OPOLE

[madohora]

Studnia była poddawana zabiegom konserwatorskim w latach 1889, 1935 i 1970. Ostatnia renowacja z roku 2000 przywróciła jej pełny blask. Na szczycie ponownie umieszczono wówczas wizerunek złotego podwójnego orła Habsburgów.

[madohora]

[madohora]

W związku z budową szosy z Opola do Bytomia biegnącej przez Strzelce przerwano mur miejski między Bramą Opolską a zamkiem. W 1826 zakończono budowę protestanckiego kościoła Bożego Ciała na działce podarowanej przez Renarda. Naprzeciw niego, tuż obok murów średniowiecznych w około roku 1837 dzięki inicjatywie żony – Eufemii rozpoczęto budowę kaplicy-mauzoleum według projektu Hermanna Friedricha Wäsemanna. W kaplicy odprawiano msze dla rodziny hrabiego i mieszkańców zamku, a podziemia były miejscem pochówku członków rodziny Renarda.

[madohora]

kościół par. pw. św. Wawrzyńca – neobarokowy kościół wzniesiony w latach 1904–1907 wg projektu Arnolda Güldenpfenniga w miejscu barokowego kościoła z 1724 roku (z kolei pierwotny kościół wzniesiony został przed 1290 rokiem)[69]. Obecnie jest to kościół trzynawowy o układzie bazyliki, z transeptem i absydą skierowaną na północ oraz lekko wysuniętą przed wieżą po stronie południowej. Na wieży znajdują się tarcze zegarowe. Kościół zbudowany jest z cegły na kamiennym cokole, ma otynkowaną elewację z neobarokowymi detalami. We wnętrzu zachowało się barokowe wyposażenie z poprzedniego kościoła, m.in. ołtarz główny z 1712 roku autorstwa Johanna Könniga, a w jego centralnej części – obraz Matki Boskiej Śnieżnej z 1663 roku autorstwa Jana Trycjusza. Ponadto występują barokowe ołtarze boczne z ornamentacją chrząstkowo-małżowinową.

[madohora]

baszta, obecnie dzwonnica przy kościele pw. św. Wawrzyńca, XV w. – baszta obronna datowana na XV w., przebudowana na dzwonnicę kościelną na przełomie XVII i XVIII w. Jest to budowla murowana z kamienia[80], z górną kondygnacją ceglaną pokrytą tynkiem. U dołu ma kształt prostokątny[80], a dwie górne kondygnacje są ośmioboczne. Dach jest ośmiopołaciowy, namiotowy, łamany, kryty łupkiem.

[madohora]

Zbudowano ją w latach 1700-1701. Uznawana jest za jeden z najcenniejszych zabytków architektonicznych miasta. Wykuta przez nieznanego autora w sławniowickim marmurze, stanowi dzieło dojrzałego baroku

[madohora]

Starożytni Rzymianie na frontonach wielu budowli umieszczali napis S.P.Q.R. – "Senatus Populusque Romanus" czyli "senat i lud rzymski". Mieszkańcy Nysy, nawiązując do tej tradycji, wyryli inskrypcję S.P.Q.N. – "Senatus Populusque Nissiensis" - "senat i lud nyski”).

[madohora]

Mniejsza sadzawka o kształcie wydłużonego ośmioboku na zwężającej się podstawie łączy się z głównym zbiornikiem tworząc przejście w postaci dwóch płaskorzeźbionych delfinów oraz mosiężnego gargulca, również w kształcie delfina.

