OPOLE

[madohora]

Obiekt otacza ponad stuhektarowy park, który jest częścią parku krajobrazowego z cennym drzewostanem (m.in. trzystuletnie okazy dębów) i rzadkimi skupiskami rododendronów. Jedynie oś główna całego konceptu parku ma geometryczny charakter. Tuż za fontanną jest aleja lipowa, na końcu której znajduje się cmentarz rodzinny von Tiele-Winckler z grobami:
Huberta von Tiele-Wincklera (1823-1893), marmurowy cokół, i jego dwóch żon:
Waleskiej von Winckler (1829-1880)
Rosy von der Schullenberg (1847-1930)[34]
Franza Huberta von Tiele-Wincklera (1857-1922), syna Huberta
Clausa-Huberta von Tiele-Wincklera (1892-1938), syna Franza Huberta
Petera von Tiele-Wincklera (1894-1894), syna Franza Huberta
Jelki von Kanitz z domu von Tiele-Winckler (1887-1922), córki Franza Huberta, żony Konrada von Kanitz
Huberty von Kanitz (1910-1924), córki Jelki
Julianny King, pałacowej guwernantki, ekshumowanej w latach 60. XX w. z parkowej Wyspy Wielkanocnej

[madohora]

[madohora]

Do korpusu od zachodu dostawiona jest zamknięta dwubocznie, neogotycka kruchta o szerokości nawy głównej, wykonana z wapienia francuskiego i jasnego piaskowca. Na osi trzeciego przęsła korpusu dobudowano dwie symetryczne kruchty od południa i północy.
Na zewnątrz kościoła, w jego południowo-zachodnim narożniku zachowała się grupa Ukrzyżowania z 1729 roku.

[madohora]

Obok świątyni wznosi się dzwonnica, której budowę rozpoczęto w 1474. Czwartą kondygnację ukończono w 1516 i przykryto dachem, choć początkowo planowano jeszcze wybudować wieżę, która mogła osiągnąć wysokość 100-120 metrów. Do 1945 w dzwonnicy znajdowała się drewniana konstrukcja nośna, utrzymująca dzwony. Do 1914 było ich osiem – największy "Święty Jakub" ważył 8,2 tony i pochodził z XV wieku. W 1945 stopił się podczas pożaru a z jego resztek odlano dwa nowe dzwony.

[madohora]

W kościele znajduje się ponadto szesnaście bocznych kaplic gotyckich. Są to:
Kaplica Wniebowzięcia NPM z obrazem pochodzącym z dawnego barokowego ołtarza głównego. W prawym dolnym narożniku malowidła widoczna jest scena ukazująca pożar miasta, gaszony przez aniołów, oraz wizerunek św. Jakuba modlącego się do Trójcy Świętej za pośrednictwem Matki Bożej o ratunek dla Nysy.
Kaplica św. Jakuba z ołtarzem neogotyckim i fragmentem witraża z XIX wieku.
Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej z zachowanym sklepieniem sieciowym z około 1550 roku. Obraz Madonny Jasnogórskiej wykonany został z okazji Milenium chrztu Polski w 1966 roku.
Kaplica Bracka z kamiennym, polichromowanym, manierystycznym ołtarzem z 1612 roku, w którego centralnej części, w mandorli umieszczona jest rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem, zaś w predelli przedstawione zostały sceny Zwiastowania i Pokłonu Pasterzy. Na uwagę zasługuje także renesansowe zwieńczenie kraty z 1609 roku.
Kaplica Matki Boskiej Szkaplerznej z XVI wieku – dobrze zachowana, prawie niezniszczona przez pożar z 1945 roku, ze sklepieniem sieciowym oraz witrażem z XIX wieku.
Kaplica Matki Boskiej Różańcowej z manierystycznym ołtarzem.
Kaplica św. Jana Chrzciciela z renesansowym zwieńczeniem kraty z 1585 roku.
Kaplica św. Krzyża.
Kaplica Ogrójcowa.
Kaplica świętych Apostołów Piotra i Pawła.
Pięć kaplic pełniących funkcję mauzoleów biskupów – Kaspra z Łagowa, Jakuba Salzy, Marcina Gertsmanna, Jana Sicza i Baltazara z Promnicy.
Kaplica-mauzoleum prepozyta katedry wrocławskiej Wincentego Hortensiusa.

