywą profesora było też wydawanie w latach 1884-1885 serii "Świat Polski w zabytkach sztuki. Kartki rysunkowe zbierane staraniem uczniów krak. Szkoły Sztuk Pięknych przy współudziale prof. Władysława Łuszczkiewicza" (siedem kolejnych zeszytów), w których publikowano szczególnie wartościowe zabytki sztuki polskiej w rysunkach artystów tej miary, co: Jan Matejko i Władysław Łuszczkiewicz, a także uczniów: Włodzimierza Tetmajera, Wojciecha Gersona, Włodzimierza Wodzinowskiego czy Franciszka Daniszewskiego.

W Szkole Sztuk Pięknych Łuszczkiewicz uczył przez półwiecze niemal wszystkich wykładanych tam przedmiotów: perspektywy (był niepospolitym znawcą jej zagadnień), anatomii, aktu z żywego modela, stylów artystycznych i architektonicznych, historii powszechnej oraz historii Polski itd. Do prawie wszystkich z tych przedmiotów napisał też i opublikował odrębne skrypty, zwykle bardzo wysoko oceniane.

Prócz macierzystej Szkoły, czynny był też Łuszczkiewicz jako nauczyciel w innych placówkach: bezpłatnie uczył rysunku rękodzielników w szkole niedzielnej (1858-1881, w miejskiej Szkole Przemysłowej Dietla (1859-1879 i w tzw. Szkole powtarzania Św. Ducha. Miał liczne lekcje prywatne oraz popularne wykłady zimowe w krakowskim Muzeum Przemysłowym im. Adriana Baranieckiego (1868-1890). Na organizowanych przy tym Muzeum wyższych kursach dla kobiet, Łuszczkiewicz wykładał historię sztuki, estetykę, naukę rysunku, anatomii i perspektywy, a także prawa harmonii i kurs o kontrastach barw. Już pod koniec życia, wykładał bezpłatnie klerykom seminarium diecezjalnego style architektoniczne (1893-1895) i zagadnienia tzw. encyklopedii sztuk pięknych w zastosowaniu kościelnym[7](1898-1900). Miewał nadto niezliczone wystąpienia publiczne i odczyty z historii oraz historii sztuki, zarówno w Krakowie, jak i Warszawie czy Lwowie. Bardzo chętnie podejmował się organizacji wycieczek do mniej znanych obiektów zabytkowych Krakowa i okolicy, połączonych z niezwykle sugestywnym i mistrzowskim oprowadzaniem uczestników po zgromadzonych tam zbiorach sztuki.

[madohora1]

Był pierwszym w Polsce nowoczesnym historykiem sztuki. Z dyscypliną tą – której jednak nigdy nie studiował i był w tym sensie samoukiem – zetknął się wcześnie, w trakcie studiów paryskich, kiedy to latem 1849 zwiedził romańskie zabytki południowej Francji, zapoznając się jednocześnie z problematyką ich konserwatorskiego utrzymania. Później zainteresowania naukowe Łuszczkiewicza zorientowane były jednak niemal wyłącznie na sztukę polską, zwłaszcza architekturę – średniowieczną i renesansową – a przede wszystkim romańską. Łuszczkiewicz, jako pierwszy, wprowadził do nauki polskiej pojęcie romanizmu (w miejsce enigmatycznej sztuki bizanckiej), ponadto dorobkiem jego są naukowe monografie niemal wszystkich zabytków romańskich w Polsce. Publikacje tego odkrywcy romańskiej architektury polskiej zachowały do dziś pełną aktualność i nadal współtworzą kanon polskiej literatury naukowej z dziedziny historii sztuki. W pracach swych posługiwał się Łuszczkiewicz własnoręcznymi pomiarami i rysunkami architektonicznymi, wykorzystywał też i wnikliwie interpretował archiwalne źródła pisane, analizując przy tym formę zabytku na przestrzeni dziejów, z wykorzystaniem metody filologiczno-historycznej i komparatystyki. Zadebiutował w "Czasie", publikując w 1856 roku apel o ratowanie trzynastowiecznego kapitularza opactwa cysterskiego w Jędrzejowie. W 1860 został przyjęty w poczet członków Towarzystwa Naukowego Krakowskiego, z polecenia i za wstawiennictwem Józefa Łepkowskiego i Karola Rogawskiego. W Towarzystwie szybko osiągnął pozycję wybitną, będąc czynnym w większości powoływanych komisji specjalistycznych, pełniąc ponadto obowiązki sekretarza Oddziału Archeologii TNK (1866-1872). Łuszczkiewicz był też inicjatorem najróżniejszych działań dotyczących inwentaryzacji i opieki nad zabytkami. W roku 1864, sekretarzując komisji powołanej w celu poszukiwania reliktów krakowskiej Akademii Kazimierzowskiej, złożył obszerne sprawozdanie z przeprowadzonych badań terenowych. Równolegle, skatalogował ryciny ze zbiorów Muzeum Starożytności, a następnie przygotował spis jego zbiorów z zakresu malarstwa i rzeźby. Rok później, zachęcony przez Pawła Popiela – pierwszego konserwatora zabytków w Galicji Zachodniej, rozpoczął czasochłonne zbieranie w terenie materiałów naukowych do serii "Zabytki dawnego budownictwa..." Łuszczkiewicz, wspierany przez J. Matejkę i Karola Estreichera, złożył 20 grudnia 1870 roku Projekt utworzenia Komisji Dziejów Sztuki w Polsce, która powstać miałaby w ramach Towarzystwa Naukowego Krakowskiego. Wśród zadań tej Komisji Łuszczkiewicz upatrywał sporządzenie specjalistycznych bibliografii tematycznych, prowadzenie odrębnych inwentarzy zabytków, gromadzenie książek do dziejów sztuki, rysunków, fotografii i odlewów gipsowych, przygotowywanie rozpraw i artykułów, publikowanych następnie w specjalistycznym periodyku. Program Łuszczkiewicza przyszło realizować w zmienionych warunkach, gdyż TNK zostało w 1872 roku przekształcone w Akademię Umiejętności. W niespełna rok później, staraniem Józefa Szujskiego – sekretarza generalnego, powstała w ramach Wydziału Filologicznego AU nowa Komisja do Badania Historii Sztuki w Polsce. Wśród pierwszych członków widzimy Lucjana Siemieńskiego – przewodniczącego, W. Łuszczkiewicza – sekretarza, Józefa Kremera, Józefa Łepkowskiego i Pawła Popiela. Działalność Komisji od początku zdominowała była jednak przez Łuszczkiewicza, cieszącego się niekwestionowanym autorytetem. Po śmierci Siemieńskiego, Łuszczkiewicz obrany został przewodniczącym Komisji na lata 1878-1892 , a wspomagany był przez sekretarzy: Mariana Sokołowskiego (kadencja 1878-1882) i Stanisława Tomkowicza (kadencja 1882-1892). Bieżące zainteresowania badawcze Łuszczkiewicza stały się w tym czasie programem prac Komisji, zaś publikacje jego niemal bez reszty wypełniały pierwsze zeszyty "Sprawozdań Komisyi...". Stary Sącz, kościół klarysek, rzut poziomy kościoła, przekrój poprzeczny i filar arkad wspierających oratorium zakonnic. Repr. rys. W. Łuszczkiewicza Były to głównie monografie budowli średniowiecznych, przygotowywane na bazie gruntownych oględzin i długich studiów na miejscu, bowiem Łuszczkiewicz nigdy nie pisał o zabytkach nieznanych sobie z autopsji. Prócz romańszczyzny, przyczynił się do badań nad gotykiem polskim, dostrzegł i szczegółowo omówił konstrukcyjne odrębności gotyckich kościołów krakowskich (tzw. system filaroszkarpowy), interesował się rzeźbą (przede wszystkim architektoniczną), a szczególnie malarstwem tej epoki. Poza renesans badaniami swymi nie wykraczał, natomiast barok uważał za objaw zepsutego smaku, co nie dziwi zbytnio, gdyż walory tego stylu dostrzegać poczęła dopiero następna generacja badaczy. Stanisław Tomkowicz, współpracujący z Łuszczkiewiczem na niejednym polu, napisał o nim tak: Zwłaszcza znajomość zabytków krajowych miał ogromną, zebraną w niezliczonych wycieczkach we wszystkie niemal okolice. Z nielicznymi wyjątkami nie obce mu były wszystkie ziemie, do których kiedyś dotarł był wpływ cywilizacyi polskiej, że zaś łatwy był w obejściu, rozmowny i prędko robiący znajomości, a odznaczał się umysłem praktycznym, przeto zapraszano go do dawania rad i wskazówek nieraz w okolice odległe, po wsiach i zapadłych kątach, gdzie był jaki kościół do zrestaurowania, jakaś decyzya do powzięcia, tycząca się zabytków przeszłości. Mir szczególniejszy miał między duchowieństwem; znano go nie tylko w Galicyi, lecz w Królestwie i w Poznańskiem, wiedziano, że nikt tak chętnie jak on nie udzieli w trudnym razie praktycznej wskazówki. Wiedziano, że wycieczki podejmuje bezinteresownie, że jest niezmiernie miłym i pożytecznym gościem, że na listy odpisuje prędko i dokładnie. Więc też może nie było nikogo drugiego u nas, do któregoby w tym kierunku tak często się udawano, któregoby tak, jeżeli wolno powiedzieć, wyzyskiwano, jak Łuszczkiewicza. W 1874 roku doszło do naukowej współpracy Łuszczkiewicza i Sokołowskiego, której celem było zbadanie wczesnośredniowiecznych reliktów architektonicznych na Ostrowie Lednickim. Praca ta, do której Łuszczkiewicz dostarczył tablic rysunkowych i zdjęć pomiarowych, była doktoratem Sokołowskiego i ukazała się drukiem w 1876 roku. Trwałym dorobkiem Łuszczkiewicza jest osiem zorganizowanych przez niego wycieczek naukowo-artystycznych po Galicji i Królestwie Polskim (1888-1893, w których – jako rysownicy – wzięli udział jego ówcześni uczniowie, później zaś niejednokrotnie wybitni artyści polscy: Stanisław Wyspiański, Józef Mehoffer, Karol Maszkowski, Wojciech Weiss, Stefan Matejko, Sylweriusz Saski, Celestyn Czynciel, Jan Bukowski, Władysław Maślakiewicz, Tadeusz Okoń, Karol Polityński, Leon Kowalski, Jan Piszcz, Jan Bąkowski, Alfons Karpiński, Stanisław Jarocki, Franciszek Marszałek, Wiktor Sołomowicz, Bronisław Szańkowski, Mieczysław Wierszyłowski i Bronisław Żukowski. Pomysłodawcą tych najczęściej dwutygodniowych eskapad był ówczesny ck konserwator zabytków Stanisław Tomkowicz, który nie tylko zakupił następnie od autorów większość kapitalnych tek rysunkowych z tych badań, ale też szkicowniki te uchronił tym samym przed rozproszeniem. Nie posiadając własnej katedry uniwersyteckiej, uczniów po sobie Łuszczkiewicz nie pozostawił, trwałym jednak jego dorobkiem jest co najmniej 200 publikacji z lat 1856-1900, których spis, zapewne niepełny, zestawił Stanisław Tomkowicz.

[madohora1]

Doceniali osiągnięcia Łuszczkiewicza również współcześni, czego wyrazem było uchwała przyznająca profesorowi doktorat honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wręczenie dyplomu zaplanowano na 7 czerwca 1900 roku (pięćsetlecie odnowienia Uniwersytetu przez Władysława Jagiełłę), czego niestety Łuszczkiewicz nie doczekał, gdyż zmarł był dwa tygodnie wcześniej, po krótkiej chorobie.

Stanisław Tomkowicz nie jeden raz wykazywał wielki podziw dla osiągnięć i metod pracy Łuszczkiewicza, kreśląc charakterystykę profesora z najwyższym uznaniem:

Nie był to człowiek, któryby poprzestawał na używaniu wrażeń artystycznych, albo na szerzeniu wyników cudzych badań. – Umysł jego był samodzielny, myślący, kombinujący, szukający nowych dróg i nowych zdobyczy, nie wystarczyło mu przeżuwanie, on potrzebował i musiał produkować. Wrodzona łatwość przerzucania się od przedmiotu do przedmiotu była mu znakomitym ułatwieniem w korzystaniu dla spraw naukowych z chwil wolnych od zajęć nauczycielskich i malarskich

[madohora1]

Wiedza Łuszczkiewicza, a przede wszystkim jego autopsja gdy idzie o dzieła sztuki, bardzo wcześnie wykorzystywana była w różnych działaniach organizacyjnych i wystawienniczych na terenie Krakowa. W 1854 roku powołano go na członka Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, a od 1973 działał w składzie dyrekcji tego Towarzystwa. W tym samym roku był też współzałożycielem Stowarzyszenia Wzajemnej Pomocy Artystów w Krakowie, od 1875 członkiem honorowym Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, w 1879 współzałożycielem Towarzystwa Świętego Łukasza w Krakowie.
W 1854 zorganizował Łuszczkiewicz w Krakowie wystawę obrazów starych mistrzów, w 1873 działał w krajowej komisji wystawy wiedeńskiej, w 1891 otworzył wystawę portretów osobistości z czasu Sejmu Czteroletniego, w 1883 czynny był przy organizowaniu ekspozycji zabytków z czasów Jana III Sobieskiego, a rok później – Jana Kochanowskiego oraz kolejnej – poświęconej insurekcji kościuszkowskiej. W 1894 był też komisarzem działu historii i rzemiosła artystycznego oraz działu starożytności na Powszechnej Wystawie Krajowej we Lwowie, na krótko przed śmiercią pracował także nad wystawą zabytków sztuki z epoki jagiellońskiej.
Łuszczkiewicz był pierwszym dyrektorem, zawiązanego w 1879 roku w Krakowie, pierwszego Muzeum Narodowego na ziemiach polskich, którego kierownictwo objął 27 lipca 1883. Placówka ta miała wówczas 50 eksponatów, wobec ponad 10 tysięcy muzealiów, których doliczono się w chwili śmierci pierwszego dyrektora. Łuszczkiewicz zorganizował w Muzeum Narodowym dział sztuki średniowiecznej, gromadzący odkryte w czasie wycieczek terenowych zabytki sztuki romańskiej i gotyckiej, pozyskał dla Muzeum wiele ikon cerkiewnych z XV-XVIII wieku, zorganizował zbiór rycin i rysunków, a także dział sztuki współczesnej, składający się z dzieł wszystkich bez wyjątku ważniejszych artystów polskich XIX wieku. To właśnie Łuszczkiewicz pozyskał dla Muzeum Narodowego kolekcję gemm K. Schmidta-Ciążyńskiego, pamiątki po Adamie Mickiewiczu, liczne zbiory monet, medali i pieczęci. Hołdował zapatrywaniu, że Muzeum narodowe to nie źródło rozkoszy i pożytku dla nielicznych wybranych, to nie skarb, który powinien być zazdrośnie strzeżony dla uczonych i artystów, ale to miejsce, gdzie ogół powinien szukać godziwej przyjemności i wykształcenia.
Choć nigdy swego okręgu konserwatorskiego nie posiadał, Łuszczkiewicz niezliczoną ilość razy brał udział w różnorakich komisjach i pracach konserwatorskich, powoływanych zarówno dla zabytków Krakowa, jak i pozostałych ziem polskich. W latach 1865-1868 roku brał udział komitecie nadzorującym konserwację ołtarza Wita Stwosza w Kościele Mariackim, przy okazji czego zebrał informacje do broszury "O treści rzeźb i znaczeniu artystycznem ołtarza Mariackiego". Rok później napisał wydany przez TNK zbiór porad praktycznych dla administratorów zabytkowych świątyń[21]. Powrócił do tych kwestii w 1887, kiedy to opublikował zaktualizowany "Poradnik dla zajmujących się utrzymaniem i restaurowaniem kościołów i kościelnych sprzętów". W latach 1870-1876 zasiadał w komitecie restauracji Sukiennic, od 1893 czynny był (m.in. wraz ze Stanisławem Tomkowiczem) w tzw. Komitecie Parafialnym, nadzorującym konserwację i powstawanie nowej polichromii wnętrza (pędzla Jana Matejki) w Kościele Mariackim.

[madohora1]

Choć nigdy swego okręgu konserwatorskiego nie posiadał, Łuszczkiewicz niezliczoną ilość razy brał udział w różnorakich komisjach i pracach konserwatorskich, powoływanych zarówno dla zabytków Krakowa, jak i pozostałych ziem polskich. W latach 1865-1868 roku brał udział komitecie nadzorującym konserwację ołtarza Wita Stwosza w Kościele Mariackim, przy okazji czego zebrał informacje do broszury "O treści rzeźb i znaczeniu artystycznem ołtarza Mariackiego". Rok później napisał wydany przez TNK zbiór porad praktycznych dla administratorów zabytkowych świątyń[21]. Powrócił do tych kwestii w 1887, kiedy to opublikował zaktualizowany "Poradnik dla zajmujących się utrzymaniem i restaurowaniem kościołów i kościelnych sprzętów". W latach 1870-1876 zasiadał w komitecie restauracji Sukiennic, od 1893 czynny był (m.in. wraz ze Stanisławem Tomkowiczem) w tzw. Komitecie Parafialnym, nadzorującym konserwację i powstawanie nowej polichromii wnętrza (pędzla Jana Matejki) w Kościele Mariackim.

Łuszczkiewicz zasiadał też w niejednym sądzie konkursowym: w 1861 – na pomnik generała Skrzyneckiego, w 1889 – na rzeźby dekoracyjne dla gmachu sejmowego we Lwowie, w 1884 wchodził w skład komitetu budowy pomnika A. Mickiewicza w Krakowie. Prócz tego należał do najróżniejszych konwentykli konserwatorskich – parafialnych i diecezjalnych – tak w Galicji[22], jak w Poznańskiem czy w Królestwie, bo jak zaświadcza Tomkowicz:

Nie było restauracyi zabytku przeszłości w Krakowie, a niemal i w kraju całym, w którejby jako doradca nie brał czynnego udziału[23].

Epitafium Władysława Łuszczkiewicza

W 1888 roku Łuszczkiewicz został członkiem założonego właśnie Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej w Krakowie, rok później widzimy go wśród członków-korespondentów wiedeńskiej C.K. Komisji centralnej do badania i konserwacji zabytków sztuki i pomników historycznych (K.K. Central-Commission zur Erforchung und Erhaltung der Kunst- und historischen Denkmale).

Uwolniony od obowiązków pedagogicznych w Szkole Sztuk Pięknych, oddał się Łuszczkiewicz w jeszcze większym stopniu pracy dot. pamiątek Krakowa, czego wyrazem było wiceprezesowanie krakowskiemu Towarzystwu Numizmatycznemu, a przede wszystkim – założenie w 1896 roku Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa. Łuszczkiewicz był jego współzałożycielem, a od 1898 prezesem. W kilka lat później członkowie Towarzystwa postanowili uczcić odejście swego wybitnego przewodniczącego poświęconą mu tablicą pamiątkową, umieszczoną na południowej ścianie Kościoła Mariackiego (zob. foto). Portretowy medalion na tym epitafium wykonał w 1902 roku Alojzy Bunsch. W czasie egzekwi, nad grobem Zmarłego, wyrażano powszechnie przeświadczenie, że przez długie lata nauka polska budować będzie na podwalinach założonych przez Łuszczkiewicza, a historia cywilizacyi w Polsce o nim nie zapomni

[madohora1]

ŹRÓDŁO INFORMACJI ORAZ ZDJĘCIE wikipedia.pl
ZDJĘCIE EPITAFIUM E.S - Madohora


pl.wikipedia.org/wiki/W%C5%82adys%C5%82aw_%C5%81uszczkiewicz

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Części epitafium bądź nie udało mi się odczytać z uwagi na ich zły stan - o czym będzie dalej w tym wątku, bądź z uwagi na to że dzisiaj brak jest jakichkolwiek informacji na temat osób, którym były poświęcone. Tak jest na przykład z epitafium plebanusa Stefana. Jest to jedyna informacja jaką udało mi się znaleźć. Stefan - proboszcz parafii 1224.
Poniżej - dolnego epitafium nie udało mi się odczytać, natomiast to które jest wyżej informuje, że poświęcone jest Jackowi Idziemu Przybylski - Jacek Idzi Przybylski

[madohora1]

[madohora1]

Jacek Idzi Przybylski (ur. 1 września 1756, zm. 11 września 1819) - polski poeta, pisarz, krytyk literacki, tłumacz, ksiądz, prefekt Biblioteki Szkoły Głównej Koronnej i kolekcjoner książek (swój księgozbiór liczący 495 dzieł w 705 tomach zapisał testamentem Bibliotece Jagiellońskiej).
Syn krawca Bartłomieja i Jadwigi z Mańków, obywateli Krakowa. Najstarszy z czternaściorga ich dzieci. Otoczony opieką swego wuja Pawła Mańki, profesora szkół Nowodworskich. W niej rozpoczął swoją edukację, później studiował w Akademii Krakowskiej, bakałarz 1771, licencjat z filozofii - 1773, magisterium ze sztuk wyzwolonych i doktorat z filozofii - 1775, niższe świecenia kapłańskie - 10 czerwca 1775 (z kapłaństwa zrezygnował w 1780 roku); pracował w koloniach akademickich w Tarnowie (1774-1775), Chełmie (1775-1778), w latach 1778-1780 profesor w Szkole Nowodworskich w Krakowie, później w szkole wydziałowej w Lublinie (1780-1782) i Warszawie (1781-1784); w latach 1785-1786 w Wiedniu i Rzymie. Na wniosek Hugona Kołłątaja w 1784 został powołany na bibliotekarza (prefekta) i jednocześnie profesora w Szkole Główniej w Krakowie; od 1791 profesor języka i literatury greckiej. 24 lutego 1802 zmuszony do przejścia na emeryturę, powrócił do Szkoły Głównej w Krakowie w 1809, by ostatecznie przejść na emeryturę w 1813. Od 1803 członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie i od 1816 Towarzystwa Naukowego w Krakowie; tworzył też w 1787 Związek Filantropów. Zmarł w Krakowie i został pochowany na koszt miasta w Kościele Mariackim, gdzie zachowało się jego epitafium. Autor 1500 nowych słów polskich, z których 1245 trafiło do Słownika Języka Polskiego Samuela Lindego Tłumacz Georgik Wergiliusza, Sztuki poetyckiej Horacego, Elegii z wygnania Owidiusza, także Raju utraconego i Raju odzyskanego Miltona, dzieł Homera, Hezjoda

Źródło; Wikipedia.pl

pl.wikipedia.org/wiki/Jacek_Idzi_Przybylski

[madohora1]

Kolejne epitafium (to w środku o innym kształcie) poświęcone jest Janowi i Elżbiecie Przesławskim. Tutaj również jest problem ze znalezieniem danych na temat tych osób, ale pamiętam że w książce "Kapitan i dwie panny" - opowiadającej między innymi o rodzinie Mieroszewskich z linii hrabiowskiej jest wspomniane to nazwisko.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora]

/

[madohora]

[madohora]

MAKIETA PLACU JANA MATEJKI.

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

/

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora1]

Stanisław Tomkowicz (ur. 27 maja 1850 w Krakowie, zm. 11 marca 1933 w Krakowie) – konserwator zabytków, historyk sztuki, wieloletni redaktor krakowskiego „Czasu”. Syn ziemianina Apoloniusza i Marii z Wężyków, wnuk Franciszka Wężyka, pisarza, tłumacza i posła na sejm warszawski, młodszy brat Jana, studenta wydziału lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego, poległego 17 lutego 1863 w bitwie o Miechów, oficera Żuawów Śmierci Franciszka de Rochebrune’a.

W 1869 kończy Gimnazjum Św. Anny i rozpoczyna studia germanistyczne u ks. prof. Tomasza Bratranka na Uniwersytecie Jagiellońskim, uzupełniane na uniwersytetach w Berlinie i Lipsku, ukończone w 1874 tytułem doktora filozofii za pracę „Barbara Radziwiłłówna u historyków, w rzeczywistości i poezji”.

W 1874 został członkiem Komisji do Badania Historii Sztuki Akademii Umiejętności, od 1882 do 1892 pełnił obowiązki sekretarza tej Komisji. W latach 1883-1885 redagował czasopismo „Przyjaciel Sztuki Kościelnej”.

W 1886 zabiera głos w dyskusji, toczącej się na forum Akademii Umiejętności, o organizacyjno-prawnym kształcie państwowej opieki nad zabytkami w Galicji. Zgłasza wiele innowacyjnych postulatów, wynikających z gruntownej znajomości analogicznych unormowań oraz praktyki konserwatorskiej w wiodących krajach Europy Zachodniej. Od 1887 do 1895 obejmuje honorowo (niepłatne) stanowisko rządowego ck konserwatora zabytków w IV okręgu konserwatorskim Galicji Zachodniej (powiaty krośnieński, jasielski, gorlicki, grybowski, sądecki, limanowski, nowotarski). W toku urzędowania prowadzi jednocześnie gruntowne prace terenowe i archiwalne nad pionierskimi w skali Polski topograficznymi inwentarzami zabytków dla poszczególnych powiatów. Dwa z tych inwentarzy (obejmujące powiaty grybowski[1] i gorlicki[2] ) publikuje w 1900 roku. Pozostałe – przechowane w rękopisach (zob. fot.) – dopiero po upływie wieku wydane zostały drukiem (powiat jasielski[3], krośnieński[4], sądecki[5], limanowski (w przygotowaniu), stanowiąc dzisiaj niezwykle cenne źródło najwcześniejszych informacji o często nieistniejących już zabytkach sztuki.

Od 1889 do 1891 Tomkowicz bierze czynny udział w pracach tzw. Komitetu Parafialnego, nadzorującego prace konserwatorskie i restauratorskie w Kościele Mariackim w Krakowie, w toku których wnętrze otrzymało nową polichromię pędzla Jana Matejki (przy udziale m.in. S. Wyspiańskiego i J. Mehoffera).

W 1890 kandyduje do Rady Państwa w Wiedniu – Koła Polskiego, jednak mandatu nie uzyskuje. Od 1891, oprócz pracy w swoim okręgu konserwatorskim, zastępuje w urzędowaniu prof. Józefa Łepkowskiego – konserwatora Krakowa i powiatu krakowskiego (do śmierci profesora 27 lutego 1894). Następnie obejmuje jego okręg konserwatorski, pełniąc funkcje ck konserwatora krakowskiego do 1914 roku, czego efektem jest m.in. topograficzny inwentarz zabytków powiatu[6]. W tym samym 1894 Tomkowicz zostaje zastępcą przewodniczącego Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej (prof. Mariana Sokołowskiego), ponadto – członkiem korespondentem Akademii Umiejętności.

W latach od 1893 do 1912 pełni funkcję kuratora krakowskiej Fundacji Helclów dla zubożałych i chorych starców.

W 1896 jest jednym z członków założycieli Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa. Od 1900 do 1914 pełni urząd przewodniczącego Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej. W 1908 zostaje obrany członkiem czynnym Akademii Umiejętności, która w tym samym roku honoruje go Nagrodą z Fundacji im. Probusa Barczewskiego za monumentalne dzieło „Zabudowania Wawelu i ich dzieje”[7]. Tomkowicz współzawodniczył o tę nagrodę z historykiem Szymonem Askenazym, co dało asumpt Boyowi do dowcipnej fraszki „O tem, co w Polszcze dziejopis mieć winien”[8].

Od 1911 do 1913 Tomkowicz kieruje pracami inwentaryzacyjnymi zabytków sztuki Ordynacji Zamoyskiej (4 powiaty). Od 1911 do 1933 pełni funkcję przewodniczącego Komisji Badania Historii Sztuki w Polsce Akademii Umiejętności (po 1918 – Komisji Historii Sztuki Polskiej Akademii Umiejętności). W latach 1918 do 1926 czynny jest jako dyrektor Wydziału II Filozoficzno-Historycznego PAU, zaś od 1928 do 1933 – dyrektor Wydziału I Filologicznego PAU.

Członek wszystkich tzw. Komitetów Wawelskich – ciał opiniodawczych, kierujących i nadzorujących prace konserwatorskie przy zabytkach Wzgórza Wawelskiego (zob. liczne publikacje Tomkowicza informujące o postępach i zakresie prowadzonych robót).

Od 1919 roku – członek honorowy Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, od 1920 – członek czynny Towarzystwa Naukowego we Lwowie, od 1930 – członek zwyczajny Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.

W trakcie uroczystego jubileuszu osiemdziesiątych urodzin wyróżniony za szczególne dokonania konserwatorskie m.in. medalem bitym w srebrze, projektu Karola Hukana (zob. fotografię Tomkowicza z profilu oraz awers i rewers tego medalu).

13 marca 1933 – uroczysty pogrzeb S. Tomkowicza na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie (zob. fot. epitafium), poprzedzony nabożeństwami żałobnymi w kościołach Św. Anny i Mariackim.

8 maja 1933 – uroczyste odsłonięcie tablicy epitafijnej na południowej ścianie Kościoła Mariackiego (tablicę zdobi brązowy relief Zmarłego, dłuta K. Hukana – zob. foto.).

16 czerwca 1933 – posiedzenie komisji Muzeum Narodowego w Krakowie w sprawie legatu testamentowego S. Tomkowicza, którym Zmarły ofiarował muzeum cenne obrazy, zbiór zabytkowej porcelany i szkła, wyroby rzemiosła artystycznego, trzy XVIII-wieczne fortepiany, rękopisy, setki planów architektonicznych, kilka tysięcy fotografii zabytków i in. Dwa lata wcześniej, do zbiorów Muzeum Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (dziś Muzeum UJ) Tomkowicz przekazał siedem cennych szkicowników i rysunków terenowych autorstwa uczniów krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych (m.in. S. Wyspiańskiego, J. Mehoffera, Stefana Matejki, Karola Polityńskiego, Karola Maszkowskiego) z wycieczek naukowo-artystycznych po zabytkach Galicji[9], organizowanych i prowadzonych przez prof. Władysława Łuszczkiewicza w latach 1889-1891.

Tomkowicz jest autorem co najmniej 625 prac opublikowanych drukiem [10]. W zdecydowanej większości poświęcił je kwestiom inwentaryzacji, opieki i ochrony zabytków, monograficznym ujęciom pojedynczych dzieł sztuki i pomników architektury, kalendariom prowadzonych robót konserwatorskich, rozległym i erudycyjnym studiom na kulturą renesansu i baroku, a także bieżącym wydarzeniom artystycznym i zagadnieniom społeczno-kulturalnym.

Za swe zasługi S. Tomkowicz odznaczony został Komandorią Orderu Polonia R

[madohora1]

Jedynie więc tylko inwentaryzacja może się stać podstawą racjonalnej ochrony zabytków, i tej nam się zrzekać nie wolno, jeśli nie chcemy stać w przedpokoju Europy zachodniej. Zabytki nasze zasługują, byśmy je sami znali, by też i świat o nich wiedział. Wszak posiadanie ich to jeden z walnych tytułów do nazwy narodu cywilizowanego, to metryka naszej starej kultury

[madohora1]

Wielkim skarbem narodowym są zabytki przeszłości: stanowią one jakoby dyplomy szlachectwa, dokumenty arystokracyi duchowej, która jest podstawą stopniowania w hierarchii narodów i państw

[madohora1]

Nasze wszystkie zalety i cnoty paraliżuje indywidualizm; każdy chce być panem a nie podwładnym, tak jak w wojsku polskim sami byli oficerowie, których nie miał kto i nikt nie chciał słuchać. Polakowi trudno mieści się w głowie, aby mu kto mógł rozkazywać w rzeczach dotyczących jego własności, ba, nawet i doradzać. Najlepszej rady nie usłucha, żeby tylko nie usłuchać. Las cały naraz sprzeda lub zniszczy, ze swoją i okolicy szkodą, aby tylko pokazać swoją niezawisłość od ustaw i kontroli władz; obraz piękny każe partaczowi przemalować byle postawić na swojem, a na złość zrobić jakimś nieproszonym znawcom, co go przed krokiem tym przestrzegają

[madohora1]

Nieszczęsna manja odnawiania obrazów – iluż ona arcydzieł świata pozbawiła! Jużto pewna, że często lepszą bywa dla zabytków przeszłości obojętność od zbytku gorliwości.

[madohora1]

Słowo zburzymy zawsze było i jest dla większego ogółu magicznem, gdy hasło zachowania tam tylko może być zrozumianem, gdzie jest głębsze wykształcenie i gdzie się teraźniejszość z przeszłością rozważnie oblicza. Od liczebnej większości nie zawsze oczekiwać tego można.

[madohora1]

Są ludzie mający rozkosz w zacieraniu śladów przeszłości – jak gdyby w opinię publiczną wmówić chcieli, że historya jakiejś instytucji, miasta lub kraju dopiero od nich się zaczęła, a przed nimi nie było nic; są epoki obniżające sztucznie poziom wiekową usypany pracą, ażeby ich własne dzieła większemi się wydały. I chwilowo udaje się czasem, dzięki obojętności współczesnych. Ale prawda długo ukryć się nie da. Potomność bywa sprawiedliwą, i o tych, co przeszłości szanować nie umieją, zasłużony sąd wyda

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Drugie epitafium poświęcone jest Tadeuszowi Chrzanowskiemu

[madohora1]

Tadeusz Chrzanowski (ur. 14 maja 1926 w Krakowie, zm. 24 grudnia 2006 w Krakowie) – profesor, historyk sztuki, literat, fotograf, tłumacz poezji, publicysta (m.in. paryskiej "Kultury" i "Tygodnika Powszechnego"), wykładowca Politechniki Krakowskiej i Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, przewodniczący Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa, członek krajowy korespondent PAU.

Tadeusz Chrzanowski urodził się w Krakowie, ale dzieciństwo spędził w Moroczynie niedaleko Hrubieszowa. Podczas wojny jego przenieśli się do Krakowa, gdzie zapisał się na studia do Akademii Handlowej, a po nich na Uniwersytet Jagielloński. Zrobił doktorat, jednak profesurę otrzymał dopiero w 1990 r. Od od połowy lat 70. wykładał na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, a później – już na emeryturze – uczył na pół etatu w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Przez ponad 35 lat inwentaryzował polskie zabytki, czego owocem jest ok. 300 książek i publikacji, w tym Sztuka w Polsce Piastów i Jagiellonów. Nauczony fotografowania przez ojczyma, Włodzimierza Puchalskiego, sam ilustrował swoje dzieła. Był też poetą i tłumaczem poezji, pisarzem, publicystą, krytykiem. W 1990 r. powołany został na zastępcę przewodniczącego Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa, rok później otrzymał nominację na szefa tej instytucji. 11 marca 2005 roku otrzymał doktorat honoris causa Politechniki Krakowskiej (promotor: prof. zw. dr hab. inż. arch. Andrzej Kadłuczka).

Msza Święta żałobna za duszę Tadeusza Chrzanowskiego odbyła się w Bazylice Mariackiej w Krakowie 29 grudnia 2006 roku. Przewodniczył jej kard. Franciszek Macharski, a homilię wygłosił ks. prof. Benignus Wanat. Trumna z ciałem profesora spoczęła na cmentarzu salwatorskim.

Postanowieniem prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego z 28 marca 2001 "w uznaniu wybitnych zasług dla kultury narodowej, a szczególnie za osiągnięcia w działalności na rzecz ochrony zabytków Krakowa" odznaczony został Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski[2].

1988 – Nagroda Polskiego PEN Clubu im. Ksawerego Pruszyńskiego
2002 – Laur Krakowa XXI w.
2002 – Nagroda Krakowska Książka Miesiąca - kwiecień - za album Polska sztuka sakralna
laureat medalu "Merentibus"
laureat nagrody im. Stanisława Vincenza
laureat nagrody Wojewody Krakowskiego
kawaler Orderu św. Grzegorza Wielkiego
2005 - doktor honoris causa Politechniki Krakowskiej
doktor honoris causa Akademii Pedagogicznej w Krakowie

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Kolejnym epitafium, które udało się rozszyfrować jest należące do Jakuba Górskiego

[madohora1]

Jakub Górski (Jacobus Gorscius, Górski Jakub Sztemberg) herbu Szeliga (ur. ok. 1525 we wsi Górki Borze, parafia Korytnica węgrowska, wówczas ziemia liwska, zm. 17 czerwca 1585 w Krakowie) – polski humanista, pisarz teologiczny, filolog, logik, polemista, stylista, wydawca, tłumacz, rektor Akademii Krakowskiej.

[madohora1]

Był synem Jana i Anny herbu Prus. W półroczu letnim 1542 wstąpił na Akademię Krakowską, został bakałarzem, a w roku 1550 (lub 1551) magistrem. Lata 1551-1554 spędził poza Krakowem, prawdopodobnie jako nauczyciel w nieznanej szkole parafialnej. Przyjaźnił się z Janem Kochanowskim w czasach Akademii Krakowskiej. Od półrocza zimowego 1554/1555 wykładał na wydziale artium filozofię i retorykę. Jednocześnie, prawdopodobnie dzięki poparciu S. Górskiego, objął rektorat szkoły katedralnej na Wawelu, który sprawował do początku roku 1556. W półroczu zimowym 1555/1556 otrzymał katedrę w Kolegium Mniejszym, a od roku 1560 przeszedł do Kolegium Większego. W latach 1558-1563, będąc profesorem swej Akademii, ogłaszał traktaty teologiczne, podręczniki z zakresu teorii retoryki i dialektyki. Wywołały one słynny, zapoczątkowany przez B. Herbesta, spór na temat definicji okresu retorycznego. Jednocześnie od roku 1561 brał udział w polemikach religijnych; początkowo wspierał wystąpienia S. Orzechowskiego przeciw F. Stankarowi i A. Fryczowi Modrzewskiemu, następnie zwalczał antytrynitarskie koncepcje Grzegorza Pawła. Uzyskawszy 3-letni urlop z Akademii, lata 1563-1567 spędził we Włoszech. Pod koniec lutego 1563 zatrzymał się w Padwie, gdzie uczęszczał na wykłady prawa i teologii oraz studiował prawo kanoniczne. Pod koniec 1563 przeniósł się do Rzymu na studia zakończone 15 czerwca 1566 doktoratem obojga praw.
Za panowania Batorego był sekretarzem królewskim. 8-krotnie pełnił funkcję rektora Akademii Krakowskiej. Jego działalność wiąże się z przeprowadzoną w latach 1574-1579 reformą przestarzałego programu studiów, polegającą na wprowadzeniu nowych podręczników i nowych przedmiotów wykładowych oraz na rozszerzeniu lektury pisarzy klasycznych.

[madohora1]

Równocześnie z działalnością uniwersytecką zajmował się polemiką religijną, występując po stronie kontrreformacji katolickiej przeciw różnowiercom. Interesował się problematyką polityczną. Opracował traktat Frederico Furio Ceriolego "Rada Pańska" (1597), przerabiając go dla aktualnych potrzeb politycznych kraju.
Był autorem łacińskich podręczników z zakresu retoryki i stylistyki oraz traktatów teologicznych. W 1563 wydał traktat logiczny: "Comentatorium artis dialecticue lebri decem", poświęcony zagadnieniom logiki praktycznej, opracowanej w duchu renesansowym. Prowadził słynną dysputę i polemikę z Benedyktem Herbestem, wokół pojęcia periodu retorycznego. Do sporu tego został wciągnięty też Jan Kochanowski.

Źródło: Wikipedia

pl.wikipedia.org/wiki/Jakub_I_G%C3%B3rski

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

TUTAJ DOCZYTAŁAM SIĘ - OJCIEC STEFAN BRATKOWSKI

[madohora1]

[madohora1]

Będąc w okolicach kościoła Mariackiego warto też zwrócić uwagę na zewnętrzne elementy architektoniczne takie jak zegar słoneczny, wykusze okienne czy wieże kościoła a także na portale okienne i drzwiowe

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Zdjęcia zamieszczone wyżej są świetnym przykładem, gdyby ktoś miał ochotę uczyć się architektury zwłaszcza o takich pojęciach jak portale ostrołukowe - gotyckie, lizeny, pilastry itp. rzeczy.

[madohora1]

[madohora1]

KOŚCIÓŁ ŚWĘTEJ BARBARY z tyłu Kościoła Mariackiego przy placu Mariackim znajduje się niewielki rzymskokatolicki kościół Świętej Barbary. Kościół został zbudowny w latach 1338 - 1402 w stylu gotyckim o czym świadczą zachowane częściowo przypory i prawdopodobnie początkowo pełnił funkcję kaplicy cmentarnej. W 1583 roku kościół został przekazany jezuitom. Dzisiaj do kościoła przylega dominujący na Małm Rynku budynek kurii prowincjonalnej klasztoru jezuitów. W tym kościele swoje kazania wygłaszał ojciec Piotr Skarga. W 1773 roku po kasacie zakonu jezuitów kościół przejęła Krakowska Kongregacja Kupiecka, później około roku 1796 bożogrobowcy. Od 1874 roku kościół znowu należy do zakonu jezuitów. Wzniesiony na przełomie XVI/XVII wieku budynek klasztoru pełnił również inne funkcje takie jak szpital oraz szkoła i bursa. Budynek klasztoru został przebudowany przez Józefa Pokutynskiego w latach 1908 - 1909.
Pod kościołem spoczywa Jakub Wujek - pierwszy tłumacz biblii na język polski - o tym fakcie informuje epitafium Jakuba Wujka

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Jakub Wujek SJ (ur. 1541 w Wągrowcu, zm. 27 lipca 1597 w Krakowie) – polski duchowny katolicki, jezuita, doktor teologii, rektor Akademii Wileńskiej, autor przekładu Biblii na język polski.
Był synem Macieja Wujka. Wykształcenie początkowe uzyskał w rodzinnym Wągrowcu w szkole cystersów. Następnie kształcił się dalej w naukach humanistyczno-klasycznych na Śląsku. Był wybitnie uzdolniony, zwłaszcza językowo. Z polecenia rodziców w 1558 roku wrócił ze Śląska i udał się do Krakowa, tam dalej kształcił się w naukach klasycznych. W 1559 uzyskał tytuł magistra filozofii. W Krakowie został nauczycielem w szkole biskupa krakowskiego Jakuba Uchańskiego, a kiedy ten został prymasem Polski wysłał Wujka jako opiekuna swoich bratanków do Wiednia do kolegium jezuickiego. Tu Wujek ukończył magisterium z filozofii, studia filozoficzne uzupełniając wykładami z matematyki i doskonaląc znajomość języka greckiego. W Wiedniu w 1565 roku wstąpił do zakonu jezuitów, po nowicjacie rozpoczął studia teologiczne w Kolegium Rzymskim, gdzie uzyskał doktorat. Po dwóch latach w Rzymie powrócił do Polski do Pułtuska, gdzie był wykładowcą kolegium jezuickiego. Na kapłana został wyświęcony w roku 1568 w Pułtusku i od tego czasu poświęcił się intensywnej pracy kaznodziejskiej i pisarskiej. W latach 1571-1578 jako rektor organizował kolegium jezuickie w Poznaniu. W latach 1578-1580 był rektorem Akademii Wileńskiej. W latach 1579-1584 założył prowincję jezuicką w Koloszwarze w Siedmiogrodzie. Wydał dwa dzieła pisarskie: Postyllę katoliczną (Postylla catholica, to iest Kazania na każdą niedzielę i na każde święto przez cały rok, 1573), Postyllę mniejszą, "Żywoty", "Pasję" i inne liczne publikacje. W roku 1584 władze zakonu jezuitów zleciły mu przełożenie Pisma Świętego. Podstawą przekładu był łaciński przekład przypisywany św. Hieronimowi – tzw. Wulgata, usankcjonowana dekretem Soboru Trydenckiego jako oficjalny tekst Kościoła rzymskokatolickiego w 1546 roku. W roku 1593 ukazał się przekład Nowego Testamentu, wydany z poprawkami i psalmami w 1594 roku. Pełny przekład został ukończony w roku 1595, ponieważ jednak oparty był na Wulgacie sykstyńskiej, jezuici zobowiązani byli dokonać rewizji przekładu celem dostosowania go do brzmienia Wulgaty klementyńskiej. Praca komisji rewizyjnej zajęła kilka lat i cały oficjalny przekład Biblii ukazał się dopiero dwa lata po śmierci Jakuba Wujka, w roku 1599. Wprowadzone przez komisję rewizyjną przekładu Wujka zmiany i poprawki były liczne i poważne, jednak mimo to przekład ten przeszedł do historii jako przekład Wujka. Biblia Wujka zawiera objaśnienia rzeczowe oraz dogmatyczno-apologetyczne. Zawiera także odniesienia do tekstu oryginalnego, co ma duże znaczenie przy zwrotach błędnie podanych w tekście źródłowym przekładu – Wulgacie klementyńskiej.
Pod względem językowym Wujek korzystał z pracy swoich poprzedników. Przekład Wujka odznacza się ścisłością i wielostronnością: posiada język prosty i jasny, a jednocześnie poważny i dostojny. Przekład ten zastąpił Biblię Leopolity i pełnił rolę podstawowego polskiego przekładu katolickiego przez ponad trzy wieki. Ciało Jakuba Wujka spoczęło w podziemiach kościoła św. Barbary w Krakowie

Źródło: Wikipedia.pl

pl.wikipedia.org/wiki/Jakub_Wujek

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Na dzisiejszym placu Mariackim w Krakowie - okolice Kościoła Mariackiego oraz Kościoła Świętej Barbary w okresie 1222 0 1796 znajdował się cmentarz. Cmentarz ten został założony w roku 1222 a zlikwidowany z uwagi na wydany biskupi zakaz grzebania zamrłych w obrębie murów miasta. Zakaz ten został wydany w 1795 roku, natomiast w 1797 roku Austriacy wprowadzili zakaz grzebania zmarłych w obrębie murów miejskich z uwagi na przepisy sanitarne. Kto był na wycieczce w Mysłowicach to wie, że problem grzebania zmarłych w obrębie kościołów dotyczył także Mysłowic oraz praktycznie większości naszych miast.
W 1338 r. z fundacji Mikołaja Wierzynka powstała kaplica cmentarna św. Barbary, powiększona i sklepiona w latach 1394-1399 (obecnie kościół św. Barbary). W końcu XV wieku wzniesiono przy niej kaplicę Ogrojcową z plastycznym wyobrażeniem Chrystusa w Ogrojcu, ufundowaną przez ród Szwarców. Kościół i kaplica obrastały sukcesywnie w przybudówki gotyckie, renesansowe i manierystyczne. Przybywało epitafiów. Jedno z nich zdobiła płaskorzeźba Wita Stwosza Chrystus w Ogrojcu.

[madohora1]

Plac Mariacki – plac w Krakowie na Starym Mieście sąsiadujący z Rynkiem Głównym. Powstał po roku 1802 po likwidacji cmentarza parafialnego wokół Kościoła Mariackiego. Dziś plac zdobi "studzienka gołębi" z figurą z brązu. Studzienka zaprojektowana została przez Jana Budziłłę, a figurę (powiększoną replikę jednej z rzeźb proroków z obramienia szafy środkowej ołtarza Wita Stwosza) wykonał Franciszek Kalfas. Jest to dar rzemieślników krakowskich dla miasta wykonany w 1958 roku.