[madohora]

[madohora]

W roku 1743 po przejściu miasta we władanie pruskie, budynek stał się siedzibą dowództwa garnizonu twierdzy Nysa i pełnił tę funkcję nieprzerwanie aż do 1873 r. Później stał się własnością magistratu nyskiego. W 1897 roku w czterech pomieszczeniach na parterze otwarto ekspozycję zabytków, a od 1916 cały budynek przekształcono w muzeum

[madohora]

Zgromadzone w Starej Komendanturze zbiory muzealne po wojnie zostały przeniesione do dawnej kliniki chirurgicznej przy ulicy Marcinkowskiego (obecnie oddział banku PKO SA), a od 1984 r. znajdują się w sąsiednim Pałacu Biskupim, dawnej rezydencji biskupów wrocławskich

[madohora]

[madohora]

Dom Wagi Miejskiej (niem. Waagehaus Kämmereigebäude) – zabytkowy budynek przy ulicy Sukienniczej, w bloku kamienic śródrynkowych w Nysie.

[madohora]

W miejscu, gdzie stoi obecny budynek, w średniowieczu istniały sukiennice z 24 kramami i składem towarów. Dom Wagi Miejskiej wybudowano w latach 1602-1604, ufundowany został przez biskupa Jana Sitscha. Mieściły się tu siedziba zarządu administracyjnego księstwa biskupiego oraz izba miar i wag. Z czasem budowla ta stała się symbolem kwitnącego w Nysie handlu. W dwuarkadowym podcieniu znajdowała się urzędowa waga towarowa, przechowywano tu także wzorzec miary łokcia.

[madohora]

W 1945 roku Dom Wagi Miejskiej został prawdopodobnie spalony, a następnie wysadzony przez Armię Czerwoną po zdobyciu Nysy. Zawaliły się podcienie, dwie górne kondygnacje elewacji frontowej oraz szczyt. W latach 1947–1948 dokonano pospiesznej, niepełnej rekonstrukcji, bez odtworzenia zniszczonych rzeźb i malowideł. Od 1955 roku mieści się tutaj Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna. W 2011 roku dokonano renowacji elewacji, zachowanych fresków oraz rekonstrukcji wystroju rzeźbiarskiego przywracając obeliski nad lukarnami oraz obeliski i rzeźby na szczycie.

[madohora]

Dekoracje elewacji Domu Wagi Miejskiej powstawały w dwóch etapach. W XVII wieku ukształtował się pierwotny program ideowy tej budowli, głoszący pochwałę cnót moralnych i religijnych, połączoną z apoteozą prawa i porządku społecznego rozumianego jako ład Boży.

[madohora]

Druga grupa rzeźb przedstawiała alegorie cnót moralnych wywodzących się z tradycji antycznej. Były to:
Sprawiedliwość (Iustitia) – z wagą i mieczem;
Roztropność (Prudentia) – ukazana jako Mądrość (Sapientia) z lustrem jako atrybutem;
Umiarkowanie (Temperantia) – z dwoma naczyniami napełnionymi winem i wodą;
Męstwo (Fortitudo) – przedstawione jako Siła (Robur) z fragmentem kolumny.

[madohora]

W związku z budową szosy z Opola do Bytomia biegnącej przez Strzelce przerwano mur miejski między Bramą Opolską a zamkiem. W 1826 zakończono budowę protestanckiego kościoła Bożego Ciała na działce podarowanej przez Renarda. Naprzeciw niego, tuż obok murów średniowiecznych w około roku 1837 dzięki inicjatywie żony – Eufemii rozpoczęto budowę kaplicy-mauzoleum według projektu Hermanna Friedricha Wäsemanna. W kaplicy odprawiano msze dla rodziny hrabiego i mieszkańców zamku, a podziemia były miejscem pochówku członków rodziny Renarda.

