Żory

[madohora]

ŻORY. MIASTO PO WOJNIE BYŁO RUINĄ - Nasze Miasto - 25.03.2021

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Żory,
miasto w województwie śląskim, pow. grodzki, na Płaskowyżu Rybnickim, nad Rudą (prawy dopływ Odry), na wschodnim skraju ROW.

[madohora]

MAPA Z 1939

[madohora]

Żory leżą na Górnym Śląsku na Płaskowyżu Rybnickim nad rzeką Rudą. Według danych z 31 grudnia 2012 r. miasto miało 62 052 mieszkańców, a powierzchnia miasta wynosiła 64,64 km² Na dzień 31 grudnia 2013 r. miasto liczyło 59 960 mieszkańców. 1 stycznia 2014 r. miasto Żory powiększyło swoją powierzchnię kosztem Rybnika o 0,26 ha. Żory graniczą z powiatami mikołowskim, pszczyńskim i rybnickim oraz miastami Jastrzębie-Zdrój i Rybnik. W latach 1945–1954 siedziba gminy Żory i, ponownie, w latach 1977–1982 gminy Żory. W latach 1975–1998 Żory administracyjnie należały do województwa katowickiego.
Według danych z dnia 30 czerwca 2016 r. miasto liczyło 61 942 mieszkańców

[madohora]

Polską nazwę Żory oraz niemiecką Sohrau w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany w latach 1880–1902 notuje nazwę miasta pod polską nazwą Żary oraz niemiecką Sohrau. Polską nazwę Żary oraz w gwarze górnośląskiej Żory, a także niemiecką Sohrau wymienia również w 1896 roku górnośląski pisarz, ksiądz Konstanty Damrot w książce o nazewnictwie miejscowym na Górnym Śląsku. Wymienia również zlatynizowane nazwy zanotowane w łacińskich dokumentach jak Sary oraz Sari[14]. Katalog herbów niemieckich miejscowości, wydany w 1898 roku we Frankfurcie nad Menem, określa polską nazwę jako Zar

[madohora]

W 1526 roku Żory stały się częścią państwa Habsburgów. W roku 1627 podczas wojny trzydziestoletniej wojska protestanckie zajęły Żory. Następnie wojska katolickie zdobyły i zrabowały miasto. W latach 1645–1666 Żory były rządzone przez Wazów (w ramach zastawu całego księstwa). W XVIII wieku Żory podlegały inspekcji podatkowej w Prudniku[23]. W 1742 roku miasto po pierwszej wojnie śląskiej stało się częścią państwa pruskiego, aż do roku 1921. XIX wiek zaznaczył się industrializacją (huta „Waleska”, odlewnia żeliwa „Pawła” i młyn parowy), zbudowano połączenia kolejowe do Orzesza (1884) i Gliwic (1888).

[madohora]

W miejscowości istniało wiele polskich organizacji społecznych i kulturalnych. 28 marca 1920 roku zawiązało się Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Żorach. Inicjatorem był Józef Wyrobek, który założył je wraz z pierwszymi 15 członkami. Gniazdo było oddziałem Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” na Górnym Śląsku i liczyło początkowo 39 członków[26]. Funkcjonowały tutaj także regionalne koło Związku Towarzystw Polek, od 1919 Towarzystwo Oświaty na Górnym Śląsku, im. św. Jacka oraz Chór „Feniks”

[madohora]

W III powstaniu śląskim miasto zostało zajęte w nocy z 2/3 maja 1921 roku poprzez zwarty atak oddziałów powstańczych z kierunku północno-wschodniego przeprowadzony przez 2.batalion Nikodema Sobika z pułku żorskiego Antoniego Haberki oraz z kierunku zachodniego przeprowadzonego przez 3. batalion Feliksa Michalskiego z pułku żorskiego. Oddziały te wspierał także batalion dowodzony przez Józefa Szenderę z pułku pszczyńskiego Franciszka Rataja, który atakował miasto od południa. Powstańcy opanowali dworzec, pocztę, budynek Policji Plebiscytowej oraz zdobyli 11 karabinów maszynowych.