[madohora1]

[madohora1]

nr 9, na rogu placu Mariackiego i Rynku Głównego stoi dom Czynciela, w którym przed przebudową mieszkał i pisał (Warszawianka, Legion, Klątwa, Wesele) Stanisław Wyspiański. Fakt ten upamiętnia tablica, wykonana według projektu Karola Hukana. Dom stojący tu obecnie traktowany jest jako przykład architektury secesyjnej.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Sukiennice w Krakowie – zabytkowy budynek sukiennic znajdujący się w centralnej części Rynku Głównego w Krakowie. Sukiennice podlegały przez wieki wielu przemianom i ich obecny kształt w niczym nie przypomina dawnych sukiennic. Już w roku 1257 książę Bolesław Wstydliwy przy lokacji Krakowa zobowiązał się postawić kramy sukienne. Stanowiły one podwójny rząd kramów kamiennych, tworzących jakby uliczkę pośrodku Rynku. Sukiennice w tej postaci przetrwały do połowy XIV stulecia. Nowe, murowane sukiennice wystawił król Kazimierz III Wielki. Środkowa hala o długości 108 m i szerokości 10 m z dwóch stron miała dostawione dwa rzędy kramów na głębokość 7,5 m. W osi długiej było to 18 kramów, które nakryte były sklepieniami, a otwarte do wnętrza ostrołukowymi lub półkolistymi portalami. Od strony południowej i północnej wybudowano zdwojone, ostrołukowe arkady. Przypominały one już kształtem obecne sukiennice. Budowla ta przetrwała jako gotycka do 1555 roku, kiedy spłonęła. Wkrótce przystąpiono do odnowienia spalonych sukiennic. Pracami kierował mistrz Pankracy, który zasklepił kolebkowo wielką halę sukiennic. Wtedy budynek zwieńczono attyką o podziałach arkadowych i grzebieniu z maszkaronami projektu Santi Gucciego. Dobudowano także kolumnowe loggie, które zaprojektował Jan Maria Padovano. W roku 1601 przebito przejście w poprzek Sukiennic i ozdobiono je ryzalitami. W latach 1875-1879 sukiennice przebudowano według projektu Tomasza Prylińskiego. Dolna hala została przekształcona w ciąg drewnianych kramów handlowych, rozlokowanych wzdłuż ścian. Na szczytach ryzalitów umieszczone zostały maszkarony, przedstawiające karykatury ówczesnych prezydentów Krakowa. Obecnie na piętrze sukiennic (w dawnym smatruzie) znajduje się Galeria Polskiego Malarstwa i Rzeźby XIX wieku. Stanowi ona oddział Muzeum Narodowego. Pod zewnętrzną częścią sukiennic jako ciekawostkę obejrzeć można zachowane zabytkowe i sprawne oświetlenie gazowe. Wizerunek Sukiennic w czasie okupacji niemieckiej został umieszczony na banknotach o nominale 50 złotych emitowanych przez Bank Emisyjny w Polsce.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

MAKIETA SUKIENNIC

[madohora1]

Gałczyński Konstanty Ildefons

Zaczarowana dorożka

I.
Allegro
Zapytajcie Artura,
daję słowo: nie kłamię,
ale było jak ulał
sześć słów w tym telegramie:
ZACZAROWANA DOROŻKA
ZACZAROWANY DOROŻKARZ
ZACZAROWANY KOŃ.

Cóż, według Ben Alego,
czarnomistrza Krakowa,
„to nie jest nic takiego
dorożkę zaczarować,

dosyć fiakrowi w oczy
błysnąć specjalną broszką
i jużeś zauroczył
dorożkarza z dorożką

ale koń – nie.” Więc dzwonię:
– Serwus, to pan Ben Ali?
Czy to możliwe z koniem?
– Nie, pana nabujali.

Zadrżałem. Druga w nocy.
Pocztylion stał jak pika.
I urosły mi włosy
do samego świecznika:
ZACZAROWANA DOROŻKA?
ZACZAROWANY DOROŻKARZ?
ZACZAROWANY KOŃ?

Niedobrze. Serce. Głowa.
W dodatku przez firankę:
Srebrne dachy Krakowa
jak „secundum Joannem”,

niżej gwiazdy i liście
takie duże i małe.
A może rzeczywiście
zgodziłem, zapomniałem?

Może chciałem za miasto?
Człowiek pragnie podróży.
Dryndziarz czekał i zasnął,
sen mu wąsy wydłużył
i go zaczarowali
wiatr i noc, i Ben Ali?
ZACZAROWANA DOROŻKA
ZACZAROWANY DOROŻKARZ
ZACZAROWANY KOŃ

[madohora1]

[madohora1]

II.
Allegro sostenuto
Z ulicy Wenecja do Sukiennic
prowadził mnie Artur i Ronald,
a to nie takie proste, gdy jest tyle kamienic
i gdy noc zielono-szalona,
bo trzeba, proszę państwa, przez cały nocny Kraków:

[madohora1]

[madohora1]

II.
Allegretto
Nocne WYPYCHANIE PTAKÓW,
nocne KURSY STENOGRAFII,
nocny TEATR KRÓL SZLARAFII,
nocne GORSETY KOLUMBIA,
nocny TRAMWAJ, nocna TRUMNA,

nocny FRYZJER, nocny RZEŹNIK,
nocny chór męski CZEŚĆ PIEŚNI,

nocne DZIŚ PARÓWKI Z CHRZANEM,
nocne TOWARY MIESZANE,

nocna strzałka: PRZY KOŚCIELE!
Nocny szyld: TYBERIUSZ TROTZ,

słowem, nocni przyjaciele,
wieczny wiatr i wieczna noc.

[madohora1]

[madohora1]

IV.
Allegro ma non troppo
Przystanęliśmy pod domem „Pod Murzynami”
(eech, dużo bym dał za ten dom)
i nagle: patrzcie: tak jak było w telegramie:
przed samymi, uważacie, Sukiennicami:
ZACZAROWANA DOROŻKA
ZACZAROWANY DOROŻKARZ
ZACZAROWANY KOŃ.

Z Wieży Mariackiej światłem prószy.
A koń, wyobraźcie sobie, miał autentyczne uszy.

[madohora1]

[madohora1]

V.
Allegro contabile
Grzywa mu się i ogon bielą,
wiatr dmucha w grzywę i w biały welon.

Do ślubu w dryndzie jedzie dziewczyna,
a przy dziewczynie siedzi marynarz.

Marynarz łajdak zdradził dziewczynę,
myślał: Na morze sobie popłynę.
Lecz go wieloryb zjadł na głębinie.

Ona umarła potem z miłości,
z owej tęsknoty i samotności.

Ale że miłość to wielka siła,
miłość po śmierci ich połączyła.

Teraz dorożką zaczarowaną
jedzie pan młody z tą młodą panną
za miasto, gdzie jest stara kaplica,

i tam, jak w ślicznej starej piosence,
wiąże im stułą stęsknione ręce
ksiądz, co podobny jest do księżyca.

Noc szumi. Grucha kochany z kochaną,
ale, niestety, co rano

przez barokową bramę,
pełną sznerklów i wzorów,
wszystko znika na amen
in saecula saeculorum:
ZACZAROWANA DOROŻKA
ZACZAROWANY DOROŻKARZ
ZACZAROWANY KOŃ.

[madohora1]

VI.
Allegro furioso alla polacca
Ale w knajpie dorożkarskiej,
róg Kpiarskiej i Kominiarskiej,
idzie walc „Zalany słoń”;
ogórki w słojach się kiszą,
wąsy nad kuflami wiszą,
bo w tych kuflach miła woń.
I przemawia mistrz Onoszko:
– Póki dorożka dorożką,
a koń koniem, dyszel dyszlem,
póki woda płynie w Wiśle,
jak tutaj wszyscy jesteście,
zawsze będzie w każdym mieście,
zawsze będzie choćby jedna,
choćby nie wiem jaka biedna:
ZACZAROWANA DOROŻKA
ZACZAROWANY DOROŻKARZ
ZACZAROWANY KOŃ.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

RZEŹBA NA RYNKU W KRAKOWIE - Z JEDNEJ STRONY

[madohora1]

I Z DRUGIEJ

[madohora1]

I MOŻNA NAWET ZAJRZEĆ DO ŚRODKA - JA BYM SIĘ MOŻE I ZMIEŚCIŁA W ŚRODKU

[madohora1]

Wieża Ratuszowa w Krakowie

gotycka wieża z XIV wieku znajdująca się na Rynku Głównym w Krakowie, o wysokości 70 m. Ocalała ze zburzonego w 1820 roku ratusza – wówczas głównego gmachu administracyjnego Krakowa. Wśród budynków na Rynku, Ratusz wyróżniał się swoją sylwetką: wysoka wieża, zwieńczona kiedyś gotyckim hełmem ze wspaniałym zegarem, z przylegającym korpusem zamkniętym trójkątnym szczytem i spichlerz. Dawniej znajdowały się w nim Izba Pańska, Izba Ławnicza i w podziemiach więzienie z izbą tortur. Zdobiący wieżę gotycki hełm spłonął w 1680 roku, w czasie pożaru wywołanego piorunem. Odbudowę wieży w latach 1683-1686 prowadził królewski architekt Piotr Beber. Zaprojektował on nowy, imponujący hełm o charakterze barokowym, ale już bez zegara. Barokowe zwieńczenie wieży przetrwało tylko do 1783 roku. Wówczas rozebrano walący się już hełm i zastąpiono go, ufundowanym przez biskupa Kajetana Sołtyka, skromniejszym zwieńczeniem. Obecnie wejście do wieży strzeże para lwów, które powstały na początku XIX wieku U wejścia zachował się gotycki portal z herbem Krakowa i godłem Polski. Na parterze znajduje się niespotykany zestaw gmerków z 1444 roku, jedyny tego typu w Polsce, jest również europejskim unikatem. W wieży, będącej filią Muzeum Historycznego miasta Krakowa, eksponowane są pamiątki dotyczące historii miasta. W podziemiach znajduje się natomiast "Scena pod Ratuszem" krakowskiego Teatru Ludowego. Podczas ostatniej renowacji wieży w latach 1961-1965 przeprowadzonej przez Wiktora Zina i Władysława Grabskiego, błędnie zrekonstruowano wykusze na wysokości pierwszego piętra. Umieszczono wtedy także przed schodami parę kamiennych lwów, pochodzących z klasycystycznego pałacu Morstinów w Pławowicach.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

W obrębie Krakowskiego rynku znajduje się wiele zabytkowych kamienic. Do takich zabytkowych kamienic należy "Kamienica pod jagnięciem" - W 1586 była ona własnością włoskiej rodziny Cellarich, następnie przeszła w ręce Guccich. Przed tym domem został w 1537 skrytobójczo zamordowany Bartolomeo Berrecci - architekt i budowniczy kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu.. Od 1874 właścicielami kamienicy była rodzina Potockich, która na wzór gdańskich kamienic manierystycznych przebudowała ją i nadała obecną nazwę. Wewnątrz zachowały się późnogotyckie i renesansowe portale. Kamienica Pod Jagnięciem - jej obecna nazwa pochodzi z końca XIX wieku, kiedy to właścicielka Pałacu Pod Baranami - Katarzyna Potocka zakupiła sąsiednią kamienicę, którą zaczęto nazywać - Pod Jagnięciem. Powstała ona w XIV stuleciu, oczywiście od tego czasu była wiele razy przebudowywana

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

KAMIENICA POD ANIOŁAMI PRZY ULICY GRODZKIEJ

[madohora1]

[madohora1]

FRAGMENTY ARCHITEKTURY

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora]

Wedle tradycji w tym miejscu miał głosić kazania św. Wojciech, a na pamiątkę tego wydarzenia miał powstać drewniany kościółek. Podczas badań archeologicznych odsłonięto pod obecną budowlą relikty wcześniejszej, murowanej, z przełomu X i XI wieku. Obecna romańska świątynia powstała w 2. połowie XI lub na początku XII wieku. W 1404 roku, dzięki bp. Piotrowi Wyszowi Radolińskiemu, kościół został prebendą uniwersytecką. W 1453 wygłaszał tu swoje kazania Jan Kapistran. Na początku XVII w. budowla uległa barokizacji: podwyższono ściany kościoła, całość budowli nakryto kopułą, wytynkowano romańskie mury oraz wybudowano od strony zachodniej nowe wejście. Przebudową kierowali prof. Walenty Fontana oraz ks. Sebastian Mirosz. W 1711 roku dobudowano zakrystię, w 1778 – kaplicę bł. Wincentego Kadłubka

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

marca 1817 r. na posiedzeniu Zgromadzenia Reprezentantów Wolnego Miasta Krakowa podjęto decyzję o zburzeniu części gmachu ratusza, w której znajdował się spichlerz. W końcowej części uchwały czytamy: Wieża jednak ratuszowa, miejsce dla głównej warty, czyli hauptwach i korpus starego ratusza od strony wieży ma pozostać w całości. W roku 1820 przystąpiono do rozbiórki spichlerza, w wyniku której zarysowały się mury właściwego ratusza, co w konsekwencji doprowadziło do zburzenia całego gmachu. Pozostała tylko wieża. Wkrótce i nad nią zawisło poważne niebezpieczeństwo. W roku 1821 na łamach „Pszczółki Krakowskiej” ukazał się artykuł Soczyńskiego, senatora Wolnego Miasta Krakowa, pt. Myśl o upięknieniu Krakowa, w którym postulował on wyburzenie wieży. W artykule czytamy m.in.: ...ten gotyk zegarowy, któren sam przez się jako mało wart pozostać nie może, a chęć użycia go czy to końcem wzniesienia budowli nowej, czy też połączenia z Hallą nabawiłby i niezmiernych kosztów i nieprzyzwoitości, śmiesznością lub niesmakiem mniej wykraczających. Pomysłu tego nie zrealizowano, dzięki czemu wieża pozostała w dalszym ciągu jedyną pamiątką po dawnym ratuszu. Józef Muczkowski po latach napisał o niej następujące słowa: Wiek cały stała opuszczona, jak wieczny wyrzut dla wandalów, którzy ją tak haniebnie osierocili.

[madohora]

Podczas ostatniej renowacji wieży w latach 1961-1965 przeprowadzonej przez Wiktora Zina i Władysława Grabskiego, zrekonstruowano wykusze na wysokości pierwszego piętra i sklepienia pierwszego piętra, a także poddano konserwacji hełm i okładzinę[5]. Umieszczono wtedy także przed schodami parę kamiennych lwów z pocz. XIX wieku, pochodzących z klasycystycznego pałacu Morstinów w Pławowicach.

[madohora]

Cyborium z marmuru roboty Jana Marii Padovano. W prezbiterium szyby kolorowe z XIV wieku. Wieża 246 stóp wysoka, z której piękny widok na miasto i okolice. Po zezwolenie na wejście należy zgłosić się do Naczelnika Straży Ogniowej.

[madohora]

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, zwany także kościołem Mariackim – jeden z największych i najważniejszych, po archikatedrze wawelskiej, kościołów Krakowa, od 1962 roku posiadający tytuł bazyliki mniejszej. Należy do najbardziej znanych zabytków Krakowa i Polski.

[madohora]

Według Jana Długosza pierwszy murowany kościół w stylu romańskim został ufundowany przez biskupa krakowskiego Iwo Odrowąża w latach 1221-1222 na miejscu pierwotnej drewnianej świątyni. Wkrótce jednak budowlę zniszczono podczas najazdów tatarskich.

[madohora]

W latach 1355-1365, dzięki fundacji Mikołaja Wierzynka (mieszczanina krakowskiego i stolnika sandomierskiego), wzniesiono obecne prezbiterium.

[madohora]

W 1443 (lub 1442) roku miało miejsce silne trzęsienie ziemi, które spowodowało runięcie sklepienia świątyni.

[madohora]

W końcu XV wieku świątynia Mariacka wzbogaciła się o arcydzieło rzeźbiarskie późnego gotyku – Ołtarz Wielki – dzieło Wita Stwosza.

[madohora]

W XVIII wieku, na polecenie archiprezbitera Jacka Augusta Łopackiego, wnętrze gruntownie przerobiono w stylu późnego baroku. Autorem tych prac był Francesco Placidi. Wymieniono wtedy 26 ołtarzy, sprzęt, wyposażenie, ławy, obrazy, a ściany ozdobiono polichromią pędzla Andrzeja Radwańskiego. Z tego okresu pochodzi również późnobarokowa kruchta..

[madohora]

W latach 1887-1891, pod kierunkiem Tadeusza Stryjeńskiego, wprowadzono do wnętrza wystrój neogotycki. Świątynia zyskała nową polichromię projektu i pędzla Jana Matejki, z którym współpracowali: Stanisław Wyspiański i Józef Mehoffer – autorzy witraży w prezbiterium i nad organami głównymi..

[madohora]

18 kwietnia 2010 roku w kościele Mariackim odbyła się uroczystość pogrzebowa tragicznie zmarłego prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego i jego żony Marii, których trumny następnie pochowano w jednej z krypt katedry na Wawelu,

[madohora]

Za wejściem na wieżę zwraca uwagę duża, odlana w brązie tablica, przedstawiająca wjazd króla Jana III Sobieskiego. Została ona wykonana na podstawie projektu rzeźbiarza Piusa Welońskiego w 1883 dla uczczenia 200. rocznicy odsieczy wiedeńskiej. Na wieży znajduje się dzwon zegarowy z 1530 (ton uderzeniowy d', średnica 165 cm).

W 2013 ze względu na zły stan techniczny wieżę zamknięto dla zwiedzających. Ponowne jej udostępnienie nastąpiło w kwietniu 2015, po zakończeniu prac związanych z montażem nowej instalacji elektrycznej, grzewczej oraz wodno-kanalizacyjnej oraz po zamontowaniu nowej - metalowej - klatki schodowej

[madohora]

Elewacja zewnętrzna
W wysmukłych murach prezbiterium znajdują się wydłużone, ostrołukowe okna, ozdobione są motywami roślinnymi, a klucze rzeźbami figuralnymi o tematyce symbolicznej. Równie bogatą dekorację rzeźbiarską prezentuje 21 figur, umieszczonych na konsolach, podtrzymujących gzyms wieńczący mury magistralne budowli. Na ścianie kaplicy pw. św. Jana Nepomucena znajduje się zegar słoneczny wykonany w technice sgraffitowej przez Tadeusza Przypkowskiego w 1954 roku,

[madohora]

Kuna
Przy wejściu do bazyliki, od strony placu Mariackiego, zamontowana jest kuna (tzw. obręcz pokutników), którą zakładano dawniej na głowy szczególnych grzeszników. Obręcz pokutników była zamontowana na takiej wysokości, aby skazany na nią nie mógł ani wyprostować się, ani uklęknąć, co miało tym bardziej uprzykrzyć karę. Przez wieki poziom płyty placu podniósł się i obecnie obręcz znajduje się niewiele ponad ziemią,

[madohora]

Ołtarz główny dedykowany Marii zdobi wielkie późnogotyckie retabulum wykonane w latach 1477-89 przez Wita Stwosza, który jest chef d'oeuvre artysty Krakowa i Norymbergi. Liczący ok. 13 × 13 m poliptyk, składa się z głównego korpusu – szafy z pełnoplastycznymi rzeźbami tworzącymi dwie sceny – Zaśnięcie i Wniebowzięcie Panny Marii, dwóch par skrzydeł ruchomych i nieruchomych. Kontynuacją głównego wątku jest umieszczona na zwieńczeniu Koronacja NMP w asyście dwóch głównych patronów Polski – świętych Stanisława i Wojciecha. Na skrzydłach bocznych rozmieszczono płaskorzeźbione przedstawienia tworzące dwa cykle z życia Marii i Jezusa Chrystusa. Podstawę tworzy predella z wątkiem Drzewa Jessego,

[madohora]

Nawa główna
Sklepienie nawy głównej

Nawa główna o wysokości 28 metrów nakryta jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Polichromię wykonali w latach 1890-1892 Jan Matejko, Józef Mehoffer i Stanisław Wyspiański, który zaprojektował również witraże.

Nad obiegającym nawę gzymsem umieszczone są drewniane posągi: św. Stefana, św. Kingi, św. Stanisława Kostki, św. Kazimierza, św. Jadwigi Andegaweńskiej, św. Urszuli, św. Jacka, św. Wojciecha, bł. Salomei i bł. Bronisławy. Rzeźby są dziełem Zygmunta Langmana z początku XX wieku.

Przy filarach, dzielących nawę główną od bocznych, znajdują się XVIII-wieczne, późnobarokowe ołtarze. Umieszczono w nich obrazy: Giovanni Battisty Pittoniego, Jakuba Martensa, Hansa Suessa z Kulmbachu, Łukasza Orłowskiego i innych.

Przy głównym wejściu oraz obok ołtarzy znajdują się nakryte baldachimami stalle radnych, ławników, syndyków i możnych rodów krakowskich z XVII wieku. Nawę główną i prezbiterium dzieli, umieszczony na tęczy (projektu Jana Matejki), krucyfiks – dzieło uczniów Wita Stwosza.

Część wschodnia korpusu nawowego mieści kilka dzieł sztuki, m.in. cyborium Jana Marii Padovano oraz kilka ołtarzy. Nad wejściem chór z organami 56-głosowymi opatrzonymi w ozdobną obudowę,

[madohora]

Po południowej (prawej) stronie znajduje się późnobarokowy ołtarz (zamykający prawą nawę boczną) z 1735, w którym jest kamienny krucyfiks, będący dziełem Wita Stwosza. Sam krucyfiks powstał na przełomie lat 80. i 90. XV wieku na zlecenie królewskiego mincerza Jana Olbrachta – Henryka Slackera. Wizerunek Chrystusa charakteryzuje się naturalizmem i doloryzmem. Artysta silnie podkreślił cierpienie męczeńskiej śmierci, lecz także jej zbawczy, triumfalny aspekt. Jezus ma otwarte oczy skierowane ku osobie modlącej się co może poświadczać dewocyjny charakter tego dzieła.Tło krzyża stanowi srebrna blacha z widokiem Jerozolimy, wykonana w 1723 przez Józefa Ceyplera,

[madohora]

Kaplica św. Antoniego

Dawniej pod wezwaniem św. Stanisława i Sądu Bożego, zwana także Kaplicą Złoczyńców. Tutaj przygotowywano całą noc przestępców skazanych na śmierć, których rankiem wyprowadzano w asyście duchownych na miejsce kaźni. Barokowy ołtarz pochodzi z lat 1741-42; w kaplicy pochowano ks. Szymona Białogórskiego,

[madohora]

Kaplica św. Jana Chrzciciela

Wzniesiona została w 1446. Od XVI wieku pozostawała pod opieką możnego rodu Bonerów. Znajdują się tam płyty nagrobne Seweryna Bonera i jego żony Zofii z Betmanów wykonane w warsztacie Piotra Vischera (prawdopodobnie według projektu Stanisława Samostrzelnika i Piotra Flötnera). Reszta wyposażenia, m.in. nagrobek Krzysztofa Kochanowskiego - starosty małogoskiego, pochodzi z późnego baroku. Ściany zdobi polichromia pędzla Józefa Mehoffera z 1932,

[madohora]

Kaplica św. Michała Archanioła

Ulokowana jest na piętrze nad kruchtą. Powstała w 1443 staraniem Jana Baomgarta; opiekowali się nią kuśnierze. Ołtarz z wizerunkiem Matki Boskiej Różańcowej pochodzi z poł. XVII wieku. Na ścianach polichromia autorstwa Jana Bukowskiego z początku XX wieku,

[madohora]

Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej

Wcześniej pod wezwaniem św. Aleksego. Zbudowana została w XV wieku i z tego też czasu pochodzi rzeźba Chrystusa, umieszczona w ołtarzu bocznym. W ołtarzu głównym znajduje się kopia obrazu jasnogórskiego z 1638 roku, jednak według tradycji[to znaczy?] została ona namalowana na podstawie oryginału, którzy przewożono przez Kraków w okresie potopu szwedzkiego. Obraz ten został ukoronowany papieskimi koronami 15 grudnia 1968 roku przez kard. Stefana Wyszyńskiego. Z prawej strony znajduje się spiżowa płyta Erazma Danigiela,

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora]

Wizerunek Sukiennic w czasie okupacji niemieckiej został umieszczony na banknotach o nominale 50 złotych emitowanych przez Bank Emisyjny w Polsce.

Współcześnie w Sukiennicach znajdują się dwa rzędy kramów, głównie z biżuterią, pamiątkami czy rękodziełami. Obecnie na piętrze Sukiennic (w dawnym szmatruzie) znajduje się Galeria Polskiego Malarstwa i Rzeźby XIX wieku. Stanowi ona oddział Muzeum Narodowego. Na parterze Sukiennic znajduje się również słynna kawiarnia Noworolski. Pod zewnętrzną częścią sukiennic jako ciekawostkę obejrzeć można zachowane zabytkowe i sprawne oświetlenie gazowe.

W 2010 r. otwarto oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, Podziemia Rynku Głównego, do którego wejście znajduje się w Sukiennicach. Zwiedzający wędrują pod ziemią wokół Sukiennic szklanymi pochylniami i kładkami, zawieszonymi ponad dawnymi traktami, w tym brukami średniowiecznych Sukiennic

[madohora]

,

[madohora]

,

[madohora]

,

[madohora]

,

[madohora]

,

[madohora]

.

[madohora]

,

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

Rynek Główny – główny rynek Starego Miasta w Krakowie, regularny, kwadratowy, u zbiegu 11 ulic, wytyczony w 1257 na północ od Okołu i jego przedpola; na wschód od Rynku Głównego wytyczono Mały Rynek (rynek pomocniczy)

Rynek Główny zajmuje cztery kwartały miasta lokowanego na prawie magdeburskim, wytyczonego w układzie szachownicowym; ma kształt kwadratu 200 × 200 m, w części południowej dostosowanego do przedlokacyjnej zabudowy Okołu[3]. Przez rynek przebiega Droga Królewska, główny trakt komunikacyjny miasta średniowiecznego, wiodący od Bramy Floriańskiej przez Stare Miasto i Okół na Zamek Królewski na Wawelu[3]. Od strony wschodniej przylega do niego plac Mariacki, otaczający kościół Mariacki[3].

W południowej części rynku, u lejkowatego wylotu ulicy Grodzkiej, położony jest niewielki kościół św. Wojciecha, w północnej części wschodniego bloku przyrynkowego wznosi się kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (Mariacki), kościół farny (od 1223). Obie świątynie, pierwotnie romańskie, zostały ufundowane przed lokacją Krakowa.

Historia Rynku sięga XIII wieku; jest największym (4 ha powierzchni) placem Krakowa, a także jednym z największych rynków w Europie (w Polsce większe są w Olecku – ponad 5,5 ha i Latowiczu – ok. 4,3 ha, natomiast rynki w Tarnogrodzie i Wrocławiu są nieco mniejsze).
--

[madohora]

W rynku znajdują się SUKIENNICE z czasów Kazimierza Wielkiego. W stylu ostrołukowym z attyką barocco. 360 stóp długa, a 34 stóp szeroka. Po pożarze w 1555 odrestaurowana. U środkowego wejścia wisi nóż o którym są podania..

[madohora]

Na Rynku Głównym i w jego sąsiedztwie znajdują się ważne zabytki – Kościół Mariacki, Sukiennice, Kościół św. Wojciecha czy wieża ratuszowa, pozostałość ratusza zburzonego w 1820 r

[madohora]

Sukiennice podlegały przez wieki wielu przemianom i ich obecny kształt w niczym nie przypomina dawnych sukiennic. Już w roku 1257 książę Bolesław Wstydliwy przy lokacji Krakowa zobowiązał się postawić kramy sukienne. Stanowiły one podwójny rząd kramów kamiennych, tworzących jakby uliczkę pośrodku Rynku. Sukiennice w tej postaci przetrwały do połowy XIV stulecia,

[madohora]

KRAKÓW - SUKIENNICE.

[madohora]

Kamienne Sukiennice do poł. XIV w.
Pierwowzorem dzisiejszych Sukiennic były drewniane kramy sukienne otoczone dookoła budami, jatkami i straganami. W akcie lokacyjnym książę zobowiązał się do wystawienia sukiennic. Stanowiły one podwójny rząd kramów z uliczką pośrodku, która na noc była zamykana z obydwu stron[1]. Około roku 1300 aleję z kramami zadaszono, co nadało im wygląd hali targowej[2]. W takiej formie przetrwały do połowy XIV wieku

[madohora]

Renesansowe Sukiennice od 1559
W latach 1556-1559 przystąpiono do odnowienia spalonych sukiennic. Pracami kierował mistrz Pankracy, który zasklepił kolebkowo wielką halę sukiennic. Wtedy budynek zwieńczono attyką o podziałach arkadowych i grzebieniu z maszkaronami projektu Santi Gucciego. Dobudowano także kolumnowe loggie, które zaprojektował Jan Maria Padovano. W roku 1601 przebito przejście w poprzek Sukiennic i ozdobiono je ryzalitami.

[madohora]

.

KRAKÓW KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEGO WOJCIECHA

[madohora]

,

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

,

[madohora]

,

[madohora]

,

[madohora]

,

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

,

[madohora]

,

[madohora]

,

[madohora]

,

[madohora]

.

[madohora]

,

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

,

[madohora]

.

[madohora]

,

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

,

[madohora]

,

[madohora]

,

[madohora]

,

[madohora]

.

[madohora1]

Pałac pod Krzysztofory, popularnie zwany Krzysztofory lub niepr. pod Krzysztoforami – zabytkowa kamienica przy Rynku Głównym w Krakowie (nr 35), na rogu z ul. Szczepańską. Siedziba między innymi Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, ze stałą ekspozycją Z dziejów i kultury Krakowa.
Nazwa pałacu pochodzi od figury św. Krzysztofa, która była umieszczona na fasadzie narożnej kamienicy, należącej w XVI w. do Morsztynów, włączonej później w bryłę rezydencji

[madohora1]

[madohora1]

Budynek znajdował się tutaj prawdopodobnie już w 2. poł. XIII w. Dom należał z początku do zamożnych rodzin mieszczańskich. Na przełomie XVI i XVII w. funkcjonowała tutaj jedna z najstarszych krakowskich aptek.

W 1644 r. kamienice i sąsiednie domy nabył marszałek nadworny koronny Władysława IV, Adam Kazanowski, uczynił swoją rezydencją i planował przerobić go na rezydencję królewską. Przebudowy dokonano wg projektu Wawrzyńca Senesa, który wzniósł budynek pałacu na planie litery L i ozdobił go zachowanym do dnia dzisiejszego krużgankiem oraz galerią arkadową. Z tego okresu zachowały się również relikty dawnych gotyckich kamienic. Podczas najazdu ("potopu") szwedzkiego pałac został poważnie zdewastowany. Po roku 1680 właścicielem rezydencji staje się Jan Wawrzyniec Wodzicki. Z jego polecenia w l. 1682 - 1684 przeprowadzono gruntowną jej przebudowę[1]. Pod koniec XVII w. przebudowy dokonał włoski architekt Jakub Sollari, a stiuki i wykończenia wykonał włoski rzeźbiarz Baltazar Fontana. Interesujące stiuki powstały wtedy m.in. w gabinecie o sklepieniu zwierciadlanym. W XVIII w. pomieszczenie to pełniło funkcję pałacowej kaplicy. Reprezentacyjny charakter budynku podkreślała wspaniała sień, kolumnada w dziedzińcu oraz duże sale na pierwszym piętrze (piano nobile). Po 1726 r. były prowadzone dalsze prace architektoniczne związane z przebudową obiektu. W ich efekcie fasada pałacu uzyskała cechy stylu barokowego. Została ona ponadto wyłożona okładziną kamienną, a bramę ozdobił barokowy portal. Przemianom uległy także wnętrza rezydencji, które upiększono dekoracją polichromowaną, zachowaną do naszych czasów w niektórych pomieszczeniach pierwszego i trzeciego piętra. Podziw współczesnych budziły także sprzęty zdobiące komnaty pałacu. To właśnie z Krzysztoforów wypożyczono na Wawel meble w związku z uroczystościami koronacyjnymi Augusta II.

Pałac dosyć często zmieniał swoich właścicieli i lokatorów. Obok już wymienionych, byli nimi Radziejowscy; mieszkał tu po abdykacji Jan Kazimierz, a później Michał Korybut Wiśniowiecki. W l. 1775 - 1782 w pałacu rezydował po powrocie z Kaługi biskup Kajetan Sołtyk[1]. Gdy w 1809 r. Kraków został wyzwolony przez wojska polskie pod wodzą księcia Józefa Poniatowskiego, budynek stał się kwaterą sztabu głównego. Szczególnie często właściciele pałacu zmieniali się w XIX w. W okresie tym na parterze mieściła się dość długo drukarnia "Czasu", a ponadto Antoni Hawełka prowadził tam sklep kolonialny i popularny w Krakowie "interes śniadaniowy". W pewnym momencie nad budynkiem zawisło bardzo poważne niebezpieczeństwo. W 1912 r. pałac stał się własnością spółki budowlanej, która postanowiła stary dom rozebrać, aby na jego miejscu wznieść dochodową kamienicę czynszową. Przeciwko temu projektowi ostro zaprotestowała krakowska opinia publiczna z Towarzystwem Opieki nad Polskimi Zabytkami Sztuki i Kultury na czele. Protest okazał się skuteczny i do rozbiórki na szczęście nie doszło. W 1916 r. Krzysztofory zostały odrestaurowane wg projektu Wacława Krzyżanowskiego[1]. Po wybuchu I wojny światowej znajdowały się tu kwatery ochotniczych jednostek wojskowych – Legionów Polskich. W 1918 r. pałac przejął Skarb Państwa. Po odnowieniu, mieściła się w nim Dyrekcja Robót Publicznych[1]. Od połowy lat 60. XX w. znajduje się tutaj muzeum. Wystawa stała obejmuje historię Krakowa, ze szczególnym uwzględnieniem historii cechów, władz miejskich, powstań narodowowyzwoleńczych w XIX w. oraz okres pierwszej wojny światowej i II RP.

Corocznie w Krzysztoforach ma miejsce wystawa pokonkursowa szopek krakowskich.

W piwnicach pałacu znajduje się Galeria Krzysztofory, jedno z kultowych miejsc powojennego życia artystycznego. Na początku lat 30 XX w. powstała tu Grupa Krakowska, stowarzyszenie artystów działające do 1937 r., reaktywowane w 1958 r. W 1961 Tadeusz Kantor przeniósł do piwnic pałacu swój teatr Cricot 2, założony w 1955 roku w Domu Plastyków. W roku 1980 Kantor przenosi teatr do siedziby przy ul Kanoniczej 5 w Krakowie

[madohora1]

Dzisiaj pokonkursowa wystawa krakowskich szopek mieści się w pałacu Krzysztofory - przy krakowskim rynku. Pałac pod Krzysztofory, popularnie zwany Krzysztofory lub niepr. pod Krzysztoforami – zabytkowa kamienica przy Rynku Głównym w Krakowie (nr 35). Siedziba między innymi Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, ze stałą ekspozycją Z dziejów i kultury Krakowa.Budynek znajdował się tutaj prawdopodobnie już w II poł. XIII w. Dom należał z początku do zamożnych rodzin mieszczańskich. Na przełomie XVI i XVII w. funkcjonowała tutaj jedna z najstarszych krakowskich aptek. W 1644 r. kamienice i sąsiednie domy nabył marszałek nadworny koronny Władysława IV, Adam Kazanowski, uczynił swoją rezydencją i planował przerobić go na rezydencję królewską. Pod koniec XVII w. przebudowy dokonał włoski architekt Jakub Sollari, a stiuki i wykończenia wykonał włoski rzeźbiarz Baltazar Fontana. Gdy w 1809 r. Kraków został wyzwolony przez wojska polskie pod wodzą księcia Józefa Poniatowskiego, budynek stał się kwaterą sztabu głównego. Po wybuchu I wojny światowej znajdowały się tu kwatery ochotniczych jednostek wojskowych – Legionów Polskich. W 1918 r. pałac przejął Skarb Państwa. Od połowy lat 60. XX w. znajduje się tutaj muzeum. Wystawa stała obejmuje historię Krakowa, ze szczególnym uwzględnieniem historii cechów, władz miejskich, powstań narodowowyzwoleńczych w XIX w. oraz okres pierwszej wojny światowej i II RP. Corocznie w Krzysztoforach ma miejsce wystawa pokonkursowa szopek krakowskich. W piwnicach pałacu znajduje się Galeria Krzysztofory, jedno z kultowych miejsc powojennego życia artystycznego. Na początku lat 30 XX w. powstała tu Grupa Krakowska, stowarzyszenie artystów działające do 1937 r., reaktywowane w 1958 r. W 1961 Tadeusz Kantor przeniósł do piwnic pałacu swój teatr Cricot 2, założony w 1955 roku w Domu Plastyków. W roku 1980 Kantor przenosi teatr do siedziby przy ul Kanoniczej 5 w Krakowie

[madohora1]

[madohora1]

Szopka bożonarodzeniowa – najczęściej makieta przedstawiająca wnętrze stajni betlejemskiej w noc, podczas której narodził się Jezus Chrystus. Szopka bywa wykonywana jako miniatura, a także jako konstrukcja rzeczywistej wielkości. Może mieć ona formę jaskini lub groty, ale najczęściej przedstawiona jest w formie stajenki. W każdej szopce znajduje się mały Jezus, Maria oraz Józef. Najczęściej elementem szopki są także postaci Trzech Króli, pasterzy, a także bydło i owce, Gwiazda Betlejemska, anioły. Tak zwana "żywa szopka", to wykonana w naturalnej skali konstrukcja, w której zamiast figur owiec i bydła znajdują się żywe zwierzęta. Zdarza się także, że postacie ludzkie są grane przez żywe osoby. Pierwszą taką scenę zaaranżował św. Franciszek w 1223 roku w Greccio

[madohora1]

[madohora1]

Szopki krakowskie – bogato zdobione, wielowieżowe sceny o architekturze nawiązującej do zabytków Krakowa, przedstawiające misterium Bożego Narodzenia.
Zwyczaj inscenizowania figuralnych przedstawień ukazujących wydarzenia związane z narodzeniem Chrystusa wywodzi się z kultu żłóbka betlejemskiego, który wyznawali pierwsi chrześcijanie. Upowszechnienie się takich widowisk w całej Europie nastąpiło w XIII wieku, za sprawą świętego Franciszka, który w 1223 roku, wykorzystując naturalną scenerię i zwierzęta, ukazał w "żywych obrazach" historię narodzin Chrystusa. Przedstawienia te – zwane w Polsce jasełkami – organizowane były w kościołach i klasztorach (zwłaszcza tych opartych na regule franciszkańskiej). Na tle dekoracji ze skałami i grotami ustawiano żłóbek oraz rzeźbione w drewnie figurki Dzieciątka, Matki Boskiej, św. Józefa, pastuszków, zwierząt, Trzech Królów i inne. Poszczególne zakony rywalizowały ze sobą, starając się uatrakcyjnić przedstawiane misterium m.in. przez rozbudowę dekoracji i wprawianie w ruch poszczególnych figurek, zwiększanie ich liczby, a także przez wprowadzanie do przedstawień postaci świeckich, niezwiązanych z tradycją ewangeliczną. Pojawiła się cała galeria egzotycznych postaci: Arabowie, Persowie, Murzyni, karawany, wielbłądy itd. Dekorację tworzyły orientalne ruiny i południowa roślinność. W XVI wieku pojawiła się w Polsce wędrowna forma przedstawień jasełkowych (lalkowych lub aktorskich), a w kolejnym stuleciu do uniwersalnych uniwersalnych dotąd widowisk zaczęto wprowadzać akcenty specyficznie polskie, o patriotycznej wymowie. Pojawiły się postaci bohaterów narodowych: króla Jana III Sobieskiego, hetmana Czarneckiego, a także przeora Kordeckiego i husarzy, a tekst przedstawienia coraz bardziej przesycał się świeckimi intermediami. W 1736 roku władze kościelne w osobie biskupa Teodora Czartoryskiego zakazały wystawiania szopek w kościołach, głównie wskutek ich zbyt rozrywkowego i świeckiego charakteru, który nie przystawał do miejsca, a także na skutek tumultów, jakie widowiska te prowokowały[1]. Zezwolono jedynie na wystawianie samego żłobka ze statycznymi figurkami. Zabronione w kościołach, przedstawienia nie tylko przetrwały na ulicach, organizowane przez służbę kościelną, żaków czy młodzież rzemieślniczą, ale bujnie się rozwinęły. Na przełomie XVIII i XIX wieku upowszechniła się przenośna forma przedstawień, odgrywanych na scence będącej drewnianym budynkiem z szerokim wysuniętym do przodu proscenium. Sam budynek w swej architekturze nawiązywał do pałaców, ratuszy lub dworków. Zwyczaj chodzenia z takimi szopkami w pierwszej połowie XIX wieku poświadcza w swych pamiętnikach Ambroży Grabowski[2]. Architektura obnoszonych szopek, zapewne na skutek rywalizacji poszczególnych zespołów, stopniowo się udoskonalała. O procesie tym świadczy rysunek zamieszczony w Tygodniku Ilustrowanym z roku 1862. Szopka na nim prezentowana ma postać piętrowego budynku nakrytego kopułą z dwiema wieżami zegarowymi po bokach. Między parterowymi przybudówkami ulokowane jest częściowo obudowane proscenium, na którym znajdują się kukiełki. O popularności grup kolędniczych obnoszących szopki po domach przesądzała jednak nie tylko architektura budynku czy artyzm kukiełek, ale także atrakcyjność tekstów. Teksty te, choć oparte na dramacie liturgicznym, uzupełniane były o wątki i postaci związane z bieżącymi wydarzeniami.

[madohora1]

[madohora1]

Szopka krakowska
W II połowie XIX wieku wykształciły się cechy architektoniczne wyraźnie odróżniające szopki wykonywane w Krakowie od innych. Wpłynęły na to wzorce zabytkowych krakowskich budowli: głównie kościołów. Stylowa różnorodność krakowskich zabytków dostarczała twórcom bogatego źródła inspiracji. Wykształciła się szopka w formie smukłej budowli z dominującymi wieżami. Twórcami tej oryginalnej formy byli murarze i pracownicy budowlani z przedmieść Krakowa: Krowodrzy, Zwierzyńca, Czarnej Wsi, Grzegórzek, Ludwinowa. Sezonowość ich zawodu, sprzyjała szukaniu dodatkowych źródeł zarobku w okresie jesienno-zimowym, kiedy prace murarskie nie są prowadzone.
Twórcą najbardziej dojrzałej architektonicznie formy był Michał Ezenekier – murarz i kaflarz z Krowodrzy. Stworzona przez niego szopka stanowi do dziś wzór i swoisty kanon. W zbiorach muzealnych zachowała się jedna szopka Ezenekiera, pochodząca z lat 80. XIX wieku. O dziele tym, uznawanym za wzór kunsztu, proporcji i funkcjonalności, mówi się czasem "szopka matka"[4]. Michał Ezenekier, wraz ze swym zespołem kolędniczym, w skład którego wchodził też jego syn Leon, specjalizujący się w rzeźbieniu figurek, obnosił swe szopki od 1864 roku, aż do I Wojny Światowej, która zakończyła złoty okres szopki krakowskiej. Podczas wojny władze austriackie zakazały kolędowania z szopkami. Mistrzowie powymierali lub rozproszyli się po świecie. W okresie dwudziestolecia międzywojennego, miłośnicy tradycji szopkarskich zaczęli podejmować próby ożywienia szopkarskiej tradycji. Z uwagi na nowy kontekst kulturowy i społeczny, m.in. konkurencję kina i nowych form rozrywki, nie było to zadanie łatwe. W roku 1923, z inicjatywy dyrektora Archiwum Akt Dawnych miasta Krakowa, Ludwika Strojka w Muzeum Przemysłowym w Krakowie zaczęto odgrywać tradycyjne przedstawienia wykorzystując jako scenę specjalnie wykonaną szopkę wzorowaną na szopce Ezenekiera. Widowiska te urządzano przez sześć lat, co przyczyniło się do wskrzeszenia tradycji. Na przedmieściach Krakowa znów pojawiły się zespoły obnoszące szopki po domach. Jednakże w latach trzydziestych XX wieku poziom wykonywanych szopek bardzo się obniżył, a przede wszystkim zaczęły one tracić swój tradycyjny styl. Wykonywano prawie wyłącznie małe szopki, przeznaczone na sprzedaż. Spadek zainteresowania miał związek z kryzysem gospodarczym i konkurencją innych form rozrywki
Wykonywali oni szopki w dwóch rozmiarach:
* małe, o figurkach nieruchomych – przeznaczone na sprzedaż.
* duże, będące przenośnymi teatrzykami przeznaczonymi do odgrywania przedstawień kukiełkowych – do obnoszenia po domach przez zespoły kolędnicze. Ten typ szopek jest całkowicie unikatowy i występował wyłącznie w Krakowie

[madohora1]

[madohora1]

By nie dopuścić do zaniku szopkarskiej tradycji, w 1937 roku z inicjatywy Jerzego Dobrzyckiego – wielkiego miłośnika krakowskich tradycji i zwyczajów – zorganizowano u stóp pomnika Adama Mickiewicza konkurs na najpiękniejszą szopkę krakowską. Rok później odbyła się druga edycja konkursu. W okresie okupacji hitlerowskiej konkursów nie organizowano, dopiero w grudniu 1945 roku przy zburzonym przez Niemców pomniku po raz trzeci pojawili się szopkarze. Od 1946 roku organizacją konkursu zajmuje się Muzeum Historyczne Miasta Krakowa. W 2008 roku odbyła się 66. edycja konkursu.
Konkurs wykreował nowy rodzaj szopki krakowskiej, umownie nazwany szopką konkursową. Poza nielicznymi wyjątkami, szopki te nie pełnią już swej pierwotnej funkcji – nie są scenkami dla odgrywania przedstawień, lecz przeznaczone są wyłącznie do kontemplacji estetycznej. Stąd też wysiłek twórców koncentruje się na doskonaleniu walorów architektonicznych, dekoracyjnych szopki, natomiast miejsce kukiełek zajęły figurki nieruchome, lub – od lat 60. wprawiane w ruch mechanizmami elektrycznymi.

[madohora1]

[madohora1]

Konkurs szopek krakowskich (Konkurs na Najpiękniejszą Szopkę Krakowską) – coroczny konkurs organizowany przez Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, w którym krakowscy szopkarze rywalizują o nagrody w kilku kategoriach wiekowych.
Pierwszy konkurs szopek krakowskich odbył się 21 grudnia 1937 roku z inicjatywy Zarządu Miejskiego w Krakowie, a zwłaszcza dr. Jerzego Dobrzyckiego. Powodem, dla którego zorganizowano konkurs było obserwowane w latach międzywojennych poważne obniżenie poziomu szopek wytwarzanych przez krakowskich artystów. Do pierwszej edycji konkursu, który odbył się na krakowskim rynku – u stóp pomnika Adama Mickiewicza, zgłoszono 86 prac. Zwycięzcą został 39-letni murarz z Krowodrzy Stanisław Polak, już wówczas uznany twórca szopek. Drugie nagrody przyznano Ludwikowi Głuchowi i Antoniemu Rucie. Nagrody pieniężne ufundował prezydent miasta, zarząd Miejski, redakcja "Ilustrowanego Kuriera Codziennego" (50 zł) i osoby prywatne – pisarz Jan Wiktor i Franciszek Mączyński (obaj po 30 zł). T. Kozłowski, właściciel cukierni Polar ufundował jako nagrody dodatkowe 5 strucli i dwa torty, a kupiec winny J. Grosse ofiarował zwycięzcom dwie butelki starego węgrzyna. W skład Jury pierwszego konkursu wszedł sam Jerzy Dobrzycki, redaktor "IKC" Marian Dienstal-Dąbrowa, dr Tadeusz Seweryn, dyr Ludwik Strojek i dyr. Kazimierz Witkiewicz.
Drugi konkurs odbył się 21 grudnia 1938 roku. Zgłoszono do niego 48 szopek. Zwyciężył Jan Doniec – 38-letni szlifierz litograficzny. Drugą nagrodę otrzymał Antoni Ruta, a dwie trzecie podzielili między siebie Franciszek Tarnowski i Roman Płatkiewicz. Podczas okupacji hitlerowskiej konkursów nie urządzano. Po wojnie, 21 grudnia 1945 roku, u stóp zburzonego przez Niemców pomnika Adama Mickiewicza znowu pojawili się szopkarze. Była to III edycja konkursu; zgłoszono do niej 59 szopek. Wśród laureatów znaleźli się Kazimierz Dudzik, Walenty Malik, Tadeusz Ruta i Stefan Mitka.
Od 1946 roku organizatorem konkursu jest Muzeum Historyczne Miasta Krakowa. Odbywa się on w wyznaczony grudniowy dzień (począwszy od lat 60. jest to pierwszy czwartek grudnia). Tego dnia od godziny 9.00 rano przy pomniku Adama Mickiewicza gromadzą się szopkarze ze swoimi pracami, zajmują miejsca na stopniach wokół pomnika i prezentują swoje dzieła publiczności. W samo południe szopkarze formują pochód, na czele którego podąża krakowiak z gwiazdą i przenoszą swoje dzieła do siedziby muzeum – Pałacu Krzysztofory, gdzie wkrótce potem rozpoczynają się obrady jurorów. Po trzech dniach, w niedzielę o godzinie 12.00 na uroczystej gali dyrektor muzeum ogłasza wyniki konkursu i otwiera pokonkursową wystawę[2], na której prezentowane są wszystkie zakwalifikowane do konkursu szopki. Wystawa trwa zwykle do połowy lutego następnego roku.