[madohora]

Hrabia Wolfgang od razu po wprowadzeniu się do zamku, w 1932, zmodernizował nową posiadłość. Udoskonalił system kanalizacyjny i doprowadził łazienki i toalety do standardów europejskich. Żona hrabiego Sybilla von Reuß, pozostawiając wygodne życie wśród bogatej austriackiej szlachty, uznawała przeprowadzkę do strzeleckiego zamku za wygnanie. Upust swoim emocjom dawała poprzez pisanie pamiętników, przedstawiając życie w zamku i mieście w niekorzystnym świetle. Jednak dzięki jej relacjom znany jest wygląd niektórych sal zamku. Korytarze prowadziły przez całą długość zamku i były raczej ciemne, a schody na głównej klatce bardzo strome. Pokoje nosiły nazwy od dominującego koloru w danym pomieszczeniu. Można było wyróżnić między innymi pokój drewniany, kasztanowy, salon czerwony, niebieski i biały. W jednej z jadalni na ścianach wisiały skóropodobne tapety i wielkie lustra w pozłacanych ramach. Na meblach znajdowały się posrebrzane bażanty.

[madohora]

Z zamkiem strzeleckim związana jest pewna legenda. Córka Alberta strzeleckiego, Elżbieta, odznaczająca się niezwykłą urodą, poślubiła w 1359 Władysława Białego, Piasta kujawskiego. Szczęście młodej pary trwało krótko, po roku księżniczka zmarła w tajemniczych okolicznościach, prawdopodobnie w wyniku morderstwa przez wrogów Władysława. Z miłości do ojcowizny Elżbieta wróciła do zamku strzeleckiego jako duch. Chcąc ukoić zbłąkaną duszę księżniczki, żona Andrzeja Renarda – Eufemia poleciła zbudować jej pomnik. Ponieważ nie znała jej wizerunku, postanowiła nadać jej postać rzymskiej bogini Ceres.

[madohora]

park miejski (park Renardów) – zabytkowy XIX-wieczny park w stylu angielskim odmiany romantycznej o powierzchni 65 ha znajdujący się w centrum miasta. Prace nad nim rozpoczęły się ok. 1832 roku. Powstawał przez niemal 30 lat na zlecenie Andrzeja Renarda na terenie mokradeł na południe od zamku. Znajdują się w nim stawy i sieć kanałów. Ma dużą wartość botaniczną, historyczną i kompozycyjną. W parku mieszczą się ruiny zamku, masztalarnia, fundamenty kaplicy mauzoleum Renardów, zagroda dawnej bażanciarni i Wieża widokowa Ischl.

[madohora]

Park ma powierzchnię 65 ha i zamyka się w kształcie wydłużonego wieloboku. Park w zamyśle miał wyglądać jak wycinek naturalnego krajobrazu, więc miał być pozbawiony ściśle wytyczonych granic. Ze względów gospodarczych utworzono jednak ogrodzenie w postaci muru z łamanego kamienia wapiennego z wyjątkiem części południowej, gdzie trwałego ogrodzenia nie było

[madohora]

[madohora]

Przez park nie przepływał żaden strumyk, który byłby źródłem wody dla roślin. Po uprzednim osuszeniu bagnistych terenów na południe od zamku i bramy opolskiej przeprowadzonym jeszcze w latach 20. XIX w.[3], wykopano dwa podłużne stawy i połączono je kanałem. Zarybiono je licznymi gatunkami ryb, a z uzyskanej ziemi utworzono sztuczne wzniesienia. Górkę przy zamku wykorzystywano jako chłodnię.
Podczas opuszczania Strzelec w 1945 r. wojska radzieckie spaliły zamek, zniszczyły większość budowli parkowych, a drzewostan uległ dewastacji.

[madohora]

Według publikacji Cezarego Pacyniaka z 1992 r. w parku rośnie jeden z najstarszych świerków pospolitych w Polsce, którego wiek wówczas obliczono na 337 lat, a obwód na wysokości pół metra od ziemi – na 490 cm. Poza tym w parku rośnie najwyższy wiąz pospolity w Polsce o wysokości 37,5 m.
W 2006 r. w parku wytyczono i oznakowano ścieżkę ekologiczno-edukacyjną „Szlak Hrabiego Renarda”

[madohora]