[madohora]

Najstarsze z nich to pochodzący z nieistniejącego już nyskiego kościoła Maria in Rosis posąg tzw. pięknej Madonny z Dzieciątkiem z 1410 roku, zaliczany do najbardziej wartościowych śląskich rzeźb tego typu.

[madohora]

W roku 1860 lub 1863, podczas robót remontowych, konieczne okazało się rozebranie nadwerężonej wieży. W 1864 roku wzniesiono, pod kierownictwem architekta Albrechta, nową 60-metrową wieżę wzorowaną na pałacu Vecchio we Florencji.

[madohora]

[madohora]

Zbiornik wody służący do zapewnienia stabilnego ciśnienia w wodociągu. Pokrywa chwilowy wzrost zapotrzebowania. Zbiornik musi być umieszczony powyżej odbiorców, ponieważ działa poprzez zasadę naczyń połączonych. Umieszczony jest zwykle na szczycie wieży, góry, a czasem nawet wieży na wzniesieniu. Na stacjach kolejowych była używana do zasilania parowozów. Eksploatowana, ale przewidziana do wyłączenia ze względu na niewystarczającą wysokość zbiornika

[madohora]

Stara Synagoga w Opolu – synagoga znajdująca się w Opolu przy ulicy Szpitalnej 1.

[madohora]

[madohora]

21 czerwca 1897 roku nastąpiło uroczyste przeniesienie zwojów Tory i sprzętów liturgicznych ze Starej Synagogi do Nowej. Uroczyste jej otwarcie nastąpiło 22 czerwca 1897 roku, wtedy to nowy rabin opolski Leo Baeck uroczyście otworzył drzwi synagogi, wypowiadając słowa „Oto otwieram cię, o poświęcona bramo, dla pobożnych wiernych”. Po wejściu rabina i innych zaproszonych gości, odmówi on pierwszą modlitwę, zapalił wieczne światło nad aron ha-kodesz oraz wygłosił uroczyste kazanie.

[madohora]

Obok synagogi, a obecnie żłobka, wznosi się dawny budynek z mieszkaniem dozorcy synagogi. Jest obecnie jedynym budynkiem przypominającym istnienie Nowej Synagogi. Mieściła się w nim również najprawdopodobniej rytualna rzeźnia drobiu.

[madohora]

Został założony na terenie Nowej Wsi Królewskiej w 1822, to jest w dziesięć lat po powstaniu w tym mieście gminy żydowskiej. Wcześniej mieszkający w Opolu Żydzi zmuszeni byli do korzystania z cmentarza mieszczącego się na terenie Białej Prudnickiej, która była siedzibą ich macierzystej gminy. Gdy w 1812 doszło do równouprawnienia Żydów na Śląsku, społeczność żydowska w Opolu liczyła 48 osób. W tymże roku przedstawiciele 12 rodzin żydowskich założyli samodzielną gminę i rozpoczęli starania o uruchomienie własnego cmentarza i synagogi. 3 lipca 1816 Magistrat Opola wyraził zgodę na urządzenie cmentarza żydowskiego z zaleceniem jego lokalizacji poza miastem. Propozycja gminy żydowskiej na umiejscowienie cmentarza w odległości 2,5 km na południe od ówczesnych granic miasta uzyskała akceptację władz dnia 16 lutego 1817 Magistrat Opola wydał wówczas zgodę na zakup od rolnika Józefa Kurpiersa terenu mieszczącego się na gruntach wsi Nowa Wieś Królewska. Pierwszego pogrzebu na opolskim cmentarzu żydowskim dokonano jesienią 1821, kiedy to pochowano na nim nauczyciela Gimpela Poznera. Nastąpiło to jeszcze przed oficjalnym otwarciem cmentarza, które odbyło się w 1822 r. Ówczesny cmentarz był niewielki, zajmował teren obecnej kwatery I, tj. ok. 0,12 ha. W 1866 od rolnika B. Dudy odkupiono 0,43 ha i utworzono kwaterę II, a na przełomie XIX i XX wieku dołączono III kwaterę.

[madohora]

W sierpniu 2005 roku z inicjatywy Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego w Polsce grupa młodzieży z Niemiec, Izraela i Polski przeprowadziła prace porządkowe na cmentarzu w Opolu.