Szopki z roku 2011

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Zasady konkursu

Jury konkursu ocenia szopki z każdej kategorii w oparciu o następujące kryteria:
* nawiązywanie do tradycji
* dekoracyjność
* kolorystyka
* lalki
* architektura
* nowatorstwo
* elementy ruchome
* ogólne wrażenie estetyczne
Konkurs jest otwarty, uczestnikami są ludzie różnych zawodów, od robotników po lekarzy i architektów, licznie reprezentowana jest młodzież szkolna i dzieci. Każdy może zgłosić maksimum trzy szopki. Prace oceniane są w trzech kategoriach: seniorów, młodzieżowe i dziecięce.
W kategorii seniorów nagrody przyznaje się w czterech grupach:
* I – duże (powyżej 120 cm wysokości)
* II – średnie (od 120 do 70cm)
* III – małe (od 70 do 15 cm)
* IV – miniaturowe (do 15 cm)
Każda praca oceniana jest anonimowo. W skład jury konkursu wchodzą historycy, muzealnicy, etnografowie, plastycy. Wielokrotnie w zasiadali w nim prof. Tadeusz Seweryn – wieloletni dyrektor Muzeum Etnograficznego w Krakowie, prof. Roman Reinfuss – kierownik Zakładu Sztuki Ludowej Instytutu Sztuki PAN w Krakowie, prof. Jan Budziłło, prof. Witold Chomicz z Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, Kazimierz Witkiewicz – dyrektor Muzeum Przemysłowego w Krakowie, doc. Wiesław Bienkowski – prezes Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, a także znani krakowscy literaci np. Jan Sztaudynger, Adam Polewka, Stefan Otwinowski, Hanna Mortkowicz-Olczakowa[3]. Obecnie (2008) w jury zasiada m.in. Anna Szałapak – etnograf i pieśniarka Piwnicy pod Baranami, prof. Andrzej Wyżykowski – główny architekt miasta Krakowa, Jacek Maria Stokłosa – główny plastyk miasta Krakowa i prof. Czesław Robotycki – antropolog kultury.

[madohora1]

[madohora1]

Podstawowy materiał, z którego wykonany jest szkielet samej konstrukcji to drewno lub sklejka. Wieże i mniejsze elementy architektoniczne wykonane są z tektury. Te dwa podstawowe tworzywa wyklejane są na zewnątrz barwną folią aluminiową – staniolem. Niektórzy szopkarze używają również barwnych blaszek. Z kolei ornamenty wykonane są najczęściej z wałeczków staniolu o różnych barwach. W ostatnich latach niektórzy szopkarze stosują staniol samoprzylepny. Witraże dawniej wykonywano z papieru wyklejanego barwnym celofanem, w latach pięćdziesiątych stosowano szklane malowane szybki, a obecnie wykorzystuje się przezroczyste tworzywa sztuczne. Oświetlenie elektryczne pojawiło się w szopkach w połowie lat sześćdziesiątych[6]. W ostatnich dziesięcioleciach nasila się proces mechanizacji szopek, a obok elektrycznych mechanizmów pojawiają się też pozytywki grające kolędy.

[madohora1]

[madohora1]

Ponieważ szopka w żadnym wypadku nie jest modelem jednej budowli, lecz kompozycją elementów z kilku obiektów, zwykle dominują w niej formy z różnych epok stylowych. Elementem najbardziej charakterystycznym są strzeliste gotyckie wieże, renesansowe arkady i attyki oraz barokowe kopuły. Typowa szopka jest bryłą symetryczną o nieparzystej liczbie wież (3 lub 5 rzadziej 7) i dwóch lub trzech kondygnacjach. Iglice wież zwieńczone są albo wizerunkiem orła z godła Rzeczpospolitej, albo chorągwiami w barwach narodowych lub krakowskich biało-niebieskich. Kondygnacja parterowa najczęściej nawiązuje do fortyfikacji miejskich Krakowa: murów miejskich, Bramy Floriańskiej lub Barbakanu. Centralną część tej kondygnacji wypełnia nisza z figurkami świeckimi. Z kolei w środku pierwszej kondygnacji, która nawiązuje na ogół do Sukiennic, umiejscowiona jest nisza, w której przedstawiona jest scena Bożego Narodzenia.
Inne często spotykane motywy, to wieże Kościoła Mariackiego i kopuły kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu, Wieża ratuszowa i różne krakowskie kościoły (m.in. św. Andrzeja). Pojawiają się również nawiązania do Teatru Słowackiego.
Szopkarze tacy jak Witold Głuch i Bronisław Pięcik odtwarzali w swych dziełach gotyckie ołtarze z kościołów Dominikanów, Franciszkanów i Bożego Ciała.

[madohora1]

[madohora1]

Figurki są wystrugane z drewna bądź wykonane z drutu i szmatek. Postaci umieszczane w szopkach krakowskich podzielić można na kilka kategorii:
* związane z klasycznym wątkiem jasełkowym, czyli Święta Rodzina, Trzej Królowie, anioły, pasterze, (woły, osły, baranki), niekiedy towarzyszy im Śmierć, Diabeł, Żyd (Rabin), Anioł i Herod ze swoimi żołnierzami.
* należące do tzw. grup kolędniczych: maszkary zwierzęce (np. Turoń, koza), Kozak, dziadek proszalny, czarownica, przedstawiciele wędrownych zawodów (obraźnicy, niedźwiednicy, kataryniarze), "obcy" (Cyganie, Żydzi).
* Postaci w strojach regionalnych: Krakowiacy, Górale
* Bohaterowie krakowskich legend: (Pan Twardowski, Lajkonik, Smok wawelski, hejnalista z wieży mariackiej)
* Postaci historyczne np. (Jan Długosz, Mikołaj Kopernik ks. Piotr Skarga Tadeusz Kościuszko, Bartosz Głowacki, Józef Piłsudski, Jan Paweł II)
* Postaci ze świata polityki (np. Lech Wałęsa, Aleksander Kwaśniewski)
* Inne, np. muzykanci, żandarmi, kwiaciarki krakowskie itp.

[madohora1]

[madohora1]

Przed laty wykonawcami szopek byli głównie robotnicy budowlani. Obecnie szopkarskie tradycje kontynuują ludzie różnych zawodów, są wśród nich architekci, inżynierowie, a nawet lekarze.

W trakcie pierwszych konkursów w latach powojennych wyłoniła się grupa utalentowanych szopkarzy. Należeli do niej m.in. Franciszek Tarnowski, Zdzisław Dudzik, Antoni Wojciechowski, Antoni Ruta, Stefan Mitka, Jan Jędrszczyk, Władysław Turski, Wacław Morys, Ferdynand Solowski, Władysław Wiatr, Stanisław Guńkiewicz, Tadeusz Ruta. W latach 60. XX wieku pojawiły się nowe talenty specjalizujące się w szopkach dużych: Witold Głuch (zm. 2002), Stanisław Paczyński, Zygmunt Grabarski, Bronisław Pięcik i Tadeusz Gillert. Do czołówki w kategorii szopek średnich weszli Ferdynand Sadowski i Roman Sochacki, a małych: Maciej Moszew, Jan Kirsz, Marian Dłużniewski, Antoni Wołek i Kazimierz Stopiński. Nagrody zdobywali również Włodzimierz Malik, Ryszard Kijak i Włodzimierz Łesyk. W latach 70. i 80. nagrody zdobywali m.in. Jan Malik, Zygmunt Grabarski, Kazimierz Wiatr i Tadeusz Żmirek. W ostatnich latach sukcesy odnoszą Bronisław Pięcik, Leszek Zarzycki (ur. 1954) i Maciej Moszew (uczestnik 49 konkursów), a także Andrzej Morański, Andrzej Nowicki (?-2004), Kazimierz Stopiński, Roman Sochacki, Zbigniew Gillert (syn Tadeusza), Stanisław Malik (ur. 1956), Wiesław Barczewski, Andrzej Borucki, Marian Dłużniewski, Lucyna Szopa, Paweł Nawała, Dariusz Czyż, Piotr Michalczyk, Marek Głuch. Młode pokolenie reprezentują, uznawani za niezwykle utalentowanych, Marzena Krawczyk (ur. 1983), Przemysław Kwieciński (ur. 1984) i Katarzyna Racka (ur. 1990).

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

KRAKOWSKIE SZOPKI KRÓTKI FILMIK

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

SZOPKA ZROBIONA Z MAKARONU

[madohora1]

CHOINKA Z MAKARONU

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

A TO SZYDEŁKO

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

TA SZOPKA WYKONANA JEST Z:
1. Białej fasoli typu Jaś - duża
2. Białej fasoli
3. Czerwonej fasoli
4. Pestek dyni
5. Ziarenek grochu
6. Listków laurowych
7. Maleńkich szyszek
8. Sianka

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

Pomnik Grunwaldzki ? pomnik konny króla Władysława II Jagiełły w Krakowie, w Dzielnicy I Stare Miasto, na placu Jana Matejki, wzniesiony w 1910 z fundacji Ignacego Jana Paderewskiego według projektu Antoniego Wiwulskiego i Franciszka Blacka w 500. rocznicę bitwy pod Grunwaldem (1410); zburzony w 1939 przez Niemców, zrekonstruowany w 1976 według projektu Mariana Koniecznego; przed pomnikiem znajduje się Grób Nieznanego Żołnierza (1976)

[madohora]

Pomnik ma 24 metry wysokości, na szczycie cokołu umieszczono konny posąg króla Władysława Jagiełły. Lewą ręką król trzyma końską uzdę, a w prawej obnażony opuszczony w dół miecz. W zrekonstruowanym pomniku przez prof. Mariana Koniecznego nieco inaczej postać króla Władysława Jagiełło dosiada konia. W Pomniku Grunwaldzkim Antoniego Wiwulskiego z 1910, król siedział w siodle, mając ugięte nogi w kolanach. W rekonstrukcji pomnika prof. Mariana Koniecznego ? nogi wyprostowane, tak, jakby stawał w strzemionach. Zdaniem artysty ? rekonstruktora pomnika, takie ujęcie postaci króla lepiej oddaje dynamikę postaci króla operującego mieczem. W schody prowadzące do pomnika wkomponowana jest marmurowa płyta Grobu Nieznanego Żołnierza. Cokół pomnika był wykonany z granitu sprowadzonego ze Szwecji. Wykonania odlewów figur podjęła się francuska firma Malleset. Kilka ocalonych fragmentów cokołu pomnika z 1910 r. można zobaczyć u wejścia na plac Matejki, a inne zostały w 1976 r. przetransportowane na pole bitwy grunwaldzkiej, by zgodnie z życzeniem Paderewskiego chociaż tak pomnik znalazł się pod Grunwaldem, co w czasach zaborów było niemożliwe. Część z nich trafiła także na cmentarz w Grębałowie, gdzie utworzono z nich pomniczek na kwaterze ZBoWiD. Zaś z najbardziej uszkodzonych fragmentów cokołu uformowano ?skalniak? przed Nowohuckim Domem Kultury na os. Zgody.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

MAKIETA PLACU JANA MATEJKI

[madohora]

MAKIETA PLACU JANA MATEJKI

[madohora]

Obecna świątynia pochodzi z XVII wieku. Powstała po gruntownej przebudowie świątyni w stylu barokowym w latach 1657?84 dzięki wsparciu finansowemu biskupa krakowskiego Andrzeja IV Trzebickiego i Akademii Krakowskiej. Konsekracji świątyni dokonał w 1686 roku biskup krakowski Mikołaj Oborski. Po następnym pożarze i uszkodzeniach podczas walk konfederatów barskich, w latach 1755?79 prowadzono kolejne prace ? dobudowano nowe kaplice przy fasadzie zachodniej pw.: Krzyża Świętego i Matki Boskiej Bolesnej, ołtarze boczne oraz elementy wyposażenia wnętrza. Kościół konsekrowano w 1779 r. Na początku XX wieku w latach 1902?14 przeprowadzona została restauracja i modernizacja kościoła przez architektów: Józefa Kryłowskiego ? architektura i Franciszka Mączyńskiego ? wyposażenie wnętrza. Proboszczem przez pewien czas był Marcin Wadowita. Tu w 1667 roku przez pewien czas spoczywały szczątki królowej Ludwiki Marii Gonzagi, żony Jana Kazimierza. W roku 1818 złożono tu trumnę ze szczątkami Tadeusza Kościuszki. Tu wreszcie w 1901 roku Stanisław Wyspiański poślubił Teofilę Pytkównę. Od 17 sierpnia 1949 roku do końca sierpnia 1951 roku, w kościele tym pracował jako wikariusz ks. Karol Wojtyła ? późniejszy Jan Paweł II. Tenże papież w 1999 roku nadał kościołowi św. Floriana tytuł bazyliki mniejszej, a odwiedził to miejsce podczas pielgrzymki do Polski, 18 sierpnia 2002 roku. W dniu 4 maja 2011 roku ksiądz kardynał Stanisław Dziwisz powołał Kapitułę Kolegiacką przy kościele św. Floriana ? od tego czasu świątynia posiada tytuł bazyliki kolegiackiej.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

TA NAM SIĘ NAJBARDZIEJ PODOBAŁA, CHOCIAŻ NA TYM ZDJĘCIU MOŻE TAK NIE WYGLĄDA

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Cóż, według Ben Alego,
czarnomistrza Krakowa,
„to nie jest nic takiego
dorożkę zaczarować,

[madohora]

ale koń – nie.” Więc dzwonię:
– Serwus, to pan Ben Ali?
Czy to możliwe z koniem?
– Nie, pana nabujali.

[madohora]

Niedobrze. Serce. Głowa.
W dodatku przez firankę:
Srebrne dachy Krakowa
jak „secundum Joannem”,

[madohora]

Może chciałem za miasto?
Człowiek pragnie podróży.
Dryndziarz czekał i zasnął,
sen mu wąsy wydłużył
i go zaczarowali
wiatr i noc, i Ben Ali?
ZACZAROWANA DOROŻKA
ZACZAROWANY DOROŻKARZ
ZACZAROWANY KOŃ

[madohora]

Allegro sostenuto
Z ulicy Wenecja do Sukiennic
prowadził mnie Artur i Ronald,
a to nie takie proste, gdy jest tyle kamienic
i gdy noc zielono-szalona,
bo trzeba, proszę państwa, przez cały nocny Kraków:

[madohora]

Allegretto
Nocne WYPYCHANIE PTAKÓW,
nocne KURSY STENOGRAFII,
nocny TEATR KRÓL SZLARAFII,
nocne GORSETY KOLUMBIA,
nocny TRAMWAJ, nocna TRUMNA,

[madohora]

nocne DZIŚ PARÓWKI Z CHRZANEM,
nocne TOWARY MIESZANE

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

szopki

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora]

słowem, nocni przyjaciele,
wieczny wiatr i wieczna noc.

[madohora]

Z Wieży Mariackiej światłem prószy.
A koń, wyobraźcie sobie, miał autentyczne uszy.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

ŚRODKOWA SZOPKA WYKONANA JEST PRAWIE W CAŁOŚCI Z MAKARONU
Główna konstrukcja - makaron rurki
Dwie wieże oraz ozdoby na choince - makaron kokardki
Żłobek - makaron cienkie nitki (spaghetti)
Choinka - pomalowane na zielono makaron świderki

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

W dniu konkursu na Rynek Główny od rana będą przybywać szopkarze ze swoimi dziełami, aby zająć jak najlepsze miejsca na stopniach pomnika Adama Mickiewicza. Po hejnale o godz. 12.00 korowód twórców przejdzie wokół Rynku Głównego przed estradę, gdzie odbędzie się prezentacja szopek. Ogłoszenie wyników nastąpi w niedzielę 7 grudnia 2014 r. o godz. 12.00 w sali audytoryjnej Kupferhaus w Pałacu Krzysztofory (Rynek Główny 35). Po rozdaniu nagród i oficjalnym otwarciu wystawy wszyscy zostaną zaproszeni do Pałacu Krzysztofory. Wszystkie zgłoszone szopki będą tradycyjnie prezentowane na pokonkursowej wystawie, na której, pokazany zostanie rówież warsztat szopkarza.

[madohora]

Muzeum Historyczne Miasta Krakowa ogłasza plebiscyt na najpiękniej szopkę krakowską prezentowaną na „Pokonkursowej Wystawie Szopek Krakowskich” do 22 lutego 2015 r. w Pałacu Krzysztofory.

[madohora]

[madohora]

,

[madohora]

[madohora]

Każda osoba pełnoletnia, która przyjdzie na wystawę, będzie mogła oddać swój głos na, najpiękniejszą jego zdaniem, szopkę. W hollu Pałacu Krzysztofory wystawiona będzie skrzynka, do której będzie można wrzucić swój głos do 20 lutego 2015 r. Karty do głosowania otrzymają Państwo w kasie, wraz z zakupionym biletem na wystawę. Laureatów plebiscytu ogłosimy podczas wernisażu wystawy, w 22 lutego 2015.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

Kraków o 6 rano

Wczoraj Kraków odwiedziłam
Bo to bardzo stare miasto
Tam wraz z miastem się budziłam
Słońce wstało, było jasno
Śmieciarz przez Floriańską chodził
On zaczynał swoją pracę
Przy Floriańskiej tylko ptaki
Coś skubały w niskiej trawie
Z ciekawości patrzę w krzaki
Długo tutaj nie zabawię....
Dziś obrazów jeszcze nie ma
Malarz w ciepłym śpi łóżeczku
Później pewno dzień zaczyna
Tak po kawie i po mleczku
A na rynku...zaskoczenie
Hip hop tańczy jakaś grupa
Sukiennice dają cienie
Lecz nie cienia tutaj szukam
Patrzę w koło. Chwile skradam
Nie uświadczysz ni dorożki
Lecz kwiaciarka kram rozkłada
I do pracy też przebiega
*************pani w suknie w duże groszki
Patrzę kto tak wcześnie wstaje
Bo wszak miasto jeszcze śpi
Obwarzanki ktoś sprzedaje
Proponuje jeden mi...
Chcę podjechać gdzieś tramwajem
A tam "REMONT TOROWISKA"
Nieco zaskoczona staję
I to chyba jest już wszystko....
.....

[madohora]

.

TAK AUTOR RYCINY ZOBRAZOWAŁ DROGĘ POCIĄGIEM Z KRAKOWA DO ZAKOPANEGO

[madohora]

[madohora]

.Niestety w tym roku nie dotarłam na Szopki do Krakowa:
po pierwsze tak mnie grypa ścięła z nóg, że dwa tygodnie przeleżałam w łóżku
a po drugie w tym roku Krzysztofory są w remoncie i wystawa została gdzieś przeniesiona - nie bardzo wiedziałam gdzie

[madohora]

Powiem trzy słowa
Mam ochotę na wycieczkę do Krakowa.

[madohora]

Do wzmocnienia obrony murów służyły wieże zbudowane na murach. Najsilniejsze wznosiły się nad bramami wjazdowemi, gdzie groziło największe niebezpieczeństwo w razie napadu. Wież takich każde miasto posiadało od kilku do kilkudziesięciu. Bram zazwyczaj było kilka.
Pod murem obronnym wykopywano głęboki nieraz na kilka metrów rów, który w razie potrzeby zalewano wodą. Bramę z wałem poprzez rów łączył most ruchomy, który spuszczano i podnoszono na łańcuchach. Kiedy most podniesiono, nikt nie mógł do miasta wejść, ani z miasta wyjść. Bramę zamykała potężna z dębowych belek, sporządzona żelazem okuta
zasuwa w kształcie kraty, podciąganą na linach do góry, kiedy brama była otwarta.
O ile groziło niebezpieczeństwo, kratę opuszczano. jeżeli jaki opryszek wszedł do miasta a został dostrzeżony, wówczas wydawano rozkaz opuszczania krat i ptaszka czyhającego na mienie ludzkie chwytano jakby w klatce.

[madohora]

KRAKÓW BARBAKAN - ZDJĘCIE Z 1926 ROKU.

[madohora]

W czasach średniowiecznych w obwarowanym Krakowie nie chodziło o wygody mieszkańców ale o bezpieczeństwo. Dzień i noc w basztach szczególnie broniących bram czuwały warty. Na noc bramy zamykano. Nawet najwyższy dostojnik państwa nie mógł bez zezwolenia burmistrza i rajców wyjść poza mury ani też nikt wpuszczonym być nie mógł bez zezwolenia.
Były także wypadki, że nawet samemu królowi nieraz nie otwierano bramy wśród nocy i musiał z konieczności nocować poza murami miasta. Baszty krakowskie pochodzą z rozmaitych czasów. Budowano je w miarę rozrostu miasta, co szło dość powoli z tego powodu, że usadowiło się na gruncie grząskim, bagnistym.

[madohora]

Po ulicach dawnego Krakowa w porze deszczowej podróż wozem była niemożliwa. O chodnikach kamiennych, trotoarach w tym czasie nikt nie słyszał, bo były to czasy, gdy nierogacizna wygrzewała się na słonku leżąc w bajorkach ulicznych Krakowa, gdy bydełko uganiało sobie po kałużach ulic miasta w przechodzie na pastwisko. Dopiero pod koniec XV wieku spotykamy się z brukarzami na ulicach Krakowa i pojawiają się ogromne kupy potęż
nych głazów kamiennych, przeznaczonych na wybrukowanie ulic, rozumie się, że tylko główniejszych. Na początku XV wieku i rynek krakowski był terenem swawoli kaczek, gęsi i innego drobiu, którego każdy mieszczanin hodował bez liku. Stan ten zaczął gwałtownie się zmieniać z chwilą przybycia do Krakowa t. z. "włoskich murarzy". Byli to bracia Gerga z Urbino (Włoch) i Bernard Morandi, który później budował i Zamość.

[madohora]

Najstarsze miasta obronne zabudowywały się bez planu. Nowsze miasta natomiast, zakładano już według pewnego wzoru

[madohora]

Wyznaczano najpierw miejsce na rynek, stanowiący środek miasta. Od środka jego pod kątem prostym budowano cztery ulice, prowadzące w cztery strony świata. Ulice te tworzyły krzyż, przecinający ramionami swemi miasto na cztery części czyli kwartały. Kwartały zwano także
"firtelami" (z niemieckiego vierteil-viertel). Równolegle do ramion krzyża biegły inne ulice, przecinające się wzajemnie tak, że patrząc z góry miasto przedstawiało się jakby szachownica, w środku której znajdował się prostokątny lub kwadratowy rynek. Plan ten z czasem uległ zmianie. Zamiast ulic przechodzących przez środek rynku i tu się przecinających, budowano ulice wzdłuż boków rynku w cztery strony świata

[madohora]

.

[madohora]

Według tego ostatniego planu zbudowany jest Kraków, Lwów, Poznań, i inne. Taką szachownicę miejską otaczano murem obronnym, uzbrojonym w baszty czyli wieże. Poza obrębem murów powstawały gminy podmiejskie, które znów otaczały się murami.

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

Co prawda Święta już za nami ale pokonkursowa wystawa krakowskich szopek została przedłużona do 20 lutego a mnie dopiero teraz udało się wyrwać do Krakowa. Równocześnie z wystawą trwa też jeszcze jeden konkurs - plebiscyt publiczności na najładniejszą szopkę.

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

Kaplica św. Walentego

Zwana także Matki Boskiej Ostrobramskiej. Wzniesiona w 1443 z fundacji Jana Dolnicza. Z tego też roku pochodzi epitafium nagrobne Jana Sebenwirta, najstarsza ze znajdujących się tego typu płyt w kościele Mariackim. W późnobarokowym, murowanym ołtarzu, kopia obrazu Matki Boskiej Ostrobramskiej pędzla Rafała Hadziewicza (pierwsza połowa XIX wieku). Obok okazały pomnik nagrobny Marcina Leśnowolskiego. Polichromię według projektu Stanisława Wyspiańskiego wykonał w 1898 Antoni Tuch.

[madohora]

Kaplica św. Jana Nepomucena

Została wzniesiona w 1435 przez Franciszka Wiechonia z Kleparza. W podziemiach znajdują się groby donatorów kościoła książąt: oświęcimskich, raciborskich, zatorskich oraz Piastów śląskich. Naprzeciw wejścia znajduje się klasycystyczny nagrobek Piotra Dunina - starosty zatorskiego, zmarłego w roku 1788 i jego żony Zofii z Małachowskich. Polichromia ścian jest dziełem Jana Bukowskiego i Włodzimierza Tetmajera i przedstawia historię chrześcijaństwa na ziemiach Słowian,

[madohora]

Skarbiec
Skarbiec kościelny, renesansowy, zbudowany w XVI wieku. Znajdują się tu szafy, komody i ołtarz z ostatniej ćwierci XVII wieku. W skarbcu przechowywane są bogato zdobione naczynia liturgiczne, monstrancje, relikwiarze, kielichy, pateny, puszki, stanowiące arcydzieła złotnictwa europejskiego od XIV do XVIII wieku. Z tego też okresu pochodzi zbiór krzyży ołtarzowych, lichtarzy, kandelabrów oraz innych precjozów kościelnych. Bezcenną wartość posiada kolekcja szat liturgicznych, które odznaczają się bogactwem zdobnictwa, techniką dekoracji, różnorodnością materiału oraz form. Prezentują one rozwój szat liturgicznych od gotyckich do klasycystycznych. Niektóre okazy ze skarbca można podziwiać w Muzeum Archidiecezjalnym w Krakowie,

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora]

PODPIS POD POCZTÓWKĄ - TARG OWOCOWY W KRAKOWIE (okres 1914 - 1922)

Jak widać nie tylko kwiaty były symbolem Krakowa. Owoce także.

[madohora]

Nr 1. Kamienica "Pod Murzynami" – niegdyś zwana także "Pod Etiopy", gdyż taką właśnie nazwę nosiła mieszcząca się tu na początku XVI w. apteka. Pierwsze, narożne piętro wspiera pochodząca z XVI w. płaskorzeźba przedstawiająca dwóch Murzynów. To tą kamienicą zachwycał się Konstanty Ildefons Gałczyński w wierszu "Zaczarowana dorożka" ...Przystanęliśmy pod domem "Pod Murzynami" (ach, dużo bym dał za ten dom).... Po pożarze w 1821 kamienica została odbudowana i wtedy dodano trzecie piętro połączone z całością,

[madohora]

Nr 5. Kamienica "Dobrodziejskich" – miała wielu właścicieli: Włochów, Niemców, Polaków. Wśród nich byli także Gutterowie, którzy po otrzymaniu szlachectwa zmienili nazwisko na Dobrodziejscy i od nich kamienica wzięła swoją nazwę. Mimo że kamienica była wielokrotnie przebudowywana przy wejściu zachował się późnogotycki, kamienny portal,

[madohora]

Nr 7. Kamienica "Pod Matką Boską" – ma wczesnorenesansowe godło, sień i wiele obramień renesansowych, podobnych do wawelskich. Na fasadzie, we wnęce, na wysokości I piętra, znajduje się renesansowa Madonna, stąd nazwa kamienicy,

[madohora]

Nr 9. Kamienica "Nagatowska" – w XVI w. należała do Adama Nagothy'ego, autora spisu broni cechowej, przechowywanej w poszczególnych basztach miejskich i od jego nazwiska pochodzi jej nazwa. Do dziś zachowało się jej wnętrze, pełne renesansowych, malowanych stropów, polichromii i portali,

[madohora]

Nr 11. Kamienica "Pod Aniołkiem" – na jej fasadzie znajduje się płaskorzeźba anioła, zdobi ją też attyka. Wewnątrz znajdują się gotyckie i renesansowe kasetonowe stropy, portale, szafy w ścianach, polichromie i wielkie piwnice. W kamienicy tej w 1837 r. urodził się komediopisarz Michał Bałucki,

[madohora]

Nr 13. Kamienica "Amendzińska" – należała kiedyś do dzierżawcy olkuskich kopalń srebra – Amandiego. Kamienica ma attykę neoklasyczną, ale stropy wewnątrz są renesansowe. Wewnątrz również znajduje się kolumna renesansowa z roku 1508 oraz XVI-wieczny gotycko-renesansowy kominek/

[madohora]

Nr 15. Kamienica "Pod Wiewiórką" – mieściła się tu drukarnia Piotrkowczyków, która rozpoczęła działalność w roku 1578 i przetrwała do 1674 r., kiedy została darowana Akademii Krakowskiej z przeznaczeniem na drukarnię akademicką. W kamienicy tej mieszkał również Rafał Józef Czerwiakowski – lekarz, profesor uniwersytetu. W 1989 r. na fasadzie budynku umieszczono tablicę z napisem: "Tu żył i zmarł Rafał Józef Czerwiakowski 1743–1816, ojciec chirurgii polskiej".

[madohora]

Nr 18. Kamienica "Pod Koniem" – w XVI w. mieszkał w niej kowal Stanisław Gostkowicz i dlatego miała ona takie godło. W XIX w. znajdowała się w tej kamienicy redakcja i drukarnia "Gazety Krakowskiej". Obecnie mieści się tu galeria sztuki współczesnej (Galeria Pauza).

[madohora]

Nr 24. Kamienica "Podedzwony" – nad wejściem do niej znajduje się godło – trzy dzwony. W 1510 r. kamienica ta była własnością odlewnika Marcina Kannegisera, później przez wiele lat mieszkali tu konwisarze, odlewnicy, ślusarze, kotlarze. Na początku XIX w. kamienica zmieniła właściciela przez licytację. Kupił ją Józef Weiss, który w 1830 r. odnowił ją, a na znak, że teraz mieszka tu kupiec win – otoczył dzwony w godle obramieniem z winogron, liści i kotwic, a na samych dzwonach dał datę 1830 i monogram,

[madohora]

Nr 26. Kamienica posiada (między dwiema potężnymi szkarpami) portal z unikatowym w Krakowie trójkątnym przyczółkiem w górnej części,

[madohora]

Nr 37. W tej kamienicy Henryk Frist założył w 1895 r. Salon Sztuki. Sprzedawano tu obrazy, a także ich reprodukcje ścienne i na kartkach pocztowych. Salon później przejął i prowadził jego syn dr Józef Frist,

[madohora]

Nr 42. Kamienica "Pod Białym Orłem" – obecnie mieści się tu "Hotel Polski". Kamienica ta należała na początku do Macieja Kossowicza, który wydzierżawił ją w 1825 r. Franciszkowi Staniszewskiemu z przeznaczeniem na oberżę. Staniszewski wkrótce kamienicę zakupił i urządził w niej wzorowy zajazd. W XIX w. zajazd został rozbudowany wzdłuż murów w stronę ulicy św. Jana i zmienił nazwę na "Hotel Polski". W kamienicy tej 5 lutego 1879 został aresztowany Ludwik Waryński, twórca pierwszej polskiej partii rewolucyjnej "Proletariat,

[madohora]

.

[madohora]

..

[madohora]

Liczy 34,5 m wysokości (do gałki hełmu). Znajdującą się nad wejściem (od strony Plant) płaskorzeźbę z orłem piastowskim wykonał Zygmunt Langman według projektu Jana Matejki. Zastąpiła ona w 1820 roku wcześniejszego orła. Od strony miasta widnieje płaskorzeźba z XVIII wieku wyobrażająca św. Floriana. Barokowe zwieńczenie Bramy Floriańskiej zostało wykonane w 1660 roku. Przy portalu bramnym do dziś zachowały się prowadnice na kratę. Wewnątrz bramy znajduje się klasycystyczny ołtarz z początku XIX w. z późnobarokową kopią cudownego obrazu Matki Boskiej Piaskowej.

Obecnie brama wchodzi w skład trasy turystycznej Mury Obronne,

[madohora]

W roku 1882 ocalono Bramę przed wyburzeniem po raz drugi. Uczynił to książę Władysław Czartoryski. Postanowił utworzyć w baszcie nad bramą, rodową kaplicę Czartoryskich. Rada miasta wyraziła zgodę pod warunkiem, że brama i baszta będą miały wygląd taki jak w połowie XVIII wieku. W 1889 ukończono kaplicę i konsekrował ją kardynał Albin Dunajewski.

Ponownie rozebranie bramy planowano na początku XX wieku, gdy w mieście uruchamiano tramwaj elektryczny. Linia miała biec przez bramę, ale tramwaj nie mieścił się w niej. Ostatecznie postanowiono pogłębić przejazd i bramę ocalono.

[madohora]

.

[madohora]

.

[madohora1]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Fasada ujęta w dwa ryzality zwieńczone alegorycznymi postaciami: z lewej Poezja, Dramat i Komedia (autor: Tadeusz Błotnicki), z prawej Muzyka, Opera i Operetka (autor: Alfred Daun). Poniżej gzymsu znajdują się alegoryczne popiersia Wesołości i Smutku (autor: Mieczysław Zawiejski). Na froncie fasady widnieje napis "Kraków narodowej sztuce". Na szczycie znajdują się posągi młodzieńca w kontuszu (Tadeusz) i młodej kobiety w szlacheckim stroju (Zosia) autorstwa Michała Korpala.

[madohora]

W 1900 roku przed głównym wejściem do gmachu teatru ustawiono pomnik hr. Aleksandra Fredry autorstwa Cypriana Godebskiego. Nie był to przypadek, gdyż to właśnie Fredro przez pierwsze lata "patronował" tej krakowskiej scenie. W roku 1909 autor "Zemsty" musiał oddać patronat Juliuszowi Słowackiemu, ale jego pomnik pozostał na miejscu.
Od 27 marca 2009 Teatr im. J. Słowackiego, jako pierwszy w Polsce, oferuje możliwość zakupu biletu na spektakl przy pomocy telefonu komórkowego. Widz ma możliwość obejrzenia na stronie internetowej rozmieszczenia wolnych miejsc na widowni. Opłata za bilet wniesiona przy użyciu telefonu komórkowego jest wliczana w rachunek telefoniczny.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

KRAKÓW - DZIEŃ OTWARTYCH DRZWI MUZEÓW KRAKOWSKICH - Gazeta Krakowska - 23.11.2015

[madohora]

Przykro to powiedzieć ale Kraków - pomijając ścisłe centrum miasta - jest brudny. I nie chodzi tylko o smog.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

KRAKÓW. BAZYLIKA NAJŚWIĘTSZEGO SERCA PANA JEZUSA

[madohora]

Dnia 19 XI 1969 kard. Karol Wojtyła poświęcił Kaplicę Akademicką, urządzoną w podziemiach bazyliki. W 1969 r. w przedsionku bazyliki umieszczono tablicę: „Jezuici polscy – ofiary terroru hitlerowskiego 1939–1945” z nazwiskami 74 jezuitów. Poświęcił ją generał jezuitów Ojciec Pedro Arrupe (26 V 1969). W latach 1978–1989 na miejsce witraży zniszczonych w czasie okupacji wstawiono nowe wg projektu Jerzego Skąpskiego. Przed bazyliką od strony zach. znajdują się 2 tablice: z okazji 25-lecia powstania Solidarności oraz „Pamięci ofiar stanu wojennego” (1981). W 1994 r. przy filarze z prawej strony umieszczono relikwie bł. Jana Beyzyma SJ (1850–1912), apostoła trędowatych na Madagaskarze, wyniesionego na ołtarze przez Jana Pawła II podczas Mszy św. na Krakowskich Błoniach 18 VIII 2002 r. Kompozycja rzeźbiarska wykonana w brązie jest dziełem Czesława Dźwigaja.

[madohora]

Franciszek Mączyński (ur. 21 września 1874 w Wadowicach, zm. 28 czerwca 1947 w Krakowie) – polski architekt tworzący m.in. w stylu secesji, konserwator zabytków. Studia podjął w Wyższej Szkole Przemysłowej pod kierunkiem Sławomira Odrzywolskiego. W latach 1902–1904 kontynuował studia w krakowskiej ASP u Konstantego Laszczki, a następnie na dalszą naukę wyjechał do Wiednia i Paryża. Był członkiem towarzystw: Stowarzyszenia Architektów RP, Towarzystwa "Polska Sztuka Stosowana" (1902), Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa i Warsztatów Krakowskich (1919–1926). Odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1929) i Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury (1936). Pochowany został na Cmentarzu Salwatorskim.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kiedyś moja koleżanka spoza Katowic musiała zanocować w hotelu w centrum i hotel pobrał od niej opłatę klimatyczną. Zazwyczaj korzystała z mojej gościnności ale wówczas przygotowywała jakieś szkolenie i wolała być na miejscu by wszystkiego dopilnować. Nie pamiętam już, który to był hotel ale nieźle się z tego obśmiałyśmy.

[madohora]

Jak co roku na pewno w styczniu się wybiorę. Trzeba śledzić promocje, bo w zeszłym roku we wtorek wstęp kosztował tylko trzy złote a bilet obejmował również dwa inne oddziały Muzeum

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

SZOPKI W KRAKOWIE

Pomnik Adama Mickiewicza

[madohora1]

Pomnik Adama Mickiewicza (przez krakowian zwany potocznie "Adasiem"), znajduje się na Rynku Głównym, u wylotu Sukiennic w kierunku ulicy Siennej. Pomnik powstał według projektu Teodora Rygiera, uroczyste odsłonięcie nastąpiło 16 czerwca 1898 r, czyli w setnym roku urodzin Adama Mickiewicza. Projekt pomnika został przedstawiony przez Rygiera podczas konkursu na monument Wieszcza, zorganizowanego w Krakowie w latach 1880-1890. Swoje wizje pomnika zaprezentowali wówczas m.in. następujący artyści: Tomasz Dykas, Walery Gadomski, Antoni Kurzawa, Jan Matejko i Pius Weloński. Wybór do realizacji projektu Rygiera spotkał się z krytyką, czego wyrazem były liczne polemiki prasowe oraz osobne publikacje poświęcone temu zagadnieniu. Surowemu osądowi poddawano zwłaszcza wartość artystyczną dzieła. Koszt budowy monumentu wyniósł 164 tys. złr. Większość tej kwoty pochodziła ze składek publicznych. Pomnik został odlany w firmie "Nelli" w Rzymie. Pomnik, o wysokości 10 m, przedstawia poetę stojącego na postumencie u stóp którego, na wielostopniowym cokole znajdują się cztery alegorie: Ojczyzna, Męstwo, Nauka i Poezja. Na cokole umieszczona została dedykacja: "Adamowi Mickiewiczowi Naród". 17 sierpnia 1940 r. pomnik został zniszczony przez hitlerowców okupujących miasto. Po wojnie został zrekonstruowany z elementów odnalezionych w 1946 r. na złomowisku w Hamburgu. Elementy kamienne wykonano z Sjenitu Kośmin wydobywanego w Piławie Górnej na Dolnym Śląsku. Odsłonięcie rekonstrukcji nastąpiło 26 listopada 1955, w 100 rocznicę śmierci wieszcza.
Obecnie pomnik jest ulubionym miejscem spotkań krakowian i turystów. To najczęściej fotografowany i najbardziej rozpoznawany pomnik Krakowa.

[madohora1]

Kościół Świętego Wojciecha

[madohora1]

Kościół św. Wojciecha - ten niewielki kościółek wybudowany u wylotu ul. Grodzkiej na Rynku, należy niezaprzeczalnie do najstarszych w Krakowie. Pomimo niezbyt okazałego wyglądu zewnętrznego, można w tej świątyni łatwo wyodrębnić kilka kolejnych okresów architektonicznych: przedromańską, romańską, gotycką, renesansową i na końcu barokową. Pod murami romańskimi, datowanymi na wiek XII lub na schyłek XI, znajdują się ślady innej budowli murowanej o wcześniejszej przedromańskiej fakturze muru, pochodzące z drugiej połowy XI wieku. Zaś pod tymi murami odkryto szczątki dwu wcześniejszych budowli drewnianych. Były to również obiekty sakralne, ponieważ one również cechują się taką samą orientacją jak późniejsze kamienne kościoły.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Zima. Śnieg wszędzie więc nowa bieda
Bo na ławeczce usiąść się nie da
A jak się nie da to słów powiem nie wiele
Trzeba dalej iść na spacerek

[madohora]

Stanowi wycinek koła o średnicy wewnętrznej 24,40 m, a grubość murów sięga powyżej 3 m. Jest to gotycka budowla z siedmioma wieżyczkami. Dawniej był połączony z Bramą Floriańską długą szyją i jego głównym zadaniem była jej obrona. Mury szyi posiadały wewnątrz hurdycje spoczywające na arkadach oraz były zaopatrzone w otwory strzelnicze. Do Barbakanu prowadziło wejście od strony Kleparza. Było ono umieszczone prawie równolegle do linii murów obwodowych, co umożliwiało załodze ostrzeliwanie ogniem flankowym napastników atakujących bramę. Do dwóch bram fortecy wiodły mosty zwodzone, przerzucone nad wyłożoną kamieniami fosą o 24-metrowej szerokości i 3,5-metrowej głębokości. Ponadto od strony Kleparza znajduje się znacznie wysunięta na zewnątrz przybudówka, pod którą niegdyś przepływała woda. Przybudówka ta związana była z funkcjonowaniem bram i mostów zwodzonych.

[madohora]

Został wzniesiony w latach 1498-1499 za panowania króla Jana Olbrachta w obawie przed najazdem wołosko-tureckim zagrażającym Krakowowi po klęsce bukowińskiej. Według oceny specjalistów w okresie od XV do XVIII wieku był fortecą nie do zdobycia.

[madohora]

Na barbakanie znajduje się płyta poświęcona Marcinowi Oracewiczowi. Jak głosi legenda, podczas konfederacji barskiej, gdy zabrakło mu amunicji przy obronie Krakowa, nabił karabin guzikiem od czamary i zabił rosyjskiego dowódcę Panina.

[madohora]

Są także organizowane przez Muzeum Historyczne Miasta Krakowa projekcje filmowe pod nazwą BarbaKino – średniowieczne kino letnie w Barbakanie

Kamienica pod obrazem

[madohora1]

Kamienica Pod Obrazem – jedna z zabytkowych kamienic przy rynku w Krakowie. Nosi ona numer 19. Poprzednia jej nazwa to Kamienica Pod Modrym Lwem. Na przełomie XVI i XVII wieku kamienica należała do mediolańskiego rodu Cellarich. Jej przebudowa miała miejsce w 1633 roku. Podczas pożaru Krakowa w 1850 roku kamienica nie ucierpiała i w XIX wieku została zakupiona przez Jana Wentzla, który otworzył w niej znaną restaurację. Po drugiej wojnie światowej lokal został upaństwowiony i działał pod nazwą "Restauracja pod obrazem". Zamknięty w latach 70., obecnie wznowił działalność.
Nazwa Pod Obrazem została nadana od zdobiącego fasadę obrazu Matki Boskiej, który został namalowany podczas restauracji kamienicy w 1718 roku

[madohora1]

[madohora1]

Dawne krakowskie powiedzenie:
...w mieście najlepiej trąbi się w dwóch miejscach, na Wieży Mariackiej nad obrazem i u Wentzla pod obrazem.

[madohora1]

W kamienicy mieści się czterogwiazdkowy Hotel Wenzel, posiadający 18 pokoi o wysokim standardzie, z których rozpościera się widok na Rynek Główny. Hotel nazwę swą nosi od założyciela restauracji, Jana Wentzla.

[madohora1]

Fragmenty Architektury Krakowa

[madohora1]

Dom pod Aniołami

[madohora1]

[madohora1]

Fragmenty Architektury

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Adam Dulęba, choć młodość spędził w Krakowie, po ukończeniu studiów rolniczych na Uniwersytecie Jagiellońskim osiadł w powiecie staszowskim. Związany z tamtymi okolicami zarówno działalnością zawodową jak i społeczną, a w czasie okupacji konspiracyjną,Jego dorosłe życie zaczęło się od wstąpienia do Legionów, a zakończyło się śmiercią w hitlerowskim obozie koncentracyjnym Gross Rosen. Zasługą Adama Dulęby jest uwiecznienie trudu żołnierza polskiego w latach I wojny światowej. Prawie nikt nie zdaje sobie sprawy, że większość zdjęć dokumentujących walkę Legionów wykonana została przez Adama Dulębę. Fotografie te - z reguły anonimowo reprodukowane w prasie i w książkach - oderwały się od osoby autora. Stały się częścią ogólnonarodowego dziedzictwa. Adam Dulęba nie ma grobu.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Kościół Świętego Piotra i Pawła

[madohora1]

Historia budowy tego kościoła łączy się z zakonem Jezuitów, którzy pojawili się w stolicy państwa - Krakowie w 1579 roku. Pierwotnie przybyli zakonnicy, osiedlili się przy kościele św. Szczepana (ówcześnie stojącym w południowo-wschodnim narożniku obecnego placu Szczepańskiego), a w ciągu kilku lat, dzięki poparciu króla Stefana Batorego, uzyskali dla swoich celów kościół św. Barbary. Jednakże i on był zbyt mały by pomieścić wielkie plany działalności duszpasterskiej zakonu. W wyniku tych niedogodności, niemalże od samego przybycia, Jezuici poszukiwali możliwości wybudowania nowego, własnego kościoła. Nie była to łatwa sprawa w szesnastowiecznym Krakowie, gdyż w obrębie murów miejskich, mocnym pierścieniem chroniących Kraków, miasto było gęsto zabudowane i wzniesienie nowej świątyni wiązało się z wykupieniem parcel wraz ze stojącymi na nich budynkami.

Rozważano dwie potencjalne lokalizacje nowego kościoła Jezuitów: pierwsza, w zachodnim rogu rynku, przy ulicy Wiślanej oraz druga: na ulicy Grodzkiej. Drugi wariant był lepszy ze względu na rozległość terenu, która dawała możliwość dowolnego zaprojektowania okazałej budowli. Jako że pierwszy protektor finansowy nie był w stanie podołać obowiązkom fundatora (kardynał Jerzy Radziwiłł), Jezuici zwrócili się do króla Zygmunta III Wazy z prośbą o przejęcie fundacji.

Pozyskanie fundatora pozwoliło rozpocząć prace przygotowawcze. Ekspertem budowlanym został Włoch, działający w Polsce od dwudziestu lat, architekt-jezuita Józef Britius. W 1596 jezuici rozpoczęli wykupywanie na koszt króla placów i domów w miejscu planowanej budowy. Przyszły krakowski kościół jezuitów, zarówno w planie układu przestrzennego jak i wyglądzie fasady, wzorowany był na kościele Pana Jezusa w Rzymie. 23 Czerwca 1597 nastąpiło uroczyste położenie kamienia węgielnego i rozpoczęto budowę fundamentów. Pracami przy budowie kierował Józef Britius, a po jego wyjeździe, kierownictwo przejął inny Włoch, architekt-jezuita Jan Bernardyni. To właśnie on, dostosowując wygląd świątyni do upodobań mieszkańców Krakowa, zdecydował się podwyższyć mury, przez co wnętrze nabrało wysmukłego, niemalże gotyckiego charakteru. Po jego śmierci, budowę dokończył architekt królewski Jan Trevano. Pierwotnie zbudowaną kopułę na krzyżu kościoła wraz z podtrzymującymi ją ceglanymi filarami musiano rozebrać, gdyż była niedostatecznie wzmocniona, powodując zarysowywanie się murów. Druga kopuła została ukończona w 1619 roku, wsparta jest na kamiennych filarach i możemy podziwiać ją do dziś. Uroczysta konsekracja kościoła odbyła się 8 lipca 1635 roku. W 1722 roku, wykonano ogrodzenie placu przed fasadą w formie dwunastu postumentów, na których umieszczono wielkie posagi apostołów. Kasata zakonu jezuitów z 1772 roku, miała niekorzystny wpływ na losy ich kościoła. Pozbawiony stałego użytkownika, podlegał ciągłej dewastacji, a w latach 1809-1815 służył nawet jako cerkiew prawosławna. Dopiero gdy w 1824 przeniesiono tu parafię ze zburzonego kościoła Wszystkich świętych, zaczęto powoli przeprowadzać niezbędne prace remontowe.

Obecnie potężna bryła kościoła św. Piotra i św. Pawła, zwieńczona wysmukłą kopułą, jest jednym z głównych akcentów w panoramie Krakowa. Wzniesiony obok romańskiego kościoła św. Andrzeja, nadal kontrastuje skalą z sąsiednimi budynkami. Jest to kościół zbudowany na planie prostokąta o długości ponad dwukrotnie przekraczającej szerokość, w który wpisano formę krzyża łacińskiego utworzonego przez krótkie prezbiterium zakończone półkolistą absydą, równie krótki i szeroki transept oraz szeroką nawę główną.