Około roku 1837 dzięki inicjatywie żony Andrzeja Renarda – Eufemii rozpoczęto budowę kaplicy-mauzoleum według projektu Hermanna Friedricha Wäsemanna. W kaplicy odprawiano msze dla rodziny hrabiego i mieszkańców zamku, a podziemia były miejscem pochówku członków rodziny Renarda. W latach 60. XX w. decyzją władz mocno zniszczoną kaplicę zdecydowano rozebrać, a podziemia zasypać. Zwłoki rodziny zostały przeniesione na miejski cmentarz obok kościoła św. Barbary. W parku znajduje się natomiast grób zmarłego w 1940 r. właściciela zamku Wolfganga zu Castell-Castell

[madohora]

[madohora]

Do strefy ochrony konserwatorskiej typu „B” należą:
częściowo zachowane Przedmieścia Opolskie, Lublinieckie i Krakowskie, z granicą przebiegającą wzdłuż ulic Krakowskiej, Marka Prawego i Powstańców Śląskich – mieści się tam zabudowa miejska z przełomu XIX/XX w. z centrum wokół Placu Żeromskiego
podmiejski teren dawnej wsi Adamowice wzdłuż ul. 1 Maja – mieści się tam zabudowa zagrodowa z przełomu XIX/XX w. wraz z historyczną parcelacją
podmiejski teren dawnej wsi Suche Łany przy ul. Kozielskiej – mieści się tam zabudowa zagrodowa z II poł XIX w., przełomu XIX/ XX i początku XX w. wraz z historyczną parcelacją

[madohora]

[madohora]

W dobie średniowiecza przez Strzelce przebiegał stary szlak handlowy Wrocław - Opole - Kraków. U wlotu szlaku do miasta na zachodzie stanęła brama opolska, u wylotu brama krakowska. Bramy były zbudowane w kształcie szyi przerzuconej przez fosę miejską. Nad bramami (10 m za kościołem Bożego Ciała) wznosiły się wieże.

[madohora]

Przy rozbudowie miasta zasadnicza linia szlaku handlowego (Wrocław - Kraków) nie została naruszona. Północną część miasta - od bramy krakowskiej do opolskiej - otaczał w XVII -XVIII w. nadal mur. Mury z kolei opasało "dość szerokie bagniste koryto", ciągnące się od bramy opolskiej do krakowskiej. Fosa wpadała w pobliżu bramy opolskiej do rowu prowadzącego od zamku, tworząc tzw. wodę adamowicką, płynącą do stawu w Nowej Wsi.

[madohora]

Stulecia mijały, a brak było symbolu miasta. W 1929 r., przed ratuszem, w miejscu dotychczasowej starej studni, postawiono fontannę z pomnikiem średniowiecznego myśliwego. Figurę odlano w Królewskiej Odlewni w Gliwicach.

[madohora]

[madohora]

Książę na swym zamku urządzał tzw. dni dworskie, na które zapraszał swoich rycerzy i co znamienitszych mieszczan. Książę zawsze przewodniczył spotkaniom. Dawał często dowody łaski, darował mienie lub rozdawał przywileje na rzecz rycerzy i duchowieństwa. Zatwierdzał kupno i sprzedaż gruntu, był rozjemcą w sprawach spornych. Wszelkie dokumenty wypisywał dworski notariusz lub kapłan. W zależności od epoki były pisane po polsku, po czesku lub po niemiecku. Na dokumentach - dla uwierzytelnienia - zawsze przywieszano książęcą pieczęć w wosku.