[madohora]

W latach 30. XX wieku Eislaufverein urządziło na Stawie Zamkowym profesjonalne lodowisko ze sztucznym oświetleniem, sztanią i urządzeniem do nawadniania tafli. W 1934 odbyły się tutaj mistrzostwa Niemiec w jeździe figurowej, które wygrała 14-letnia wówczas Maxi Herber, późniejsza mistrzyni olimpijska, świata i Europy.

[madohora]

II wojnę światową Domek przetrwał bez większych strat - w okresie powojennym zlikwidowano jednak balkon oraz podcienia od strony stawu, służące jako letnia kawiarnia; nie ma również przystani dla łódek, gdyż Staw przebudowano na największą w Opolu fontannę. Obiekt stał się własnością PTTK i służył m.in. jako schronisko młodzieżowe. Później działała tutaj kawiarnia Piastowska, która zakończyła swoją działalność wraz z katastrofalną powodzią w 1997 roku, kiedy budynek znalazł się pod wodą. W kolejnych dekach w środku działało wiele lokali, jednak żaden nie zadomowił się na dłużej.

[madohora]

PTTK OPOLE

[madohora]

[madohora]

Zamek był siedzibą Piastów opolskich do śmierci ostatniego przedstawiciela rodu (Jana II Dobrego) w 1532 r. W 1552 r. w zamku planowała zamieszkać księżna Izabela Jagiellonka, siostra Zygmunta II Augusta, która otrzymała księstwo opolsko-raciborskie jako zastaw, ale zamek nie nadawał się do zamieszkania. W latach 1558–1566 r. został częściowo odbudowany w stylu renesansowym przez starostę Jana von Oppersdorffa. Prace nadzorował Francesco Parr, włoski murarz i kamieniarz znany z prac przy zamkach w Brzegu i Oleśnicy. W 1602 r. nastąpiła reperacja wieży zamkowej i nakrycie jej nowym dachem. Uszkodzony w pożarze miasta w 1615 r., który wybuchł na jego terenie. Ufortyfikowany w czasie wojny 30-letniej, bezskutecznie oblegany w 1633 i 1634 r. przez wojska cesarskie, a po zakończeniu wojny określany jako silnie uszkodzony. Wskutek oblężeń i późniejszych pożarów stan budynków zamkowych uległ pogorszeniu. Wedle legendy w 1655 r. schronić miał się w nim przed potopem szwedzkim polski król Jan II Kazimierz Waza, jednak w rzeczywistości w związku z tym, że zamek już wtedy popadł w częściową ruinę, monarcha zdecydował się przyjąć zaproszenie hrabiego Franciszka von Oppersdorffa i zatrzymał się w kamienicy „Pod Lwem”, skąd przeniósł się następnie do zamku Oppersdorffów w Głogówku. W latach 1737 i 1739 zamek uległ uszkodzeniu w wyniku pożarów

[madohora]

[madohora]

Zamek Górny w Opolu – zamek, który znajdował się w Opolu, w miejscu późniejszych zabudowań Zespołu Szkół Mechanicznych przy ulicy Księcia Władysława Opolczyka. Dawna siedziba opolskich Piastów. Zbudowany został w II połowie XIV wieku, spłonął w 1615, po czym nie został już odbudowany. Jedyną pozostałością po nim jest wieża zamkowa oraz kurtyna murów z bartyzaną. Był to jeden z dwóch zamków w Opolu

[madohora]

Po śmierci Bolka II władzę w Opolu początkowo przejął jego młodszy syn Bolko III. Później Bolko III podzielił się wpływami ze starszym bratem Władysławem. Władysław dostał pod władanie wschodnią część miasta z ziemią oleską i gorzowską, a część zachodnią miasta z pozostałymi ziemiami południowymi zatrzymał Bolko. Władysław Opolczyk był zaangażowany w europejską politykę (palatyn Węgier w latach 1367–1372, namiestnik Rusi Halickiej w latach 1372–1379), jednak w związku z fiaskiem planów objęcia tronu polskiego po śmierci Ludwika Węgierskiego w 1382 r. zdecydował się wrócić do Opola. W tym samym roku zmarł jego brat Bolko III. Nad jego posiadłościami sprawowało pieczę czterech jego synów jako bracia niedzielni, w praktyce jednak byli podporządkowani swojemu stryjowi księciu Władysławowi.