[madohora]

Po wojnie nastąpiła odbudowa miasta. W latach 70. i 80. XX wieku miał miejsce intensywny przyrost demograficzny Żor, związany z rozwojem górnictwa węgla kamiennego i budową osiedli w technologii wielkiej płyty. Po 1989 roku górnictwo zostało objęte restrukturyzacją, co wpłynęło na gwałtowny wzrost bezrobocia w Żorach. W ramach walki z tym zjawiskiem utworzono podstrefę Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej i Żorski Park Przemysłowy, a miasto zmieniło charakter z przemysłowego na handlowo-usługowy.

[madohora]

Gmach muzeum został zaprojektowany przez Barbarę i Oskara Grąbczewskich, a jego budowa była prowadzona w latach 2009-2014. Budynek ma kształt płomienia. Multimedialna ekspozycja muzeum została stworzona przez firmę Adventure Multimedialne Muzea (twórcę m.in. wystaw w Muzeum Browaru Żywiec oraz Nowym Muzeum Śląskim w Katowicach). Oficjalne otwarcie placówki miało miejsce 3 grudnia 2014 roku.

[madohora]

[madohora]

Kościół Świętych Apostołów Filipa i Jakuba w Żorach – rzymskokatolicki kościół parafialny parafii Świętych Apostołów Filipa i Jakuba. Znajduje się na śródmieściu tuż przy rynku. To tzw. kościół farny – najstarszy w mieście.

[madohora]

W swych dziejach kościół był w rękach ewangelików, katolicy gromadzili się wtedy w małej drewnianej świątyni pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Trwało to od 1569 roku aż do 1629 roku, kiedy to kościół został oddany katolikom. Wiemy, że ówczesny kościół posiadał trzy dzwony, 2 na wieży i 1 nad kościołem. W 1658 roku zakupiono kolejny wielki dzwon „Filip i Jakub”.

[madohora]

Na ścianie południowej znajduje się kaplica Matki Bożej Miłosierdzia (Żorskiej) ufundowana przez burmistrza Zygmunta Wacława Linka w 1670 roku. Jest to rotunda nakryta kopułą na której ścianach znajdują się epitafia fundatora i jego żony Justyny. Niegdyś wewnątrz znajdował się ołtarz z obrazem Matki Bożej Żorskiej. Później kaplica stała się pomnikiem 1000-lecia chrztu, a obecnie jest miejscem całodniowej adoracji Najświętszego Sakramentu. W kwietniu 2012 roku w miejsce starej ocynkowanej blachy na dachu kaplicy położono nową miedzianą

[madohora]

W inwentarzu kościoła znajdują się cenne zabytki ruchome: pochodzące z XV i XVII wieku krzyże, monstrancje, kielichy, obrazy, rzeźby – stanowiące cenną pozostałość po dawnym wyposażeniu kościoła.

[madohora]

plebania z XIX wieku

[madohora]

kościół ewangelicko-augsburski, 1931 r.

[madohora]

dom, ul. Bramkowa 1 z XIX wieku

[madohora]

dom, ul. Dworcowa 1, XIX wiek

[madohora]

kamienice na rynku z XIX wieku (nr: 1, 12, 23)

[madohora]

dom przy ul. Wodzisławskiej 111, z końca XIX wieku, w dzielnicy Rogoźna

[madohora]

Pałac w Żorach – wybudowany w XVII w. Baranowicach, obecnie dzielnicy Żor. W XIX wieku został przebudowany przez Emila von Duranta[2]. W latach 90. XX budynek był niezagospodarowany i zaczął powoli popadać w ruinę. Obecnie planowanowany jest remont zabytku[3]. Do pałacu przylega rozległy park, w którym rośnie kilkadziesiąt dębów będących pomnikami przyrody.

[madohora]

Kamienne krzyże pokutne na starym cmentarzu przy ul. Męczenników Oświęcimskich oraz w dzielnicy Rogoźna na posesji przy ul. Wodzisławskiej

[madohora]