[madohora]

W okresie panowania w Strzelcach hrabiego Andrzeja Marii Renarda, około 1848 r. odnotowujemy istnienie gorzelni zamkowej. W tym okresie hrabia Renard przeprowadził większe inwestycje na obszarach należących do zamku, m.in. w połowie XIX w. wybudował wieżę zamkową oraz część przyległych zabudowań do zamku, od strony szosy biegnącej w kierunku Kędzierzyna-Koźla (tzw. czworaki dworskie). Całkowita przebudowa spowodowała, że znikły poprzednie cechy stylowe zamku. Ostatnim właścicielem, w okresie międzywojennym, jest ród hrabiów Castell-Castell; wówczas to zamek nie ulega poważniejszym zmianom. Pod koniec stycznia 1945 r. tyłowe oddziały radzieckie paląc miasto, zniszczyły także całkowicie zamek.

[madohora]

Ratusz
Pierwsze informacje na temat strzeleckiego ratusza można odnaleźć w urbarzu miejskim z 1581 r. Istnienie tej ważnej dla miasta budowli na środku rynku w XVIII- wiecznych Strzelcach potwierdził także późniejszy kronikarz miasta J.J. Reichel. W połowie tego stulecia, 24 listopada 1754 r. wybuchł w mieście groźny pożar, którego ofiarą padł także ratusz miejski wraz z wieżą. Jednak już w 1758 r. siedziba władz miejskich została odbudowana. W XVII i XVIII stuleciu obok ratusza funkcjonowała stacja pocztowa dla dyliżansów.

[madohora]

Park
Historia strzeleckiego parku sięga początków XIX w., kiedy to na zamku rezyduje hrabia Andrzej Maria Renard. Hrabia wysyła swego ogrodnika - Schmidta do Londynu, aby porobił plany i przeprowadził studia krajobrazowe tamtejszych parków.

[madohora]

Drzewa wyciągano z korzeniami z okolicznych lasów (należących do majątku). Piękniejsze okazy transportowano nawet z lasów lublinieckich. Doskonałe warunki glebowe, ich pielęgnacja po zasadzeniu spowodowały, że większość tych drzew rośnie po dzień dzisiejszy. Obszar parku wynosi 62 ha. Całość prac, założenie alejek i zalesienie grup zagajnikowych zajęło ok. 25 - 30 lat

[madohora]

Masztalarnia
Idąc na spacer - od strony ruin zamku - w głąb małego parku spotykamy budowlę nazwaną: masztalarnia, w której mieściła się stajnia dla koni.
Kiedy w 1815 r., hrabia Andrzej Maria Renard obejmuje Strzelce w dziedziczne władanie to jego zainteresowanie, obok rozwoju przemysłu w tym regionie, hodowli owiec, było ukierunkowane również na hodowlę koni. Hodował konie pełnej krwi w Olszowej. Stadnina w Olszowej, założona w 1825 r., znana była w całej Europie. Hodowano tu konie wyjazdowe i do konnej jazdy.
W wybudowanej przez niego stajni w Strzelcach trzymał 50 koni, w tym sprowadzane z Anglii ogiery pełnej krwi, z przeznaczeniem na tory wyścigowe.

[madohora]

W XVII wieku kościółek całkowicie podupadł z powodu braku mecenasa, który zająłby remontem i jego utrzymaniem. Dopiero około 1680 r. wdowa po radcy kościelnym, Anna Bassa zadeklarowała się go odbudować i konserwować, zgodnie z ostatnią wolą swego zmarłego małżonka.

[madohora]

[madohora]

Uroczyste poświęcenie kościoła jako świątyni katolickiej odbyło się w 1985 roku. Nad głównym wejściem, od ulicy Opolskiej widnieje napis w języku łacińskim: Venite - Adoremus.

[madohora]

Całość uzupełniały dwie płaskorzeźby, przedstawiające:
herb Nysy – sześć srebrnych lilii na czerwonym tle;
postać św. Jana Chrzciciela, patron biskupstwa.