Bardzo charakterystyczna jest wspaniała barokowa fasada z początku XVII stulecia. W jej dolnej kondygnacji umieszczono figury czterech świętych, których wydał zakon Jezuitów. Nad portalem wejściowym widoczne jest duże godło zakonu. W wyższej kondygnacji znajdują się figury patronów dynastii Wazów (św. Zygmunt i św. Władysław), a na samym szczycie herb Wazów - Zygmunt III Waza, był fundatorem kościoła.

Wewnątrz kościoła warto zobaczyć stiukowe płaskorzeźby umieszczone w sklepieniu absydy, przedstawiające ukrzyżowanie św. Piotra i ścięcie św. Pawła. Poniżej tych rzeźb stoi ołtarz główny zaprojektowany przez Kacpra Bażankę. Nad centralną częścią transeptu wznosi się najwyżej położona w Krakowie barokowa kopuła. Jej wnętrze jest zdobione stiukami, znajdują się w niej także figury czterech ewangelistów, wykonane przez Dawida Heela w pierwszej części XVIII wieku.
W północnej nawie znajduje się ciąg trzech kaplic połączonych niewielkimi przejściami. Wszystkie pokryte są dekoracją stiukową z XVIII wieku, w niektórych miejscach widoczne są pozostałości XVII i XVIII-wiecznej polichromii. Od strony wejścia do kościoła są to kaplice: Męki Pańskiej, Matki Boskiej Loretańskiej, św. Ignacego Loyoli.
Południowa nawa również składa się z trzech podobnych kaplic: Wieczerzy Pańskiej, Michała Archanioła, Trójcy Świętej.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Plac Marii Magdaleny w Krakowie

[madohora1]

Plac św. Marii Magdaleny w Krakowie – plac znajdujący się na Starym Mieście w Krakowie, usytuowany między ulicami Grodzką i Kanoniczą, w centrum dawnego Okołu. Ma 997 m² powierzchni. Od północy do placu przylega Collegium Iuridicum, mieszczące Instytut Historii Sztuki UJ, a od południa kamienica nr 2, nazywana Zerwikapturem lub Malarnią, w której znajduje się Instytut Cervantesa. Od strony wschodniej, po drugiej stronie ulicy Grodzkiej, stoją dwa kościoły: św. Andrzeja i św. Piotra i Pawła, po stronie zachodniej znajduje się zabytkowa kamienica (ul. Kanonicza 9,) w której ma siedzibę kilka instytutów Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II. Nazwa placu pochodzi od kościoła św. Marii Magdaleny, który niegdyś tu się znajdował. Do Collegium przylegała wówczas nieistniejąca dziś kamienica, a do niej kościół, powstały prawdopodobnie w XIII wieku; po pożarze w XV wieku został odbudowany. W XVII wieku został zbarokizowany, a ostatecznie zburzony w roku 1811. Obecnie na nawierzchni placu jest ukazany obrys kościoła. Pośrodku stoi pomnik Piotra Skargi dłuta Czesława Dźwigaja, odsłonięty 2001 roku. Jego ustawienie stało się przedmiotem licznych kontrowersji i protestów. Oprócz pomnika, na placu znajduje się mała fontanna z kamienia, wykonana w 1996 wg projektu Józefa Białasika i Michała Szymańskiego. W lecie plac jest miejscem, po którym jeżdżą młodzi rolkarze i deskorolkarze.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Kościół Świętego Idziego

[madohora1]

Kościół św. Idziego - jest romańską budowlą wzniesioną z fundacji Władysława Hermana i jego żony, w podzięce za urodzenie syna. Dzięki przekazowi Galla Anonima, wiemy że poprzez modły, i dary wysyłane do opactwa św. Idziego we Francji, para książęca wyprosiła urodzenie syna i stąd ten kościół. Z tej pierwotnej fundacji w romańskim stylu, nie zachowały się żadne pozostałości, a stojąca dziś świątynia, pochodzi z pierwszej połowy XIV wieku, z okresu panowania Władysława Łokietka. Zakon dominikanów, który w 1595 roku, przejął opiekę nad kościółkiem, przy pomocy finansowej rodziny Tęczyńskich, dokonał odnowienia budowli. Wtedy gotyckie sklepienie zostało zastąpione beczkowym, dokonano także wielu innych przeróbek.

[madohora1]

Wawel- wzgórze Wawelskie

[madohora1]

Wawel – wzgórze na Pomoście Krakowskim, znajdujące się w Krakowie, w Dzielnicy I Stare Miasto, na lewym brzegu Wisły. Ma charakter zrębu tektonicznego, który powstał w miocenie (23-5 mln lat temu) a zbudowane jest z liczących 161-155 mln lat górnojurajskich wapieni wieku oksfordzkiego. Na wzgórzu znajdują się dwa zabytkowe zespoły budowlane
Zamek Królewski na Wawelu
bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława
W 1978 Wawel wraz ze Starym Miastem, Kazimierzem i Stradomiem został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, w 1994 razem ze Starym Miastem, Stradomiem, Kazimierzem, Podgórzem, Nowym Światem i Piaskiem został uznany za pomnik historii
Częścią tego kompleksu są także fortyfikacje Wawelu. Odnalezione zostały relikty innych budowli, pochodzących z różnych epok.

[madohora1]

Wzgórze mogło pierwotnie nazywać się wądół, wąwał, wąwel ze względu na krasowy charakter wapieni, z których jest zbudowane, jak i na liczne jaskinie (np. Smocza Jama). Wg pełnej fantastycznych etymologii Kroniki wielkopolskiej słowo Wawel miało pochodzić od Wøwel (pierwotnie Bøbel) (stąd dzisiaj rekonstruuje się tę formę jako jako "wąwel" z nosowym o, czyli "ǫ" i zestawia z podobnie brzmiącymi wąwóz, wądół, u Brücknera od "wąwał"=wąwóz[7], słabość tej teorii tkwi w mało logicznym wywodzeniu nazwy wzgórza, a więc struktury geologicznej wypukłej od wgłębnej). Inni uważają, że owo "wąwel" oznaczało "wyniosłość wśród mokradeł", którymi otoczone było wzgórze[8], od „wą” (odpowiednik dzisiejszego „w” i „wel” (wilgoć, woda) co oznaczało miejsce położone „w wodzie, otoczone wodą”, wg Stanisława Rosponda wąwel = grąd tj. "miejsce wyniosłe i suche wśród łąk błotnistych, ostrów oblany wodą" od psł. *vъlь = stpl. wel, wla (stąd: Wleń). Zestawia się tutaj "Wąwel" z nazwami miejscowymi typu Wąwelnica, Wąwolnica, Wąwelno jednak nie tłumaczy procesu fonetycznego, który miałby doprowadzić do przejścia ą → a (Jan Długosz Wąwolnicę dwukrotnie podaje jako Wanwelnycza, wcześniej w 1325-1327 r. zapisano Wanvelnitia, w 1377 r. Wanwelnicza, jeszcze w 1531 r. Vanwelnicza, czyli z protezą samogłoski nosowej w postaci "an", a brak takich zapisów w stosunku do Wawelu).
Dawniej doszukiwano się też genezy nazwy w zgodnościach bałto-słowiańskich, litewskiemu rdzeniu au, av, va, avr, var, vavr, babr, miał odpowiadać ruski varъ, polski wał, stąd wg Mikołaja Akielewicza nazwa wsi Wawr, Wawer → Wanwoł, Wąwel, Wawel tj. miejsce obwarowane.
Istnieje także teoria, jakoby nazwa Wawel pochodziła od nazwy Babel (s-c-s Вавилонъ, stąd również współczesne rosyjskie Вавилон, tr. Wawilon czyli Babilon, częsta w średniowieczu oboczność w:b, m.in. grecka Beta (obecnie Wita)

[madohora1]

Według badań archeologicznych ślady pierwszego osadnictwa datuje się na środkowy paleolit, około 100 tys. lat p.n.e. Jako osada położona na skrzyżowaniu szlaków handlowych szybko się rozwijał. Wawel był prawdopodobnie jednym z ośrodków władzy plemienia Wiślan, których organizacja państwowa powstała na przełomie VIII i IX wieku. O ich legendarnych władcach Kraku i Wandzie, mających żyć podobno w VII i VIII wieku, wspomniał XIII-wieczny kronikarz Wincenty Kadłubek. W X wieku ziemie Wiślan, i tym samym Kraków, weszły w skład powstającego państwa polskiego.

W 1000 roku zostało utworzone biskupstwo krakowskie, czego konsekwencją była budowa katedry – siedziby biskupa. Jednak ze względu na toczące się walki z Cesarstwem Rzymskim, budowę prawdopodobnie rozpoczęto dopiero po zawarciu pokoju w Budziszynie, czyli około lat 20 XI wieku. Ze względu na bardzo nikłe pozostałości po pierwszej katedrze, nazywanej czasem "Chrobrowską" i pomimo trwających od dawna badań archeologicznych, nie udało się zrekonstruować jej wyglądu. Do lat 80 relikty kościoła św. Gereona utożsamiane były właśnie z pierwszą katedrą, ale teza ta, wysunięta przez Adolfa Szyszko-Bohusza, została odrzucona przez nowsze badania. Także co do momentu zniszczenia katedry nie ma zgodności – przypuszcza się, że mogło się to stać podczas najazdu księcia Brzetysława I w latach 40 XI wieku lub podczas pożaru w latach 80.

Oprócz katedry na wzgórzu istniały także inne zabudowania. Pierwsze odnalezione szczątki po budowlach drewnianych pochodzą z IX wieku, a kamienne – z przełomu X i XI wieku. Z tego okresu pochodzą pozostałości przedromańskich budowli murowanych, takich jak:

Rotunda Najświętszej Marii Panny, prawdopodobnie z przełomu X i XI wieku
Kościół św. Jerzego, przebudowywany w późniejszych okresach
rotunda przy bastionie Władysława IV, być może baptysterium
budowla "czworokątna z korytarzykiem" z przełomu X i XI wieku, o nieznanym przeznaczeniu, być może grobowiec
Kościół B (rotunda z dwoma absydami)

[madohora1]

Na przełomie 1038 i 1039 Kazimierz Odnowiciel powrócił do Polski i przyjmuje się, że tym samym Kraków został siedzibą władzy królewskiej i stolicą państwa.

Budowę drugiej katedry, tzw. "Hermanowskiej" rozpoczęto pod koniec XI wieku, prawdopodobnie właśnie z fundacji Władysława Hermana. Jej konsekracja nastąpiła w 1142 roku. O budowli tej wiadomo zdecydowanie więcej, choćby ze względu na jej zachowany wizerunek na odcisku pieczęci kapituły krakowskiej z XIII wieku. Także pozostałości są zdecydowanie lepiej zachowane – dolna część Wieży Wikaryjskiej (Srebrnych Dzwonów) oraz w całości trójnawowa krypta św. Leonarda, wsparta na 8 kolumnach. W 1118 roku pochowano tam biskupa Maurusa, z którego grobu wyjęto m.in. patenę i kielich. Z tego okresu pochodzą także:

Sala o 24 słupach, być może palatium książęce
kościół przy Smoczej Jamie (interpretowany ostatnio jako romańska wieża)
Kościół św. Gereona, prawdopodobnie kaplica pałacowa
Kościół św. Michała (romański)
rotunda z emporą przy baszcie Sandomierskiej, być może z 2 połowy XI wieku
czworokątna wieża obronna przy "Kurzej Stopie"

[madohora1]

W 1305 lub 1306 roku katedra spłonęła, ale nie w całości, w związku z czym w 1320 roku możliwa była koronacja Władysława Łokietka. W tym samym roku, z inicjatywy króla, rozpoczęto budowę nowej, trzeciej z kolei, która w swoim głównym zrębie istnieje do dziś. W 1364 została ona konsekrowana. Jest to budowla trzynawowa z transeptem i ambitem, do której od początku budowy i przez następne wieki dostawiano kaplice. Pierwsze powstawały przy prezbiterium – w 1322 została konsekrowana kaplica św. Małgorzaty, dziś pełniąca funkcję zakrystii, a kilka lat później wzniesiono kaplicę nazwaną później kaplicą Batorego.

Oprócz tego, królowa Zofia Holszańska (ostatnia żona Władysława Jagiełły) ufundowała kaplicę przy zachodnim wejściu, nazywaną później jej imieniem, a na polecenie Kazimierza Jagiellończyka wzniesiono kaplicę Świętokrzyską. Zostały także wybudowane inne kaplice (pod koniec XV wieku było ich w sumie 19), które w wiekach późniejszych zostały mocno przebudowane.

Władysław Łokietek jest też pierwszym królem, którego pochowano w wawelskiej katedrze. Jego sarkofag z piaskowca został ufundowany w połowie XIV wieku przez Kazimierza Wielkiego. Swój nagrobek posiada też właśnie Kazimierz Wielki i Władysław Jagiełło, ale do najcenniejszych należy bez wątpienia sarkofag Kazimierza Jagiellończyka, wykonany przez Wita Stwosza w 1492 roku. Na początku XVI wieku został wyrzeźbiony późnogotycki nagrobek Jana Olbrachta.

Na polecenie Kazimierza Wielkiego dokonano wielkiej przebudowy wcześniejszego wczesnogotyckiego zamku. Wzniesiono nowy kompleks składający się ze skrzydła południowo-wschodniego od rotundy św. Feliksa i Adaukta po narożnik północno-wschodni. Wzdłuż obwodu północnego rozbudowano dawne palatium i kościół św. Marii Egipcjanki, który mógł mieć charakter dworski. Na poziomie wyższych kondygnacji komunikację zapewniały krużganki na murowanych filarach. Z czasów Kazimierza Wielkiego zachowała się tylko Sala Kazimierzowska we wczesnogotyckiej tzw. Wieży Łokietkowej. Zamek został przebudowany pod koniec XIV wiek przez Władysława Jagiełłę i Jadwigę, za których rządów dobudowano tzw. Kurzą Stopkę i Wieżę Duńską. Z zamku tego zachowała się także tzw. sala Jadwigi i Jagiełły, w której eksponowany jest obecnie Szczerbiec.

W okresie tym powstały na wzgórzu także inne budowle, służące licznym księżom, urzędnikom królewskim i rzemieślnikom oraz mury obronne i baszty: Jordanka, Lubranka (później nazwana basztą Senatorską), Sandomierska, Tęczyńska, Szlachecka, Złodziejska i Panieńska.

[madohora1]

W latach 1507-1536 gruntownie przebudowano siedzibę królewską, a mecenat nad tym ogromnym przedsięwzięciem sprawował sam Zygmunt Stary. Prace prowadzono pod kierunkiem dwóch Włochów: Franciszka z Florencji i Bartłomieja Berrecciego, a po ich śmierci Polaka – Benedykta z Sandomierza. Na szczególną uwagę zasługuje piękny dziedziniec pałacowy. Z lekkich, wspartych na smukłych kolumnach arkadowych krużganków wchodzi się do przestronnych i pełnych światła komnat. Wnętrza zamku, ze wspaniałą Salą Poselską i jej kasetonowym stropem, to świadectwo dużych umiejętności zarówno włoskich, jak i rodzimych rzemieślników różnych specjalności. Sale zamkowe zdobione były przez arrasy, których pokaźną kolekcję zgromadził Zygmunt August.

W latach 1502-1505 nagrobek Jana Olbrachta został umieszczony w rzeźbionej niszy w formie łuku triumfalnego autorstwa Franciszka z Florencji. Jest to pierwsze w pełni renesansowe dzieło na ziemiach polskich. W 1517 r. rozpoczęto budowę ukończonej 16 lat później kaplicy Zygmuntowskiej, grobowca-mauzoleum ostatnich Jagiellonów. Z tego okresu zachowały się w katedrze także inne nagrobki – kardynała Fryderyka Jagiellończyka i biskupów: Piotra Gamrata, Piotra Tomickiego, Jana Konarskiego, Jana Chojeńskiego, Samuela Maciejowskiego. W 1520 roku odlano dzwon Zygmunta.

W katedrze znajdują się także dzieła manierystyczne: nagrobek Stefana Batorego i biskupa Filipa Padniewskiego – oba autorstwa Santi Gucciego oraz nagrobek biskupa Andrzeja Zebrzydowskiego dłuta Jana Michałowicza z Urzędowa.

[madohora1]

Po pożarze w 1595 roku, w którym spłonęła północno-wschodnia część zamku, król Zygmunt III Waza podjął decyzję o odbudowie, którą kierował architekt Jan Trevano. Z przebudowy tej zachowały się m.in. schody Senatorskie i kominek w sali Pod Ptakami.

Gdy w 1609 roku król Zygmunt III na stałe przeniósł się do Warszawy, dla Wawelu rozpoczął się trudny okres. Opiekę nad zabudowaniami pełnili wielkorządcy, jednak mimo to, zarówno zamek, jak i inne budynki, niszczały. Do ich złego stanu przyczynili się także Szwedzi, stacjonujący na Wawelu w latach 1655-1657 i 1702. Wzgórze było okupowane także przez wojska pruskie w 1794 roku, kiedy to zostały zrabowane nigdy nieodzyskane (z wyjątkiem Szczerbca) insygnia koronne. Ze względu na toczące się w XVII wieku wojny, Wawel, jako ważny punkt obronny, wzbogacił się o unowocześnione mury obronne.

Przeniesienie siedziby króla do Warszawy nie zmieniło jednak roli i znaczenia katedry wawelskiej, która nadal była miejscem koronacji i królewskich pochówków. W tym czasie wprowadzono w katedrze wiele zmian – podwyższony został ambit, powstała istniejąca do dziś konfesja św. Stanisława (marmurowy ołtarz i srebrną trumnę) oraz ołtarz główny. Wznoszono także barokowe nagrobki (m.in. biskupów: Marcina Szyszkowskiego, Piotra Gembickiego, Jana Małachowskiego i Kazimierza Łubieńskiego oraz królów: Michała Korybuta Wiśniowieckiego i Jana III Sobieskiego) i kaplice (m.in. kaplica Wazów).

[madohora1]

Wraz z trzecim rozbiorem (1795) Wawel znalazł się pod zaborem austriackim. Wojsko austriackie przekształciło wzgórze na koszary, co pociągnęło za sobą liczne zniszczenia i przebudowy: obmurowano krużganki i zmieniono wnętrza zamku, rozebrano część budynków (m.in. kościoły św. Jerzego i św. Michała). Po upadku powstania krakowskiego i zlikwidowaniu Rzeczypospolitej Krakowskiej na Wawelu wzniesiono trzy ogromne gmachy szpitala wojskowego. W II połowie XIX wieku Austriacy przebudowali mury obronne w taki sposób, aby stały się częścią Twierdzy Kraków (powstały m.in. dwie kaponiery). Równocześnie trwały próby odzyskania wzgórza przez Polaków. Gdy pojawił się projekt, aby cały Wawel wraz z katedrą zamknąć dla ludności cywilnej, a kapitułę przenieść do kościoła Św. Piotra, prezydent miasta Mikołaj Zyblikiewicz zaproponował przekazanie wawelskiego zamku na rezydencję cesarską dla Franciszka Józefa I. Powoływano się przy tym na rodzinne związki Habsburgów z polskimi rodami monarszymi. W dn. 3 września 1880 r. deputacja obywateli Galicji pod przewodnictwem marszałka krajowego hr. Ludwika Wodzickiego złożyła w tej sprawie petycję na ręce cesarza, która została przyjęta pozytywnie. Wojskowe władze austriackie zażądały jednak za opuszczenie wawelskiego wzgórza rekompensaty w wys. 750.000 guldenów na budowę nowego szpitala wojskowego oraz także 750.000 guldenów na budowę nowych koszar. Po sześciu latach rokowań ostatecznie ustalono, że społeczeństwo polskie ma zapłacić już w nowej walucie 2.714.606 koron i 89 halerzy. Rozpoczęła się akcja gromadzenia funduszy. Kasa Oszczędności Miasta Krakowa przekazała 800.000 koron, a a Sejm Krajowy Galicji zadeklarował 100.000 koron rocznie na odbudowę Wawelu. Cesarz Franciszek Józef przeznaczył z prywatnej szkatuły także 100.000 koron rocznie na restaurację zabytków wawelskich. Aleksandra Ulanowska zorganizowała wielką kwestę publiczną. Dzięki tym działaniom i licznym datkom od osób prywatnych, instytucji oraz stowarzyszeń, udało się zgromadzić potrzebną kwotę[14].

W katedrze w tym czasie odbyły się manifestacyjne pogrzeby Józefa Poniatowskiego i Tadeusza Kościuszki. Przebudowana w stylu klasycystycznym została kaplica Potockich, w której umieszczono pomnik Artura Potockiego autorstwa wybitnego rzeźbiarza Bertela Thorvaldsena. Druga rzeźba tego artysty została ustawiona w kaplicy królowej Zofii.

W 1869 roku przypadkowo otwarto trumnę króla Kazimierza Wielkiego, co stało się pretekstem do urządzenia powtórnego pogrzebu. Równocześnie podjęto inicjatywę odnowy innych królewskich grobów – oczyszczono sarkofagi (ufundowane też nowe – m.in. cesarz Franciszek Józef ufundował sarkofag króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego, który miał żonę Habsburżankę), a podziemnie krypty połączono korytarzami.

[madohora1]

W 1905 roku cesarz Franciszek Józef wyraził zgodę na opuszczenie przez wojska austriackie Wawelu. Rozpoczęto prace konserwatorskie, którymi kierował Zygmunt Hendel, a następnie Adolf Szyszko-Bohusz, który odnalazł Rotundę Najświętszej Marii Panny i inne relikty wczesnych budowli. Renowacja wzgórza finansowana była m.in. ze składek społecznych. Ofiarodawców upamiętniano wmurowując cegiełki z ich nazwiskami w mur przy północnym wjeździe na zamek, przy którym wzniesiono także Bramę Herbową i ustawiono konny pomnik Tadeusza Kościuszki.
W latach 1904-1907 Stanisław Wyspiański i architekt Władysław Ekielski opracowali plan zabudowy wzgórza, noszący nazwę Akropolis. Ta nigdy niezrealizowana idea zakładała umieszczenie na Wawelu m.in. polskiego sejmu i senatu, Muzeum Narodowego, Akademii Umiejętności i Kurii Biskupiej. Całość miała wzorować się na starożytnej
W tym okresie katedra wzbogaciła się o dwa nowe nagrobki: królowej Jadwigi (z 1902 r.) i symboliczny Władysława Warneńczyka (z 1906 r.), oba autorstwa Antoniego Madeyskiego. Kaplica królowej Zofii została ozdobiona w latach 1902-1904 przez Włodzimierza Tetmajera dekoracją malarską, przedstawiającą polskich świętych i bohaterów narodowych. Natomiast w skarbcu katedralnym malowidła w latach 1900-1902 wykonał Józef Mehoffer. On też jest autorem witraży w oknach transeptu katedry (ukazują one Chrystusa Bolesnego, Maryję i geniusze cierpienia), malowideł i witrażu w kaplicy Szafrańców oraz witraży w kaplicy Świętokrzyskiej. Swoje projekty witraży do katedry, nigdy niezrealizowane, stworzył także Stanisław Wyspiański.
W dwudziestoleciu międzywojennym, tuż po odzyskaniu niepodległości, polskie władze centralne, uznały wawelski zamek, za gmach reprezentacyjny Rzeczypospolitej do użytku Naczelnika Państwa, a następnie dla Prezydenta RP.
Uchwałą zaś Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 1921 r., krakowski zespół urbanistyczny na Wawelu, stał się jedną z oficjalnych Rezydencji Prezydenta Polski (do dzisiaj, zachował się apartament Prezydenta RP Ignacego Mościckiego). Do dziś nie istnieje taki akt prawny, wydany przez władze niepodległej Rzeczypospolitej (nie licząc decyzji stalinowskiej KRN, ustanawiającej na Wawelu muzeum), który znosiłby ten zapis.
W 1921 r. na bastionie króla Władysława IV Wazy stanął pomnik Tadeusza Kościuszki dłuta Leonarda Marconiego i Antoniego Popiela.
W 1927 r. sprowadzono na Wawel prochy Juliusza Słowackiego i jego matki Salomei Becu; w 1935 r. pochowano tu też Józefa Piłsudskiego.
W czasie II wojny światowej Wawel był siedzibą generalnego gubernatora Hansa Franka. Ukradziono wówczas wiele cennych zabytków, które do dziś nie wróciły do Polski.
W 1978 r. Wawel wraz ze ścisłym Starym Miastem oraz zabytkami Kazimierza został zapisany na liście światowego dziedzictwa UNESCO.
W 1992 r. sprowadzono na Wawel urnę z ziemią z Monte Cassino.
W 1993 r. sprowadzono na Wawel zwłoki gen. Władysława Sikorskiego.
W 2001 r., na Wawelu znalazła się grudka ziemi z mogiły zbiorowej w której pochowany był Cyprian Kamil Norwid, znalazła miejsce w Krypcie Wieszczów Narodowych.
W lutym 2010 roku w Krypcie Wieszczów narodowych ustawiono tablicę ku pamięci Fryderyka Chopina, w kwietniu pochowano tu prezydenta Lecha Kaczyńskiego wraz z małżonką.

[madohora1]

[madohora1]

Widok od strony Wawelu

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Ulica Kanonicza

[madohora1]

Ulica Kanonicza należy do obrębu Starego Miasta. Posiada nieregularny przebieg. Położona jest pomiędzy ul. Senacką i ul. Podzamcze, po północnej stronie Wzgórza Wawelskiego. Początkowo trakt ten był określany jako ulica Grodzka. Po raz pierwszy nazwa "ulica Kanonicza" - "canonicorum" została zapisana w aktach miejskich w 1401 roku. Wiązała się ona z tym, że w 2 połowie XIV wieku zaczęły powstawać tu dwory kanoników kapituły krakowskiej. Byli oni dożywotnimi właścicielami domów przyznawanych im przez kapitułę. W średniowieczu ulica Kanonicza należała do Okołu - osady położonej pomiędzy lokacyjnym Krakowem a Wawelem. Prowadziła ona do głównego wejścia na Wzgórze Wawelskie. Południowy wylot ulicy otrzymał formę leja w celu dostosowania go do wjazdu na zamek. Pomiędzy wylotem ulicy a Wawelem płynęła rzeka Rudawa. Jej koryto biegło wzdłuż dzisiejszej ulicy Podzamcze. Na drugą stronę rzeki prowadził drewniany most. Środek pierzei wschodniej jest otwarty na Plac św. Marii Magdaleny. Na placu znajdował się nieistniejący już kościół św. Marii Magdaleny.
Wzdłuż zachodniej pierzei ulicy ciągnął się średniowieczny mur obronny. Jego zarys stwierdzono w oficynach znajdujących się po tej stronie ulicy. Od strony południowej mur kończył się Furtą Poboczną, nazywaną od XVII wieku Porta Lateranea, czyli Bramą Poboczną. Pozwalała ona przedostać się poza mury, nad Wisłę. Brama mieściła się na terenie obecnej posesji przy ul. Kanoniczej nr 25. Mury były otoczone przez bagna i stawy, nazywane popularnie Żabikruk lub inaczej Żabiskrzek.

[madohora1]

[madohora1]

Kraków, a kamienica jak widać w dość "ciekawym" stanie

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

ul. Kanonicza, dom nr 1, Pałac biskupa Samuela Maciejowskiego został zbudowany w XVI wieku dla kanonika Samuela Maciejowskiego, późniejszego biskupa. W czasie przebudowy budynku w XVIII wieku powstał późnobarokowy portal hermowy. W domu tym zachował się arkadowy podcień prawdopodobnie autorstwa Bartłomieja Berrecciego. W XIX wieku miał tu swoją siedzibę tzw. Inkwizytoriat, czyli sąd z więzieniem w oficynie.
Obecnie mieści się tutaj Instytut Historii Architektury Polskiej Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej.

[madohora1]

[madohora1]

Dom Rycerski

[madohora1]

Ul. Kanonicza, dom nr 6, Dom Rycerski został zbudowany wXIV wieku. Był własnością Hińczy z Rogowa, podskarbiego Władysława Jagiełły. Gotycka kamieniarka okienna pochodzi z przebudowy kamienicy w 2 połowie XV wieku. Wewnątrz budynku znajdują się XVII-wieczne stropy belkowe oraz malowidła ścienne w typie klasycystycznym.
Kamienica jest własnością kościelną, od 1980 r. mieściły się w nim archiwum i biblioteka Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, a obecnie (2009) — zakłady naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Ul. Kanonicza, dom nr 3. W kronice Jana Długosza istnieje zapis informujący, że kamienica ta została zbudowana w 2 połowie XIV wieku dla kanonika Macieja.
W XV wieku budynek ten stał się siedzibą Bursy Pauperum Canonistarum – bursy dla żaków studiujących prawo kanoniczne w Collegium Iuridicum. Dom zaczął być wtedy nazywany Bursą Grochową. Kamieniarka okien na fasadzie została dodana w latach 30-tych XVI wieku. Pod koniec tego stulecia fasada została zwieńczona attyką oraz pokryta malowaną rustyką. Barokowy portal pochodzi z XVIII wieku.

[madohora1]

[madohora1]

Floriańska

[madohora1]

Mennica

Pierwotnie nazywano ją "Mennicą" ponieważ już pod koniec XIV stulecia znajdowała się w niej owa mennica, w późniejszych czasach znano ją jako kamienicę Margrabską. W drugiej połowie XVIII stulecia, jej ówczesny właściciel - Franciszek Wielopolski - wynajmował ją na zajazd nazywany "Pod Opatrznością". W tamtych larach budynek uzyskał późnobarokową fasadę z okazałym portalem, który obecnie prowadzi do oddziału jednego z większych banków. Przez większość XIX wieku istniał w tej kamienicy Hotel Drezdeński. Warto również wspomnieć że w tym budynku Adam Piasecki otworzył swój sklep firmowy, gdzie sprzedawał produkowaną przez siebie czekoladę. Był on właścicielem pierwszej w mieście fabryki czekolady, która istnieje do dzisiaj pod nazwą "Wawel".

[madohora1]

Kamienica pod Murzynami

[madohora1]

Ulica Floriańska, dom nr 1, kamienica "Pod Murzynami", jest to narożna kamienica z Placem Mariackim. Nosi ona nazwę "Pod Murzynami". Wcześniej nazywano ją "Pod Etiopami" - "Sub Aethiopibus". Nazwa pochodzi od XVI-wiecznego godła wyobrażającego dwóch Murzynów. W okresie tym w kamienicy powstała apteka o nazwie "Ad Aethiopes", która słynęła z dobrych win. W XVII wieku w budynku istniała drukarnia Ignacego Antoniego Hebanowskiego. Pod koniec XVI wieku powstał zwyczaj stawiania przy tej kamienicy, u wylotu Floriańskiej na Rynek Główny, łuku triumfalnego z okazji wjazdów koronacyjnych. Pierwszy raz łuk został wzniesiony w roku 1574 z okazji koronacji Henryka Walezego w katedrze wawelskiej. Tradycja ta przetrwała do roku 1734, kiedy odbyła się koronacja Stanisława Augusta Poniatowskiego.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Ulica Floriańska, dom nr 7, kamienica "Pod Matką Boską". Jej nazwa jest związana z renesansową figurą Madonny z Dzieciątkiem, która znajduje się na fasadzie zdobionej dodatkowo przez zrekonstruowane wczesnorenesansowe okna.

[madohora1]

[madohora1]

Detale architektoniczne na Floroańskiej

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Brama Floriańska

[madohora1]

Brama Floriańska (Kuśnierzy)
Obecny wygląd liczącej prawie 35 metrów wysokości konstrukcji, to efekt wielu przeróbek na przestrzeni dziejów, bowiem dolne partie bramy pochodzą z końca XIII lub początku XIV wieku, natomiast zwieńczenie bramy stanowi barokowy hełm, sprawiony w miejscu zniszczonego w czasie potopu szwedzkiego gotyckiego w drugiej połowie XVII wieku.
Brama w większej części zbudowana jest z kamienia, tylko jej górna część nadbudowana jest cegłą z machikułami czyli gankami strzelniczymi. Od strony ulicy Floriańskiej ozdobiona jest płaskorzeźbą przedstawiającą św. Floriana. Brama w XIX wieku nie podzieliła wprawdzie losu prawie całej reszty murów obronnych, wygląd jej został jednakże nieco zmieniony. W czasie XIX-wiecznego remontu umieszczono od zewnętrznej strony piastowskiego orła zaprojektowanego przez Jana Matejkę, wewnątrz bramy ulokowano klasycystyczny ołtarz z kopią obrazu Matki Boskiej Piaskowej, który przeniesiono
z tzw. szyi łączącej bramę z Barbakanem. Z kolei od strony ulicy Floriańskiej dodano neogotycką balustradę ryzalitu, a także wybito dwie mniejsze bramy dla pieszych znajdujące się po obu stronach głównej bramy (jedno z nich zostało zamurowane już po II wojnie światowej).

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Barbakan

Najważniejszy element północnej części systemu fortyfikacji średniowiecznego Krakowa i jednocześnie najcenniejszy zabytek budownictwa fortecznego w naszym mieście. Został wystawiony na przełomie XV i XVI stulecia, w związku z groźbą tureckiego ataku, miał wzmocnić słabo ufortyfikowaną, północną cześć systemu obronnego miasta.
Jest jednym z kilku obiektów tego typu jakie zachowały się w Europie, przy czym żaden inny nie zachował się w tak doskonałym stanie jak krakowski.
Tego typu konstrukcje mają swoje korzenie w arabskim budownictwie obronnym. Barbakan ma kształt kolisty, o średnicy około 24 metrów (wnętrze) i grubości murów przekraczającej
3 metry. Tą gotycką konstrukcję, posiadającą ponad 100 otworów strzelniczych na czterech poziomach, zdobi siedem wieżyczek o przemiennie powtarzającym się przekroju, które służyły do kierowania ogniem. Wokół całej budowli na kamiennych konsolach umieszczono machikuły, czyli nadwieszony ganek wystający przed lico zewnętrzne muru. Przez umieszczone w podłodze otwory, obrońcy mogli wylewać wrzątek, gorącą smołę lub razić atakujących kamieniami, powyżej znajdują się otwory strzelnicze.
Obecnie Barbakan, otoczony przez gmachy Narodowego Banku Polskiego, Akademii Sztuk Pięknych, drzewa na Plantach, nie jest tak potężną, wysmukłą gotycką budowlą, jaką był w czasach swej największej chwały. Lecz jeśli wyobrazimy sobie, że strzegła go dodatkowo fosa, szeroka na ponad dwadzieścia metrów, a głęboka na ok. 3,5 metra, kilkadziesiąt metrów dalej znajdowała się Brama Floriańska połączona z Barbakanem tzw. kamienną szyją, w niewielkim oddaleniu znajdowały się mocno ufortyfikowane, potężne baszty, a miasto chronione było przez dwa mury obronne i fosę - to zobaczymy miejsce praktycznie niemożliwe do zdobycia, które w czasie walki zdobyte nigdy nie zostało.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Kościół Przemienienia Pańskiego, Pijarów - ta przepiękna późnobarokowa świątynia, wzniesiona została w latach 1714-1727 na podstawie projektu Kaspra Bażanki, wybitnego architekta, autora wielu krakowskich budowli [m.in. kościoły OO. Pijarów na Pijarskiej i OO. Misjonarzy na Stradomiu, a także ogrodzenia przed kościołem św. Piotra i św. Pawła]. Pijarzy osiedlili się w Krakowie w 1654, zajmując się od tego czasu nauczaniem i organizowaniem szkół, starając się również wznieść własną świątynię, co w ówczesnych, ciężkich dla Krakowa czasach, nie było łatwe. Wewnątrz budowli podziwiać można oryginalną dekorację sklepienia nawy głównej, która wyobraża jeszcze jedno piętro z niebem pełnym świętych i aniołów, jej autorem jest Franciszek Ekstein z Moraw. Wnętrze kościoła, zdobią także obrazy XVIII-wiecznych artystów: Szymona Czechowicza i Andrzeja Radwańskiego. Fasada, dzieło Franciszka Placidiego powstała w latach 1759-1765, jest bezwieżowa złożona z trzech kondygnacji. Na kamiennej balustradzie fasady kościoła [dobudowanej również wg projektu Franciszka Placidiego] stoi marmurowe popiersie [z 1893] wybitnego reformatora szkół polskich oraz współautora Konstytucji 3 Maja - ks. Stanisława Konarskiego, a w prawym, wewnętrznym murze świątyni, zamurowane jest serce tegoż księdza.

[madohora1]

[madohora]

Nad oknami znajdują sie napisy pochodzące z dzieł Owidiusza, Cicerona oraz Solona. Na dziedzińcu widoczna jest sgraffitowa dekoracja: scena ze św. Stanisławem i Piotrowinem oraz rekonstrukcja cyklu z trzema cnotami. W dobrym stanie zachowała się galeria portretów królewskich, zwłaszcza wizerunki Kazimierza Jagiellończyka, Jana Olbrachta i Stefana Batorego. W czasie drugiej wojny światowej w domu tym działał Polski Komitet Opiekuńczy Kraków – Miasto. Fakt ten upamiętnia tablica pamiątkowa ufundowana przez Bractwo Kurkowe w latach 80-tych XX wieku.

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 11, został zbudowany w 1 połowie XV wieku dla kanonika Mikołaja Poraja. Portal wejściowy pochodzi z przebudowy budynku w 1 połowie XVI wieku. Fasada jest ozdobiona przez fryz z orłami napoleońskimi, datowany na 1 połowę XIX wieku.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 2 (róg z ul. Senacką), kamienica "Pod Aniołkami" jest ozdobiona przez późnorenesansową attykę typu krenelażowego. Budynek powstał w 2 połowie XVI wieku dzięki połączeniu dwóch gotyckich kamieniczek.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

W XVIII wieku przy filarach międzynawowych ufundowano późnobarokowe ołtarze, stały tam również wielkie figury biskupów. Zanim kościół doszczętnie spłonął, nad łukami arkad międzynawowych wisiały wielkich rozmiarów obrazy, w tęczy rozdzielającej prezbiterium od nawy głównej umieszczony był krucyfiks podobnie jak w innych gotyckich kościołach: Mariackim, Bożego Ciała i św. Katarzyny (choć sam krzyż z belką podtrzymującą był dziełem baroku). Zupełnie inny - barokowy - był także ołtarz główny. Kres istnienia tej świątyni przyniosło lato 1850 roku, ogromny pożar strawił dużą część ówczesnego Krakowa, niszcząc również kościół Dominikanów. Wypaliło się wtedy niemal doszczętnie całe wnętrze kościoła, runęło sklepienie w nawie głównej, ogień oszczędził tylko kilka kaplic przynawowych. Pomimo ogromnych zniszczeń dominikanie zdecydowali się na odbudowę kościoła, którą kierował architekt Teofil Żebrawski. Dzisiejsze filary, a także sklepienia korpusu, zrekonstruowane są niemal od nowa w latach 1850-1872. Kościół św. Trójcy jest ceglano-kamienną wysmukłą trójnawową gotycką bazyliką. Wzniesioną w charakterystycznym dla Krakowa systemie filarowo-skarpowym z wydłużonym prezbiterium zakończonym prostą ścianą.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pomnik Adama Mickiewicza (przez krakowian zwany potocznie "Adasiem") – pomnik znajdujący się w Krakowie po wschodniej stronie Rynku Głównego, pomiędzy Sukiennicami a wylotem ulicy Siennej.

[madohora]

Pomnik został odlany w firmie "Nelli" w Rzymie. Pomnik, o wysokości 10 m, przedstawia poetę stojącego na postumencie u stóp którego, na wielostopniowym cokole znajdują się cztery alegorie: Ojczyzna, Męstwo, Nauka i Poezja. Na cokole umieszczona została dedykacja: "Adamowi Mickiewiczowi Naród". 17 sierpnia 1940 r. pomnik został zniszczony przez hitlerowców okupujących miasto. Po wojnie został zrekonstruowany z elementów odnalezionych w 1946 r. na złomowisku w Hamburgu. Elementy kamienne wykonano z Sjenitu Kośmin wydobywanego w Piławie Górnej na Dolnym Śląsku.

[madohora]

Pomnik Adama Mickiewicza stanowi centrum wielu uroczystości, manifestacji, happeningów.
- W dniu imienin wieszcza 24 grudnia krakowskie kwiaciarki składają kwiaty u stóp poety.
- Co roku pod pomnikiem rozpoczyna się konkurs szopki krakowskiej.
- Kibice krakowskich drużyn świętują sukcesy sportowe.
- Krakowscy maturzyści, w czasie studniówek, obskakują na jednej nodze postument, wierząc, że liczba okrążeń równa będzie ocenom z ich matury.
- Żołnierze przechodzący do rezerwy, spotykali się pod pomnikiem i robili pompki, głośno skandując przy tym nazwy miesięcy, które spędzili w wojsku.

[madohora]

Kamienica Bidermanowska (nr 5) - Kamienica w początkach XVII wieku należała do rajcy Jerzego Bidermana i stąd wywodzi się jej nazwa. Budynki nr 4 i 5 nazywane były również "Domami na Barszczowym" gdyż przez długi czas należały do kupca Macieja Bartscha. W początkowych latach XX wieku przebudował ją architekt Henryk Lamensdorf. Bardzo blisko tej kamienicy, naprzeciw wylotu obecnej ulicy Siennej na Rynku znajdowało się miejsce, gdzie ustawiano szafot. Ostatnia egzekucja miała miejsce w 1794 roku, kiedy to stracono ks. Michała Dziewońskiego, za dostarczenie Rosjanom planu obozu kościuszkowskiego pod Bosutowem.

[madohora]

Kościół archiprezbiterialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, zwany także kościołem Mariackim – jeden z największych i najważniejszych, po Katedrze Wawelskiej, kościołów Krakowa, od 1962 posiadający tytuł bazyliki mniejszej. Należy do najbardziej znanych zabytków Krakowa i Polski. Jest kościołem gotyckim, budowanym w XIV i XV wieku. Położony jest przy północno-wschodnim narożniku Rynku Głównego, na Placu Mariackim . Kościół znajduje się na trasie Małopolskiej Drogi św. Jakuba z Sandomierza do Tyńca.

[madohora]

W 1478 cieśla Matias Heringkan pokrył wieżę hełmem. Na nim, w 1666, umieszczono złoconą koronę. W końcu XV wieku świątynia Mariacka wzbogaciła się o arcydzieło rzeźbiarskie późnego gotyku – Ołtarz Wielki – dzieło Wita Stwosza. W XVIII wieku, na polecenie archiprezbitera Jacka Augusta Łopackiego, wnętrze gruntownie przerobiono w stylu późnego baroku. Autorem tych prac był Francesco Placidi. Wymieniono wtedy 26 ołtarzy, sprzęt, wyposażenie, ławy, obrazy, a ściany ozdobiono polichromią pędzla Andrzeja Radwańskiego. Z tego okresu pochodzi również późnobarokowa kruchta. Na początku XIX wieku, w ramach porządkowania miasta, zlikwidowano przykościelny cmentarz. W ten sposób powstał plac Mariacki. W latach 1887-1891, pod kierunkiem Tadeusza Stryjeńskiego, wprowadzono do wnętrza wystrój neogotycki. Świątynia zyskała nową polichromię projektu i pędzla Jana Matejki, z którym współpracowali: Stanisław Wyspiański i Józef Mehoffer – autorzy witraży w prezbiterium i nad organami głównymi. Od początku lat 90. XX wieku prowadzone były kompleksowe prace restauracyjne, w wyniku których pokryty brudami prawie całego XX stulecia kościół odzyskał swój wspaniały blask. Ostatnim akcentem remontowym była wymiana pokrycia dachu w 2003. 18 kwietnia 2010 roku w Kościele Mariackim odbyła się uroczystość pogrzebowa tragicznie zmarłych Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego i jego żony Marii, których trumny następnie pochowano w jednej z krypt Katedry na Wawelu.

[madohora]

Fasada świątyni ujęta jest w dwie wieże:

Wieża wyższa, zwana Hejnalicą, ma 82 metry wysokości. Zbudowana jest na planie kwadratu, gdzie na wysokości dziewiątej kondygnacji przechodzi w ośmiobok, przepruty ostrołukowymi wnękami, mieszczącymi dwie kondygnacje okien. Wieże nakrywa gotycki hełm, będący dziełem mistrza Matiasa Heringkana z 1478. Hełm składa się z ośmiobocznej, zaostrzonej iglicy, otoczonej wieńcem ośmiu niższych wieżyczek. Na iglicy umieszczona została w 1666 złocona korona o średnicy 2,4 m. i wysokości 1,3 m. Z wieży, z wysokości 54 metrów, grany jest co godzinę Hejnał Mariacki. Jest on jednym z symboli Krakowa. U podnóża, od strony północnej, znajduje się prostokątna przybudówka, mieszcząca kamienne schody, prowadzące do wnętrza wieży. Za wejściem na wieżę zwraca uwagę duża, odlana w brązie tablica, przedstawiająca wjazd króla Jana III Sobieskiego. Została ona wykonana na podstawie projektu rzeźbiarza Piusa Welońskiego w 1883 dla uczczenia 200. rocznicy odsieczy wiedeńskiej. Na wieży znajduje się dzwon zegarowy z 1530 (ton uderzeniowy d', średnica 165 cm). W 2013r. ze względu na zły stan techniczny wieżę zamknięto dla zwiedzających. Ponowne jej udostępnienie przewidywane jest na kwiecień 2015, po zakończeniu prac związanych z montażem nowej instalacji elektrycznej, grzewczej oraz wodno-kanalizacyjnej oraz po zamontowaniu nowej - metalowej - klatki schodowej.
Wieża niższa, o wysokości 69 metrów, przeznaczona jest na dzwonnicę kościelną. Wzniesiona na planie kwadratu, posiada wyraźnie zaznaczony na całej wysokości gzymsami i oknami, podział kondygnacyjny. Na piętrze znajduje się renesansowa kaplica pod wezwaniem Nawrócenia św. Pawła (Kaufmanów). Na zewnątrz obok okna kaplicy, pod trójspadowym daszkiem jest zawieszony dzwonek "za konających", odlany przez Kacpra Koerbera z Wrocławia w 1736. Wieżę nakrywa późnorenesansowy hełm, wykonany w 1592, składający się z eliptycznej kopuły, osadzonej na ośmiobocznym bębnie i zwieńczoną ażurową latarnią. W narożnikach ustawione są cztery mniejsze kopułki na niskich, sześciobocznych podstawach. Zawieszony jest w nim dzwon zegarowy z 1530 (średnica 135 cm), obecnie nieużywany.

[madohora1]

[madohora]

Do wnętrza świątyni, od strony frontowej, prowadzi barokowa kruchta. Powstała w latach 1750-1753, według projektu Franciszka Placidiego. Kształt jej jest wzorowany na formie architektonicznej Grobu Chrystusa. Drewniane drzwi ozdobione zostały rzeźbionymi głowami polskich świętych, proroków i apostołów. Wykonał je w 1929 Karol Hukan.
Ponad kruchtą znajduje się wielkie, ostrołukowe okno z witrażami, projektowanymi przez Józefa Mehoffera i Stanisława Wyspiańskiego. Dekoracyjny podział okna wykonano w 1891, według koncepcji Jana Matejki.