[madohora]

W latach 1858–1859 wybudowano drugi budynek szkolny, który połączono z wieżą Zamku Górnego poprzez otwartą dwukondygnacyjną galerię. W 1898 r. w miejscu galerii utworzone zostało nowe skrzydło. W 1937 r. zbudowano przylegające do wieży skrzydło wschodnie szkoły.

[madohora]

Wieża Zamku Górnego w Opolu to wieża ceglana o układzie gotyckim z zastosowaniem zendrówki w układzie rombowym. Budowla została zbudowana na planie prostokąta, pierwotnie była trzykondygnacyjna. We wschodniej elewacji w niszy osadzony jest portal dawnej bramy wjazdowej. W 1844 r. dobudowano czwartą kondygnację zwieńczoną neogotyckim krenelażem. Ponadto renowacji w tym stylu poddano fragment fortyfikacji z bartyzaną.

[madohora]

Most Groszowy został powołany przez władze Opola w 1858 roku. "Komitet upiększania miasta", który planował przejąć wyspę od zamku, rozplanował ulice i wyznaczył działki pod zabudowę willową, a także udostępnił mieszkańcom park zamkowy i park nad Odrą. Ulica Mozarta prowadząca do mostku ze względu na funkcję promenowania była nazywana "Promenadową"'. W XIX wieku głównym miejscem spacerów był znajdujący się na ulicy Krakowskiej trakt. Zachodnia strona ulicy Krakowskiej żartobliwie była nazywana przez mieszkańców Opola "Drogą do małżeństwa" (niem. "Heiratstrottoir"), co później opisał w 1879 roku K. Urbanek z Gliwic w swoich wspomnieniach podczas swojego pobytu w Opolu

[madohora]

[url=http://wolnedni.pl/places/342-most-groszowy--zielony-mostek--w-opolu] MOST GROSZOWY - www.wolnedni.pl[/ur

[madohora]

Opole było teraz dumne z nowej eleganckiej dzielnicy willowej, a że głównym jej inicjatorem i twórcą był rajca miejski Ludwik Sack, postanowiono uhonorować go nadając jego imię jednej z ulic na wyspie. Ale był szkopuł: nazwisko tego pana brzmiało w Języku niemieckim dwuznacznie. Zrezygnowano więc z nazwiska pozostając przy imieniu, najdłuższą ulicę Pasieki nazwanio ulicą Ludwika (Ludwigstrasse) - to dzisiejsza Powstańców Śląskich. Ale przedwojenni mieszkańcy wyspy już nie wiedzieli, że patronem tej ulicy był wielce zasłużony dla Pasieki rajca Ludwig Sack.

[madohora]

Pomnik Bojownikom o Polskość Śląska Opolskiego (dawniej: pomnik Bojownikom o Wolność Śląska Opolskiego), potocznie: opolska Nike – pomnik w Opolu przy placu Wolności, autorstwa Jana Borowczaka, odsłonięty 9 maja 1970 roku. Przedstawia on Nike z rozpostartymi skrzydłami (symbolizującą zwycięstwo i wolność), stojącą na turze. Wysokość pomnika to 15 m, a jego masa wynosi ponad 400 ton. Odbywają się pod nim obchody świąt państwowych: Święta Pracy, Święta Konstytucji 3 Maja i Święta Niepodległości

[madohora]

Pod koniec pierwszej dekady XXI wieku rozważano rozebranie pomnika i ogłoszenie konkursu na nowe zagospodarowanie zajmowanego przez niego obszaru. Powodem były niepewność stanu technicznego oraz wycena remontu z 2001, według której prace miałyby kosztować 300 000 zł. Po ekspertyzie, zleconej przez miejskiego konserwatora zabytków, która oceniła stan betonu na dobry, zdecydowano się na odnowienie pomnika. Przetarg wygrała firma Materia, oferując wykonanie prac za 119 000 zł. Renowację przeprowadzono w okresie od września do października 2011. W trakcie prac zdjęto, przez młotkowanie, powłokę z brązu, przywracając tym samym wcześniejszy kolor. Prezydent Opola rozważał umieszczenie przy okazji prac renowacyjnych na boku cokołu tablic upamiętniających osoby zasłużone dla polskości na Śląsku Opolskim. Z pomysłu tego wycofano się, natomiast Urząd Marszałkowski ufundował tablicę upamiętniającą lwowskich kadetów poległych podczas III powstania śląskiego. Jej odsłonięcie miało miejsce 11 listopada 2011