[madohora]

Uzupełniająca dekoracja malarska obejmowała kilka wątków ideowych. Apoteozę władzy wyrażały umieszczone w medalionach portrety oraz herby[4]:

legendarnych, germańskich bohaterów – Igevonusa, Istavonusa, Arminiusa, Marboda, Alaryka, Geisericha, Teodoryka, Alboina, Chlodwiga i Childeryka.
władców karolińskich i saskich – Pepina Małego, Karola Wielkiego, Ludwika Pobożnego, Lotara, Karola Łysego, Ludwika Niemieckiego, Karola Grubego, Arnulfa, Ludwika Dziecięcia, Konrada I, Henryka I, Ottona I, Ottona II i Ottona III;
cesarzy i królów niemieckich – Fryderyka Rudobrodego, Fryderyka II, Rudolfa I Habsburga, Henryka VII, Karola IV, Wacława IV, Zygmunta, Albrechta II, Maksymiliana I i Karola V;

[madohora]

Namalowany w górnej części fasady herb Nysy z przedstawieniem towarzyszących mu bóstw morskich, syren i trytonów tworzył kolejny wątek, poświęcony apoteozie miasta.

[madohora]

Dopełnienie nowego programu ideowego stanowiły namalowane na elewacjach herby:
dynastii Habsburgów (a właściwie Cesarstwa Austrii) – zachował się do dzisiaj;
fundatora budowli, biskupa Jana Sistcha;
wrocławskiej kurii biskupiej
ówczesnego burmistrza miasta Caspra Gebauera

[madohora]

Renesansowy Dom Wagi Miejskiej z 1604r. znajdujący się w Rynku jest jedynym pozostałym budynkiem z dawnych instytucji publicznych, w którym znajdowała się izba miar i wag.
Budowlę tą kiedyś bogato zdobiły malowidła i rzeźby, do dziś pozostała jedynie figura Justitii. W Domu Wagi Miejskiej do dziś spoczywa kula armatnia z okresu wojen napoleońskich.

[madohora]

Punkty widokowe dzielimy:
ze względu na działalności człowieka:
naturalne – wzniesienia, zbocza gór, skarpy, szczyty, skałki,
sztuczne – wieże widokowe, mola, tarasy,

[madohora]

WIEŻA WIDOKOWA NA GÓRZE ŚWIĘTEJ ANNY

[madohora]

Wieża została zbudowana wraz z murami warownymi w połowie XIV wieku, za czasów biskupa Przecława z Pogorzeli. Ten średniowieczny obwód umocnień obejmował 4 bramy i 28 baszt. Zbudowane wówczas mury miejskie były zbliżone wyglądem, choć większe od tych, jakie do obecnych czasów zachowały się w pobliskim Paczkowie. Biegły wzdłuż dzisiejszych plantów otaczających stare miasto, zaopatrzone zostały w baszty przybramne oraz wykusze. Wokół nich istniał także drugi mur zewnętrzny, o czym świadczy wzmianka o międzymurzu z 1414.

[madohora]

Dziś Wieża Ziębicka stoi samotnie, gdyż w XIX wieku rozebrano stare mury miejskie, aby połączyć zamknięte śródmieście z nowymi dzielnicami. Część dawnych fortyfikacji pozostała przy Dworze Biskupim, obok obecnego budynku głównego PWSZ i przy Bramie Wrocławskiej. Obecnie wieża jest dostępna sezonowo dla zwiedzających. Ze względu na swe położenie w centrum Nysy stanowi dobry punkt widokowy, z którego można oglądać panoramę miasta.

[madohora]

Najwyższa kondygnacja, znacznie węższa od pozostałych, posiada zwieńczenie w formie ozdobnego krenelaża. Obiega ją ganek o murowanym parapecie ze stylizowanymi strzelnicami kluczowymi.

[madohora]

Wieża stanowiła samodzielny ośrodek obrony, dostępny jedynie z wysokości korony murów miejskich, na poziomie drugiej kondygnacji, gdzie zachował się zamurowany otwór wejściowy. Poniżej widoczne są kamienne konsole (kroksztyny), stanowiące niegdyś podstawę drewnianego pomostu.