[madohora]

Prezbiterium nakryte jest sklepieniem gwiaździstym, wykonanym przez majstra Czipsera w 1442. Na zwornikach żeber widnieją herby: Polski, Krakowa oraz biskupa Iwo Odrowąża – fundatora pierwszej świątyni Mariackiej. W przyściennych niszach ustawiono posągi proroków: Jeremiasza, Daniela, Dawida, Ezechiela, Jonasza i Izajasza. Wykonał je w 1891 krakowski rzeźbiarz Zygmunt Langman. Ściany zdobi polichromia wykonana w latach 1890-1892 przez Jana Matejkę. Przy jej realizacji współpracowało z mistrzem wielu jego uczniów, później znanych i wybitnych malarzy, m.in.: Antoni Gramatyka, Edward Lepszy, Stanisław Bańkiewicz, Józef Mehoffer, Stanisław Wyspiański. Rysunki techniczne wykonał Tomasz Lisiewicz, a roboty pozłotnicze są dziełem Michała Stojakowskiego. Witraże w tej części kościoła są autorstwa Józefa Mehoffera, Stanisława Wyspiańskiego i Tadeusza Dmochowskiego. Po obu stronach prezbiterium ustawiono nakryte baldachimami stalle. Wykonane zostały w 1586, a następnie w 1635 uzupełniono je zapleckami, które Fabian Möller ozdobił płaskorzeźbami ze scenami z życia Chrystusa i Marii. Na stallach prawych przedstawienia: Drzewa Jessego, Narodzin Marii, Ofiarowania Marii, Zaślubin ze św. Józefem, Zwiastowania, Nawiedzenia św. Elżbiety oraz Bożego Narodzenia. Na stallach północnych (lewych) znajdują się rzeźby: Obrzezanie, Hołd Trzech Króli, Ofiarowanie Jezusa w świątyni, Pożegnanie z Matką, Zmartwychwstały Chrystus ukazuje się Marii, Wniebowzięcie Matki Boskiej, Koronacja oraz Matka boska z dzieciątkiem w otoczeniu symboli z Litanii Loretańskiej. Na chórku organy 12-głosowe. Prezbiterium zakończone jest apsydą, którą oddziela od reszty kościoła, wykonana w brązie, balustrada z dwiema ażurowymi bramkami. Uchylne drzwiczki zdobią herby: Krakowa oraz archiprezbiterów kościoła – Klośnik i Prawdzic. Witraże w absydzie pochodzą z lat 1370-1400, a wykonał je mistrz Mikołaj, zwany vitreator de Cracowia. Obejmują one dwa cykle tematyczne: Księgę Genesis według Starego i Nowego Testamentu oraz sceny związane z życiem Jezusa i Marii.

[madohora]

Ołtarz Wita Stwosza w Krakowie – ołtarz Zaśnięcia NMP, właściwie retabulum ołtarza głównego Kościoła Mariackiego w Krakowie zwane również potocznie „Ołtarzem Mariackim w Krakowie”, „Krakowskim Ołtarzem Wita Stwosza” itp. to nastawa ołtarzowa wykonana w latach 1477–1489 przez przybyłego z Norymbergi rzeźbiarza Wita Stwosza (ok. 1448–1533) i jego krakowski warsztat.

[madohora]

Główną sceną ołtarza, znajdującą się w środkowej szafie, jest Zaśnięcie Marii Panny. Śpiąca Maryja Panna, otoczona jest przez apostołów. Postać Matki Boskiej i podtrzymującego ją świętego Jakuba jest wycięta z jednego pnia drewna lipowego, podobnie jak postacie Chrystusa, jego matki i dwóch aniołów w scenie Wniebowzięcia. Ekspresja sceny jest wzmożona zagęszczeniem postaci; w rzeczywistości nigdy nie mogłyby one stać tak blisko siebie. Złocone szaty odbijają światło. Ustawienie postaci „pod wiatr” powoduje sfałdowanie szat

[madohora]

Początki historii powstania retabulum krakowskiego wiąże się z rokiem 1442, kiedy zawaliło się sklepienie prezbiterium Kościoła Mariackiego. Nie wiadomo, czy i jaka nastawa zdobiła ołtarz główny kościoła przed katastrofą, ani też czy przez 35 lat, zanim polecono Stwoszowi wykonanie obecnie istniejącej nastawy, ołtarz zdobiła jakaś dekoracja. W każdym razie o planach ufundowania po katastrofie nowej nastawy świadczą zapisy na ten cel w testamentach mieszczan krakowskich. Nie jest jasne, kto i dlaczego zdecydował o powierzeniu prac nad nową nastawą Witowi Stwoszowi. Nie są znane żadne wcześniejsze jego prace o bezsprzecznie poświadczonym autorstwie, a tych, które są mu z pewnym prawdopodobieństwem przypisywane na postawie analizy stylu jest niewiele i są to rzeczy stosunkowo drobne, w żaden sposób nie dorównujące rangą dziełu, które mu powierzono w Krakowie. Z drugiej strony, mający około trzydziestu lat Stwosz był, jak na ówczesne pojęcia, człowiekiem w wieku dojrzałym, który musiał mieć już odpowiednie wykształcenie i doświadczenie pozwalające na samodzielne prowadzenie poważnych prac, i znajdował się w przełomowym momencie, decydującym o dalszej karierze. Można przypuszczać, że trudno było przyciągnąć do Krakowa na wiele lat, jakich wymagało planowane dzieło, renomowanego mistrza, który prowadził już ustabilizowany warsztat w którymś ze znanych ówczesnych ośrodków artystycznych. Natomiast pochodzący ze Szwabii, a wykształcony w górnej Nadrenii Stwosz nie zdążył zapewne zagnieździć się na dobre i zrobić kariery w cechu w Norymberdze i nie mógł tam liczyć na równie poważne i odpowiadające jego ambicjom zlecenia.

[madohora]

Suma ta stanowiła równowartość rocznego budżetu miasta i odpowiadała wartości kilku kamienic. W 1824 Ambroży Grabowski w trakcie swoich badań ustalił imię autora ołtarza Mariackiego, które z wiekami zostało zapomniane. We wrześniu 1939 r. prof. Karol Estreicher chcąc uchronić ołtarz przed zniszczeniem, zdemontował figury i barkami spławił je Wisłą do Sandomierza. Przechowywano je w katedrze i seminarium duchownym. Dzięki donosowi informatora, Niemcy odnaleźli je i po rozpiłowaniu konstrukcji nośnej ołtarza (skrzyni i skrzydeł) wywieźli go do Berlina w październiku tego samego roku. Rzeźby zostały złożone w podziemiach zamku w Norymberdze, a konstrukcja nośna na zamku Wiesenthau. Przechowywany w wilgotnych piwnicach, został zaatakowany przez owady. Odnalazł go prof. Estreicher z pomocą Amerykanów, dzięki czemu ołtarz do Krakowa powrócił pociągiem w maju 1946. Konserwowany na Wawelu w latach 1946–1950, oddany do kościoła Mariackiego w 1957.

[madohora]

Korpus nawowy tworzy nawa główna z parą naw bocznych do których przylegają kaplice. Korpus składa się z czterech przęseł, wewnątrz nakryty jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym z wyjątkiem wzniesionych później kaplic, których sklepienia mają zróżnicowany układ żeber

[madohora]

Po stronie północnej (lewej) znajduje się barokowy ołtarz pw. św. Stanisława (zamykający lewą nawę boczną) z drugiej połowy XVII wieku z rzeźbioną sceną Wskrzeszenia Piotrowina. Wmontowana jest tu gotycka mensa z ok. 1400 z płaskorzeźbną dekoracją. Drugi barokowy ołtarz, wykonany został w 1725 przez architekta krakowskiego Kacpra Bażankę. W nim znajduje się obraz Zwiastowanie, namalowany w 1740 przez Giovanni Battistę Pittoniego. Na bramce balustrady widnieje dekoracyjny herb Polski. Naprzeciwko ołtarza znajduje się nagrobek rodziny Celarich, wykonany w 1616 roku. We wnękach ustawiono popiersia fundatorów: Pawła Celariego i jego żony Małgorzaty z Chodorowskiej oraz Andrzeja Celariego z żoną Małgorzatą z Mączyńskich. Na szczycie rzeźby alegoryczne symbolizują Wiarę i Nadzieję

[madohora]

Krucyfiks Wita Stwosza, zw. Slackerowskim – znajduje się w barokowym ołtarzu w nawie południowej Kościoła Mariackiego w Krakowie. Krucyfiks najprawdopodobniej powstał przed 1496 r., przynależy do tzw. okresu krakowskiego Wita Stwosza, kiedy tworzył i działał w Krakowie.

[madohora]

Krucyfiks Wita Stwosza, zw. Slackerowskim – znajduje się w barokowym ołtarzu w nawie południowej Kościoła Mariackiego w Krakowie. Krucyfiks najprawdopodobniej powstał przed 1496 r., przynależy do tzw. okresu krakowskiego Wita Stwosza, kiedy tworzył i działał w Krakowie.

[madohora]

Wielu historyków sztuki zastanawiało się, gdzie pierwotnie mógł znajdować się ów krucyfiks, gdyż jego obecne miejsce w ołtarzu raczej jest wtórne, aczkolwiek, z testamentu Henryka Slackera z roku 1504 wynika, iż krucyfiks miał być umieszczony w ołtarzu Św. Krzyża w kościele Mariackim. Uważa sie, że krucyfiks mógł znajdować się na zewnątrz kościoła (podobnie jak krucyfiks w Baden-Baden Mikołaja z Lejdy, użycie wapienia a nie drewna może również mieć związki z umieszczeniem rzeźby na zewnątrz). Istnieje również inna opinia, iż znajdował się prawie w tym samym miejscu, tyle ze na tle okna pod określonym kątem – Chrystus nachylał się w stronę modlących. Od strony zewnętrznej widać ślady pierwotnego okna. Mówi się także o figurach Marii i św. Jana, które z naszym krucyfiksem mogły tworzyć całość kompozycji, zaś późniejsza panorama Jerozolimy, która jest tłem dla rzeźby, może sugerować istnienie podobnej kompozycji, w malarstwie niderlandzkim i dolnoreńskim XV i XVI wieku motyw ten był powszechnie znany. Występująca często w literaturze nazwa Krucyfiks Slackerowski wywodzi się od mincerza królewskiego Henryka Slackera, który był fundatorem dzieła.

[madohora]

Obok ołtarza znajduje się renesansowe cyborium, zaprojektowane w 1552 przez włoskiego rzeźbiarza i architekta Jana Marię Padovano, ufundowane przez krakowskich złotników Andrzeja Mastelli i Jerzego Pipana. Bogato rozbudowana architektonicznie, budowla wykonana jest z kamienia piaskowego z dodatkiem wielobarwnych marmurów. Od naw oddziela cyborium tralkowa balustrada i ażurowe bramki, odlane w brązie w 1595 przez Michała Otto, który ozdobił je herbami Polski i Litwy. Jest tu również chórek z zabytkowymi organami.

[madohora]

Kaplica św. Antoniego
Dawniej pod wezwaniem św. Stanisława i Sądu Bożego, zwana także Kaplicą Złoczyńców. Tutaj przygotowywano całą noc przestępców skazanych na śmierć, których rankiem wyprowadzano w asyście duchownych na miejsce kaźni. Barokowy ołtarz pochodzi z lat 1741-42; w kaplicy pochowano ks. Szymona Białogórskiego.

[madohora]

Kaplica św. Jana Chrzciciela
Wzniesiona została w 1446. Od XVI wieku pozostawała pod opieką możnego rodu Bonerów. Znajdują się tam płyty nagrobne Seweryna Bonera i jego żony Zofii z Betmanów wykonane w warsztacie Piotra Vischera (prawdopodobnie według projektu Stanisława Samostrzelnika i Piotra Flötnera). Reszta wyposażenia, m.in. nagrobek Krzysztofa Kochanowskiego - starosty małogoskiego, pochodzi z późnego baroku. Ściany zdobi polichromia pędzla Józefa Mehoffera z 1932.

[madohora]

Kaplica św. Michała Archanioła
Ulokowana jest na piętrze nad kruchtą. Powstała w 1443 staraniem Jana Baomgarta; opiekowali się nią kuśnierze. Ołtarz z wizerunkiem Matki Boskiej Różańcowej pochodzi z poł. XVII wieku. Na ścianach polichromia autorstwa Jana Bukowskiego z początku XX wieku.

[madohora]

Kaplica Przemienienia Pańskiego
Ufundowana w 1439 roku przez mieszczanina Jerzego Szwarcza. W kaplicy uwagę zwraca barokowy ołtarz z roku 1747, projektu Franciszka Placidiego. W nim została zastosowana złudzeniowa perspektywa panoramicznie wykonanych skał, do których prowadzą schodki po obu stronach ołtarza. Po prawej stronie epitafium gen. Henryka Ignacego Kamieńskiego poległego w bitwie pod Ostrołęką. Polichromia jest dziełem Jana Bukowskiego. W kaplicy ma miejsce stała adoracja Najświętszego Sakramentu.

[madohora]

Kaplica św. Łazarza;
Wcześniej pod wezwaniem Matki Boskiej Śnieżnej. Ufundowana ok. 1435 przez Jadwigę z Kuńczów Sebastianową. Barokowy ołtarz z obrazem Wskrzeszenie Łazarza oraz krucyfiks z XVIII wieku.

[madohora]

Kaplica Aniołów Stróżów (Pernusowska, Męki Pańskiej)
Ulokowana na piętrze nad kruchtą. Znajduje się w niej wykonany prawdopodobnie przez Stanisława Stwosza tryptyk z legendą św. Stanisława.

[madohora]

Zakrystia, wzniesiona w XV wieku, nakrywa sklepienie kolebkowe z lunetami, ozdobione XVIII-wieczną polichromią barokową, pędzla Piotra Franciszka Molitora. Przedstawia ona zwycięstwo wiary chrześcijańskiej. Dekoracja malarska ścian pochodzi z XIX wieku. Wypełniają ją symbole siedmiu sakramentów oraz postacie ojców kościoła, świętych i błogosławionych. Portal barokowy pochodzi z XVII wieku. Wyposażenie głównie barokowe

[madohora]

Skarbiec kościelny, renesansowy, zbudowany w XVI wieku. Znajdują się tu szafy, komody i ołtarz z ostatniej ćwierci XVII wieku. W skarbcu przechowywane są bogato zdobione naczynia liturgiczne, monstrancje, relikwiarze, kielichy, pateny, puszki, stanowiące arcydzieła złotnictwa europejskiego od XIV do XVIII wieku. Z tego też okresu pochodzi zbiór krzyży ołtarzowych, lichtarzy, kandelabrów oraz innych precjozów kościelnych. Bezcenną wartość posiada kolekcja szat liturgicznych, które odznaczają się bogactwem zdobnictwa, techniką dekoracji, różnorodnością materiału oraz form. Prezentują one rozwój szat liturgicznych od gotyckich do klasycystycznych. Niektóre okazy ze skarbca można podziwiać w Muzeum Archidiecezjalnym w Krakowie.

[madohora]

Na kondygnacjach niższej wieży znajdują się cztery dzwony liturgiczne, które stanowią jeden z największych i najstarszych zespołów dzwonów średniowiecznych w Polsce:
Misjonał
Tenebrat
Półzygmunt

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Plac Mariacki – plac w Krakowie na Starym Mieście sąsiadujący z Rynkiem Głównym. Powstał po roku 1802 po likwidacji cmentarza parafialnego wokół Kościoła Mariackiego.

[madohora]

Przy placu Mariackim stoi kilka kamienic:
nr 2 - kamienica księży penitencjarzy mariackich, został wybudowany w końcu XIV wieku. W 1637 r. penitencjarze nabyli tę kamienicę od Ryniewiczów. Ostateczny wygląd budowli nadano w 2 połowie XIX wieku.

[madohora]

nr 4 (w narożu ulicy Szpitalnej) - Prałatówka ozdobiona sgraffitem wzniesiona została w miejscu dwóch starszych domów w latach 1618-1619 przez Macieja Litwinkowicza. Wieńczącą budynek attykę, uważaną za przykład typowej krakowskiej attyki, zbudował architekt Jan Zatorczyk w roku 1625. Na budynku widnieje łacińska sentencja Pateat amicis et miseris (Niech będzie otwarty dla przyjaciół i biednych), a nad bramą herb Sulima archiprezbitera Krzysztofa Trzcińskiego. Wewnątrz domu znajdują się komnaty, drewniane stropy, w sieni zaś zabytkowe stiuki.

[madohora]

nr 7 został wybudowany w 1912 na podstawie projektu Adolfa Szyszko-Bohusza.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Pałac Krzysztofory

[madohora]

Pałac Krzysztofory należy do najpiękniejszych i najokazalszych pałaców miejskich w Krakowie. Nazwa budynku pochodzi od imienia św. Krzysztofa, patrona średniowiecznej kamienicy, która niegdyś w tym miejscu się znajdowała. W XIV w. kamienica należała do rodu Spycymirów, w XV w. przeszła w ręce wpływowej rodzinny kupieckiej Morsztynów. Zabudowania pałacowe powstały w XVII w. w wyniku połączenia gotyckich kamienic, usytuowanych u zbiegu Rynku Głównego oraz dzisiejszej ul. Szczepańskiej. Prace budowlane zainicjował w 2 ćwierćwieczu XVII w. marszałek nadworny koronny Adam Kazanowski. Zasadnicza przebudowa obiektu została dokonana przez architekta Jakuba Solariego w latach 1682-1684 na zlecenie ówczesnego właściciela budynku Wawrzyńca Jana Wodzickiego. Z czasów XVII-wiecznej przebudowy pochodzi piękna arkadowa loggia, którą tworzy pięć łuków wspartych na podwójnych toskańskich kolumnach, w układzie palladiańskim. Pomieszczenia pałacowe na I piętrze tworzą amfiladowy układ różnej wielkości komnat, wśród nich sala Fontany, to jedno z najbardziej reprezentacyjnych miejsc w Pałacu. Jej nazwa to swoisty hołd oddany znanemu włoskiemu rzeźbiarzowi i sztukatorowi - Baltazarowi Fontanie. W miejscu tym, wypełnionym portretami dawnym obywateli Krakowa, podziwiać można dzieło artysty - nawiązujący do mitologii stiuk sufitowy "Strącenie Faetona". W 1773 r. pałac nabył biskup krakowski Kajetan Sołtyk. W końcu XVIII w. budynek stał się własnością starosty brzegowskiego Jacka Kluszewskiego, współtwórcy teatru krakowskiego. Na przestrzeni wieków w pałacu gościło wiele znakomitych osobistości, w tym władcy polscy: królowie Jan Kazimierz Waza, Michał Korybut Wiśniowiecki oraz Stanisław August Poniatowski. Tutaj w 1809 r. przebywał książę Józef Poniatowski. W okresie powstania krakowskiego, w lutym 1846 r. w budynku pałacu Krzysztofory miał siedzibę Rząd Narodowy na czele z Janem Tyssowskim. Podczas wydarzeń Wiosny Ludów w 1848 r. tutaj spotykali się przedstawiciele Komitetu Obywatelskiego, a następnie Komitetu Narodowego w Krakowie. W 1914 r. w gmachu mieściło się biuro werbunkowe Legionów Polskich, a także biura Naczelnego Komitetu Narodowego (NKN).
W 1965 r. pałac Krzysztofory został przekazany Muzeum Historycznemu Miasta Krakowa.

[madohora]

[madohora]

Kamienica "Pod Jeleniem" (inna nazwa to "Ludwikowska" - pochodzi od nazwiska jej właścicieli - Ludwigów). Od połowy XVI stulecia mieścił się w niej zajazd "Pod Jeleniem", w którym gościł m.in. Johann W. Goethe i car Mikołaj I.
Budynek zwieńczono klasycystyczną attyką o mitologicznej tematyce.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pałac Spiski - pierwotna wersja pałacu powstała na początku XVII stulecia, jako wynik przebudowy wykonanej z inicjatywy Stanisława Lubomirskiego. Połączono wtedy dwa domy, tworząc okazałą fasadę z dwoma wejściami, poprzedzonymi kolumnami, które podtrzymywały balkony. Pierwotny wygląd pałacu nie zachował się do naszych czasów - w czasie odbudowy po pożarze z 1809 r., przerobiono fasadę, usuwając balkony i portalowe kolumny. Na pierwszym piętrze znajduje się piękna sala z malowidłami opowiadającymi dzieje Jana Twardowskiego, stworzonymi przez Włodzimierza Tetmajera.

[madohora]

[madohora]

Wieża ratuszowa – gotycka wieża z XIV wieku znajdująca się na Rynku Głównym w Krakowie, o wysokości 70 m. Ocalała ze zburzonego w 1820 roku ratusza – wówczas głównego gmachu administracyjnego Krakowa. Wśród budynków na Rynku, ratusz wyróżniał się swoją sylwetką: wysoka wieża, zwieńczona kiedyś gotyckim hełmem z zegarem, z przylegającym korpusem zamkniętym trójkątnym szczytem i spichlerz. Dawniej znajdowały się w nim Izba Pańska, Izba Ławnicza i w podziemiach więzienie z izbą tortur. W 1524 roku na wieży zamontowano sprowadzony z Norymbergi zegar. W 1680 roku, w wyniku uderzenia pioruna w wieży wybuchł pożar, w wyniku którego gotycki hełm spadł, dzwon stopił się, a sama wieża wypaliła się do połowy[2]. Odbudowę wieży w latach 1683-1686 prowadził królewski architekt Piotr Beber. Zaprojektował on nowy, imponujący hełm o charakterze barokowym, ale już bez zegara. Barokowe zwieńczenie wieży przetrwało tylko do 1783 roku. Wówczas rozebrano walący się już hełm i zastąpiono go, ufundowanym przez biskupa Kajetana Sołtyka i króla Stanisława Augusta, skromniejszym zwieńczeniem. Dnia 1 marca 1817 r. na posiedzeniu Zgromadzenia Reprezentantów Wolnego Miasta Krakowa podjęto decyzję o zburzeniu części gmachu ratusza, w której znajdował się spichlerz. W końcowej części uchwały czytamy: Wieża jednak ratuszowa, miejsce dla głównej warty czyli hauptwach i korpus starego ratusza od strony wieży ma pozostać w całości. W roku 1820 przystąpiono do rozbiórki spichlerza, w wyniku której zarysowały się mury właściwego ratusza, co w konsekwencji doprowadziło do zburzenia całego gmachu. Pozostała tylko wieża. Wkrótce i nad nią zawisło poważne niebezpieczeństwo. W roku 1821 na łamach "Pszczółki Krakowskiej" ukazał się artykuł Soczyńskiego, senatora Wolnego Miasta Krakowa, pt. Myśl o upięknieniu Krakowa, w którym postulował on wyburzenie wieży. W artykule czytamy m.in.: ...ten gotyk zegarowy, któren sam przez się jako mało wart pozostać nie może, a chęć użycia go czy to końcem wzniesienia budowli nowej, czy też połączenia z Hallą nabawiłby i niezmiernych kosztów i nieprzyzwoitości, śmiesznością lub niesmakiem mniej wykraczających. Pomysłu tego nie zrealizowano, dzięki czemu wieża pozostała w dalszym ciągu jedyną pamiątką po dawnym ratuszu. Józef Muczkowski po latach napisał o niej następujące słowa: Wiek cały stała opuszczona, jak wieczny wyrzut dla wandalów, którzy ją tak haniebnie osierocili...Obecnie wejścia do wieży strzeże para lwów, które powstały na początku XIX wieku. U wejścia zachował się gotycki portal z herbem Krakowa i godłem Polski. Na parterze znajduje się zestaw 14 gmerków z 1444 roku, będący europejskim unikatem. W wieży, będącej filią Muzeum Historycznego miasta Krakowa, eksponowane są pamiątki dotyczące historii miasta. W podziemiach znajduje się natomiast "Scena pod Ratuszem" krakowskiego Teatru Ludowego. Podczas ostatniej renowacji wieży w latach 1961-1965 przeprowadzonej przez Wiktora Zina i Władysława Grabskiego, zrekonstruowano wykusze na wysokości pierwszego piętra i sklepienia pierwszego piętra, a także poddano konserwacji hełm i okładzinę[5]. Umieszczono wtedy także przed schodami parę kamiennych lwów z pocz. XIX wieku, pochodzących z klasycystycznego pałacu Morstinów w Pławowicach.

[madohora]

[madohora]

Podczas ostatniej renowacji wieży w latach 1961-1965 przeprowadzonej przez Wiktora Zina i Władysława Grabskiego, zrekonstruowano wykusze na wysokości pierwszego piętra i sklepienia pierwszego piętra, a także poddano konserwacji hełm i okładzinę[5]. Umieszczono wtedy także przed schodami parę kamiennych lwów z pocz. XIX wieku, pochodzących z klasycystycznego pałacu Morstinów w Pławowicach.

[madohora]

[madohora]

Oglądałam i dotykałam makiet jako że są one przeznaczone również dla niewidzących. Wymacałam opis brajlem na górze wieży. Skąd takie zainteresowanie? Jest pomysł aby taką makietę zrobić na Nikiszu. Pomysł jak najbardziej na tak - tylko koszty

[madohora]

[madohora]

Sukiennice – handlowy budynek, w którym znajdowały się kramy (lub kramy i składy) najczęściej z suknem (stąd nazwa). Zazwyczaj umieszczano je na środku rynku w europejskich miastach, które leżały na szlakach handlowych. Często budowano je tuż obok lub w ramach budynku ratusza. Wznoszono je od średniowiecza do XVII wieku, do XVIII na Białorusi. Również później budowano obiekty wzorowane na sukiennicach, między innymi w Przystajni (około 1914 roku) i Radymnie (około 1918 roku).

[madohora]

Sukiennice są jednym z najbardziej charakterystycznych i najlepiej rozpoznawalnych miejsc na zabytkowej mapie Krakowa. Obecnie ten pierwszy supermarket naszego miasta tylko w niewielkim stopniu przypomina sukiennice sprzed dwustu czy trzystu lat, a całkowicie różni się od pierwotnych kramów pochodzących z czasów lokacji miasta. Ich historia rozpoczyna się bowiem za czasów panowania księcia Bolesława Wstydliwego, który zobowiązał się wybudować kramy sukienne wymienione w przywileju lokacyjnym Krakowa. Pierwsze trzynastowieczne Sukiennice były po prostu podwójnym rzędem kramów wzniesionych z kamienia, tworzących uliczkę, zamkniętą kratami od północy i południa. W połowie XIV wieku nowy, murowany budynek Sukiennic ufundował Kazimierz Wielki. Fragmenty tej gotyckiej budowli możemy dostrzec w istniejącym dziś na Rynku gmachu. Są nimi parzyste, ostrołukowe arkady stanowiące wejście do Sukiennic od strony ulicy św. Jana oraz Brackiej, dziś jak i ponad 600 lat temu. Ówczesny budynek był podwójnym rzędem kramów połączonych w jedną całość z wysoką zadaszoną halą. Gotyckie Sukiennice uległy zniszczeniu podczas pożaru w 1555 roku. W latach 1556-1559 odnowiono je zgodnie z panującym stylem w architekturze - efektem współpracy kilku znanych twórców był piękny renesansowy budynek. Najważniejszymi pracami w trakcie odbudowy kierował mistrz Pankracy. Jest on autorem kolebkowego sklepienia hali. Budowlę zwieńczono wtedy attyką o arkadowych podziałach, ozdobioną maszkaronami, które zostały zaprojektowane przez Santi Gucciego. Architekt z Padwy: Giovanni il Mosca nazywany w Rzeczpospolitej Padovano jest autorem arkadowej loggi, jak również fasad krótszych boków Sukiennic, nawiązujących do dziedzińca zamku na Wawelu. Tak więc pożar z połowy XVI stulecia "przyczynił się" do powstania wybitnego dzieła epoki renesansu. Rozszerzeniu uległa wtedy również funkcja Sukiennic - na pierwszym piętrze, gdzie obecnie mieści się galeria Muzeum Narodowego, umieszczono smatruz - miejsce sprzedaży różnego rodzaju drobiazgów. Kolejne istotne wydarzenie przyniósł rok 1601, kiedy z inicjatywy rajcy miejskiego Joachima Ciepielowskiego wybito przejście w połowie długości hali targowej znacznie usprawniając komunikację między zachodnią i wschodnią częścią Rynku.
W drugiej połowie XIX stulecia stało się jasne, że obrosłe mnóstwem przybudówek Sukiennice, wymagają pilnego remontu. Konkurs na modernizację wygrał Tomasz Pyrliński, który przy poparciu i pomocy Jana Matejki dokonał największych zmian od czasów renesansowej odbudowy. W czasie trwania prac:
- zburzono wszystkie kramy i budy przylegające do Sukiennic
- wybudowano ryzality na osi wschód-zachód
- na całej długości budowli stworzono arkadowe, ostrołukowe podcienia
- kapitele kolumn podtrzymujących arkady oraz elewacje ryzalitów ozdobiono rzeĽbionymi głowami
- Od strony kościoła Mariackiego szesnastowieczna attyka została połączona na równej wysokości z attyką ryzalitu, z kolei od strony Ratusza ryzalit jest niższy przez co zachowany został renesansowy wygląd Sukiennic z attyką biegnącą przez całą ich długość.
- na krawędziach ryzalitów umieszczone zostały nowe maszkarony, wzorowane na postaciach ówczesnych prezydentów Krakowa.

www.krakow4u.pl/krakow_sukiennice.html

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kamienica Pod Obrazem – jedna z zabytkowych kamienic przy rynku w Krakowie. Nosi ona numer 19. Poprzednia jej nazwa to Kamienica Pod Modrym Lwem. Na przełomie XVI i XVII wieku kamienica należała do mediolańskiego rodu Cellarich. Jej przebudowa miała miejsce w 1633 roku. Podczas pożaru Krakowa w 1850 roku kamienica nie ucierpiała i w XIX wieku została zakupiona przez Jana Wentzla, który otworzył w niej znaną restaurację. Po II wojnie światowej lokal został upaństwowiony i działał pod nazwą "Restauracja pod obrazem". Zamknięty w latach 70., obecnie wznowił działalność. Nazwa Pod Obrazem została nadana od zdobiącego fasadę obrazu Matki Boskiej, który został namalowany podczas restauracji kamienicy w 1718 roku. Dawne krakowskie powiedzenie:
...w mieście najlepiej trąbi się w dwóch miejscach, na Wieży Mariackiej nad obrazem i u Wentzla pod obrazem.
W kamienicy mieści się czterogwiazdkowy Hotel Wentzl, posiadający 18 pokoi o wysokim standardzie, z których rozpościera się widok na Rynek Główny. Hotel nazwę swą nosi od założyciela restauracji, Jana Wentzla.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Wojciecha – kościół znajdujący się na Rynku Głównym w Krakowie. Pierwotnie romański, w XVII i XVIII wieku przebudowany w stylu barokowym. Wedle tradycji w tym miejscu miał głosić kazania św. Wojciech, a na pamiątkę tego wydarzenia miał powstać drewniany kościółek. Podczas badań archeologicznych odsłonięto pod obecną budowlą relikty wcześniejszej, murowanej, z przełomu X i XI wieku. Obecna romańska świątynia powstała w 2. połowie XI lub na początku XII wieku. W 1404 roku, dzięki bp. Piotrowi Wyszowi Radolińskiemu, kościół został prebendą uniwersytecką. W 1453 wygłaszał tu swoje kazania Jan Kapistran. Na początku XVII w. budowla uległa barokizacji: podwyższono ściany kościoła, całość budowli nakryto kopułą, wytynkowano romańskie mury oraz wybudowano od strony zachodniej nowe wejście. Przebudową kierowali prof. Walenty Fontana oraz ks. Sebastian Mirosz. W 1711 roku dobudowano zakrystię, w 1778 – kaplicę bł. Wincentego Kadłubka.
Budowla jest jednonawowa, nakryta eliptyczną kopułą, z prosto zamkniętym prezbiterium. Do nawy przylegają dwie nisze (pastoforia). Od północy do kościoła przylega zakrystia w formie zbliżonej do półkolistej absydy, od południa – prostokątna kaplica Kadłubka. Do wnętrza świątyni prowadzi późnobarokowy portal (2. połowa XVIII). Wyposażenie wnętrza jest barokowe, z ok. połowy XVIII wieku. W ołtarzu głównym znajduje się XVII-wieczną kopię obrazu Matki Boskiej Większej. Kopuła jest współcześnie polichromowana przez Eugeniusza Czuhorskiego. W tęczy wisi XV-wieczny krucyfiks. Kaplica ma sklepienie kolebkowe z lunetami, znajduje się w niej obraz Kadłubka przypisywany Szymonowi Czechowiczowi. W podziemiach kościoła znajduje się ekspozycja związana z historią Rynku.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

EPITAFIUM (niestety nieczytelne)

[madohora]

W tym kościele jest zawsze tak ciemno, że dopiero po "obróbce" widać że element zdobień jest kolorowy

[madohora]

Ulica Grodzka w Krakowie biegnie w kierunku północ-południe, począwszy od południowo-wschodniego narożnika Rynku Głownego, aż pod mury Wawelu i skrzyżowanie ulic św. Gertrudy, Stradomskiej i Bernardyńskiej. Na przestrzeni wieków jej kształt ulegał różnym przeobrażeniom, szczególnie w południowej części. Odcinkiem, który uległ najmniejszym zmianom jest natomiast fragment między Rynkiem Głównym, a obecnym placem Dominikańskim (dawniej nazywanym ulicą Szeroką). Ten fragment już na początku XIV wieku nazywano Burchgasse lub platea Castri (Castrensis). Największą zmianą jaka spotkała tę część ulicy, było jej poszerzenie o ok. 3 metry , co dokonało się kosztem odbudowania po wielkim pożarze 1850 roku domów i fasad po wschodniej pierzei cofniętych wgłąb działek.
Odcinek na południe od placu Dominikańskiego i placu Wszystkich Świętych przebiegał początkowo przez teren samodzielnej osady - Okołu, ta część obecnej Grodzkiej nosiła nazwę św. Andrzeja. Po zburzeniu północnego odcinka fortyfikacji Okołu w pierwszej połowie XIV wieku, powstała ulica długością mniej więcej zbliżona do obecnej. Dopiero na przełomie XV i XVI wieku całą ulicę objęto obecną nazwą. Jej dzisiejsza długość, wynosząca prawie 700 metrów ukształtowała sie ostatecznie po wyburzeniu murów miejskich i bramy grodzkiej na początku XIX stulecia.

[madohora]

[madohora]

Ulica Grodzka, dom nr 37 - kamienica Pipanowska. Została wybudowana w XIV wieku. Jej nazwa wiąże się z Jerzym Pipan, który został właścicielem domu w pierwszej połowie XVII wieku. Był on ławnikiem sądu wyższego prawa magdeburskiego. Podziały architektoniczne fasady pochodzą z przebudowy budynku w pierwszej połowie XVIII wieku, ufundowanej przez kupca winnego Jana Antoniego Mariani. W drugiej połowie XIX wieku na parterze kamienicy powstała winiarnia, należąca do kupca Jana Kosza.

[madohora]

[madohora]

Może to zabrzmi śmiesznie, ale nie udało mi się wejść na Wawel (specjalnie mi nie zależało, moim celem był Kościół Mariacki ale o tym później oraz przede wszystkim krakowskie szopki) z bardzo prozaicznego powodu. Było tak ślisko a ja jeszcze miałam takie "miejskie" buty, że nie byłam w stanie wspiąć się pod górkę. Śliskie płyty chodnikowe pokryte marznącym śniegiem, może to ładnie wygląda ale nie nadaje się do chodzenia. Dotyczyło to również placu pod Sukiennicami i wyjścia ze Starego Miasta na dworzec. Stawało się na płycie i zaraz zjeżdżało w dół

[madohora]

W 1978 Wawel wraz ze Starym Miastem, Kazimierzem i Stradomiem został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, w 1994 razem ze Starym Miastem, Stradomiem, Kazimierzem, Podgórzem, Nowym Światem i Piaskiem został uznany za pomnik historii.
Częścią tego kompleksu są także fortyfikacje Wawelu. Odnalezione zostały relikty innych budowli, pochodzących z różnych epok.

[madohora]

Inni uważają, że owo „wąwel” oznaczało „wyniosłość wśród mokradeł”, którymi otoczone było wzgórze, od „wą” (odpowiednik dzisiejszego „w”wink i „wel” (wilgoć, woda) co oznaczało miejsce położone „w wodzie, otoczone wodą”, według Stanisława Rosponda wąwel = grąd, tj. „miejsce wyniosłe i suche wśród łąk błotnistych, ostrów oblany wodą” od psł. *vъlь = stpl. wel, wla (stąd: Wleń). Zestawia się tutaj „Wąwel” z nazwami miejscowymi typu Wąwelnica, Wąwolnica, Wąwelno jednak nie tłumaczy procesu fonetycznego, który miałby doprowadzić do przejścia ą → a (Jan Długosz Wąwolnicę dwukrotnie podaje jako Wanwelnycza, wcześniej w 1325-1327 r. zapisano Wanvelnitia[12], w 1377 r. Wanwelnicza, jeszcze w 1531 r. Vanwelnicza, czyli z protezą samogłoski nosowej w postaci „an”, a brak takich zapisów w stosunku do Wawelu). Dawniej doszukiwano się też genezy nazwy w zgodnościach bałto-słowiańskich, litewskiemu rdzeniu au, av, va, avr, var, vavr, babr, miał odpowiadać ruski varъ, polski wał, stąd według Mikołaja Akielewicza nazwa wsi Wawr, Wawer → Wanwoł, Wąwel, Wawel, tj. miejsce obwarowane. Istnieje także teoria, jakoby nazwa Wawel pochodziła od nazwy Babel (s-c-s Вавилонъ, stąd również współczesne rosyjskie Вавилон, tr. Wawilon, czyli Babilon, częsta w średniowieczu oboczność w:b, m.in. grecka Beta (obecnie Wita), zobacz: Korbea, Kordoba

[madohora]

W 1000 roku zostało utworzone biskupstwo krakowskie, czego konsekwencją była budowa katedry – siedziby biskupa. Jednak ze względu na toczące się walki z cesarstwem, budowę prawdopodobnie rozpoczęto dopiero po zawarciu pokoju w Budziszynie, czyli około lat 20 XI wieku. Ze względu na bardzo nikłe pozostałości po pierwszej katedrze, nazywanej czasem „Chrobrowską” i pomimo trwających od dawna badań archeologicznych, nie udało się zrekonstruować jej wyglądu. Do lat 80 relikty kościoła św. Gereona utożsamiane były właśnie z pierwszą katedrą, ale teza ta, wysunięta przez Adolfa Szyszko-Bohusza, została odrzucona przez nowsze badania. Także co do momentu zniszczenia katedry nie ma zgodności – przypuszcza się, że mogło się to stać podczas najazdu księcia Brzetysława I w latach 40 XI wieku lub podczas pożaru w latach 80.

[madohora]

Na przełomie 1038 i 1039 Kazimierz Odnowiciel powrócił do Polski i przyjmuje się, że tym samym Kraków został siedzibą władzy królewskiej i stolicą państwa. Budowę drugiej katedry, tzw. „Hermanowskiej” rozpoczęto pod koniec XI wieku, prawdopodobnie właśnie z fundacji Władysława Hermana. Jej konsekracja nastąpiła w 1142 roku. O budowli tej wiadomo zdecydowanie więcej, choćby ze względu na jej zachowany wizerunek na odcisku pieczęci kapituły krakowskiej z XIII wieku. Także pozostałości są zdecydowanie lepiej zachowane – dolna część Wieży Wikaryjskiej (Srebrnych Dzwonów) oraz w całości trójnawowa krypta św. Leonarda, wsparta na 8 kolumnach. W 1118 roku pochowano tam biskupa Maurusa, z którego grobu wyjęto m.in. patenę i kielich. Z tego okresu pochodzą także:
- Sala o 24 słupach, być może palatium książęce
- kościół przy Smoczej Jamie (interpretowany ostatnio jako romańska wieża)
- Kościół św. Gereona, prawdopodobnie kaplica pałacowa
- Kościół św. Michała (romański)
- rotunda z emporą przy baszcie Sandomierskiej, być może z 2 połowy XI wieku
- czworokątna wieża obronna przy „Kurzej Stopie”

[madohora]

Oprócz tego, królowa Zofia Holszańska (ostatnia żona Władysława Jagiełły) ufundowała kaplicę przy zachodnim wejściu, nazywaną później jej imieniem, a na polecenie Kazimierza Jagiellończyka wzniesiono kaplicę Świętokrzyską. Zostały także wybudowane inne kaplice (pod koniec XV wieku było ich w sumie 19), które w wiekach późniejszych zostały mocno przebudowane.

[madohora]

Na polecenie Kazimierza Wielkiego dokonano wielkiej przebudowy wcześniejszego wczesnogotyckiego zamku. Wzniesiono nowy kompleks składający się ze skrzydła południowo-wschodniego od rotundy św. Feliksa i Adaukta po narożnik północno-wschodni. Wzdłuż obwodu północnego rozbudowano dawne palatium i kościół św. Marii Egipcjanki, który mógł mieć charakter dworski. Na poziomie wyższych kondygnacji komunikację zapewniały krużganki na murowanych filarach. Z czasów Kazimierza Wielkiego zachowała się tylko Sala Kazimierzowska we wczesnogotyckiej tzw. Wieży Łokietkowej. Zamek został przebudowany pod koniec XIV wieku przez Władysława Jagiełłę i Jadwigę, za których rządów dobudowano tzw. Kurzą Stopkę i Wieżę Duńską. Z zamku tego zachowała się także tzw. sala Jadwigi i Jagiełły, w której eksponowany jest obecnie Szczerbiec.

[madohora]

W latach 1507-1536 gruntownie przebudowano siedzibę królewską, a mecenat nad tym ogromnym przedsięwzięciem sprawował sam Zygmunt Stary. Prace prowadzono pod kierunkiem dwóch Włochów: Franciszka z Florencji i Bartłomieja Berrecciego, a po ich śmierci Polaka – Benedykta z Sandomierza. Na szczególną uwagę zasługuje piękny dziedziniec pałacowy. Z lekkich, wspartych na smukłych kolumnach arkadowych krużganków wchodzi się do przestronnych i pełnych światła komnat. Wnętrza zamku, ze wspaniałą Salą Poselską i jej kasetonowym stropem, to świadectwo dużych umiejętności zarówno włoskich, jak i rodzimych rzemieślników różnych specjalności.

[madohora]

W 1520 roku odlano dzwon Zygmunta. W katedrze znajdują się także dzieła manierystyczne: nagrobek Stefana Batorego i biskupa Filipa Padniewskiego – oba autorstwa Santi Gucciego oraz nagrobek biskupa Andrzeja Zebrzydowskiego dłuta Jana Michałowicza z Urzędowa.

[madohora]

Wraz z trzecim rozbiorem (1795) Wawel znalazł się pod zaborem austriackim. Wojsko austriackie przekształciło wzgórze na koszary, co pociągnęło za sobą liczne zniszczenia i przebudowy: obmurowano krużganki i zmieniono wnętrza zamku, rozebrano część budynków (m.in. kościoły św. Jerzego i św. Michała). Po upadku powstania krakowskiego i zlikwidowaniu Rzeczypospolitej Krakowskiej na Wawelu wzniesiono trzy ogromne gmachy szpitala wojskowego. W II połowie XIX wieku Austriacy przebudowali mury obronne w taki sposób, aby stały się częścią Twierdzy Kraków (powstały m.in. dwie kaponiery). Równocześnie trwały próby odzyskania wzgórza przez Polaków.

[madohora]

Po sześciu latach rokowań ostatecznie ustalono, że społeczeństwo polskie ma zapłacić już w nowej walucie 2 714 606 koron i 89 halerzy. Rozpoczęła się akcja gromadzenia funduszy. Kasa Oszczędności Miasta Krakowa przekazała 800 000 koron, a Sejm Krajowy Galicji zadeklarował 100 000 koron rocznie na odbudowę Wawelu. Cesarz Franciszek Józef przeznaczył z prywatnej szkatuły także 100 000 koron rocznie na restaurację zabytków wawelskich. Aleksandra Ulanowska zorganizowała wielką kwestę publiczną. Dzięki tym działaniom i licznym datkom od osób prywatnych, instytucji oraz stowarzyszeń, udało się zgromadzić potrzebną kwotę. W katedrze w tym czasie odbyły się manifestacyjne pogrzeby Józefa Poniatowskiego i Tadeusza Kościuszki.

[madohora]

W 1905 cesarz Franciszek Józef I wyraził zgodę na opuszczenie przez wojska austriackie Wawelu. Rozpoczęto prace konserwatorskie, którymi kierował Zygmunt Hendel, a następnie Adolf Szyszko-Bohusz, który odnalazł rotundę Najświętszej Marii Panny i inne relikty wczesnych budowli. Renowacja wzgórza finansowana była m.in. ze składek społecznych. Ofiarodawców upamiętniano wmurowując cegiełki z ich nazwiskami w mur przy północnym wjeździe na zamek, przy którym wzniesiono także Bramę Herbową i ustawiono konny pomnik Tadeusza Kościuszki. W latach 1904-1907 Stanisław Wyspiański i Władysław Ekielski opracowali plan zabudowy wzgórza, noszący nazwę Akropolis. Ta nigdy niezrealizowana idea zakładała umieszczenie na Wawelu m.in. polskiego sejmu i senatu, Muzeum Narodowego, Akademii Umiejętności i Kurii Biskupiej. Całość miała wzorować się na starożytnej architekturze – autorzy założyli wybudowanie np. teatru greckiego czy posągu Nike.

[madohora]

W czasie II wojny światowej Wawel był siedzibą generalnego gubernatora Hansa Franka. Ukradziono wówczas wiele cennych zabytków, które do dziś nie wróciły do Polski. W 1978 r. Wawel wraz ze ścisłym Starym Miastem oraz zabytkami Kazimierza został zapisany na liście światowego dziedzictwa UNESCO. W 1992 r. sprowadzono na Wawel urnę z ziemią z Monte Cassino. W 1993 r. sprowadzono na Wawel zwłoki gen. Władysława Sikorskiego. W 2001 r., na Wawelu znalazła się grudka ziemi z mogiły zbiorowej w której pochowany był Cyprian Kamil Norwid, znalazła miejsce w Krypcie Wieszczów Narodowych. W lutym 2010 roku w Krypcie Wieszczów Narodowych ustawiono tablicę ku pamięci Fryderyka Chopina, w kwietniu w przedsionku krypty pod Wieżą Srebrnych Dzwonów pochowano prezydenta Lecha Kaczyńskiego wraz z małżonką.

[madohora]

w katedrze:
- groby królewskie
- Krypta Wieszczów Narodowych
- Dzwon Zygmunt

[madohora]

Wawel znajduje się na trasie Małopolskiej Drogi św. Jakuba z Lublina i Sandomierza do Tyńca. Jest to także miejsce styku Via Regia. Ze Wzgórza Wawelskiego do litewskiego Wilna, przez białoruskie Grodno prowadzi Szlak Jagielloński.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Początkowo trakt ten był określany jako ulica Grodzka. Po raz pierwszy nazwa "ulica Kanonicza" - "canonicorum" została zapisana w aktach miejskich w 1401 roku. Wiązała się ona z tym, że w 2 połowie XIV wieku zaczęły powstawać tu dwory kanoników kapituły krakowskiej. Byli oni dożywotnimi właścicielami domów przyznawanych im przez kapitułę.

[madohora]

Jego zarys stwierdzono w oficynach znajdujących się po tej stronie ulicy. Od strony południowej mur kończył się Furtą Poboczną, nazywaną od XVII wieku Porta Lateranea, czyli Bramą Poboczną. Pozwalała ona przedostać się poza mury, nad Wisłę. Brama mieściła się na terenie obecnej posesji przy ul. Kanoniczej nr 25. Mury były otoczone przez bagna i stawy, nazywane popularnie Żabikruk lub inaczej Żabiskrzek.

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 23, tzw. Lisia Jama, został wzniesiony w pierwszej połowie XV wieku przez kasztelana krakowskiego Mikołaja z Michałowa. Następnie został zakupiony przez Jana Długosza i przeznaczony na archiwum konsystorskie. Obramienia okien piętra fasady pochodzą z przebudowy kamienicy w 2 połowie XVI wieku. Nad portalem wejściowym namalowany został portret św. Iwona Hélory, patrona prawników. Obecny wizerunek świętego to XX-wieczna kopia oryginału, pochodzącego z początku XIX wieku.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 17, Pałac biskupa Erazma Ciołka. Był też nazywany Domem Zygmuntowskim. Budynek powstał poprzez połączenie dwóch kamienic na przełomie XV i XVI wieku. Przebudowę ufundował biskup płocki Erazm Ciołek. Na parterze fasady została wmurowana tablica fundacyjna. Umieszczono na niej herb Sulima, którym pieczętował się biskup Ciołek. Pałac zaczął być w tym czasie określany jako tzw. curia ampla, czyli wielki dwór. Renesansowa brama, która prowadzi do budynku, została przyozdobiona kartuszem, na którym znajduje się orzeł z przeplecioną literą S. Jest to symbol króla Zygmunta I Starego. Późnogotycka kolumnada dzieli sień na dwie nawy. Dodatkowo na parterze znajduje się późnogotycki portal pochodzący z przebudowy dworu przez biskupa Erazma Ciołka. Sień na pierwszym piętrze została ozdobiona wizerunkami biskupów. Tylna oficyna posiada mury trzymetrowej grubości. Pod koniec XV wieku pełniła ona funkcję baszty artyleryjskiej. W 2 połowie XVI wieku została zamieniona w budynek mieszkalny. Pod koniec XVI wieku dwór stał się własnością kardynała Jerzego Radziwiłła. Z jego inicjatywy na najwyższej kondygnacji oficyny zachodniej powstała loggia arkadowa. W 2 połowie XVII wieku w oficynie południowej dodano loggię kolumnową. W XIX wieku budynek został przekształcony przez Austriaków na cele więzienia miejskiego oraz komendy policji.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pałac Potockich powstał jak to często na krakowskim Rynku bywało, poprzez połączenie dwóch gotyckich kamienic, które zostały przebudowane w stylu renesansowym, a następnie barokowym. Z tego okresu pozostał tylko arkadowy dziedziniec i sień. W latach 1777-1783 na zamówienie rodziny Jabłonowskich, do których w owym czasie należała kamienica, powstała neoklasycystyczna fasada w stylu Ludwika XVI z alegorycznymi figurami. W tym czasie do pałacu została przyłączona kamienica od ulicy Brackiej. Wygląd kamienicy uformowany pod koniec XVIII stulecia pozostał w niezmienionym stanie do dnia dzisiejszego.