[madohora]

Ze średniowiecznych dokumentów wiadomo, że już w 1240 r. istniał most między Pasieką a miastem, jednak nie sprecyzowano jego umiejscowienia. Wzmianka z 1421 r. mówi już dokładnie o przeprawie w miejscu obecnego mostu katedralnego. W latach 1860–1913 Młynówka odgrywała rolę portu przeładunkowego, potem tę rolę przejął nowo wybudowany port rzeczny w Zakrzowie. W 1886 r. zbudowano śluzę, niedawno ją wyremontowano i odnowiono wygląd. W planach miasta z 1894 r. Młynówka widnieje jako „Winter Hafen”, czyli „port zimowy”. 10 czerwca 2007 r. uruchomiona została iluminacja tzw. Opolskiej Wenecji, czyli fragmentu Młynówki od Mostu Katedralnego do Zamkowego. Obecnie w razie zagrożenia powodziowego Młynówkę można całkowicie odseparować od Odry dzięki nowo wybudowanym dwóm śluzom: przy moście katedralnym oraz na południowym krańcu Wyspy Pasieki.

[madohora]

Szerokość jezdni wynosi 4,5 m a szerokość chodników po 1,3 m po obu stronach jezdni[5]. Pomimo iż obecnie metalowe elementy mostu są koloru żółtego, według analiz oryginalnie był najprawdopodobniej zielony lub grafitowy

[madohora]

Późnogotycka chrzcielnica z końca XV wieku, ozdobiona została drewnianą boazerią z barokowymi malowidłami, przypisywanymi Karolowi Dankwartowi.
W obejściu prezbiterium zachowały się cztery barokowe konfesjonały.

[madohora]

W kościele pochowano ośmiu biskupów wrocławskich – Wacława Piasta, Jana Sicza, Baltazara z Promnicy, Kaspra z Łagowa, Jakuba Salzę, Sebastiana Rostocka,Martina Gertsmanna i Pawła Alberta. Ponadto jest tu jeszcze złożone serce biskupa Fryderyka von Hessen. W świątyni znajduje się w związku z tym szczególnie bogaty i o wyjątkowej wartości zespół rzeźby nagrobnej z XV–XVIII wieku, obejmujący sarkofagi i epitafia nie tylko biskupów, ale także licznych innych duchownych oraz wielu rycerzy i mieszczan.

[madohora]

Późnorenesansowe reliefowe epitafium Kaspra z Łagowa, zostało wykonane w piaskowcu, prawdopodobnie przez Michała Kramera. Leżącą postać biskupa w stroju pontyfikalnym otaczają figury dwóch świętych Janów – Chrzciciela i Ewangelisty, pomiędzy którymi stoi Chrystus Zmartwychwstały. W zwieńczeniu znajduje się herb biskupa z wizerunkiem Boga Ojca oraz alegorie Wiary i Sprawiedliwości.

[madohora]

W prezbiterium znajduje się kamienna tablica, pod którą złożono serce biskupa Fryderyka von Hessen, fundatora Wielkiego Ołtarza.

[madohora]

W kościele znajduje się również relikwiarz z doczesnymi szczątkami błogosławionej Marii Luizy Merkert.

[madohora]

W latach 1512–1945 wnętrze dzwonnicy zabudowane było drewnianą konstrukcją nośną, na poszczególnych piętrach wisiały dzwony.

[madohora]

Inne większe dzwony przed rokiem 1945
Matura (1545-1942)
Dzwon zmarłych (1645-1942)
Stara Matura (1646-1917)
Święty Franciszek (1890-1917)
Dzwon Jadwigi (1934-1942)
Dzwon Chrystusa Króla (1934- 1942)
Nowa Matura (1937-1942)

[madohora]

Nastąpiły jednak wówczas poważne trudności. Kryzys monetarno-gospodarczy spowodował niedobór funduszy na kontynuowanie inwestycji. Ponadto zmieniły się kanony estetyczne – gotyk ustępował miejsca architekturze renesansowej. Rozstrzygającym powodem zakończenia budowy była jednak niestabilność gruntu, znacznie większa niż pierwotnie przewidywano. Wieża zaczęła osiadać i niebezpiecznie się przechylać. W takiej sytuacji zdecydowano o zakończeniu prac i przykryto 43-metrową budowlę dachem, mimo że dzwonnica była trzykrotnie niższa niż planowano. Pierwotnych zamierzeń nigdy potem nie próbowano zrealizować.