[madohora]

Kamienica Pod Obrazem – jedna z zabytkowych kamienic przy rynku w Krakowie. Nosi ona numer 19. Poprzednia jej nazwa to Kamienica Pod Modrym Lwem.

[madohora]

Nazwa Pod Obrazem została nadana od zdobiącego fasadę obrazu Matki Boskiej, który został namalowany podczas restauracji kamienicy w 1718 roku.

[madohora]

W kamienicy mieści się czterogwiazdkowy Hotel Wentzl, posiadający 18 pokoi o wysokim standardzie, z których rozpościera się widok na Rynek Główny. Hotel nazwę swą nosi od założyciela restauracji, Jana Wentzla.

[madohora]

Kościół św. Wojciecha - ten niewielki kościółek wybudowany u wylotu ul. Grodzkiej na Rynku, należy niezaprzeczalnie do najstarszych w Krakowie. Pomimo niezbyt okazałego wyglądu zewnętrznego, można w tej świątyni łatwo wyodrębnić kilka kolejnych okresów architektonicznych: przedromańską, romańską, gotycką, renesansową i na końcu barokową. Pod murami romańskimi, datowanymi na wiek XII lub na schyłek XI, znajdują się ślady innej budowli murowanej o wcześniejszej przedromańskiej fakturze muru, pochodzące z drugiej połowy XI wieku. Zaś pod tymi murami odkryto szczątki dwu wcześniejszych budowli drewnianych. Były to również obiekty sakralne, ponieważ one również cechują się taką samą orientacją jak późniejsze kamienne kościoły.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Fasada z neorokokową dekoracją oraz attyka, na której znajduje się płaskorzeźba św. Floriana, pochodzą z przebudowy domu w pierwszej połowie XIX wieku.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Jest to pierwsza budowla architektury barokowej w Krakowie. Ufundowana została dla jezuitów przez króla Zygmunta III Wazę. Plan kościoła wykonał prawdopodobnie Giovanni de Rossis, plan ten był realizowany od 1597 roku – najpierw przez Józefa Britiusa (Giuseppe Brizio), a następnie modyfikowany przez Giovanniego Marię Bernardoniego. Ostateczny kształt kościołowi nadał w latach 1605-1619 Giovanni Trevano, będący autorem projektów fasady, kopuły i wystroju wnętrza. Uroczystej konsekracji kościoła dokonano 8 lipca 1635 roku. Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 roku kościół i kolegium znalazł się w gestii Komisji Edukacji Narodowej, która przekazała te budowle uniwersytetowi krakowskiemu, a później, w roku 1786 oo. cystersom z Mogiły. W latach 1809-1815 świątynia funkcjonowała jako cerkiew prawosławna. Od 1830 roku służy parafii Wszystkich Świętych

[madohora]

Kościół ma szeroki, jednonawowy korpus z nawami bocznymi o charakterze kaplic, transept z kopułą na skrzyżowaniu oraz prostokątne (krótkie) prezbiterium zamknięte półkolistą apsydą.

[madohora]

Stiukowa dekoracja,umieszczona głównie na sklepieniach, jest autorstwa Giovanniego Battisty Falconiego: w apsydzie prezbiterium są to sceny z życia św. Piotra i św. Pawła oraz posągi patronów Polski – św. Wojciecha i św. Stanisława. W nawach bocznych motywy zdobnicze stają się bardziej swobodne – pojawiają się tam postacie puttów wplecionych w ornamentalne kompozycje i plafony. Późnobarokowy ołtarz główny z roku 1735 z rzeźbami Antoniego Frączkiewicza zaprojektowany został prawdopodobnie przez Kacpra Bażankę. Obraz w ołtarzu – Wręczenie kluczy św. Piotrowi – namalował około 1820 roku Józef Brodowski (wzorując się na niezachowanym XVIII-wiecznym obrazie Szymona Czechowicza).

[madohora]

##wczesnobarokowa ambona
##pomnik Kajetana Florkiewicza (autor: Franciszek Wyspiański, 1877)
##posąg Piotra Skargi (autor: Oskar Sosnowski, 1869) – przeniesiony z katedry na Wawelu na początku XX wieku.
##pomnik papieża Piusa IX (autorzy: Walery Gadomski i Michał Korpal, po 1880)
##chrzcielnica (1528) – przeniesiona z dawnego kościoła pw. Wszystkich Świętych

[madohora]

Nawy boczna północna składa się z kaplic: Męki Pańskiej, Matki Boskiej Loretańskiej, św. Ignacego Loyoli. Nawa boczna południowa składa się z kaplic: Wieczerzy Pańskiej, Michała Archanioła, Trójcy Świętej. W kaplicy Wieczerzy Pańskiej znajduje się nagrobek Brzechffów (projekt: Kacper Bażanka, 1716). Oświetlenie wnętrza zostało podporządkowane teatralizacji sprawowania liturgii w baroku: światło miało skupiać się na księdzu odprawiającym mszę świętą, a boczne filary wspierające kopułę miały stwarzać wrażenie kulis teatralnych.
W 1638 roku przy kościele Jezuici założyli największą w ówczesnej Polsce kapelę muzyczną. Śpiewało w niej od 80 do 100 osób.

[madohora]

W kościele jest zawieszone najdłuższe w Polsce wahadło Foucaulta (46,5 m). Co czwartek odbywają się demonstracje, pozwalające zaobserwować (pośrednio) ruch obrotowy Ziemi wokół własnej osi.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Andrzeja jest wspaniale zachowaną budowlą w stylu romańskim, zbudowaną z kamienia, złożoną z krótkiego jednoprzęsłowego, trójnawowego korpusu, z transeptu i chóru, zamkniętego apsydą. Całość wieńczą dwie wieże. świątynia św. Andrzeja ma charakter obrony, o takim charakterze budowli świadczy grubość murów [1,6m] oraz brak dolnych okien. Zewnętrzne mury wykończone są drobną wapienną kostką, obok której występuje piaskowiec w szczegółach architektonicznych. Z zachodniej fasady kościoła wyrastają dwie smukłe wieże, przechodzące wyżej w ośmiobok, wypełniony na górze bliźniaczymi okienkami, które wraz z potrójnym oknem u szczytu fasady, kontrastują z ciężką masą jej dolnej części, poprzecinanej tylko w kilku miejscach wąskimi okienkami strzelniczymi.

[madohora]

Pierwszy kościół św. Marcina został wzniesiony na tym miejscu przed rokiem 1257, czyli przed lokowaniem miasta przez króla Bolesława Wsydliwego. Fundowały go zamożne rody rycerskie Gryfitów i Ostojów. Na początku XVII wieku zostało przekazany karmelitankom bosym, do których należał przez niespełna dwadzieścia lat, bowiem w 1637 roku rozpoczęła się budowa nowej świątyni w tym miejscu, która miała zastąpić rozebrany nieco wcześniej stary kościół.

[madohora]

Wnętrze jest niezwykle surowe, pozbawione ozdób. Dominującym kolorem jest czysta biel ścian i sklepienia. W XIX-wiecznym ołtarzu głównym znajduje się obraz Henryka Siemiradzkiego, przedstawiający Jezusa uciszającego burzę (1882r.). Powyżej ołtarza zawieszony jest gotycki krucyfiks, pochodzący z końca XIV wieku - prawdopodobnie najstarszy wizerunek ukrzyżowanego Chrystusa.

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Idziego - jest romańską budowlą wzniesioną z fundacji Władysława Hermana i jego żony, w podzięce za urodzenie syna. Dzięki przekazowi Galla Anonima, wiemy że poprzez modły, i dary wysyłane do opactwa św. Idziego we Francji, para książęca wyprosiła urodzenie syna i stąd ten kościół. Z tej pierwotnej fundacji w romańskim stylu, nie zachowały się żadne pozostałości, a stojąca dziś świątynia, pochodzi z pierwszej połowy XIV wieku, z okresu panowania Władysława Łokietka. Zakon dominikanów, który w 1595 roku, przejął opiekę nad kościółkiem, przy pomocy finansowej rodziny Tęczyńskich, dokonał odnowienia budowli. Wtedy gotyckie sklepienie zostało zastąpione beczkowym, dokonano także wielu innych przeróbek.

[madohora]

W 1927 na noc przed pogrzebem złożono w barbakanie prochy Juliusza Słowackiego.
SPROWADZENIE SŁOWACKIEGO NA WAWEL

[madohora]

W roku 1910, w związku z obchodami 500-lecia zwycięstwa pod Grunwaldem, powstał projekt umieszczenia w Barbakanie Panoramy Grunwaldzkiej, której autorami mieli być Jan Styka i Tadeusz Styka. Artyści przyjechali z Paryża do Krakowa specjalnie w tej sprawie jeszcze w 1909 roku, aby przedstawić szkice panoramy Komitetowi Grunwaldzkiemu. Wydali też broszurę pt. "Grunwald w Rondlu Bramy Floriańskiej". Pomysł wywołał ożywioną dyskusję, której echa znajdujemy m.in. w utworach Boya pisanych do Zielonego Balonika. Sprawę panoramy w Barbakanie ostatecznie rozstrzygnęła urzędująca w Wiedniu Centralna Komisja do spraw opieki nad zabytkami, odmawiając zgody na to przedsięwzięcie. Negatywną decyzję motywowano obawą przed narażeniem historycznej budowli na uszkodzenie. Dodajmy, że tzw. Diorama Grunwaldzka, Tadeusza Popiela i Zygmunta Rozwadowskiego, była eksponowana w specjalnie zbudowanym drewnianym budynku na placu św. Ducha

[madohora]

[madohora]

[madohora]

W XIII i XIV wieku Kraków otoczono murem. Brama Floriańska, o której źródła pisane wspominają od 1307 roku, była jedną z bram w murach obronnych. Przez bramę biegł trakt do Kleparza koło Kościoła św. Floriana; tutaj też zaczynała się Droga Królewska na Wawel

[madohora]

Obecna budowla w swojej najstarszej części pochodzi z przełomu XIII i XIV wieku. W latach 1565-1566 w pobliżu Bramy Floriańskiej zbudowany został Arsenał Miejski. W XVI w. mieściły się w Bramie stajnie miejskie. W 1694 r. przeprowadzony został jej gruntowny remont. Na początku XIX wieku planowano zburzyć mury. W ich obronie stanął prof. Feliks Radwański, który pisał: Chronią one przed wiatrami wiejącymi pod Kościół Mariacki od Kleparza. Niedobre to wiatry, bo smrody i śmieci znosić będą, a także bezbożnie podwiewać spódnice Paniom Matkom i Żonom. 13 stycznia 1817 r. Radwański wywalczył w senacie Rzeczypospolitej Krakowskiej decyzję o pozostawieniu dla potomnych fragmentów średniowiecznej fortyfikacji. Zachowano więc części murów, w tym Barbakan i Bramę Floriańską. Ponownie rozebranie bramy planowano na początku XX wieku, gdy w mieście uruchamiano tramwaj elektryczny. Linia miała biec przez bramę, ale tramwaj nie mieścił się w niej. Ostatecznie postanowiono pogłębić przejazd i bramę ocalono.

[madohora]

Liczy 34,5 m wysokości (do gałki hełmu). Znajdującą się nad wejściem (od strony Plant) płaskorzeźbę z orłem piastowskim wykonał Zygmunt Langman według projektu Jana Matejki. Zastąpiła ona w 1820 roku wcześniejszego orła. Od strony miasta widnieje płaskorzeźba z XVIII wieku wyobrażająca św. Floriana. Barokowe zwieńczenie Bramy Floriańskiej zostało wykonane w 1660 roku. Przy portalu bramnym do dziś zachowały się prowadnice na kratę. Wewnątrz bramy znajduje się klasycystyczny ołtarz z początku XIX w. z późnobarokową kopią cudownego obrazu Matki Boskiej Piaskowej.

Obecnie brama wchodzi w skład trasy turystycznej Mury Obronne.

[madohora]

Ulica Pijarska, Arsenał Miejski został zbudowany w 2 połowie XVI wieku z łamanego piaskowca. Rozciągał się wzdłuż murów obronnych miasta pomiędzy Bramą Floriańską a nieistniejącą już Bramą Sławkowską. Arsenał posiadał pierwotnie charakter fortyfikacyjny. Służył jako skład strzelb i dział. W podziemnym magazynie gromadzono zapasy prochu. Pod koniec XIX wieku budynek został przekazany przez władze gminy miasta Krakowa rodzinie Czartoryskich. W Arsenale oraz w Klasztorku, części klasztoru OO. Pijarów utworzono Bibliotekę Czartoryskich. Gmachy są połączone gankiem przerzuconym nad ulicą Pijarską z kamienicą, w której mieści się Muzeum. Po przeniesieniu zbiorów Biblioteki do nowej siedziby przy ul. św. Marka 17 w Arsenale zorganizowano ekspozycję części spośród zbiorów Muzeum Książąt Czartoryskich.

[madohora]

Ulica Floriańska, dom nr 44, także jest częścią "Hotelu Polskiego". Na pierwszym piętrze w narożniku znajduje się figura Matki Boskiej z pierwszej połowy XX wieku.

[madohora]

Sukiennice w Krakowie – zabytkowy budynek sukiennic znajdujący się w centralnej części Rynku Głównego w Krakowie.

[madohora]

Pierwowzorem dzisiejszych Sukiennic były drewniane kramy sukienne otoczone dookoła budami, jatkami i straganami. W akcie lokacyjnym książę zobowiązał się do wystawienia sukiennic. Stanowiły one podwójny rząd kramów z uliczką pośrodku, która na noc była zamykana z obydwu stron. Około roku 1300 aleję z kramami zadaszono, co nadało im wygląd hali targowej. W takiej formie przetrwały do połowy XIV wieku.

[madohora]

W latach 1556-1559 przystąpiono do odnowienia spalonych sukiennic. Pracami kierował mistrz Pankracy, który zasklepił kolebkowo wielką halę sukiennic. Wtedy budynek zwieńczono attyką o podziałach arkadowych i grzebieniu z maszkaronami projektu Santi Gucciego. Dobudowano także kolumnowe loggie, które zaprojektował Jan Maria Padovano. W roku 1601 przebito przejście w poprzek Sukiennic i ozdobiono je ryzalitami.

[madohora]

Wizerunek Sukiennic w czasie okupacji niemieckiej został umieszczony na banknotach o nominale 50 złotych emitowanych przez Bank Emisyjny w Polsce.

[madohora]

W 2010 r. otwarto oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, Podziemia Rynku Głównego, do którego wejście znajduje się w Sukiennicach. Zwiedzający wędrują pod ziemią wokół Sukiennic szklanymi pochylniami i kładkami, zawieszonymi ponad dawnymi traktami, w tym brukami średniowiecznych Sukiennic.

[madohora]

[madohora]

Nazwa pałacu pochodzi od figury św. Krzysztofa, która była umieszczona na fasadzie narożnej kamienicy, należącej w XVI w. do Morsztynów, włączonej później w bryłę rezydencji

[madohora]

W 1644 r. kamienicę i sąsiednie domy nabył marszałek nadworny koronny Władysława IV, Adam Kazanowski, który uczynił je rezydencją i planował przerobić na rezydencję królewską. Przebudowy dokonano według projektu Wawrzyńca Senesa, który wzniósł budynek pałacu na planie litery L i ozdobił go zachowanym do dnia dzisiejszego krużgankiem oraz galerią arkadową. Z tego okresu zachowały się również relikty dawnych gotyckich kamienic.

[madohora]

Pałac dosyć często zmieniał swoich właścicieli i lokatorów. Obok już wymienionych byli nimi Radziejowscy; mieszkał tu po abdykacji Jan Kazimierz, a później Michał Korybut Wiśniowiecki. W latach 1775-1782 w pałacu rezydował po powrocie z Kaługi biskup Kajetan Sołtyk. Gdy w 1809 r. Kraków został wyzwolony przez wojska polskie pod wodzą księcia Józefa Poniatowskiego, budynek stał się kwaterą sztabu głównego. Szczególnie często właściciele pałacu zmieniali się w XIX w. W okresie tym na parterze mieściła się dość długo drukarnia "Czasu", a ponadto Antoni Hawełka prowadził tam sklep kolonialny i popularny w Krakowie "interes śniadaniowy".

[madohora]

Z Krzysztoforami związana jest również mieszcząca się w piwnicach Galeria Krzysztofory. Na początku lat 30. XX w. powstała tu Grupa Krakowska, stowarzyszenie artystów działające do 1937 r., reaktywowane w 1958 r. W 1961 Tadeusz Kantor przeniósł do piwnic pałacu swój teatr Cricot 2, założony w 1955 roku w Domu Plastyków, a w roku 1980 przeniósł go do siedziby przy ul Kanoniczej 5 w Krakowie.

[madohora]

Corocznie w Krzysztoforach ma miejsce wystawa pokonkursowa szopek krakowskich.

[madohora]

Ratusz w Krakowie (istniejący w latach ok. 1300–1820) – budowla wzniesiona na przełomie XIII i XIV wieku, dziś nieistniejąca, jedna z najstarszych w Polsce siedzib władz miejskich w średniowieczu i czasach nowożytnych.

[madohora]

[madohora]

Studzienka Badylaka – studzienka imienia Walentego Badylaka, znajdująca się na Rynku Głównym w Krakowie. Powstała jako upamiętnienie czynu Walentego Badylaka, który w proteście przeciwko przemilczeniu przez władzę zbrodni katyńskiej, przywiązał się łańcuchami do hydrantu przy zachodniej części krakowskiego Rynku Głównego i dokonał 21 marca 1980 roku aktu samospalenia. Jego czyn został upamiętniony w 1990 roku tablicą pamiątkową, którą odsłonił wnuk Walentego, ksiądz Wojciech Badylak. W 2004 roku hydrant został odrestaurowany.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Kościół św. Franciszka z Asyżu (OO. Franciszkanów), przybyłych do Krakowa z Pragi, pochodzi z XIII wieku, a jego fundatorem był prawdopodobnie książę Bolesław Wstydliwy. Świątynię budowano od roku 1237 (przybycie do Krakowa Franciszkanów) do roku 1269 (uroczysty pochówek zwłok Salomei Halickiej w prezbiterium kościoła). Należy jednakże zaznaczyć, że prace były kontynuowane także później.
Choć świątynia Franciszkanów była przebudowywana w wiekach XV (gotycka odbudowa i rozbudowa) oraz XVII (przebudowa w duchu baroku), a także odbudowywana po potężnym pożarze z roku 1850, do naszych czasów zachowała się w swej gotyckiej, a częściowo neogotyckiej postaci. Składa się z jednonawowego, czteroprzęsłowego korpusu, a także wielobocznie zakończonego prezbiterium z poprzecznym transeptem, nadającym temu fragmentowi budowli kształt krzyża.
Od końca dziewiętnastego stulecia przyjmowano, że świątynia po ukończeniu miała wygląd ceglanej, jednonawowej budowli na planie równoramiennego krzyża, akcentowanego wieżą pośrodku. Badania przeprowadzone w ostatnich latach pokazały, że krzyżowy kształt środkowej części jest wtórny. Bowiem pierwotne prezbiterium było zakończone prostą ścianą, podzielone przęsłami na trzy kwadratowe części. W drugiej fazie budowy kościoła, prezbiterium zostało rozbudowane - środkowe przęsło powiększono o boczne aneksy, nadając tej części świątyni kształt krzyża greckiego.
Mniej więcej w tym samym czasie co przebudowa prezbiterium, powstała wieża - usytuowana prawdopodobnie w narożniku nawy i północno-zachodniego ramienia części krzyżowej. Z kolei około połowy wieku XV, o długość jednego przęsła został przedłużony chór, a halowy korpus kościoła zastąpiono dwunawową konstrukcją opartą na systemie filarowo-przyporowym.
Charakterystyczna grubość murów tej świątyni, słabo wykształcone, małe szkarpy oraz fryz arkadowy na trójkątnym froncie nawy poprzecznej, również kolumienki laskowania z kielichowymi kapitelami w maswerkowym oknie północnym, widocznym na skutek zamurowania tylko od wewnętrznej strony prezbiterium, to ostatnie ślady stylu romańskiego, świadczące o stylu przejściowym z romanizmu w gotyk.
Kościół Franciszkanów jest jedną z pierwszych ceglanych budowali miasta Krakowa, o jego pierwotnym charakterze najlepiej świadczy, widoczna od strony ulicy Brackiej fasada transeptu z bliźniaczymi, spiczastymi oknami w szczycie, które w zasadzie również są dziedzictwem epoki romańskiej.
Dalsza rozbudowa kościoła i klasztoru nastąpiła w XIV w., przez przedłużenie nawy głównej, a w XV w., przez wydłużenie prezbiterium, oraz dobudowę kaplic i odbudowę spalonych krużganków (w 1465 r. spłonął kościół Franciszkanów). Po raz kolejny, kościół został gruntownie przebudowany, po jego spaleniu przez Szwedów (w stylu barokowym) i wreszcie po ostatnim jak dotychczas pożarze w swojej historii, z roku 1850, odbudowano go pod kierunkiem Karola Kremera, a później Władysława Ekielskiego i Karola Knausa. Obecnie kościół Franciszkanów jest gotycką budowlą (częściowo neogotycką), posiadającą jedną nawę z transeptem oraz trójbocznie zakończonym prezbiterium.

Wewnątrz kościoła zwracają uwagę piękne witraże zaprojektowane przez Stanisława Wyspiańskiego. W prezbiterium przedstawiają m.in. patrona świątyni oraz symbole czterech żywiołów. Jest też projektantem witrażu "Bóg Ojciec" umieszczonego w zachodnim oknie powyżej chóru muzycznego.
Kościół posiada trzy kaplice:
Błogosławionej Salomei - znajduje się w północnym ramieniu transeptu, wybudowana w XV wieku. Od samego początku znajdowała się pod opieką cechu cieśli i murarzy.
Męki Pańskiej - przylega do nawy głównej od strony północnej, znajduje się na miejscu średniowiecznej nawy świątyni, bowiem kościół pierwotnie funkcjonował jako budowla dwunawowa. Jej wyposażenie pochodzi głównie z XVII wieku, choć znajdująca się w osłoniętej szybą wnęce, figura Chrystusa Frasobliwego posiada rodowód gotycki. Autorem XX-wiecznej drogi krzyżowej jest Józef Mehoffer, całkowicie współczesny jest natomiast sarkofag bł. Anieli Salawy, wykonany przez Czesława Dźwigaja.
Matki Bożej Bolesnej - ta kaplice przylega do nawy głównej po przeciwnej stronie, czyli od południa. Utworzono ją pod koniec XIX wieku w czasie renowacji kościoła po wielkim pożarze. Powstała w wyniku zamurowania jednego skrzydła krużganków klasztornych i przebicia wejścia do świątyni. Zachowała oryginalne gotyckie sklepienia, a w ołtarzu znajduje się gotycki obraz Matki Bożej Bolesnej.
W latach drugiej wojny światowej, kiedy Niemcy zamknęli Katedrę Wawelską dla Polaków, kościół św. Franciszka był wykorzystywany przez biskupów krakowskich do sprawowania liturgii.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie – teatr w Krakowie, otwarty 21 października 1893.

[madohora1]

[madohora1]

Budynek teatru wzniesiono w latach 1891-93. Jest on utrzymany w stylu eklektycznym z przewagą neobaroku (częstym w tym okresie w państwie habsburskim). Tę nową scenę narodową w Krakowie dla zespołu występującego przy ul. Jagiellońskiej zaprojektował Jan Zawiejski. Teatr powstał na miejscu wyburzonego w 1892 kościoła Ducha Świętego. Był to pierwszy budynek w Krakowie, który posiadał oświetlenie elektryczne. Początkowo nosił nazwę "Teatr Miejski", dopiero w 1909 otrzymał imię Juliusza Słowackiego.

Pomysłodawcą budowy teatru był Walery Rzewuski, który stosowny wniosek przedstawił krakowskiej Radzie Miejskiej 5 września 1872 r. Nowy wniosek w tej sprawie zgłosił 7 października 1877 r. Rada Miejska w 17 czerwca 1886 r. przeprowadziła debatę na temat lokalizacji i budowy nowego teatru. 1 sierpnia 1888 r. rozpisano międzynarodowy konkurs na projekt architektoniczny gmachu teatru. W styczniu 1890 r. przyjęto do realizacji projekt 36-letniego Jana Zawiejskiego, z którym zawarto umowę 18 marca 1891 r. Kamień węgielny położono 2 czerwca 1891 r. Okolicznościowe dokumenty pod kamieniem złożyły Helena Modrzejewska i Antonina Hoffmann. Ogólny koszt budowy teatru wyniósł 767 tys. zł reńskich. W kwietniu 1892 r. Rada Miejska postanowiła teatr wydzierżawić (w styczniu 1893 r. adwokat Faustyn Jakubowski sporządził projekt umowy o dzierżawę). 13 lipca 1893 r. ogłoszono konkurs na sześcioletnią dzierżawę teatru, a 27 lipca tegoż roku radni przyznali dzierżawę Tadeuszowi Pawlikowskiemu. Pierwsza robocza próba w teatrze miała miejsce 11 września 1893 r. Odbyła się ona we foyer, gdyż na scenie trwały jeszcze prace instalacyjne. Próba generalna miała miejsce 20 października. Uroczystego otwarcia nowego teatru dokonano o godz. 12:00 w południe 21 października. Podczas pierwszego spektaklu wystawiono fragmenty utworów Mickiewicza, Słowackiego i Fredry. Przez następnych pięć tygodni wystawiano wyłącznie polski repertuar[1].

Teatr miał na koncie prapremiery dramatów romantycznych, modernistycznych i z okresu 20-lecia międzywojennego. W czasie II wojny światowej w gmachu Teatru Słowackiego działał teatr niemiecki. Ostatnie przedwojenne przedstawienie polski zespół dał jesienią 1939, a ponowną pracę rozpoczął 19 lutego 1945.

Od 27 marca 1976 obok głównej sceny istnieje Scena Miniatura, tzw. mała scena przy placu św. Ducha 2, która stanęła w budynku dawnej elektrowni. W ramach teatru od 2000 działa też Scena Przy Pompie (letnia scena ogródkowa), a 7 listopada 2003 rozpoczęła działalność Scena W Bramie, zaadaptowana z dawnego magazynu dekoracji (scena eksperymentalna) – obie przy placu św. Ducha 4. Od 2002 w teatrze odbywają się spotkania Krakowskiego Salonu Poezji.

[madohora1]

[madohora]

[madohora]

Znowu się wybieram - chciałam przeczekać Euro. Tym razem w planach Cmentarz Rakowicki i ulica Kanoniczna, gdzie swoje włości mieli Mieroszewscy

[madohora]

Obiecałam sobie, że jeszcze raz się wybiorę do Krakowa i nie dojechałam

[madohora]

[madohora1]

[madohora]

nr 9, na rogu placu Mariackiego i Rynku Głównego stoi dom Czynciela, w którym przed przebudową mieszkał i pisał (Warszawianka, Legion, Klątwa, Wesele) Stanisław Wyspiański. Fakt ten upamiętnia tablica, wykonana według projektu Karola Hukana. Dom stojący tu obecnie traktowany jest jako przykład architektury secesyjnej.

[madohora]

[madohora]

Wzniesiony w latach 1338-1402. Prawdopodobnie pierwotnie pełnił funkcję kościoła cmentarnego (plac Mariacki przed kościołem był przez wiele wieków cmentarzem parafialnym). W 1583 roku kościół został przekazany jezuitom. W tym czasie swoje kazania wygłaszał tutaj o. Piotr Skarga. Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 roku, kościół przejęła Krakowska Kongregacja Kupiecka, a w roku 1796 przejęli go bożogrobcy. Od 1874 roku ponownie kościół jest w posiadaniu jezuitów. Budynek klasztoru jezuitów wzniesiony został w XVI i XVII wieku i, oprócz klasztornych, pełnił także inne funkcje (pod nieobecność jezuitów były tu m.in. szpital, liceum i bursa); przebudowany został w latach 1908-1909 przez Józefa Pokutyńskiego. Pod kościołem spoczywa o. Jakub Wujek, pierwszy tłumacz Biblii na język polski.

[madohora]

[madohora]

Nazywany niegdyś Forum antiquum (Starym Rynkiem), Wandetą, Tandetą, a w drugiej połowie XVIII w. Rynkiem Rzeźniczym. Na Małym Rynku handlowano mięsem, później także starzyzną (od XVI w.); znajdowały się na nim jatki rzeźnicze, a także kuchnia dla ubogich. Według informacji z roku 1626 jedna z jatek rzeźniczych znajdowała się w południowo-zachodniej części Małego Rynku, a druga – według notatki z 1646 – usytuowana była prawdopodobnie w pobliżu cmentarza kościoła Mariackiego. Ta druga jatka dotrwała do końca XVII w., kiedy to rozebrano ją, aby wznieść na jej miejscu Wikarówkę kościoła Mariackiego (została zburzona w 1931, a w 1932 wzniesiono tam nową wikarówkę). W roku 1785 jatki rzeźnicze zajmowały środek Małego Rynku, tworząc wydłużony prostokąt, którego dłuższy bok biegł ukośnie ku północnemu zachodowi, zbliżając się swoim narożnikiem do starej wikarówki. W roku 1797 zajmowały one już tylko teren w rejonie kościoła św. Barbary. Na przełomie XVIII i XIX w. drewniane jatki rzeźnicze były częściowo zbutwiałe i znajdowały się w ruinie. W takim stanie dotrwały do roku 1820, kiedy to zostały całkowicie rozebrane

[madohora]

Do 2007 płyta Małego Rynku służyła przede wszystkim jako parking samochodowy oraz postój taxi, jednak z okazji 750-lecia lokacji Miasta Krakowa postanowiono go całkowicie zmodernizować, nadając mu dzisiejszy charakter – przywrócono zabytkowy bruk, latarnie, ławki, wybudowano iluminowaną fontannę i ograniczono ruch samochodowy do minimum. Mały Rynek stał się miejscem wspomagającym Rynek Główny w organizacji występów artystycznych, ekspozycji i obchodów różnych wydarzeń. Mały Rynek znajduje się na trasie Małopolskiej Drogi św. Jakuba z Sandomierza do Tyńca.

[madohora]

Jego dzisiejsza postać w niczym nie przypomina placu sprzed kilkuset lat. Początkowo nie był tak bardzo odseparowany od Rynku Głównego, bowiem pomiędzy kościołem Mariackim, a Małym Rynkiem nie istniała Wikarówka (wzniesiono ją dopiero w XVIII wieku) - trzeba również wziąć pod uwagę, że do okresu rozbiorów kościół Mariacki otoczony był cmentarzem...

[madohora]

Pierwotnie jatki rzeźnicze ulokowane były właśnie na miejscu Wikarówki, dopiero po jej wybudowaniu przeniesiono je na środek placu targowego. Wyglądu zbliżonego do dzisiejszego Mały Rynek nabrał po zburzeniu jatek rzeźniczych i rozebraniu gmachu szkoły mariackiej, która zamykała plac od strony południowej. Po zmianach architektonicznych, inne było również przeznaczenie placu, bowiem ulokowano na nim targ owocowo-warzywny, który funkcjonował przez cały XIX wiek, do czasu budowy linii tramwajowej w 1902 roku. Natomiast od połowy dwudziestego wieku, po likwidacji torów, większą część placu zajmował parking. Dopiero renowacja przeprowadzona w 2007 roku zmieniła charakter Małego Rynku z funkcjonalnego na reprezentacyjny.

[madohora]

Pierwotnie jatki rzeźnicze ulokowane były właśnie na miejscu Wikarówki, dopiero po jej wybudowaniu przeniesiono je na środek placu targowego. Wyglądu zbliżonego do dzisiejszego Mały Rynek nabrał po zburzeniu jatek rzeźniczych i rozebraniu gmachu szkoły mariackiej, która zamykała plac od strony południowej. Po zmianach architektonicznych, inne było również przeznaczenie placu, bowiem ulokowano na nim targ owocowo-warzywny, który funkcjonował przez cały XIX wiek, do czasu budowy linii tramwajowej w 1902 roku. Natomiast od połowy dwudziestego wieku, po likwidacji torów, większą część placu zajmował parking. Dopiero renowacja przeprowadzona w 2007 roku zmieniła charakter Małego Rynku z funkcjonalnego na reprezentacyjny.

[madohora]

róg Siennej 7 i Stolarskiej 2 - kamienica Gutkowskiego wzniesiona w latach 1851-1861 dla restauratora A. Gutkowskiego. Przy jej budowie wykorzystano zachowane mury stojącego tu wcześniej domu, który spalił się w wielkim pożarze Krakowa 1850 roku. Obecna fasada posiada cechy klasycystyczne. Zachodnia część kamienicy zachowała w sobie pozostałości szkoły psałterzystów kościoła Mariackiego - tzw. Psałterii. Do północnego boku Psałterii przylegał rozebrany w XIX wieku budynek szkoły Mariackiej.

[madohora]

róg Siennej 7 i Stolarskiej 2 - kamienica Gutkowskiego wzniesiona w latach 1851-1861 dla restauratora A. Gutkowskiego. Przy jej budowie wykorzystano zachowane mury stojącego tu wcześniej domu, który spalił się w wielkim pożarze Krakowa 1850 roku. Obecna fasada posiada cechy klasycystyczne. Zachodnia część kamienicy zachowała w sobie pozostałości szkoły psałterzystów kościoła Mariackiego - tzw. Psałterii. Do północnego boku Psałterii przylegał rozebrany w XIX wieku budynek szkoły Mariackiej.

[madohora]

[madohora]

Mały Rynek, dom nr 6 - kamienica Szoberowska, która dziś słynie z faktu, że to właśnie w tym miejscu Jan Aleksander Gorczyn drukował w 1661 roku "Merkuriusza Polskiego", pierwszą stałą gazetę na ziemiach Rzeczypospolitej.

[madohora]

róg Szpitalnej i Mikołajskiej, dom nr 2 - Obecna fasada kamienicy Lamellich o charakterze klasycystycznego pałacu, powstała w wyniku przebudowy prowadzonej pod kierownictwem Karola Kriszkiera w końcu osiemnastego stulecia. Dom łączy w sobie trzy gotyckie kamienice z XIV wieku. Wewnątrz znajduje się unikalna polichromia o tematyce sakralnej z pierwszej ćwierci XV wieku. W czasie ostatniego poważnego remontu w latach 1976-1979 zlikwidowane zostały mieszkania, obecnie kamienica jest siedzibą Śródmiejskiego Ośrodka Kultury.

[madohora]

[madohora]

Mikołajska, dom nr 4 - Kamienica Śliwińskich choć położona administracyjnie przy ulicy Mikołajskiej, to jednak bezpośrednio jest związana z Małym Rynkiem. Wybudowano ją pod koniec XVI wieku, łącząc dwie XIV-wieczne, gotyckie kamienice. Pod koniec XVIII wieku nadbudowano ją o drugie piętro, jednocześnie wzmacniając szkarpami, z tego czasu zachowały się późnobarokowe polichromie o roślinnych motywach. Do rodziny Śliwińskich, od których pochodzi jej obecna nazwa, należała od połowy XIX wieku. U schyłku tegoż stulecia dobudowano kolejne, trzecie piętro, oraz stworzono obecną, eklektyczną fasadę. Gruntownej restauracji dokonano w latach 1973-1987, w czasie tych prac wyburzone zostały oficyny.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ulica Floriańska, dom nr 7, kamienica "Pod Matką Boską". Jej nazwa jest związana z renesansową figurą Madonny z Dzieciątkiem, która znajduje się na fasadzie zdobionej dodatkowo przez zrekonstruowane wczesnorenesansowe okna.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ulica Floriańska, dom nr 17, Kamienica Moledzińska, znajduje się na rogu z ulicą św. Tomasza. Na froncie fasady umieszczone są inicjały AF, odnoszące się do jednego z właścicieli domu Anastazego Frencza. W skarpie zachowane są resztki wtopionych żelaznych łańcuchów. Służyły one do zamykania ulic na wypadek przybycia wroga. Były one rozpinane w poprzek ulic odchodzących od Rynku Głównego.

[madohora]

[madohora]

I znowu będę mieć okazję wyjechać do Krakowa

[madohora]

[madohora2]

[madohora]

Kościół Świętej Trójcy – zabytkowy kościół położony na Starym Mieście w Krakowie, przy ul. Stolarskiej 12, połączony z konwentem dominikanów. Dominikanie, ze św. Jackiem na czele, przybyli do Krakowa z Bolonii w 1222 roku. Sprowadził ich krakowski biskup Iwo Odrowąż, który oddał dominikanom częściowo drewniany, częściowo murowany kościół parafialny Św. Trójcy, przenosząc parafię do nowego kościoła Mariackiego. 12 marca 1223 roku kościół został konsekrowany. Nowy, gotycki kościół oraz klasztor dominikanie zaczęli wznosić po najeździe Tatarów w 1241 roku. Pierwotnie była to trójnawowa hala, którą następnie, na przełomie XIV i XV wieku, przebudowano na kościół bazylikowy. Do połowy XIX w. jednym z charakterystycznych elementów wyglądu zewnętrznego świątyni była murowana wieża-dzwonnica, stojąca wolno przed fasadą kościoła u wylotu ul. Stolarskiej. Po pożarze miasta w 1850 r. z kościelnej dzwonnicy pozostały jedynie przepalone mury, które zostały rozebrane podczas prac przy odbudowie kościoła. W 1876 r. w miejsce wieży dostawiono do fasady świątyni neogotycką kruchtę. Osłaniała ona gotycki, XIV-wieczny portal głównego wejścia, który został odnowiony w 1893 r. M.in. wymieniono wówczas szereg zniszczonych fragmentów kamiennych. Kres świetności kościoła położył straszliwy pożar Krakowa w 1850 roku. Wypaliło się całe wnętrze z wyjątkiem niektórych kaplic, runęło sklepienie nawy. Natychmiast po pożarze przystąpiono do kompleksowej rekonstrukcji świątyni. Prace trwały w latach 1850-1884, a kierował nimi architekt Teofil Żebrawski. Przepalone mury były tak słabe, że musiano rozebrać część grożącej zawaleniem fasady. Po przystąpieniu do odbudowy okazało się, że i niższe partie ścian i filarów są zbyt uszkodzone, aby mogły udźwignąć ciężar nowego sklepienia. Podparto zatem prowizorycznie filary drewnianymi stemplami i ściśnięto metalowymi obręczami. W l. 1853-1854 tempo odbudowy było bardzo powolne, ale m.in. udało się sprowadzić nowe witraże autorstwa niemieckiego artysty Hübnera. W roku następnym prace budowlane podjęto na nowo, podpierając rysujące się mury i nakrywając je sklepieniem wspartym na filarach ceglanych, przekładanych jedynie kamieniem. Po usunięciu podpór spod łuków sklepienia nawy głównej, rano, 12 kwietnia 1855 roku część sklepienia i murów runęła, uszkadzając sąsiedni dom. Ta katastrofa budowlana poruszyła krakowską opinię publiczną. Krytykowano zwłaszcza politykę oszczędnościową przy doborze materiałów. W celu zapewnienia odpowiedniej kontroli powołano w roku 1856 specjalny komitet konserwatorski. Po zebraniu niezbędnych funduszy i uprzątnięciu gruzu, dopiero w 1858 roku przystąpiono do kładzenia nowych fundamentów pod filary. W trzy lata później przykryto dachem nawy boczne, a w roku 1863 - nawę główną. Podstawowe prace przy odbudowie zakończono w roku 1872. W ich wyniku wygląd świątyni uległ znacznym zmianom, co spotkało się z krytyką środowisk artystycznych. Szczególnie stanowczo wystąpił m.in. rzeźbiarz Edward Stehlik. Później z licznymi atakami spotkała się też działalność przeora Mariana Pavoniego, który dokonał pseudogotyckich przeróbek wnętrza, wyposażenia i detali architektonicznych kościoła[3]. W tym czasie powstał obecny ołtarz główny, stalle oraz konfesjonały. Po odbudowie, w roku 1884, kościół konsekrowano. Od 1957 roku kościół posiada godność bazyliki mniejszej.

[madohora]

[madohora]

Plac św. Marii Magdaleny w Krakowie – plac znajdujący się na Starym Mieście w Krakowie, usytuowany między ulicami Grodzką i Kanoniczą, w centrum dawnego Okołu. Ma 997 m² powierzchni. Od północy do placu przylega Collegium Iuridicum, mieszczące Instytut Historii Sztuki UJ, a od południa kamienica nr 2, nazywana Zerwikapturem lub Malarnią, w której znajduje się Instytut Cervantesa. Od strony wschodniej, po drugiej stronie ulicy Grodzkiej, stoją dwa kościoły: św. Andrzeja i św. Piotra i Pawła, po stronie zachodniej znajduje się zabytkowa kamienica (ul. Kanonicza 9), w której ma siedzibę kilka instytutów Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II. Nazwa placu pochodzi od kościoła św. Marii Magdaleny, który niegdyś tu się znajdował. Do Collegium przylegała wówczas nieistniejąca dziś kamienica, a do niej kościół, powstały prawdopodobnie w XIII wieku; po pożarze w XV wieku został odbudowany. W XVII wieku został zbarokizowany, a ostatecznie zburzony w roku 1811. Obecnie na nawierzchni placu jest ukazany obrys kościoła.

[madohora]

[madohora]

Pośrodku stoi pomnik Piotra Skargi dłuta Czesława Dźwigaja, odsłonięty w 2001 roku. Jego ustawienie stało się przedmiotem licznych kontrowersji i protestów. Oprócz pomnika, na placu znajduje się mała fontanna z kamienia, wykonana w 1996 według projektu Józefa Białasika i Michała Szymańskiego

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła – parafialny kościół rzymskokatolicki położony przy ulicy Grodzkiej 52a, w Krakowie. Znajduje się po wschodniej stronie placu św. Marii Magdaleny, obok kościoła św. Andrzeja. Jest to pierwsza budowla architektury barokowej w Krakowie. Ufundowana została dla jezuitów przez króla Zygmunta III Wazę. Plan kościoła wykonał prawdopodobnie Giovanni de Rossis, plan ten był realizowany od 1597 roku – najpierw przez Józefa Britiusa, a następnie modyfikowany przez Giovanniego Marię Bernardoniego. Ostateczny kształt kościołowi nadał w latach 1605-1619 Giovanni Trevano i to on jest autorem fasady, kopuły i wystroju wnętrza. Uroczystej konsekracji kościoła dokonano 8 lipca 1635 roku.W latach 1809-1815 świątynia służyła jako cerkiew prawosławna. Od 1842 roku służy parafii Wszystkich Świętych. Około roku 1890 posługę wikarego sprawował w nim św. Józef Bilczewski.
Historia budowy tego kościoła łączy się z zakonem Jezuitów, którzy pojawili się w stolicy państwa - Krakowie w 1579 roku. Pierwotnie przybyli zakonnicy, osiedlili się przy kościele św. Szczepana (ówcześnie stojącym w południowo-wschodnim narożniku obecnego placu Szczepańskiego), a w ciągu kilku lat, dzięki poparciu króla Stefana Batorego, uzyskali dla swoich celów kościół św. Barbary. Jednakże i on był zbyt mały by pomieścić wielkie plany działalności duszpasterskiej zakonu. W wyniku tych niedogodności, niemalże od samego przybycia, Jezuici poszukiwali możliwości wybudowania nowego, własnego kościoła. Nie była to łatwa sprawa w szesnastowiecznym Krakowie, gdyż w obrębie murów miejskich, mocnym pierścieniem chroniących Kraków, miasto było gęsto zabudowane i wzniesienie nowej świątyni wiązało się z wykupieniem parcel wraz ze stojącymi na nich budynkami.

Rozważano dwie potencjalne lokalizacje nowego kościoła Jezuitów: pierwsza, w zachodnim rogu rynku, przy ulicy Wiślanej oraz druga: na ulicy Grodzkiej. Drugi wariant był lepszy ze względu na rozległość terenu, która dawała możliwość dowolnego zaprojektowania okazałej budowli. Jako że pierwszy protektor finansowy nie był w stanie podołać obowiązkom fundatora (kardynał Jerzy Radziwiłł), Jezuici zwrócili się do króla Zygmunta III Wazy z prośbą o przejęcie fundacji.

Pozyskanie fundatora pozwoliło rozpocząć prace przygotowawcze. Ekspertem budowlanym został Włoch, działający w Polsce od dwudziestu lat, architekt-jezuita Józef Britius. W 1596 jezuici rozpoczęli wykupywanie na koszt króla placów i domów w miejscu planowanej budowy. Przyszły krakowski kościół jezuitów, zarówno w planie układu przestrzennego jak i wyglądzie fasady, wzorowany był na kościele Pana Jezusa w Rzymie. 23 Czerwca 1597 nastąpiło uroczyste położenie kamienia węgielnego i rozpoczęto budowę fundamentów. Pracami przy budowie kierował Józef Britius, a po jego wyjeździe, kierownictwo przejął inny Włoch, architekt-jezuita Jan Bernardyni. To właśnie on, dostosowując wygląd świątyni do upodobań mieszkańców Krakowa, zdecydował się podwyższyć mury, przez co wnętrze nabrało wysmukłego, niemalże gotyckiego charakteru. Po jego śmierci, budowę dokończył architekt królewski Jan Trevano. Pierwotnie zbudowaną kopułę na krzyżu kościoła wraz z podtrzymującymi ją ceglanymi filarami musiano rozebrać, gdyż była niedostatecznie wzmocniona, powodując zarysowywanie się murów. Druga kopuła została ukończona w 1619 roku, wsparta jest na kamiennych filarach i możemy podziwiać ją do dziś. Uroczysta konsekracja kościoła odbyła się 8 lipca 1635 roku. W 1722 roku, wykonano ogrodzenie placu przed fasadą w formie dwunastu postumentów, na których umieszczono wielkie posagi apostołów. Kasata zakonu jezuitów z 1772 roku, miała niekorzystny wpływ na losy ich kościoła. Pozbawiony stałego użytkownika, podlegał ciągłej dewastacji, a w latach 1809-1815 służył nawet jako cerkiew prawosławna. Dopiero gdy w 1824 przeniesiono tu parafię ze zburzonego kościoła Wszystkich świętych, zaczęto powoli przeprowadzać niezbędne prace remontowe.

Obecnie potężna bryła kościoła św. Piotra i św. Pawła, zwieńczona wysmukłą kopułą, jest jednym z głównych akcentów w panoramie Krakowa. Wzniesiony obok romańskiego kościoła św. Andrzeja, nadal kontrastuje skalą z sąsiednimi budynkami. Jest to kościół zbudowany na planie prostokąta o długości ponad dwukrotnie przekraczającej szerokość, w który wpisano formę krzyża łacińskiego utworzonego przez krótkie prezbiterium zakończone półkolistą absydą, równie krótki i szeroki transept oraz szeroką nawę główną.

Bardzo charakterystyczna jest wspaniała barokowa fasada z początku XVII stulecia. W jej dolnej kondygnacji umieszczono figury czterech świętych, których wydał zakon Jezuitów. Nad portalem wejściowym widoczne jest duże godło zakonu. W wyższej kondygnacji znajdują się figury patronów dynastii Wazów (św. Zygmunt i św. Władysław), a na samym szczycie herb Wazów - Zygmunt III Waza, był fundatorem kościoła.

Wewnątrz kościoła warto zobaczyć stiukowe płaskorzeźby umieszczone w sklepieniu absydy, przedstawiające ukrzyżowanie św. Piotra i ścięcie św. Pawła. Poniżej tych rzeźb stoi ołtarz główny zaprojektowany przez Kacpra Bażankę. Nad centralną częścią transeptu wznosi się najwyżej położona w Krakowie barokowa kopuła. Jej wnętrze jest zdobione stiukami, znajdują się w niej także figury czterech ewangelistów, wykonane przez Dawida Heela w pierwszej części XVIII wieku.
W północnej nawie znajduje się ciąg trzech kaplic połączonych niewielkimi przejściami. Wszystkie pokryte są dekoracją stiukową z XVIII wieku, w niektórych miejscach widoczne są pozostałości XVII i XVIII-wiecznej polichromii. Od strony wejścia do kościoła są to kaplice: Męki Pańskiej, Matki Boskiej Loretańskiej, św. Ignacego Loyoli.
Południowa nawa również składa się z trzech podobnych kaplic: Wieczerzy Pańskiej, Michała Archanioła, Trójcy Świętej.

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Andrzeja zbudowany został w latach 1079-1098 z fundacji Sieciecha, palatyna księcia Władysława Hermana. Prawo patronatu nad kościołem należało do benedyktyńskiego opactwa w Sieciechowie, co pozwala dopuszczać możliwość związku między nim, a budową świątyni. Zlokalizowany w osadzie Okół, stał przy biegnącym skośnie gościńcu na miejscu którego powstała później ulica Grodzka, a prowadzącym do przewozu na Wiśle.
Kościół św. Andrzeja jest wspaniale zachowaną budowlą w stylu romańskim, zbudowaną z kamienia, złożoną z krótkiego jednoprzęsłowego, trójnawowego korpusu, z transeptu i chóru, zamkniętego apsydą. Całość wieńczą dwie wieże. świątynia św. Andrzeja ma charakter obrony, o takim charakterze budowli świadczy grubość murów [1,6m] oraz brak dolnych okien. Zewnętrzne mury wykończone są drobną wapienną kostką, obok której występuje piaskowiec w szczegółach architektonicznych. Z zachodniej fasady kościoła wyrastają dwie smukłe wieże, przechodzące wyżej w ośmiobok, wypełniony na górze bliźniaczymi okienkami, które wraz z potrójnym oknem u szczytu fasady, kontrastują z ciężką masą jej dolnej części, poprzecinanej tylko w kilku miejscach wąskimi okienkami strzelniczymi.

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Idziego - jest romańską budowlą wzniesioną z fundacji Władysława Hermana i jego żony, w podzięce za urodzenie syna. Dzięki przekazowi Galla Anonima, wiemy że poprzez modły, i dary wysyłane do opactwa św. Idziego we Francji, para książęca wyprosiła urodzenie syna i stąd ten kościół. Z tej pierwotnej fundacji w romańskim stylu, nie zachowały się żadne pozostałości, a stojąca dziś świątynia, pochodzi z pierwszej połowy XIV wieku, z okresu panowania Władysława Łokietka. Zakon dominikanów, który w 1595 roku, przejął opiekę nad kościółkiem, przy pomocy finansowej rodziny Tęczyńskich, dokonał odnowienia budowli. Wtedy gotyckie sklepienie zostało zastąpione beczkowym, dokonano także wielu innych przeróbek.

[madohora]

Kościół św. Idziego – zabytkowy kościół rzymskokatolicki dominikanów, znajdujący się przy ulicy Grodzkiej 67 w Krakowie obok Wawelu . Według tradycji został on wybudowany w końcu XI w. przez księcia Władysława Hermana jako dziękczynienie po urodzeniu się jego syna Bolesława Krzywoustego, które mieli zawdzięczać modłom i darom zanoszonym do prowansalskiego opactwa St. Gilles. Pod obecnym kościołem gotyckim nie odnaleziono jednak żadnych reliktów romańskich, a trudno oczekiwać, iż świątynia fundowana z takich powodów, byłaby drewniana. Z tego powodu część badaczy skłania się ku przypuszczeniu, że pierwotnie wezwanie św. Idziego nosił dzisiejszy kościół św. Andrzeja, a pierwszym budynkiem na tym miejscu była świątynia gotycka. Kościół gotycki został zbudowany w pierwszej połowie XIV w. Początkowo znajdował się pod patronatem benedyktynów, potem dominikanów. Z czasem budowla obrosła szeregiem XVII- i XVIII-wiecznych przybudówek, z których dużą część rozebrano w XIX w. Około roku 1905 Rada Miejska Miasta Krakowa - w ramach architektonicznego porządkowania ulic miasta - podjęła decyzję o wyburzeniu znajdujących się w złym stanie zabytkowych obiektów przylegających do kościoła, co doprowadziło do głośnego sporu ze środowiskiem miłośników zabytków Krakowa. Sprzeciw zgłosili m.in.: Stanisław Wyspiański, Leon Wyczółkowski, Konstanty Laszczka, Stanisław Tomkiewicz, Jerzy Mycielski, Marian Sokołowski, Józef Muczkowski, Leonard Lepszy, Klemens Bąkowski i Stanisław Krzyżanowski. Zatarg został zażegnany, dzięki interwencji Helferta, prezydenta Najwyższej Komisji Centralnej w Wiedniu, który pismem z dn. 24 listopada 1905 r. wywarł nacisk na prezydenta Krakowa i spowodował w konsekwencji uchylenie uchwały Rady Miejskiej. Prawdopodobnie był to też efekt zakulisowych działań prof. hr. Mycielskiego, którego łączyła przyjaźń z nastepcą tronu arcyksięciem Franciszkiem Ferdynandem. Ostatecznie więc częściowo zburzono otaczające kościół rudery, pozostawiając jedynie XVIII-wieczny dom z dachem łamanym. Wtedy też powstały podcienia łączące ów dom z kościołem. Stojące w sąsiedztwie świątyni od strony ul. Grodzkiej dwie duże kamienice zostały zburzone z polecenia władz niemieckich podczas okupacji[2], w ramach urbanistycznego "porządkowania" przez okupanta otoczenia Wawelu. Kościół jest ceglany, ma bardzo prostą, jednonawową formę. Wewnątrz znajdują się stalle z różnobarwnych marmurów, wapienia pińczowskiego, piaskowca i alabastru. Jest to pozostałość po nagrobku św. Jacka z jego kaplicy w kościele dominikanów (wykonanym w XVI w. przez Jana Michałowicza z Urzędowa). W tęczy znajduje się późnogotycki krucyfiks, na sklepieniu herby Tęczyńskich z XVI wieku. Kościół został odremontowany pod kierownictwem o. Adama Studzińskiego w latach 80. XX wieku.
Przy wyjściu z kościoła widnieje brązowa tablica z 1987 roku upamiętniająca przysięgę krakowskich harcerzy złożoną w roku pielgrzymki do ojczyzny Jana Pawła II.
Na placu przed kościołem znajduje się Krzyż Katyński (1990).

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Wawel – wzgórze na Pomoście Krakowskim, w Krakowie, w Dzielnicy I Stare Miasto, na lewym brzegu Wisły; historyczna dzielnica Krakowa. Wawel ma charakter zrębu tektonicznego, który powstał w miocenie i zbudowany jest z liczących 161–155 mln lat górnojurajskich wapieni wieku oksfordzkiego. Na wzgórzu znajdują się dwa zabytkowe zespoły budowlane:
Zamek Królewski na Wawelu
bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława
W 1978 Wawel wraz ze Starym Miastem, Kazimierzem i Stradomiem został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, w 1994 razem ze Starym Miastem, Stradomiem, Kazimierzem, Podgórzem, Nowym Światem i Piaskiem został uznany za pomnik historii.
Częścią tego kompleksu są także fortyfikacje Wawelu. Odnalezione zostały relikty innych budowli, pochodzących z różnych epok.

[madohora]

Wawel do połowy XI wieku

Według badań archeologicznych ślady pierwszego osadnictwa datuje się na środkowy paleolit, około 100 tys. lat p.n.e. Jako osada położona na skrzyżowaniu szlaków handlowych szybko się rozwijał. Wawel był prawdopodobnie jednym z ośrodków władzy plemienia Wiślan, których organizacja państwowa powstała na przełomie VIII i IX wieku. O ich legendarnych władcach Kraku i Wandzie, mających żyć podobno w VII i VIII wieku, wspomniał XIII-wieczny kronikarz Wincenty Kadłubek. W X wieku ziemie Wiślan, i tym samym Kraków, weszły w skład powstającego państwa polskiego. W 1000 roku zostało utworzone biskupstwo krakowskie, czego konsekwencją była budowa katedry – siedziby biskupa. Jednak ze względu na toczące się walki z cesarstwem, budowę prawdopodobnie rozpoczęto dopiero po zawarciu pokoju w Budziszynie, czyli około lat 20 XI wieku. Ze względu na bardzo nikłe pozostałości po pierwszej katedrze, nazywanej czasem „Chrobrowską” i pomimo trwających od dawna badań archeologicznych, nie udało się zrekonstruować jej wyglądu. Do lat 80 relikty kościoła św. Gereona utożsamiane były właśnie z pierwszą katedrą, ale teza ta, wysunięta przez Adolfa Szyszko-Bohusza, została odrzucona przez nowsze badania. Także co do momentu zniszczenia katedry nie ma zgodności – przypuszcza się, że mogło się to stać podczas najazdu księcia Brzetysława I w latach 40 XI wieku lub podczas pożaru w latach 80. Oprócz katedry na wzgórzu istniały także inne zabudowania. Pierwsze odnalezione szczątki po budowlach drewnianych pochodzą z IX wieku, a kamienne – z przełomu X i XI wieku. Z tego okresu pochodzą pozostałości przedromańskich budowli murowanych, takich jak:
Rotunda Najświętszej Marii Panny, prawdopodobnie z przełomu X i XI wieku
Kościół św. Jerzego, przebudowywany w późniejszych okresach
rotunda przy bastionie Władysława IV, być może baptysterium
budowla „czworokątna z korytarzykiem” z przełomu X i XI wieku, o nieznanym przeznaczeniu, być może grobowiec
Kościół B (rotunda z dwoma absydami)

[madohora]

Romanizm (poł. XI w. – pocz. XII w.)

Na przełomie 1038 i 1039 Kazimierz Odnowiciel powrócił do Polski i przyjmuje się, że tym samym Kraków został siedzibą władzy królewskiej i stolicą państwa. Budowę drugiej katedry, tzw. „Hermanowskiej” rozpoczęto pod koniec XI wieku, prawdopodobnie właśnie z fundacji Władysława Hermana. Jej konsekracja nastąpiła w 1142 roku. O budowli tej wiadomo zdecydowanie więcej, choćby ze względu na jej zachowany wizerunek na odcisku pieczęci kapituły krakowskiej z XIII wieku. Także pozostałości są zdecydowanie lepiej zachowane – dolna część Wieży Wikaryjskiej (Srebrnych Dzwonów) oraz w całości trójnawowa krypta św. Leonarda, wsparta na 8 kolumnach. W 1118 roku pochowano tam biskupa Maurusa, z którego grobu wyjęto m.in. patenę i kielich. Z tego okresu pochodzą także:
Sala o 24 słupach, być może palatium książęce
kościół przy Smoczej Jamie (interpretowany ostatnio jako romańska wieża)
Kościół św. Gereona, prawdopodobnie kaplica pałacowa
Kościół św. Michała (romański)
rotunda z emporą przy baszcie Sandomierskiej, być może z 2 połowy XI wieku
czworokątna wieża obronna przy „Kurzej Stopie”

[madohora]

Gotyk (pocz. XIII w. – pocz. XVI w.)

W 1305 lub 1306 roku katedra spłonęła, ale nie w całości, w związku z czym w 1320 roku możliwa była koronacja Władysława Łokietka. W tym samym roku, z inicjatywy króla, rozpoczęto budowę nowej, trzeciej z kolei, która w swoim głównym zrębie istnieje do dziś. W 1364 została ona konsekrowana. Jest to budowla trzynawowa z transeptem i ambitem, do której od początku budowy i przez następne wieki dostawiano kaplice. Pierwsze powstawały przy prezbiterium – w 1322 została konsekrowana kaplica św. Małgorzaty, dziś pełniąca funkcję zakrystii, a kilka lat później wzniesiono kaplicę nazwaną później kaplicą Batorego.
Oprócz tego, królowa Zofia Holszańska (ostatnia żona Władysława Jagiełły) ufundowała kaplicę przy zachodnim wejściu, nazywaną później jej imieniem, a na polecenie Kazimierza Jagiellończyka wzniesiono kaplicę Świętokrzyską. Zostały także wybudowane inne kaplice (pod koniec XV wieku było ich w sumie 19), które w wiekach późniejszych zostały mocno przebudowane. Władysław Łokietek jest też pierwszym królem, którego pochowano w wawelskiej katedrze. Jego sarkofag z piaskowca został ufundowany w połowie XIV wieku przez Kazimierza Wielkiego. Swój nagrobek posiada też właśnie Kazimierz Wielki i Władysław Jagiełło, ale do najcenniejszych należy bez wątpienia sarkofag Kazimierza Jagiellończyka, wykonany przez Wita Stwosza w 1492 roku. Na początku XVI wieku został wyrzeźbiony późnogotycki nagrobek Jana Olbrachta. Na polecenie Kazimierza Wielkiego dokonano wielkiej przebudowy wcześniejszego wczesnogotyckiego zamku. Wzniesiono nowy kompleks składający się ze skrzydła południowo-wschodniego od rotundy św. Feliksa i Adaukta po narożnik północno-wschodni. Wzdłuż obwodu północnego rozbudowano dawne palatium i kościół św. Marii Egipcjanki, który mógł mieć charakter dworski. Na poziomie wyższych kondygnacji komunikację zapewniały krużganki na murowanych filarach. Z czasów Kazimierza Wielkiego zachowała się tylko Sala Kazimierzowska we wczesnogotyckiej tzw. Wieży Łokietkowej. Zamek został przebudowany pod koniec XIV wieku przez Władysława Jagiełłę i Jadwigę, za których rządów dobudowano tzw. Kurzą Stopkę i Wieżę Duńską. Z zamku tego zachowała się także tzw. sala Jadwigi i Jagiełły, w której eksponowany jest obecnie Szczerbiec.
W okresie tym powstały na wzgórzu także inne budowle, służące licznym księżom, urzędnikom królewskim i rzemieślnikom oraz mury obronne i baszty: Jordanka, Lubranka (później nazwana basztą Senatorską), Sandomierska, Tęczyńska, Szlachecka, Złodziejska i Panieńska.

[madohora]

Renesans (XVI wiek)

W latach 1507-1536 gruntownie przebudowano siedzibę królewską, a mecenat nad tym ogromnym przedsięwzięciem sprawował sam Zygmunt Stary. Prace prowadzono pod kierunkiem dwóch Włochów: Franciszka z Florencji i Bartłomieja Berrecciego, a po ich śmierci Polaka – Benedykta z Sandomierza. Na szczególną uwagę zasługuje piękny dziedziniec pałacowy. Z lekkich, wspartych na smukłych kolumnach arkadowych krużganków wchodzi się do przestronnych i pełnych światła komnat. Wnętrza zamku, ze wspaniałą Salą Poselską i jej kasetonowym stropem, to świadectwo dużych umiejętności zarówno włoskich, jak i rodzimych rzemieślników różnych specjalności. Sale zamkowe zdobione były przez arrasy, których pokaźną kolekcję zgromadził Zygmunt August. W latach 1502-1505 nagrobek Jana Olbrachta został umieszczony w rzeźbionej niszy w formie łuku triumfalnego autorstwa Franciszka z Florencji. Jest to pierwsze w pełni renesansowe dzieło na ziemiach polskich. W 1517 r. rozpoczęto budowę ukończonej 16 lat później kaplicy Zygmuntowskiej, grobowca-mauzoleum ostatnich Jagiellonów. Z tego okresu zachowały się w katedrze także inne nagrobki – kardynała Fryderyka Jagiellończyka i biskupów: Piotra Gamrata, Piotra Tomickiego, Jana Konarskiego, Jana Chojeńskiego, Samuela Maciejowskiego. W 1520 roku odlano dzwon Zygmunta. W katedrze znajdują się także dzieła manierystyczne: nagrobek Stefana Batorego i biskupa Filipa Padniewskiego – oba autorstwa Santi Gucciego oraz nagrobek biskupa Andrzeja Zebrzydowskiego dłuta Jana Michałowicza z Urzędowa.

[madohora]

Barok (XVII-XVIII wiek)

Po pożarze w 1595 roku, w którym spłonęła północno-wschodnia część zamku, król Zygmunt III Waza podjął decyzję o odbudowie, którą kierował architekt Jan Trevano. Z przebudowy tej zachowały się m.in. schody Senatorskie i kominek w sali Pod Ptakami. Gdy w 1609 roku król Zygmunt III na stałe przeniósł się do Warszawy, dla Wawelu rozpoczął się trudny okres. Opiekę nad zabudowaniami pełnili wielkorządcy, jednak mimo to, zarówno zamek, jak i inne budynki, niszczały. Do ich złego stanu przyczynili się także Szwedzi, stacjonujący na Wawelu w latach 1655-1657 i 1702. W 1702 roku w czasie III wojny północnej, gdy na Wawelu stacjonowały wojska szwedzkie wybuchł pożar, który niemal w całości strawił zamek. Wzgórze było okupowane także przez wojska pruskie w 1794 roku, kiedy to zostały zrabowane nigdy nieodzyskane (z wyjątkiem Szczerbca) insygnia koronne. Ze względu na toczące się w XVII wieku wojny, Wawel, jako ważny punkt obronny, wzbogacił się o unowocześnione mury obronne. Przeniesienie siedziby króla do Warszawy nie zmieniło jednak roli i znaczenia katedry wawelskiej, która nadal była miejscem koronacji i królewskich pochówków. W tym czasie wprowadzono w katedrze wiele zmian – podwyższony został ambit, powstała istniejąca do dziś konfesja św. Stanisława (marmurowy ołtarz i srebrną trumnę) oraz ołtarz główny. Wznoszono także barokowe nagrobki (m.in. biskupów: Marcina Szyszkowskiego, Piotra Gembickiego, Jana Małachowskiego i Kazimierza Łubieńskiego oraz królów: Michała Korybuta Wiśniowieckiego i Jana III Sobieskiego) i kaplice (m.in. kaplica Wazów).

[madohora]

XIX wiek

Wraz z trzecim rozbiorem (1795) Wawel znalazł się pod zaborem austriackim. Wojsko austriackie przekształciło wzgórze na koszary, co pociągnęło za sobą liczne zniszczenia i przebudowy: obmurowano krużganki i zmieniono wnętrza zamku, rozebrano część budynków (m.in. kościoły św. Jerzego i św. Michała). Po upadku powstania krakowskiego i zlikwidowaniu Rzeczypospolitej Krakowskiej na Wawelu wzniesiono trzy ogromne gmachy szpitala wojskowego. W II połowie XIX wieku Austriacy przebudowali mury obronne w taki sposób, aby stały się częścią Twierdzy Kraków (powstały m.in. dwie kaponiery). Równocześnie trwały próby odzyskania wzgórza przez Polaków. Gdy pojawił się projekt, aby cały Wawel wraz z katedrą zamknąć dla ludności cywilnej, a kapitułę przenieść do kościoła Św. Piotra, prezydent miasta Mikołaj Zyblikiewicz zaproponował przekazanie wawelskiego zamku na rezydencję cesarską dla Franciszka Józefa I. Powoływano się przy tym na rodzinne związki Habsburgów z polskimi rodami monarszymi. W dn. 3 września 1880 r. deputacja obywateli Galicji pod przewodnictwem marszałka krajowego hr. Ludwika Wodzickiego złożyła w tej sprawie petycję na ręce cesarza, która została przyjęta pozytywnie. Wojskowe władze austriackie zażądały jednak za opuszczenie wawelskiego wzgórza rekompensaty w wys. 750 000 guldenów na budowę nowego szpitala wojskowego oraz także 750 000 guldenów na budowę nowych koszar. Po sześciu latach rokowań ostatecznie ustalono, że społeczeństwo polskie ma zapłacić już w nowej walucie 2 714 606 koron i 89 halerzy. Rozpoczęła się akcja gromadzenia funduszy. Kasa Oszczędności Miasta Krakowa przekazała 800 000 koron, a a Sejm Krajowy Galicji zadeklarował 100 000 koron rocznie na odbudowę Wawelu. Cesarz Franciszek Józef przeznaczył z prywatnej szkatuły także 100 000 koron rocznie na restaurację zabytków wawelskich. Aleksandra Ulanowska zorganizowała wielką kwestę publiczną. Dzięki tym działaniom i licznym datkom od osób prywatnych, instytucji oraz stowarzyszeń, udało się zgromadzić potrzebną kwotę. W katedrze w tym czasie odbyły się manifestacyjne pogrzeby Józefa Poniatowskiego i Tadeusza Kościuszki. Przebudowana w stylu klasycystycznym została kaplica Potockich, w której umieszczono pomnik Artura Potockiego autorstwa wybitnego rzeźbiarza Bertela Thorvaldsena. Druga rzeźba tego artysty została ustawiona w kaplicy królowej Zofii. W 1869 roku przypadkowo otwarto trumnę króla Kazimierza Wielkiego, co stało się pretekstem do urządzenia powtórnego pogrzebu. Równocześnie podjęto inicjatywę odnowy innych królewskich grobów – oczyszczono sarkofagi (ufundowane też nowe – m.in. cesarz Franciszek Józef ufundował sarkofag króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego, który miał żonę Habsburżankę), a podziemnie krypty połączono korytarzami

[madohora]

XX i XXI wiek

W 1905 cesarz Franciszek Józef I wyraził zgodę na opuszczenie przez wojska austriackie Wawelu. Rozpoczęto prace konserwatorskie, którymi kierował Zygmunt Hendel, a następnie Adolf Szyszko-Bohusz, który odnalazł rotundę Najświętszej Marii Panny i inne relikty wczesnych budowli. Renowacja wzgórza finansowana była m.in. ze składek społecznych. Ofiarodawców upamiętniano wmurowując cegiełki z ich nazwiskami w mur przy północnym wjeździe na zamek, przy którym wzniesiono także Bramę Herbową i ustawiono konny pomnik Tadeusza Kościuszki. W latach 1904-1907 Stanisław Wyspiański i Władysław Ekielski opracowali plan zabudowy wzgórza, noszący nazwę Akropolis. Ta nigdy niezrealizowana idea zakładała umieszczenie na Wawelu m.in. polskiego sejmu i senatu, Muzeum Narodowego, Akademii Umiejętności i Kurii Biskupiej. Całość miała wzorować się na starożytnej architekturze – autorzy założyli wybudowanie np. teatru greckiego czy posągu Nike.
W tym okresie katedra wzbogaciła się o dwa nowe nagrobki: królowej Jadwigi (z 1902 r.) i symboliczny Władysława Warneńczyka (z 1906 r.), oba autorstwa Antoniego Madeyskiego. Kaplica królowej Zofii została ozdobiona w latach 1902-1904 przez Włodzimierza Tetmajera dekoracją malarską, przedstawiającą polskich świętych i bohaterów narodowych. Natomiast w skarbcu katedralnym malowidła w latach 1900-1902 wykonał Józef Mehoffer. On też jest autorem witraży w oknach transeptu katedry (ukazują one Chrystusa Bolesnego, Maryję i geniusze cierpienia), malowideł i witrażu w kaplicy Szafrańców oraz witraży w kaplicy Świętokrzyskiej. Swoje projekty witraży do katedry, nigdy niezrealizowane, stworzył także Stanisław Wyspiański. W dwudziestoleciu międzywojennym, tuż po odzyskaniu niepodległości, polskie władze centralne, uznały wawelski zamek, za gmach reprezentacyjny Rzeczypospolitej do użytku Naczelnika Państwa, a następnie dla Prezydenta RP. Uchwałą zaś Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 1921 r., krakowski zespół urbanistyczny na Wawelu, stał się jedną z oficjalnych Rezydencji Prezydenta Polski (do dzisiaj, zachował się apartament Prezydenta RP Ignacego Mościckiego). Do dziś nie istnieje taki akt prawny, wydany przez władze niepodległej Rzeczypospolitej (nie licząc decyzji stalinowskiej KRN, ustanawiającej na Wawelu muzeum), który znosiłby ten zapis.
W 1921 r. na bastionie króla Władysława IV Wazy stanął pomnik Tadeusza Kościuszki dłuta Leonarda Marconiego i Antoniego Popiela.
W 1927 r. sprowadzono na Wawel prochy Juliusza Słowackiego i jego matki Salomei Becu; w 1935 r. pochowano tu też Józefa Piłsudskiego.
W czasie II wojny światowej Wawel był siedzibą generalnego gubernatora Hansa Franka. Ukradziono wówczas wiele cennych zabytków, które do dziś nie wróciły do Polski.
W 1978 r. Wawel wraz ze ścisłym Starym Miastem oraz zabytkami Kazimierza został zapisany na liście światowego dziedzictwa UNESCO.
W 1992 r. sprowadzono na Wawel urnę z ziemią z Monte Cassino.
W 1993 r. sprowadzono na Wawel zwłoki gen. Władysława Sikorskiego.
W 2001 r., na Wawelu znalazła się grudka ziemi z mogiły zbiorowej w której pochowany był Cyprian Kamil Norwid, znalazła miejsce w Krypcie Wieszczów Narodowych.
W lutym 2010 roku w Krypcie Wieszczów Narodowych ustawiono tablicę ku pamięci Fryderyka Chopina, w kwietniu w przedsionku krypty pod Wieżą Srebrnych Dzwonów pochowano prezydenta Lecha Kaczyńskiego wraz z małżonką.

[madohora]

[madohora]

Wawel – wzgórze na Pomoście Krakowskim, w Krakowie, w Dzielnicy I Stare Miasto, na lewym brzegu Wisły; historyczna dzielnica Krakowa. Wawel ma charakter zrębu tektonicznego, który powstał w miocenie i zbudowany jest z liczących 161–155 mln lat górnojurajskich wapieni wieku oksfordzkiego

[madohora]

Na wzgórzu znajdują się dwa zabytkowe zespoły budowlane Zamek Królewski na Wawelu
bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława

[madohora]

[madohora]

W 1978 Wawel wraz ze Starym Miastem, Kazimierzem i Stradomiem został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, w 1994 razem ze Starym Miastem, Stradomiem, Kazimierzem, Podgórzem, Nowym Światem i Piaskiem został uznany za pomnik historii
Częścią tego kompleksu są także fortyfikacje Wawelu. Odnalezione zostały relikty innych budowli, pochodzących z różnych epok.

[madohora]

[madohora]

Wzgórze mogło pierwotnie nazywać się wądół, wąwał, wąwel ze względu na krasowy charakter wapieni, z których jest zbudowane, jak i na liczne jaskinie (np. Smocza Jama). Według pełnej fantastycznych etymologii Kroniki wielkopolskiej słowo Wawel miało pochodzić od Wøwel (pierwotnie Bøbel)[5][6] (stąd dzisiaj rekonstruuje się tę formę jako jako „wąwel” z nosowym o, czyli „ǫ” i zestawia z podobnie brzmiącymi wąwóz, wądół, u Brücknera od „wąwał”=wąwóz[7], słabość tej teorii tkwi w mało logicznym wywodzeniu nazwy wzgórza, a więc struktury geologicznej wypukłej od wgłębnej).Według tejże Kroniki wielkopolskiej nazwa Wawel mogła również oznaczać zgrubienie na szyi spowodowane niedoborem jodu w wodzie wywołujące powiększanie tarczycy
Inni uważają, że owo „wąwel” oznaczało „wyniosłość wśród mokradeł”, którymi otoczone było wzgórze[9], od „wą” (odpowiednik dzisiejszego „w” i „wel” (wilgoć, woda) co oznaczało miejsce położone „w wodzie, otoczone wodą”[10], wg Stanisława Rosponda wąwel = grąd, tj. „miejsce wyniosłe i suche wśród łąk błotnistych, ostrów oblany wodą” od psł. *vъlь = stpl. wel, wla (stąd: Wleń)[11]. Zestawia się tutaj „Wąwel” z nazwami miejscowymi typu Wąwelnica, Wąwolnica, Wąwelno jednak nie tłumaczy procesu fonetycznego, który miałby doprowadzić do przejścia ą → a (Jan Długosz Wąwolnicę dwukrotnie podaje jako Wanwelnycza, wcześniej w 1325-1327 r. zapisano Wanvelnitia, w 1377 r. Wanwelnicza, jeszcze w 1531 r. Vanwelnicza, czyli z protezą samogłoski nosowej w postaci „an”, a brak takich zapisów w stosunku do Wawelu).
Dawniej doszukiwano się też genezy nazwy w zgodnościach bałto-słowiańskich, litewskiemu rdzeniu au, av, va, avr, var, vavr, babr, miał odpowiadać ruski varъ, polski wał, stąd wg Mikołaja Akielewicza nazwa wsi Wawr, Wawer → Wanwoł, Wąwel, Wawel, tj. miejsce obwarowane.
Istnieje także teoria, jakoby nazwa Wawel pochodziła od nazwy Babel (s-c-s Вавилонъ, stąd również współczesne rosyjskie Вавилон, tr. Wawilon, czyli Babilon, częsta w średniowieczu oboczność w:b, m.in. grecka Beta (obecnie Wita), zobacz: Korbea, Kordoba).

[madohora]

[madohora]

Wawel do połowy XI wieku

Według badań archeologicznych ślady pierwszego osadnictwa datuje się na środkowy paleolit, około 100 tys. lat p.n.e. Jako osada położona na skrzyżowaniu szlaków handlowych szybko się rozwijał. Wawel był prawdopodobnie jednym z ośrodków władzy plemienia Wiślan, których organizacja państwowa powstała na przełomie VIII i IX wieku. O ich legendarnych władcach Kraku i Wandzie, mających żyć podobno w VII i VIII wieku, wspomniał XIII-wieczny kronikarz Wincenty Kadłubek. W X wieku ziemie Wiślan, i tym samym Kraków, weszły w skład powstającego państwa polskiego.
W 1000 roku zostało utworzone biskupstwo krakowskie, czego konsekwencją była budowa katedry – siedziby biskupa. Jednak ze względu na toczące się walki z cesarstwem, budowę prawdopodobnie rozpoczęto dopiero po zawarciu pokoju w Budziszynie, czyli około lat 20 XI wieku. Ze względu na bardzo nikłe pozostałości po pierwszej katedrze, nazywanej czasem „Chrobrowską” i pomimo trwających od dawna badań archeologicznych, nie udało się zrekonstruować jej wyglądu. Do lat 80 relikty kościoła św. Gereona utożsamiane były właśnie z pierwszą katedrą, ale teza ta, wysunięta przez Adolfa Szyszko-Bohusza, została odrzucona przez nowsze badania. Także co do momentu zniszczenia katedry nie ma zgodności – przypuszcza się, że mogło się to stać podczas najazdu księcia Brzetysława I w latach 40 XI wieku lub podczas pożaru w latach 80.
Oprócz katedry na wzgórzu istniały także inne zabudowania. Pierwsze odnalezione szczątki po budowlach drewnianych pochodzą z IX wieku, a kamienne – z przełomu X i XI wieku. Z tego okresu pochodzą pozostałości przedromańskich budowli murowanych, takich jak:
Rotunda Najświętszej Marii Panny, prawdopodobnie z przełomu X i XI wieku
Kościół św. Jerzego, przebudowywany w późniejszych okresach
rotunda przy bastionie Władysława IV, być może baptysterium
budowla „czworokątna z korytarzykiem” z przełomu X i XI wieku, o nieznanym przeznaczeniu, być może grobowiec
Kościół B (rotunda z dwoma absydami)

[madohora]

[madohora]

Na przełomie 1038 i 1039 Kazimierz Odnowiciel powrócił do Polski i przyjmuje się, że tym samym Kraków został siedzibą władzy królewskiej i stolicą państwa.
Budowę drugiej katedry, tzw. „Hermanowskiej” rozpoczęto pod koniec XI wieku, prawdopodobnie właśnie z fundacji Władysława Hermana. Jej konsekracja nastąpiła w 1142 roku. O budowli tej wiadomo zdecydowanie więcej, choćby ze względu na jej zachowany wizerunek na odcisku pieczęci kapituły krakowskiej z XIII wieku. Także pozostałości są zdecydowanie lepiej zachowane – dolna część Wieży Wikaryjskiej (Srebrnych Dzwonów) oraz w całości trójnawowa krypta św. Leonarda, wsparta na 8 kolumnach. W 1118 roku pochowano tam biskupa Maurusa, z którego grobu wyjęto m.in. patenę i kielich. Z tego okresu pochodzą także:
Sala o 24 słupach, być może palatium książęce
kościół przy Smoczej Jamie (interpretowany ostatnio jako romańska wieża)
Kościół św. Gereona, prawdopodobnie kaplica pałacowa
Kościół św. Michała (romański)
rotunda z emporą przy baszcie Sandomierskiej, być może z 2 połowy XI wieku
czworokątna wieża obronna przy „Kurzej Stopie”

[madohora]

W 1305 lub 1306 roku katedra spłonęła, ale nie w całości, w związku z czym w 1320 roku możliwa była koronacja Władysława Łokietka. W tym samym roku, z inicjatywy króla, rozpoczęto budowę nowej, trzeciej z kolei, która w swoim głównym zrębie istnieje do dziś. W 1364 została ona konsekrowana. Jest to budowla trzynawowa z transeptem i ambitem, do której od początku budowy i przez następne wieki dostawiano kaplice. Pierwsze powstawały przy prezbiterium – w 1322 została konsekrowana kaplica św. Małgorzaty, dziś pełniąca funkcję zakrystii, a kilka lat później wzniesiono kaplicę nazwaną później kaplicą Batorego.
Oprócz tego, królowa Zofia Holszańska (ostatnia żona Władysława Jagiełły) ufundowała kaplicę przy zachodnim wejściu, nazywaną później jej imieniem, a na polecenie Kazimierza Jagiellończyka wzniesiono kaplicę Świętokrzyską. Zostały także wybudowane inne kaplice (pod koniec XV wieku było ich w sumie 19), które w wiekach późniejszych zostały mocno przebudowane.
Władysław Łokietek jest też pierwszym królem, którego pochowano w wawelskiej katedrze. Jego sarkofag z piaskowca został ufundowany w połowie XIV wieku przez Kazimierza Wielkiego. Swój nagrobek posiada też właśnie Kazimierz Wielki i Władysław Jagiełło, ale do najcenniejszych należy bez wątpienia sarkofag Kazimierza Jagiellończyka, wykonany przez Wita Stwosza w 1492 roku. Na początku XVI wieku został wyrzeźbiony późnogotycki nagrobek Jana Olbrachta.
Na polecenie Kazimierza Wielkiego dokonano wielkiej przebudowy wcześniejszego wczesnogotyckiego zamku. Wzniesiono nowy kompleks składający się ze skrzydła południowo-wschodniego od rotundy św. Feliksa i Adaukta po narożnik północno-wschodni. Wzdłuż obwodu północnego rozbudowano dawne palatium i kościół św. Marii Egipcjanki, który mógł mieć charakter dworski. Na poziomie wyższych kondygnacji komunikację zapewniały krużganki na murowanych filarach. Z czasów Kazimierza Wielkiego zachowała się tylko Sala Kazimierzowska we wczesnogotyckiej tzw. Wieży Łokietkowej. Zamek został przebudowany pod koniec XIV wieku przez Władysława Jagiełłę i Jadwigę, za których rządów dobudowano tzw. Kurzą Stopkę i Wieżę Duńską. Z zamku tego zachowała się także tzw. sala Jadwigi i Jagiełły, w której eksponowany jest obecnie Szczerbiec.
W okresie tym powstały na wzgórzu także inne budowle, służące licznym księżom, urzędnikom królewskim i rzemieślnikom oraz mury obronne i baszty: Jordanka, Lubranka (później nazwana basztą Senatorską), Sandomierska, Tęczyńska, Szlachecka, Złodziejska i Panieńska.

[madohora]

[madohora]

Renesans (XVI wiek)

Renesansowy dziedziniec zamku – skrzydło wschodnie i południowe W latach 1507-1536 gruntownie przebudowano siedzibę królewską, a mecenat nad tym ogromnym przedsięwzięciem sprawował sam Zygmunt Stary. Prace prowadzono pod kierunkiem dwóch Włochów: Franciszka z Florencji i Bartłomieja Berrecciego, a po ich śmierci Polaka – Benedykta z Sandomierza. Na szczególną uwagę zasługuje piękny dziedziniec pałacowy. Z lekkich, wspartych na smukłych kolumnach arkadowych krużganków wchodzi się do przestronnych i pełnych światła komnat. Wnętrza zamku, ze wspaniałą Salą Poselską i jej kasetonowym stropem, to świadectwo dużych umiejętności zarówno włoskich, jak i rodzimych rzemieślników różnych specjalności. Sale zamkowe zdobione były przez arrasy, których pokaźną kolekcję zgromadził Zygmunt August.
W latach 1502-1505 nagrobek Jana Olbrachta został umieszczony w rzeźbionej niszy w formie łuku triumfalnego autorstwa Franciszka z Florencji. Jest to pierwsze w pełni renesansowe dzieło na ziemiach polskich. W 1517 r. rozpoczęto budowę ukończonej 16 lat później kaplicy Zygmuntowskiej, grobowca-mauzoleum ostatnich Jagiellonów. Z tego okresu zachowały się w katedrze także inne nagrobki – kardynała Fryderyka Jagiellończyka i biskupów: Piotra Gamrata, Piotra Tomickiego, Jana Konarskiego, Jana Chojeńskiego, Samuela Maciejowskiego. W 1520 roku odlano dzwon Zygmunta.
W katedrze znajdują się także dzieła manierystyczne: nagrobek Stefana Batorego i biskupa Filipa Padniewskiego – oba autorstwa Santi Gucciego oraz nagrobek biskupa Andrzeja Zebrzydowskiego dłuta Jana Michałowicza z Urzędowa.

[madohora]

KRUŻGANKI DZISIAJ

Źródło - wikipedia.pl

[madohora]

Barok (XVII-XVIII wiek)

Po pożarze w 1595 roku, w którym spłonęła północno-wschodnia część zamku, król Zygmunt III Waza podjął decyzję o odbudowie, którą kierował architekt Jan Trevano. Z przebudowy tej zachowały się m.in. schody Senatorskie i kominek w sali Pod Ptakami. Gdy w 1609 roku król Zygmunt III na stałe przeniósł się do Warszawy, dla Wawelu rozpoczął się trudny okres. Opiekę nad zabudowaniami pełnili wielkorządcy, jednak mimo to, zarówno zamek, jak i inne budynki, niszczały. Do ich złego stanu przyczynili się także Szwedzi, stacjonujący na Wawelu w latach 1655-1657 i 1702. W 1702 roku w czasie III wojny północnej, gdy na Wawelu stacjonowały wojska szwedzkie wybuchł pożar, który niemal w całości strawił zamek[15]. Wzgórze było okupowane także przez wojska pruskie w 1794 roku, kiedy to zostały zrabowane nigdy nieodzyskane (z wyjątkiem Szczerbca) insygnia koronne. Ze względu na toczące się w XVII wieku wojny, Wawel, jako ważny punkt obronny, wzbogacił się o unowocześnione mury obronne.
Przeniesienie siedziby króla do Warszawy nie zmieniło jednak roli i znaczenia katedry wawelskiej, która nadal była miejscem koronacji i królewskich pochówków. W tym czasie wprowadzono w katedrze wiele zmian – podwyższony został ambit, powstała istniejąca do dziś konfesja św. Stanisława (marmurowy ołtarz i srebrną trumnę) oraz ołtarz główny. Wznoszono także barokowe nagrobki (m.in. biskupów: Marcina Szyszkowskiego, Piotra Gembickiego, Jana Małachowskiego i Kazimierza Łubieńskiego oraz królów: Michała Korybuta Wiśniowieckiego i Jana III Sobieskiego) i kaplice (m.in. kaplica Wazów).

[madohora]

[madohora]

[madohora]

XX i XXI wiek

W 1905 cesarz Franciszek Józef I wyraził zgodę na opuszczenie przez wojska austriackie Wawelu. Rozpoczęto prace konserwatorskie, którymi kierował Zygmunt Hendel, a następnie Adolf Szyszko-Bohusz, który odnalazł rotundę Najświętszej Marii Panny i inne relikty wczesnych budowli. Renowacja wzgórza finansowana była m.in. ze składek społecznych. Ofiarodawców upamiętniano wmurowując cegiełki z ich nazwiskami w mur przy północnym wjeździe na zamek, przy którym wzniesiono także Bramę Herbową i ustawiono konny pomnik Tadeusza Kościuszki. W latach 1904-1907 Stanisław Wyspiański i Władysław Ekielski opracowali plan zabudowy wzgórza, noszący nazwę Akropolis. Ta nigdy niezrealizowana idea zakładała umieszczenie na Wawelu m.in. polskiego sejmu i senatu, Muzeum Narodowego, Akademii Umiejętności i Kurii Biskupiej. Całość miała wzorować się na starożytnej architekturze – autorzy założyli wybudowanie np. teatru greckiego czy posągu Nike. Fragment grobowca królowej Jadwigi W tym okresie katedra wzbogaciła się o dwa nowe nagrobki: królowej Jadwigi (z 1902 r.) i symboliczny Władysława Warneńczyka (z 1906 r.), oba autorstwa Antoniego Madeyskiego. Kaplica królowej Zofii została ozdobiona w latach 1902-1904 przez Włodzimierza Tetmajera dekoracją malarską, przedstawiającą polskich świętych i bohaterów narodowych. Natomiast w skarbcu katedralnym malowidła w latach 1900-1902 wykonał Józef Mehoffer. On też jest autorem witraży w oknach transeptu katedry (ukazują one Chrystusa Bolesnego, Maryję i geniusze cierpienia), malowideł i witrażu w kaplicy Szafrańców oraz witraży w kaplicy Świętokrzyskiej. Swoje projekty witraży do katedry, nigdy niezrealizowane, stworzył także Stanisław Wyspiański. W dwudziestoleciu międzywojennym, tuż po odzyskaniu niepodległości, polskie władze centralne, uznały wawelski zamek, za gmach reprezentacyjny Rzeczypospolitej do użytku Naczelnika Państwa, a następnie dla Prezydenta RP.
Uchwałą zaś Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 1921 r., krakowski zespół urbanistyczny na Wawelu, stał się jedną z oficjalnych Rezydencji Prezydenta Polski (do dzisiaj, zachował się apartament Prezydenta RP Ignacego Mościckiego). Do dziś nie istnieje taki akt prawny, wydany przez władze niepodległej Rzeczypospolitej (nie licząc decyzji stalinowskiej KRN, ustanawiającej na Wawelu muzeum), który znosiłby ten zapis.

[madohora]

[madohora]

W 1921 r. na bastionie króla Władysława IV Wazy stanął pomnik Tadeusza Kościuszki dłuta Leonarda Marconiego i Antoniego Popiela.

[madohora]

W 1927 r. sprowadzono na Wawel prochy Juliusza Słowackiego i jego matki Salomei Becu; w 1935 r. pochowano tu też Józefa Piłsudskiego.

[madohora]

W czerwcu 1927 r. po.witał kraj cały jak długi i szeroki powracające z obczyzny doczesne szczątki
wielkiego poety Polskiego. Juljusza Słowackiego.. Prochy poety spoczywające dotąd w Paryżu na
cmentarzu Montmartre zostały wydobyte i przewiezione, uroczyście do Ambasady Polskiej. Po uroczystościach w Paryżu, gdzie złożyła hołd cała kolonja polska, i rząd Francji, odwieziono je do Cherbourga skąd polskim statkiem "Wilja'" popłynęły do Gdyni.
Do Gdyni przybyły prochy Słowackiego. 21 czerwca. Następnego dnia zostały zwłoki umieszczone
na statku wiślanym "Mickiewicz", skąd przewieziono je do Tczewa a następnie Gniewa i Grudziądza,
Do stolicy przybyły zwłoki w niedzielę 26 czerwca. W przystani na Wiśle powitał je przemówieniem w imieniu poetów Zenon Przesmycki Mirjam. Następnie w triumfalnym pochodzie wraz z Rządem, Sejmem, Senatem, przy udziale licznych tłumów odprowadzono zwłoki na Plac Zamkowy. Tam
uczcił wielkiego poetę pan Prezydent Rzeczypospolitej Mościcki wygłaszając podniosłe przemówienie. Następnego. dnia J. E. ks. Kardynał Kakowski odprawił w Katedrze uroczystą Mszę św. żałobną - poczem w triumfalnym pochodzie odprowadzono zwłoki na dworzec, skąd specjalnym pociągiem przez Skierniewice. Piotrków, Częstochowę, Sosnowiec, Katowice,
przybyły wieczorem do Krakowa. Szczególnie uroczyście witano prochy wielkiego poety w Katowicach. We wtorek mimo ulewnego deszczu cały Kraków wyległ na ulice by wraz z licznymi delegacjami ludności z całej Polski i obczyzny oddać hołd doczesnym szczątkom wielkiego poety w czasie uroczystości pogrzebowych na Wawelu

Źródło: Kalendarz Mariański na rok 1928

[madohora]

Przed uroczystym pochodem przybyli do Barbakanu gdzie zwłoki przebywały przez całą noc ministrowie: Dobrucki, Składkowski, Kwiatkowski, Miedziński, Moraczewski, Staniewski i Romocki,
marszałek Sejmu Rataj z wicemarszałkiem Dębskim, wicemarszałek Senatu Bojko, senatorowie, posłowie, wojewodowie: Darowski, Grażyński i Mantenfel, reprezentanci wszystkich uniwersytetów polskich, miast polskich, oraz szeregu organizacyj. Po Mszy św. przemówił w imieniu ,emigracji polskiej w Paryzu prof. Pozerski, poczem ruszył kondukt pogrzebowy. Rozpoczęła się imponująca defilada delegacji z całej Polski, przybyłych dla złożenia hołdu szczątkom wielkiego Poety. Przybyła cała Polska od Niemna i Wilji, od Ikwy i Styru, po Bałtyk i Odrę. Lud wiejski i młodzież szkolna, harcerze, górnicy, robotnicy, delegacje miast instytucji społecznych i kulturalnych, wszystkie stany połączyły się w hołdzie dla zmarłego.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Czoło pochodu stanowiła młodzież szkolna, następnie szli rolnicy, kolejarze, górnicy, delegacje Górnego Śląska. Następnie ruszył rydwan ze zwłokami poprzedzony przez orszak duchowieństwa z ks. biskupem Godlewskim. Za trumną postępowali członkowie rządu, przedstawiciele Sejmu, Senatu oraz stowarzyszeń literackich. Ulice Sławkowska i basztowa przystrojone flagami o barwach państwowych i miejskich. Nieprzeliczone rzesze mieszkańców. Po drodze na Wawel pochód zatrzymał się przed kościołem Świętej Anny gdzie przemówił prof. Kanelbach. ...O godzinie 13 udał się na Wawel, gdzie złożono trumnę ze zwłokami na obszerny dziedziniec Wawelski. Na Wawelu przemówił J. Piułsudski sławiąc zasługi dla Polski Słowackiego. kończąc je następująco:
"Gdy niegdyś jednego z większych, co ostatnie prowadzili powstania, pytałem, który z wieszczów najwięcej wpłynął, najwięcej działał, gdy miecze na naszej ziemi zadzwoniły - stwierdzał mi
zawsze, te, tym poetą jest Słowacki. Miłość Ojczyzny, o! to słońce świetne Dla serc co dumne
sieroce, szlachetne. Całe się czystym miłością oddadzą. Jako żórawie, co łań.cuch prowadzą
wietniejsze serca wylatuj ą przodem; Umrą, ich duchy lecą przed narodem".
Gdy teraz patrząc na trumnę wiem tak, jak wszyscy zebrani, że Słowacki idzie, to wiem, że idzie
tam, gdzie głazy na naszym gościńcu stają, świadcząc nieledwie chronologicznie, przez imiona, o naszej przeszłości. Idzie między Władysławy i Zygmunty, idzie między Jany i Bolesławy, idzie nie z imieniem, lecz nazwiskiem, świadcząc także o wielkości pracy i wielkości ducha Polski. Idzie, by przedłużyć swe życie, by być nie tylko z naszem pokoleniem, lecz i z temi, które nadejdą. Idzie jako "Król Duch". Po zakoilczeniu przemówienia. marszałek Piłsudski zwrócił się do okalających nawę z trumną oficerów z następującemi słowy: "W Imieniu Rządu Rzeczypospolitej polecam Panom odnieść trumnę Juliusza Słowackiego do krypty królewskiej, by królom był równy". Poczem orszak udały udał się ze zwłokami do katedry wawelskiej, gdzie- wygłosił podniosłe przemówienie ks. Biskup Godlewski - po pokropieniu zwłok przez ks. Metropolitę Sapiechę - oficerowie ujęli
trumnę na barki i znieśli ją do krypty, gdzie spoczęła, obok sarkofagu Mickiewicza.
Tak więc spoczął Juljusz Słowacki po wielu latach rozłąki w grobach królewskich, przy dźwięku
potężnego "Zygmunta", a 101 strzałów królewskich artylerji Wojska Polskiego obwieściło całej Polsce, iż jeden z najlepszych jej synów spoczął na wieki w grobach zasłużonych.