[madohora]

Od 2009 roku systematycznie prowadzona jest renowacja elewacji, połączona z rekonstrukcją gotyckich zdobień.

[madohora]

Skarbiec św. Jakuba w Nysie – galeria wystawiennicza dzieł sztuki sakralnej, m.in. naczyń liturgicznych, rzeźb, lichtarzy, będących od stuleci w posiadaniu parafii św. Jakuba w Nysie. Otwarta została w 2005 roku.

[madohora]

Zanim został zbudowany pałac, istniał w tym miejscu średniowieczny zamek biskupi, zwany też dworem, wzmiankowany w 1260 roku Teren, na którym stała ta budowla, został prawdopodobnie wydzielony przed lokacją Nysy. Dworowi nadano w 1282 roku nowe cechy obronne, otaczając go murami, które zastąpiły dotychczasowy wał ziemny. Wykopano też od strony miasta nową fosę wodną. Te prace fortyfikacyjne miały związek z ostrym konfliktem między księciem śląskim Henrykiem IV Probusem a biskupem wrocławskim Tomaszem II w latach 1270-1292.

[madohora]

W końcu XVII wieku, poza obrębem dotychczasowego dworu, od strony miasta, powstał kolejny budynek, zwany Budynkiem Głównym, który stanowił reprezentacyjną część siedziby biskupiej przed ukończeniem pałacu. Zamek biskupi, który na przestrzeni dziejów uzyskał nowożytną rozbudowę, przetrwał do 1824 roku. Choć średniowieczny dwór już nie istnieje, to nazwą tą określa się obecnie zespół budynków powstały na jego miejscu.

[madohora]

Tragiczne skutki wojny trzydziestoletniej sprawiły, że kontynuację rozpoczętego dzieła podjęto dopiero w latach sześćdziesiątych XVII wieku. Ten pierwszy etap budowy zakończył się około 1680 roku. Powstało wówczas skrzydło północno-wschodnie, północno-zachodnie i część południowo-wschodniego.

[madohora]

Biskupi wkrótce jednak utracili swą nową rezydencję. Po przejęciu północnej części Księstwa Nyskiego przez Prusy w 1742 roku została ona przekazana w użytkowanie władzom wojskowym.
W pałacu tym miało miejsce spotkanie króla pruskiego Fryderyka Wielkiego z cesarzem Józefem II w 1769 roku. To historyczne wydarzenie utrwalił malarz niemiecki Adolph Menzel.
Pod koniec XVIII wieku, dzięki zręcznej polityce kardynała Gustawa Hohenlohe budowlę udało się na krótki czas (1796-1810) odzyskać dla biskupów wrocławskich.
W 1807 roku, po wkroczeniu do Nysy armii francuskiej, w pałacu biskupim zamieszkiwał dowódca korpusu wirtemberskiego Hieronim Bonaparte.

[madohora]

W 1962 r. podjęto wieloletni trud odbudowania pałacu z zamiarem przeznaczenia go na siedzibę muzeum. W dniu 30 marca 1984 r. Muzeum w Nysie przejęło odremontowany gmach (uroczyste otwarcie nastąpiło 1 października 1986 roku).

[madohora]

Elewacje pozostałych trzech skrzydeł ukształtowane są niejednolicie. Części przylegające do skrzydła frontowego nawiązują do wielkiego porządku, który został tam wykorzystany. Pozostałe płaszczyzny zachowały natomiast charakter z pierwotnej fazy budowli: gładkie ściany parteru i mocno zaakcentowane poziomymi gzymsami piętra, w których zastosowano pilastry w porządku jońskim i korynckim.

[madohora]

Aktualnie w muzeum prezentowane są następujące ekspozycje stałe:
archeologiczna pt. „Pradzieje ziemi nyskiej”, zawierająca eksponaty pochodzące z wykopalisk z okolic Nysy, Otmuchowa, Paczkowa, Wójcic i Radzikowic, datowane począwszy od paleolitu po wcześnie średniowiecze.