Kalendarz Mariański na rok 1928

[madohora]

[madohora]

W nawale prac około budowy państwa, w trudzie pracy p chleb codzienny, w zamęcie walki o zakreślenie granic Polska pamiętała o honorowym długu wobec przeszłości narodu o obowiązku odbudowy Wawelu. Katedra i Zamek na Wawelu to kamienne kroniki naszej przeszłości, w której zapisały się wszystkie koleje życia polskiego. Każda zdobycz duchowa, każde wywyższenie i każdy upadek narodu. Gdy Polska runęła barbarzyńska ręka zaborcza zniszczyła Wawel, odarło go z wszelkiej świetności w który go ubrała Polska. Gdy Polska powstała do nowego życia przyszedł czas by Wawel dźwignąć z ruin, by mógł świadczyć światu i nam samym o naszej przeszłej wartości. Za kilkanaście lat pracy po przerażającej pustce i ruinie sal królewskiego zamku nie zostało już ani śladu. Nie dosyć na tym. Część sal posiada już dziś nawet urządzenie wewnętrzne ...także dzięki ofiarności społeczeństwa na cele urządzenia Zamku.

[madohora]

[madohora]

W czasie II wojny światowej Wawel był siedzibą generalnego gubernatora Hansa Franka. Ukradziono wówczas wiele cennych zabytków, które do dziś nie wróciły do Polski.
W 1978 r. Wawel wraz ze ścisłym Starym Miastem oraz zabytkami Kazimierza został zapisany na liście światowego dziedzictwa UNESCO.
W 1992 r. sprowadzono na Wawel urnę z ziemią z Monte Cassino.
W 1993 r. sprowadzono na Wawel zwłoki gen. Władysława Sikorskiego.
W 2001 r., na Wawelu znalazła się grudka ziemi z mogiły zbiorowej w której pochowany był Cyprian Kamil Norwid, znalazła miejsce w Krypcie Wieszczów Narodowych.
W lutym 2010 roku w Krypcie Wieszczów Narodowych ustawiono tablicę ku pamięci Fryderyka Chopina, w kwietniu w przedsionku krypty pod Wieżą Srebrnych Dzwonów pochowano prezydenta Lecha Kaczyńskiego wraz z małżonką.

[madohora]

[madohora]

Zwiedzającym udostępnione są:
na zamku:
reprezentacyjne komnaty królewskie – wystawa obejmuje znajdujące się na parterze pomieszczenia wielkorządcy zamku i komnaty na drugim piętrze, m.in. Salę Poselską, której strop ozdobiony jest rzeźbionymi głowami (tzw. głowami wawelskimi) i Salę Senatorską
prywatne apartamenty królewskie
skarbiec koronny, gdzie prezentowany jest m.in. miecz koronacyjny Szczerbiec
zbrojownię
wystawę Sztuka Wschodu
w katedrze:
groby królewskie
Krypta Wieszczów Narodowych
Dzwon Zygmunt
Muzeum Katedralne
Wawel Zaginiony – rezerwat archeologiczny z częściowo zrekonstruowaną Rotundą Najświętszej Marii Panny
Smocza Jama
Trasa Ogrody Królewskie – zrekonstruowany, renesansowy ogród
Wawel znajduje się na trasie Małopolskiej Drogi św. Jakuba z Lublina i Sandomierza do Tyńca. Jest to także miejsce styku Via Regia. Ze Wzgórza Wawelskiego do litewskiego Wilna, przez białoruskie Grodno prowadzi Szlak Jagielloński.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół św. Michała Archanioła i św. Stanisława Biskupa i Męczennika i przylegający do niego klasztor paulinów – kompleks sakralny, znajdujący się w Krakowie przy ulicy Skałecznej 15. Nazywany jest potocznie Skałką lub na Skałce.
Jest to według legendy sanktuarium męczeństwa św. Stanisława, biskupa krakowskiego, znajdujące się niedaleko Wawelu, nad Wisłą, na niewielkim wzgórzu, zbudowanym z białego wapienia jurajskiego. Pełni też rolę Panteonu Narodowego.

[madohora]

Niepotwierdzone podania podają informację, że stała tu niegdyś świątynia pogańska i na jej miejscu zbudowano kościół romański pw. św. Michała Archanioła. W XIV w. gotycką świątynię postawił król Kazimierz III Wielki. Od 1472 opiekuje się nią Zakon Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika, sprowadzony do Krakowa przez Jana Długosza, który niebawem wystawił nowy kościół. Jan Długosz w 1480 spoczął na Skałce.
Z kościołem na Skałce związana jest historia zmagania się dwóch potęg: świeckiej – króla Bolesława Szczodrego i kościelnej – biskupa krakowskiego Stanisława. W wyniku konfliktu z królem biskup, podając za przekazem Galla Anonima, został skazany w 1079 na obcięcie członków za zdradę, której się dopuścił i zmarł. Dokonać to się miało na Wzgórzu Wawelskim. Według alternatywnej wersji, pozostawionej przez Wincentego Kadłubka, król rozkazał swoim sługom zabicie biskupa w kościele na Skałce w czasie odprawiania przez niego mszy świętej, a gdy ci nie chcieli, sam własnoręcznie zamordował przyszłego świętego. Wersja ta jednak ze względu na moralizatorski charakter kroniki Kadłubka, a także to, że również był biskupem jest mało wiarygodna.
Król musiał opuścić kraj. Kościół uznał biskupa świętym i kanonizował go w 1253. Papież Innocenty IV jako podstawę kanonizacji przyjął cuda czynione nad grobem biskupa. W 750 rocznicę kanonizacji papież Jan Paweł II podniósł kościół na Skałce do rangi bazyliki mniejszej.
Od 1089 zwłoki biskupa spoczywają w katedrze wawelskiej, ale to Skałka jest miejscem jego kultu. Przed trumną biskupa na Wawelu koronowano królów polskich. Do ceremoniału koronacyjnego należała także pielgrzymka pokutna z Wawelu na Skałkę.

[madohora]

XI wiek – ustanowiono kanonicznie biskupstwo krakowskie, szóstym z rzędu biskupem został Stanisław ze Szczepanowa. Do katedry przeniesiono szczątki biskupa.
1253 – kanonizacja Stanisława ze Szczepanowa. Kościół na Skałce stał się miejscem pielgrzymek i zyskał nowego, właśnie kanonizowanego biskupa.
1270 – Król węgierski Stefan III wraz z żoną i dziećmi odbył pielgrzymkę do kościoła na Skałce.
25 marca 1471 – na prośby Jana Długosza, król Kazimierz Jagiellończyk przyzwolił na oddanie kościoła na Skałce ojcom paulinom. Dekret wydał ówczesny biskup krakowski Jan Rzeszowski.
1593 – Janusz Ostrogski, kasztelan krakowski, pogromiwszy zbuntowane oddziały kozackie, zawiesił na Skałce zdobyte na nieprzyjacielu chorągwie.
1655 – kościół został oblężony przez Szwedów.
1727 – prace wykonywane są przy dekoracji elewacji zachodniej oraz wykonaniu więźby dachowej nad kaplicami bocznymi.
1733-1751 – przebudowa kościoła w stylu barokowym.
21 czerwca 1787 – król Stanisław August Poniatowski wracając z podróży do Kaniowa odbył procesję z Wawelu na Skałkę.
1792 – kości Jana Długosza umieszczone zostały w krypcie kościelnej.
1797 – wykonany został relikwiarz św. Pawła Pierwszego Pustelnika.
1836 – władze urządziły więzienie polityczne w klasztorze.
1837 – skradziono jeden ze srebrnych relikwiarzy św. Stanisława.
1856 – książę Stanisław Jabłonowski funduje relikwiarz osłaniający ślady krwi św. Stanisława.
1848-1858 – Austriacy zamienili część klasztornych budynków na koszary dla wojska.
1880 – architekt Teofil Żebrawski urządził w krypcie kościoła Groby Zasłużonych. Uroczyście przeniesiono zwłoki Jana Długosza do grobowca.
1889
restauracja kościoła podjęta z inicjatywy przeora paulinów Ambrożego Federowicza, który wcześniej opublikował odezwę do Polaków "W sprawie restauracji kościoła na Skałce" (12 kwietnia). Odezwa zwracała się do wszystkich Polaków z prośbą o datki na restauracje świątyni. Równocześnie odwołał się do wszystkich polskich pism prosząc o powtórzenie apelu.
powstaje pseudobarokowa polichromia według projektu Juliana Niedzielskiego.
1890 – prace konserwatorskie przejął Karol Knaus
1891 – uroczyście poświęcono obraz Matki Boskiej znajdujący się w nawie północnej kościoła
1889-1890 – powstała neorokokowa polichromia wnętrza kościelnego wykonana przez Antoniego Mikołajskiego, wedle projektu Juliana Niedzielskiego.
3 listopada 1889 – odnowiony kościół poświęcił kardynał Albin Dunajewski. Po uroczystości poświęcono ołtarz św. Rodziny wyobrażający ucieczkę do Egiptu, zamieszczony w ołtarzu bocznym.
1890 – została ukończona główna restauracja świątyni. Na tę pamiątkę na fasadzie świątyni umieszczono tabliczkę z datą.
1892 – kościół zyskuje obraz Matki Boskiej Częstochowskiej autorstwa Jana Nepomucena Grotta wraz z sukienką wykonaną przez Tadeusza Rybskiego.
1892 – nazwiska wszystkich poważniejszych ofiarodawców datków na kościół zostały umieszczone na stopniach wiodących do świątyni.
1892-1894 – kolejne prace.
1894-1895 – świątynia zyskała neobarokową bramę zamykającą ulicę Skałeczną. Zaprojektował ją Karol Knaus, kratę wykonała firma ślusarska Józefa Goreckiego. Była ona eksponowana we Lwowie wzbudzając powszechne zainteresowanie cesarza Franciszka Józefa I i arcyksięcia Karola Ludwika oraz uznanie, czego dowodem był złoty medal dla Goreckiego.
1893 – wewnątrz powstały stalle z płaskorzeźbami Teofila Lenartowicza (oblężenie Jasnej Góry i ks. Augustyn Kordecki przed królem Janem Kazimierzem) oraz 2 popiersia: księdza Augustyna Kordeckiego oraz księdza Jana Długosza.
początek XX wieku – wykonano lampy wieczne wzorowane na koronach królewskich z nagrobków monarszych na Wawelu.
1899 – przeor podpisał umowę z Wojciechowskim dotyczącą gruntownej przebudowy organów.
1902 – pomnik Kordeckiego umieszczony został przy ołtarzu Matki Boskiej Częstochowskiej. Wykonała go Tola Certowiczówna, a architektoniczne obramowanie zaprojektował Knaus.
1917 – w niszy zaprojektowanej przez Zygmunta Hendla umieszczono popiersie Jana Długosza ozdobione herbem Wieniawa, fundowane przez paulinów.
1927 – rozpoczęto restaurację kościoła. Powołano specjalny komitet, a protektorat objął metropolita Sapieha. Kierownictwo było w rękach prof. Adolfa Szyszko-Bohusza.
1940 – okupanci niemieccy zabrali ze Skałki srebrny pozłacany relikwiarz z początku XVI w., przedstawiający św. Stanisława w stroju pontyfikalnym wskrzeszającego Piotrowina.
1950 – zaczęły się prace konserwatorskie polegające na odnowieniu fasady, oczyszczeniu kościoła, założeniu nowych tynków. Uporządkowany został plac przed kościołem i klasztorem, odnowiono groby zasłużonych, jak i brakujące detale.
1971 – Jan Strojny wraz z Janem Nawałką odnowili dekoracje stiukową.
1979 – do kościoła przybył papież Jan Paweł II by spotkać się z intelektualistami Krakowa i odbyć rozmowę z młodzieżą.
1981 – popiersie Jana Pawła II zostało odsłonięte obok ołtarza w kaplicy Matki Boskiej Częstochowskiej.
1983-1984 – gruntownej renowacji poddano XVIII-wieczne organy. Były one wówczas jednym z najpiękniejszych instrumentów w Krakowie i stanowiły wyjątkowo piękny prospekt o bogatej dekoracji motywów.
1978-1984
w latach przeoratu ojca Stanisława Turka do kościoła przybywały dwa posągi św. Kazimierza i królowej Jadwigi wykonane przez Adama Wojnara.
firma Truszczyńskich dokonała rekonstrukcji i rozbudowy organów.
firma Fleczyńskich wykonała trzy nowe dzwony.
1993-2002
w latach przeoratu ojców Zygmunta Oklińskiego i Jana Mazura dokonano gruntownej renowacji elewacji kościoła.
2005 – Kościół na Skałce otrzymał tytuł Bazyliki Mniejszej. Był to dar papieża upamiętniający 750-lecie kanonizacji św. Stanisława, biskupa i męczennika. Ojciec Święty wydał z tej okazji list „Beatum Stanislaum", zaś na krakowskie uroczystości rocznicowe wysłał jako swojego legata kardynała Józefa Ratzingera, późniejszego papieża Benedykta XVI.
2008 – na dziedzińcu koło kościoła 8 maja kardynał Stanisław Dziwisz poświęcił Ołtarz Trzech Tysiąclecia

[madohora]

1732 – narodził się projekt przebudowy gotyckiego kościoła.
31 marca 1733 – paulini zawarli kontrakt z cieślą Matyjaszem Mieradzkim, który zobowiązał się rozebrać więźbę dzwonnicy i spuścić zeń dzwony. Później, 23 kwietnia zawarta zostaje druga umowa z Mieradzkim oraz Sebastianem Plichem w celu zburzeniu w ciągu tygodnia całego kościoła aż po fundamenty[2]. Równocześnie prowincjonał Anastazy Kiedrzyński i przeor Celestyn Obiegłowicz zawierają umowę z architektem Antonim Gerhardem Müntzerem z Brzegu na Śląsku na budowę kościoła na Skałce. Uzgadniają, że Müntzer będzie osobiście prowadził budowę, dobierając wedle woli pomocników i murarzy. Nieokreślony zostaje przy tym termin zakończenia prac.
1733-1738
Müntzer rozpoczął prace. Nazwany "architektem fabryki kościoła św. Stanisława" pobierał przy tym stałą pensję. Prace postępowały szybko, pracowali przy nich kamieniarze polscy i niemieccy, w tym wcześniej zatrudnieni na Jasnej Górze. W związku z tym Müntzer często wyjeżdża do Częstochowy.
1734 – zostały wykopane kości Jana Długosza i przełożone są do glinianego naczynia
1735 – zawarto kontrakt z Adamem Stylem, majstrem kunsztu kamieniarskiego, który "według terminatu i informacji pana architekta obliguje się odkryć, wyłamać i obalić ze wszystkich tyle kamieni ile będzie potrzeba (..)" m.in. na gzymsy kościoła.
1736
budowę kościoła opuścił Jan Adam Tiel, pozostawiając niewykonane kamienie na filary kościelne. Obróbki podjął się Jerzy Machacz.
19 sierpnia drewniane modele trzynastu kapiteli zobowiązał się wykonać Hieronim Fuchs.
1737
cieśle z Tyńca przygotowali galer do spuszczania w dół rzeki materiałów z cegielni zwierzynieckiej (cegła, wapno, dachówki)
przygotowywano kamienie na facjatę tylną oraz wiązania dachowe nad nawami bocznymi
3 sierpnia mistrz kotlarski Ferdynard Heidel zobowiązał się wykonać rynnę miedzianą między klasztorem a nowym kościołem.
1738
mur prowizorycznego kościoła został nakryty prowizorycznym zadaszeniem.
nieporozumienia pomiędzy paulinami a Müntzerem doprowadziły do ostrego konfliktu dotyczącego finansów. Pod koniec roku Müntzer zrezygnował z kierowania budową kościoła i opuścił Skałkę.
1739-1740 – roboty prowadził krakowski majster budowlany Mikołaj Pucek.
1740 – polecony przez warszawskich paulinów na Skałce zjawił się Antoni Solarii. Pierwsze honorarium otrzymał za korektę "abrysów kościelnych" czyli planów Skałki. Jego projekt odbiegał od projektu Müntzera i wzorowany był na panującym w Italii i krajach habsburskich malowniczym baroku.
1741 – snycerz Wacław Beranek wyrzeźbił piętnaście kapiteli w kamieniu pińczowskim, według obrysu Solariego i informacji Mikołaja Pucka.
1742
27 maja – kontrakt z kamieniarzem Krzysztofem Daykiem, Wojciechem Łuczyńskim i Janem Opoczką na wykonanie elementów kamiennych na drugą kondygnację fasady.
31 maja w ramach kontraktu kamieniarzy powstał portal główny, odkuty przez Tomasza Góreckiego oraz Jana i Kazimierza Stachowskich z Czernej koło Krzeszowic.
drzwi portalu są dziełem Franciszka Fogta, podobnie jak krzyż na fasadzie.
wiązanie dachowe zostało wykonane przez cieślę Salutarskiego
powstały kapitele jońskie z gipsu na pilastrach fasad bocznych i tylnej oraz korynckie na prezbiterium.
w Dębniku zaczęto wykonywać czarno-białą posadzkę.
budowa kościoła została ukończona w stanie surowym, ukończono projekty ołtarzy – wszystkie otrzymały kształt retabulum z zwielokrotnionymi pilastrami lub kolumnami i bogatym zwieńczeniem.
1743 – przez cały rok miało miejsce szklenie okien w kościele.
1742- 1743
powstały kapitele kondygnacji fasady drugiej, okute wedle umowy przez myślenickiego kamieniarza Łuczyńskiego.
Cieśla Salutarski ukończył więźbę dachową nad nawą główną i kaplicami (nawami bocznymi).
1743 – Ludwik Ladisław wykonał kapitele jońskie na pilastrach elewacji bocznych oraz korynckie na prezbiterium.
1744
powstała dekoracja stiukowa w sklepieniu prezbiterium i sklepieniu nawy kościoła (Jan Jerzy Lehner).
zamontowane zostały kapitele na drugiej kondygnacji wież wykonane przez Wojciecha Łuczyńskiego.
wewnątrz kościoła została ułożona marmurowa posadzka.
wykonywany był ołtarz św. Pawła Pustelnika i św. Rodziny
1745
powstał ołtarz św. Stanisława odkuty przez Tomasza Góreckiego z Czernej oraz Kazimierza Stachowskiego.
Jan Jerzy Lehner zaczął rzeźbić orły i cyrady alabastrowe.
1746
wyrzeźbione zostały późnobarokowe portale w prezbiterium. Wykonał je Mateusz Chudzikowski.
Górecki i Stachowski ukończyli ołtarz św. Rodziny.
zostało sprawione szkło żółte do promieni oraz wyzłocony został ołtarz św. Stanisława.
Jan Jerzy Lehner wykonał rzeźby: bł. Uzebiusza z Ostrzychomia i św. Tomasza z Akwinu oraz Glorię do ołtarzy św. Pawła i św. Rodziny.
1747 – kolumny i pilastry zyskały kapitele na ostatniej kondygnacji wieży.
1748 – powstała dekoracja stiukowa fasady – Jan Rojowski – z figurą anioła z wieńcem i herbem Prus I odnoszącym się do św. Stanisława oraz kartusz z godłem paulinów
1748-1752 nadzorem prac budowlanych zajmował się Bruno Chojnacki, który zarządzał konwentem skałecznym
1749
budowa monumentalnych schodów zewnętrznych (Wojciech Łuczyński, Krzysztof Janek), przypominających rozwiązanie przed rzymskim kościołem S. Domenico e Sisto.
Kamieniarze Tomasz Górecki i Franciszek Bielawski ukończyli ołtarz św. Jana Nepomucena.
rzeźbiarz Jan Rojowski wykonał dekorację stiukową fasady kościoła (tarcza z godłem paulinów, postać anioła, motywy muszli i wstęg).
4 lipca – kościół na Skałce został poświęcony.
1750 – Wojciech Rojowski ukończył dekorację stiukową wraz z figurami do ołtarza św. Nepomucena. Obraz wykonał Łukasz Orłowski
1751
Andrzej Stanisław Kostka-Załuski uroczyście konsekrował nową świątynie, nadając jej podwójne wezwanie świętych Michała Archanioła i Stanisława Biskupa, naznaczając coroczne święto konsekracji w trzecią niedzielę po Wielkanocy.
powstała ambona zdobiona figurami czterech ewangelistów i aniołów na jej zwieńczeniu wyrzeźbionych przez Wojciecha Rojowskiego.
1752 – wyrzeźbione zostały ornamenty do konfesjonałów (stojących pod chórem kościoła)
1756 – powstał ołtarz Matki Boskiej Częstochowskiej z płaskorzeźbą oblężenia Jasnej Góry przez Szwedów (Tomasz Górecki i Franciszek Bielawski)
1758
rozpoczęły się prace nad ołtarzem głównym. Obraz do ołtarza sprawił biskup Andrzej Stanisław Kostka-Załuski, a namalował go Tadeusz Kunze.
1760 – powstał chór muzyczny, późnobarokowy o falistej linii.
1761-1762 – snycerz Józef Weissmann stworzył organy i być może balustradę chóru muzycznego, Antoni Rotter – rokokowe ławki oraz konfesjonały.
1762 – zostały wzniesione malownicze hełmy wieżowe, tym samym definitywnie budowa się skończyła. Roboty przy więźbie hełmów wykonał cieśla Jakub Hertel, natomiast pobicie blachą zlecono mistrzowi Idziemu Guzikiewiczowi sprowadzonemu w tym celu aż z Widawy. Autor projektu architektonicznego lekkich ażurowych hełmów jest nadal nieznany.
1766 – powstała późnobarokowa ambona z rokokową dekoracja snycerską autorstwa Wojciecha Rojowskiego. Zostały ukończone prace przy ołtarzu głównym (kapitele zostały wyrzeźbione przez o. Mojżesza Formińskiego – stolarza konwentu częstochowskiego)
1782
ukończony został ołtarz św. Barbary. Wykonali go według "obrysu ołtarza św. Jana Nepomucena" kamieniarze Jan Królicki i Stanisław Frankiewicz. Rzeźby św. Tekli i św. Katarzyny w tym ołtarzu są dziełem nieznanego artysty.
1785 – Andrzej Woykowski wykonał cztery konfesjonały o kształcie barokowo-klasycystycznym.

[madohora]

Obecny barokowy kościół św. Michała i Stanisława powstał w latach 1733-1751 według pierwotnych planów architekta Antoniego Müntzera, zmienionych kilka lat później przez Antonio Solariego, który to przeprojektował fasadę budynku i wystrój wnętrza. Wejście do świątyni poprzedzają schody, których stopnie noszą nazwiska ofiarodawców wspierających przeprowadzaną w latach 1888-1899 renowację, kierowaną przez Karola Knausa.
Ołtarz główny kościoła zawiera obraz Tadeusza Kuntzego, wykonany około roku 1758 i przedstawiający św. Michała Archanioła. W lewej, południowej nawie (ostatniej licząc od wejścia) znajduje się ołtarz św. Stanisława. Zawiera on XVII-wieczny obraz świętego, a także relikwię w postaci drewnianego stopnia ołtarza, na którym zachować miały się ślady krwi biskupa. Ściana na prawo od ołtarza nosi ponadto trzy wyeksponowane ślady krwi, przykryte szklanymi osłonami w metalowej tablicy.
W kościele znajduje się popiersie o. Augustyna Kordeckiego, paulina – obrońcy Jasnej Góry, wykonane w 1902 przez Tolę Certowiczównę. W prawej bocznej nawie świątyni stoi popiersie papieża Jana Pawła II, wykonane w 1981 przez Adama Wojnara.

[madohora]

W latach 1876-1880 urządzono według projektu Teofila Żebrawskiego w podziemiach kościoła narodowy panteon w postaci Krypty Zasłużonych, w której spoczęły znamienite postacie polskiej kultury i nauki.
Rolę Skałki jako panteonu narodowego utrwalił zwyczaj specjalnych paradnych pogrzebów, które zaczynały się u pijarów, w farze Mariackiej czy u franciszkanów. W latach zaborów tradycja ta stała się wyrazem patriotyzmu. Otwarcie krypty wiązało się z 400-leciem śmierci Jana Długosza. Tę tradycję kontynuowano także w wolnej Polsce. W każdym roku – 28 listopada – w rocznicę śmierci Stanisława Wyspiańskiego, odbywa się w Krypcie Zasłużonych żałobna msza św., niejednokrotnie związana z wystąpieniami aktorów z Teatru im. Juliusza Słowackiego.
Oprócz wielkiego kronikarza spoczywają tu:
Wincenty Pol, poeta (w 1881)
Lucjan Siemieński, poeta (w 1881)
Józef Ignacy Kraszewski, pisarz (w 1887)
Teofil Lenartowicz, poeta (w 1893)
Adam Asnyk, poeta (w 1897)
Henryk Siemiradzki, malarz (w 1903)
Stanisław Wyspiański, malarz i poeta (w 1907)
Jacek Malczewski, malarz (w 1929)
Karol Szymanowski, muzyk (w 1937)
Ludwik Solski, aktor (w 1954)
Tadeusz Banachiewicz, matematyk i astronom (w 1955)
Czesław Miłosz, poeta (w 2004)
ojcowie i bracia paulini, (od 1482 do 1880 roku była to krypta zakonna paulinów), (w 2007)

[madohora]

Znajdująca się nieco na północ od wejścia do kościoła sadzawka św. Stanisława, zwana "Kropielnicą Polski", to prawdopodobnie miejsce pradawnych obrzędów pogańskich, o których w swoich pismach wspomina Jan Długosz. W tym właśnie miejscu porzucone zostały według legendy rozczłonkowane zwłoki św. Stanisława tuż po jego zabójstwie. Istniejąca obecnie kamienna obudowa sadzawki powstała w okresie wczesnego baroku w latach 1683-1689, wykonana przez kamieniarza Jacka Naporę według pomysłu biskupa krakowskiego Jakuba Zadzika z 1638 roku. Jego to herb Korab obok herbu Długosza (Wieniawa) oraz emblematu Paulinów umieszczony został w zwieńczeniu bramki przed sadzawką.
W środku sadzawki stoi rzeźba biskupa, wykonana nieco później od samej obudowy bo w roku 1731. Autorem jej jest prawdopodobnie szwajcarski Jezuita Dawid Heel, który wykonał również posągi przed kościołem św. św. Piotra i Pawła.
Sadzawka odrestaurowana została w latach 1895-1896, podobnie jak sam kościół według zamysłu Karola Knausa. Dodane zostały lampy, a istniejące wcześniej kamienne posągi orłów (legendarnych strażników ciała świętego) zastąpione zostały metalowymi odlewami.

[madohora]

W 1472 ks. Jan Długosz sprowadził na Skałkę zakonników z Zakonu Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika. Są oni tu nieprzerwanie po dziś dzień, tworząc ważną część historii paulińskiego zakonu. W 1653 r. Paulini otrzymali pozwolenie od Stolicy Apostolskiej na otworzenie domu studiów filozoficzno-teologicznych. Los padł na Skałkę. Od 350 lat krakowska Skałka jest związana ze studiami, które obejmują filozofię – 2 lata i teologię – 4 lata, jako etap formacji przyszłych kapłanów – oo. Paulinów. Różne burze dziejowe sprawiły, że nie zawsze na Skałce odbywało się przygotowanie paulińskich kandydatów do kapłaństwa.
Rektorzy Seminarium (po reaktywowaniu studiów w 1975 r.):
O. Rufin Józef Abramek (1975-1978)
O. Stanisław Turek (1978-1984)
O. Zachariasz Szczepan Jabłoński (1984-1987)
O. Bronisław Krąp (1987-1993)
O. Zygmunt Okliński (1993-1996)
O. Jan Mazur (1996-2002)
O. Andrzej Napiórkowski (2002-2008)
O. Michał Roman Lukoszek (2008 - …

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Stradom – obszar Krakowa wchodzący w skład Dzielnicy I Stare Miasto. Był dawniej południowym przedmieściem Krakowa, położonym pomiędzy linią plantacyjną, a korytem Starej Wisły[1]. Granicę Stradomia od zachodu, południa i wschodu tworzyło kolano Wisły oddzielające go od Kazimierza (dzisiejsze planty Dietlowskie), od północy zaś odnoga Rudawy. Był to teren podmokły i często ulegający zalewom przez Wisłę.
Obecnie główną osią, jak i szlakiem komunikacyjnym Stradomia jest ulica Stradomska.
W 1994 roku Stradom wraz ze Starym Miastem, Wawelem, Kazimierzem, Piaskiem, Podgórzem i Nowym Światem został uznany za Pomnik historii

[madohora]

Pierwsza wzmianka o Stradomiu pochodzi z 1378: pro wlneracione [uulneracione] cuiusdam mulieris de Stradomia. Wtedy to królowa Elżbieta zatwierdziła darowiznę znajdującego się tu ogrodu. Ogród ten podarował kościołowi św. Stanisława na Skałce, obywatel krakowski Stanisław Czaja. Przedmieście to nosiło też nazwę Mostu Królewskiego (hortum suum in Stradomia alias in Ponte Regali – Kodeks dyplomatyczny Katedry Krakowskiej św. Wacława, cz. II, dokument nr 465 z r. 1402, później Stradom: Pons Regalis alias Stradomya) – od mostu, który łączył Kraków z Kazimierzem[1]. Władysław II Jagiełło w roku 1419 włączył Stradom do Kazimierza, a społeczności tego przedmieścia zagwarantowano udział jej reprezentantów w kazimierskiej radzie miejskiej.
W wydanej w Kolonii w 1618 roku Theatri praecipuarum totius mundi urbium Kraków nazwany jest Cracovia nobilissima et celeberrima Sarmatiae urbs "Kraków najszlachetniejsze i najsławniejsze miasto Sarmacji" a scharakteryzowany określeniem Sarmatica Tripolis seu potius Pentapolis - "Sarmackie Trój- względnie Pięciomiasto" gdzie obok Krakowa, Kazimierza, Kleparza uwzględniano również Garbary i Stradom. W okresie zaborów Stradom mieścił kilka ważnych urzędów (m.in. celny i pocztowy), dlatego też uznawany był za dzielnicę austriacką. W latach 1858-1954 był VII katastralną dzielnicą Krakowa.

[madohora]

Nazwy z rdzeniem strad- występują w znacznej ilości na całym obszarze języka polskiego (z przyrostkiem -om Stradomia, Stradomka, Stradomicko, Stradomno, Stradomszczyzna, Stradomskie jezioro, jak i innymi przyrostkami: Stradań, Stradecz, Stradecka góra, Stradcz, Stradlice, Stradnik, Stradniki, Stradno, Stradoń, Stradopol, Stradowo, Stradów), a także na terenie języków wschodnio-słowiańskich. Występujący tu rdzeń strad- jest dobrze znany zarówno w polszczyźnie, jak i we wszystkich innych językach słowiańskich. Dzisiejsza odmiana stradać stradam stradasz nie była w polszczyźnie pierwotna, jak na to wskazują przykłady, i w formach tych można się dopatrywać śladów odmiany wg koniugacji III: stradać (*strad-a-ti) stradzę (*strad-iǫ stradzesz (*strad-ieši) porównaj s-c-s stradati straždǫ straždeši. Znaczenie czasownika stradać w tekstach średniowiecznych można określić jako tracić; nie mieć czegoś, być czegoś pozbawionym; cierpieć niedostatek. W XVI w. przybywa jeszcze nowe znaczenie pozbawiać.
Dzisiejsza odmiana Stradom/Stradomia wskazuje na to, że pierwotnie końcowe -m było miękkie, składał się więc ten wyraz z następujących cząstek słowotwórczych: *Strad-om-jь. Najczęstszą (choć nie wyłączną) funkcją formantu/przyrostka -jь było tworzenie nazw dzierżawczych, oznaczających miejscowości będące w chwili powstania nazwy własnością człowieka, od którego imienia nazwa została utworzona. Tak gród Poznana otrzymał nazwę Poznań, Myślibora - Myślibórz, Radogosta - Radogoszcz, Przemysła - Przemyśl itd. Najmniej widoczna jest dziś różnica między podstawową nazwą osobową a pochodną miejscową w nazwach kończących się na spółgłoski wargowe i wargowo-zębowe, ponieważ te są w wygłosie zawsze twarde. Miękkość tematu utrzymała się jednak w przypadkach zależnych: nazwa miejscowa Jarosław, dopełniacz Jarosławia (nazwa osobowa zaś: Jarosław Jarosława), n.m. Oświęcim Oświęcimia (n.o. Oświęcim Oświęcima), n.m. Radom Radomia (n.o. Radom Radoma), n.m. Wrocław Wrocławia (n.o. *Vortislavъ/Vratъslavъ[6]/Wrocisław Wrocisława) itd. Gdybyśmy więc uznali nazwę miejscową Stradom (dopełniacz Stradomia) za dzierżawczą, podstawową dla niej nazwą osobową byłby Stradom (dopełniacz Stradoma). Według Witolda Taszyckiego[7] polskie nazwy osobowe zawierające przyrostek -om (np. Dzigoma/Digoma z 1136 r., Witoma z 1318, Lubom z 1424, Trzaskoma 1435, Trzeskoma z 1438, Jaroma z 1461) to skrócenia dwutematowe, tzn. takie, gdzie w skrócie z imienia dwuczłonowego pozostaje cały człon pierwszy i część członu drugiego. Tak jak od pełnego imienia dwuczłonowego Broni-sław powstaje imię skrócone Broni-sł, a Suli-mira - Suli-m, tak od pełnego imienia Wito-mir mamy skrócone Wito-m, Radzi-mira - Radzi-m, Jaro-mira Jaro-m-a, Rado-mira Rado-m itd. Niestety nie wiemy, czy istniała jakaś postać imienia *Stradomił (*Stradomir, *Stradomysł), której skrótem mogłaby być forma Stradom, wyjątkiem jest zapiska pod rokiem 1425 (nr 3810) o treści: Wenczla Stranczka de Stradomiria salsator[8] ale też nazwa Stradomia mogła zostać przez piszącego urobiona do sąsiedniego miasta Casimiria tj. Kazimierza. Jednak istnienie takiego imienia jest prawdopodobne[9] gdyż dysponujemy zapisem południowo-słowiańskiego imienia Stradosław/Stradoslav (Stradosclauua, Stradasclau)
Druga teoria wiąże się z uwagą Jana Rozwadowskiego tj. możliwością uznania imion takich jak Chocim, Chwalim oraz podobnych na -om za imiesłowy odnośnych czasowników. W formie stradomъ moglibyśmy więc widzieć twór przymiotnikowy utworzony za pomocą wyabstrahowanego z tworów imiesłowowych przyrostka -om. Przymiotnik stradom(y) mógł służyć do określania osoby tak jak łakomy, widomy (częściej niewidomy). Przyjmując więc to znaczenie otrzymalibyśmy "skłonny do cierpienia, biedowania; boleściwy", więc zbliżone do znanego ze staropolszczyzny stradny "ubogi, nędzny, nieszczęsny".
Trzecie wyjaśnienie, najprostsze, a więc chyba prawdopodobniejsze wydaje się to, które Stradom widzi jako nazwę topograficzną odprzymiotnikową. Objaśnienie nazwy *Stradom-jь (lub pierwotnie jak sądził Rozwadowski *Stradom-je) jako topograficznej jest zupełnie proste. Przyrostek *-jь *-ja *-je tworzył najczęściej nazwy dzierżawcze, ale nie tylko, służył on także do tworzenia ogólnoprzymiotnikowych nazw miejscowych. Od przedstawionego powyżej przymiotnika stradom(-ъ powstać mogła przy pomocy formantu -jь, czy pierwotnie -je Stradom-jь (co najlepiej porównać ze staroruskim stradomaja zemlja/страдомая земля - "ziemia orna"). To znaczenie ruskiego przymiotnika pochodzącego z imiesłowu można wyprowadzić z pierwotnego znaczenia czasownika stradati "ciężko pracować" następująco: stradati "ciężko pracować" → "z trudem uprawiać" (porównaj rosyjskie strada/страда "ciężka praca, szczególnie w czasie żniw"): stradomъ, "z trudem uprawiany" → "uprawny". Można więc nazwie Stradom przypisać pierwotne znaczenie "z trudem uprawiany", co zgadzałoby się z topografią terenu, gdyż Stradom był niewielkim obszarem uprawnym pomiędzy rozlewiskami Wisły a mokradłami ciągnącymi się wzdłuż dzisiejszej ul. św. Sebastiana i aż do końca średniowiecza zachował charakter przeważnie rolniczy, pomimo że uprawa tego terenu była szczególnie trudna. Położenie jego bowiem było niskie a częste wylewy Wisły musiały niszczyć uprawy.

[madohora]

Klasztor xx. Misjonarzy i Ogród Księży Misjonarzy
Kościół Nawrócenia św. Pawła w Krakowie
Klasztor oo. Bernardynów i Kościół św. Bernardyna w Krakowie
Dawny Dom dla Starców - Towarzystwa Dobroczynności, wcześniej klasztor ss. Koletek (ul. Koletek 10 i 12)
Nadwiślan Kraków
Dawny Hotel Pod Złotym Wołem (późniejszy hotel Londyński), ulica Stradomska 11
Dawny hotel Pod Białą Różą, ul. Stradomska 13
Komora celna i dawny kościół św. Jadwigi, ul. Stradomska 12-14
Nowy Dom Celny (wzniesiony w latach 1856-1863)
Dworek kanonika Dubickiego z tablicą powodziową z 1813 roku, ul. Koletek 9
Kamienica Mojżesza Löbla Ohrensteina wybudowana w latach 1911-1913, róg ul. Stradomskiej i Dietla (ul. Dietla 42)

[madohora]

[madohora]

Kościół Nawrócenia św. Pawła – barokowy kościół rzymskokatolicki Misjonarzy przy ul. Stradomskiej 4 w Krakowie.
Na tyłach kościoła, w kwartale między ulicami Stradomską, św. Gertrudy, św. Sebastiana i J. Dietla znajduje się Ogród Księży Misjonarzy.

[madohora]

Zakon Misjonarzy Świętego Wincentego à Paulo do Krakowa sprowadził biskup Jan Małachowski w 1682 r. z Chełmna pierwotnie umieszczając ich na Wawelu. Kamień węgielny pod budowę kościoła Nawrócenia św. Pawła Apostoła położono w 1693 r. Obecny kościół wznoszono w latach 1719-1728 według projektów Kacpra Bażanki. Konsekracji świątyni dokonał Biskup sufragan krakowski, Michał Kunicki w 1732 r.

[madohora]

Kościół posiada fasadę wzniesioną z ciosów piaskowca i elementami dekoracji rzeźbiarskiej z wapienia. Jest świątynią zaliczaną do okresu późnego baroku. Do dekoracji wnętrza wprowadził Kacper Bażanka lustra, które poszerzają optycznie przestrzeń jak również powodują równomierne oświetlenie kościoła. Ołtarz główny powstał w latach 1761-62 wykonano go z czarnego marmuru dębnickiego z postaciami św. Piotra i św. Andrzeja na konsolach. W ołtarzu znajduje się obraz atrybuowany Tadeuszowi Kuntze przedstawiający nawrócenie św. Pawła pochodzący z ok. 1756. Na uwagę zasługuje także srebrne tabernakulum pochodzące z lat 1732-33. W jednym z bocznych ołtarzy znajduje się obraz Łukasza Orłowskiego Archanioł Michał (ok 1746).
W niszach nawy ustawiono figury dziesięciu Apostołów autorstwa snycerza Antoniego Frąckiewicza. Są one uważane za jeden z ciekawszych przykładów krakowskiej plastyki doby baroku. Ten sam artysta wykonał także ołtarz św. Kazimierza pochodzący z 1738 r. Obraz przedstawiający św. Kazimierza namalował Walery Eliasz-Radzikowski w 1868 r. W 1866 r. Walery Eliasz malował też na zlecenie oo. Misjonarzy obraz Matki Boskiej Bolesnej umieszczony w rokokowej ramie relikwiarzowej. Polichromia pokrywająca sklepienia i sufity powstała pod kierunkiem Izydora Jabłońskiego w latach 1862-1864. Z zespołu malarzy współpracujących przy jej wykonaniu należy wymienić: Aleksandra Kotsisa i Walerego Eliasza-Radzikowskiego. Przedstawia ona patronów Polski, Ojców Kościoła i świętych z Zakonu Misjonarzy. W klasztorze Misjonarzy przechowywany jest portret króla Stefana Batorego autorstwa nadwornego malarza Marcina Kobera namalowany w 1583 r., który trafił tutaj z katedry wawelskiej. W 1960 roku przeprowadzono remont fasady kościoła, uzupełniając ją trójkątnym tympanonem nad częścią środkową oraz attykami nad kaplicami. Zmiany projektowali architekci Wiktor Zin oraz Stanisław Murczyński.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ulica Kanonicza należy do obrębu Starego Miasta. Posiada nieregularny przebieg. Położona jest pomiędzy ul. Senacką i ul. Podzamcze, po północnej stronie Wzgórza Wawelskiego.

Początkowo trakt ten był określany jako ulica Grodzka. Po raz pierwszy nazwa "ulica Kanonicza" - "canonicorum" została zapisana w aktach miejskich w 1401 roku. Wiązała się ona z tym, że w 2 połowie XIV wieku zaczęły powstawać tu dwory kanoników kapituły krakowskiej. Byli oni dożywotnimi właścicielami domów przyznawanych im przez kapitułę.

W średniowieczu ulica Kanonicza należała do Okołu - osady położonej pomiędzy lokacyjnym Krakowem a Wawelem. Prowadziła ona do głównego wejścia na Wzgórze Wawelskie. Południowy wylot ulicy otrzymał formę leja w celu dostosowania go do wjazdu na zamek. Pomiędzy wylotem ulicy a Wawelem płynęła rzeka Rudawa. Jej koryto biegło wzdłuż dzisiejszej ulicy Podzamcze. Na drugą stronę rzeki prowadził drewniany most.

Środek pierzei wschodniej jest otwarty na Plac św. Marii Magdaleny. Na placu znajdował się nieistniejący już kościół św. Marii Magdaleny.
Wzdłuż zachodniej pierzei ulicy ciągnął się średniowieczny mur obronny. Jego zarys stwierdzono w oficynach znajdujących się po tej stronie ulicy. Od strony południowej mur kończył się Furtą Poboczną, nazywaną od XVII wieku Porta Lateranea, czyli Bramą Poboczną. Pozwalała ona przedostać się poza mury, nad Wisłę. Brama mieściła się na terenie obecnej posesji przy ul. Kanoniczej nr 25. Mury były otoczone przez bagna i stawy, nazywane popularnie Żabikruk lub inaczej Żabiskrzek.

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 25 (róg z ul. Podzamcze), Dom Długosza został zbudowany w 1 połowie XIV wieku. Pod koniec tego stulecia założono tu łaźnię królewską. Była ona zasilana wodami rzeki Rudawy, której koryto biegło wzdłuż dzisiejszej ulicy Podzamcze. W tym czasie budynek był nazywamy Łaźnią Jagiełły. W pierwszej połowie XV wieku kamienica znalazła się w posiadaniu kapituły i została przeznaczona na siedzibę dla kanoników. W drugiej połowie XV wieku nowym właścicielem domu został Jan Długosz, który mieszkał tu do końca swojego życia. Na początku XVI wieku zamieszkał tu słynny lekarz i historyk Maciej z Miechowa, zwany Miechowitą.
W kamienicy tej w drugiej połowie XIX wieku znajdowała się pracownia rzeźbiarska Franciszka Wyspiańskiego, ojca Stanisława Wyspiańskiego. Upamiętnia to wykonana z brązu tablica umieszczona na fasadzie budynku od strony ul. Podzamcze. Jeszcze w pierwszej połowie XIX wieku południowa elewacja domu łączyła się z murem obronnym oraz Bramą Poboczną.
Portal wiodący do środka budynku pochodzi z drugiej połowy XVI wieku. Wyryto na nim łacińską inskrypcję: "Nil est in homine bona mente melius." - "Nie ma nic lepszego w człowieku nad dobrą myśl." (Tłumaczenie wg. Rożka, tłumaczenie wg. Adamczewskiego: "Nie ma nic w człowieku lepszego nad rozum".) Od strony ul. Podzamcze budynek został nakryty mansardowym dachem z polichromią roślinną. Z tej samej strony umieszczony został XVII-wieczny barokowy obraz przedstawiający Madonnę z Dzieciątkiem. Został on namalowany na drzewie. Widoczne jest na nim szesnaście śladów kul. Znane są trzy legendy wyjaśniające pochodzenie tych śladów. Według pierwszej powstały one w okresie potopu szwedzkiego, według drugiej w czasach konfederacji barskiej. Zgodnie z trzecią pochodzą one z bombardowania Krakowa z Wawelu przez Austriaków w roku 1848. W pobliżu obrazu widoczna jest płyta fundacyjna pochodząca ze zburzonego domu Psałterzystów, ufundowanego przez Jana Długosza. Widnieje na niej data 1480. W górnej części tablicy znajduje się scena przedstawiająca Jana Długosza klęczącego przed Matką Bożą oraz św. Jana Chrzciciela stojącego za Długoszem. Kolejna mniejsza tablica upamiętnia to, że dom nr 25 został odbudowany przez Jana Długosza, który mieszkał tu przez 50 lat. Ostatnia tablica informuje, że tu spędził swoje dzieciństwo Stanisław Wyspiański.
Obecnie w budynku znajduje się rektorat Papieskiej Akademii Teologicznej. Dom został poświęcony przez Jana Pawła II w 1991 roku.

[madohora]

[madohora]

Ul. Kanonicza, dom nr 23, tzw. Lisia Jama, został wzniesiony w pierwszej połowie XV wieku przez kasztelana krakowskiego Mikołaja z Michałowa. Następnie został zakupiony przez Jana Długosza i przeznaczony na archiwum konsystorskie. Obramienia okien piętra fasady pochodzą z przebudowy kamienicy w 2 połowie XVI wieku. Nad portalem wejściowym namalowany został portret św. Iwona Hélory, patrona prawników. Obecny wizerunek świętego to XX-wieczna kopia oryginału, pochodzącego z początku XIX wieku.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

l. Kanonicza, dom nr 24 (róg z ul. Podzamcze), Pałac Górków (inna, nowsza nazwa to "Dom Pod Telegrafem") powstał w 2 połowie XVI wieku poprzez połączenie dwóch XV-wiecznych kamienic.
Na przełomie XV i XVI wieku dom ten był własnością prymasa Andrzeja Krzyckiego. Chciał on przeznaczyć go na rezydencję kolejnych prymasów. Jednak po śmierci prymasa jego rodzina sprzedała pałac Andrzejowi Górce. Rodzina Górków ufundowała przebudowę budynku w stylu manierystycznym. Portal wejściowy pochodzi z rozbudowy budynku w XVIII wieku. Umieszczono na nim herb kapituły oraz herb Abdank. Pod koniec XVIII wieku w domu tym mieściły się koszary austriackiej policji. W okresie istnienia Księstwa Warszawskiego budynek został zaadoptowany na koszary artylerii. W czasach Rzeczpospolitej Krakowskiej miała tu swoją siedzibę dyrekcja policji. W 2 połowie XIX wieku mieściło się tu biuro telegraficzne, które dało początek nazwie kamienicy. Na elewacji pałacu od strony ul. Podzamcze znajduje się tablica upamiętniająca pobyt Jarosława Haszka w areszcie miejskim "Pod Telegrafem" w 1903 roku.

[cusiew44]

Też bym chciała!!! A w tym roku nie mogłam, może dopiero gdzieś w maju