[madohora]

Muzeum jest obiektem całorocznym, czynnym z wyjątkiem poniedziałków. Wstęp jest płatny, z wyjątkiem śród (wstęp bezpłatny).

[madohora]

W Muzeum, oprócz ekspozycji stałej, prezentowane są wystawy czasowe artystów z kraju i zagranicy. Ponadto placówka prowadzi w szerokim zakresie działalność edukacyjną i naukową w postaci lekcji muzealnych, konferencji, wydawnictw naukowych, konkursów. Instytucja bierze czynny udział w życiu artystycznym i kulturalnym miasta organizując koncerty, spektakle, spotkania autorskie, wieczory muzealne.

[madohora]

W księstwie siewierskim Stefan Piegłowski był podkomorzym. Uchodził za człowieka bogatego, np. niebagatelną sumę 5000 złp. pożyczył Zalaszowskiemu z Żelisławic. Stefan był dwukrotnie żonaty. Po raz pierwszy z Wichauzerówną, a po raz wtóry z Franciszką Waligórską. Ta ostatnia miała stać się przyczyną nie małego zamieszania po jego śmierci.

[madohora]

Po raz pierwszy wzmiankowany w 1341 roku. Zniszczony przez pożar w 1542 roku, odbudowany w roku 1544, a w 1550 rozbudowany przez biskupa Baltazara. Od tego czasu na dachu znajduje się żelazna chorągiewka z herbem fundatora. W latach 1732–1810 w posiadaniu zakonu franciszkanów.

[madohora]

Organy zostały wybudowane w 1931 roku przez firmę Sauer z Frankfurtu nad Odrą, prowadzoną wówczas przez dr. Oscara Walckera. Jest to jej opus 1451.
Instrument został umieszczony w zabytkowej szafie organowej pochodzącej z instrumentu brzeskiego organmistrza Fryderyka Wilhelma Schefflera, który powstał na początku XVIII wieku. Stół gry umieszczony przed szafą organową.
Instrument posiada elektro-pneumatyczna trakturę gry oraz wiatrownice stożkowe.

[madohora]

Kościół pełnił również funkcję kościoła zamkowego , gdyż w jego bezpośrednim sąsiedztwie znajdował się Zamek Piastowski. Na szczególną uwagę zasługuje kaplica św. Anny (zwana też kaplicą piastowską ), zbudowana w 1309 roku. Z 1958 roku pochodzi tryptyk , który wzorowany jest na gotyckich wzorach. W kaplicy znajdują się dwa grobowce książęce. Pochowani są tam książęta Bolko I , Bolko II i Bolko III, a także jego żona Anna. W ciągu swojej historii kościół został nawiedzony przez kilka pożarów. Był wielokrotnie odbudowywany. W 1899 roku dobudowano neorenesansową wieżę kościelną. Ma ona 52 metry wysokości

[madohora]

[madohora]

Po sekularyzacji, przeprowadzonej w 1810 roku, przestała istnieć ustanowiona w XIII w. kolegiata. W XIX w. przeprowadzono kolejne remonty: w 1836 r. wzmocniono sklepienia kotwami, w 1837 r. odnowiono i częściowo przemurowano skarpy, a w 1882 r. odnowiono wnętrza w stylu neogotyckim, wykonano polichromię oraz witraże w prezbiterium). W latach 1897–1902 przeprowadzono następny remont i modyfikacje: przekształcono elewacje zewnętrzne, zamurowano część okien, ujednolicono przybudówki oraz, w latach 1899–1900, wzniesiono fasadę zachodnią z nadbudową wież według projektu architekta Józefa Cimbolleka. W tym czasie przedłużono południową kruchtę o jedno przęsło. Pod koniec XIX w. barokowe ołtarze zastąpiono neogotyckimi, dedykowanymi Świętej Rodzinie, Sercu Pana Jezusa, Niepokalanemu Sercu Maryi oraz św. Jadwidze, wykonanymi przez wrocławską firmę Buhla; autorem obrazów był H. Heinisch z Wrocławia. Zainstalowano także nowe organy z neogotyckim prospektem, których wykonawcą była świdnicka firma Schlaga. W latach 1912–1914 wbudowano w zachodnie przęsło korpusu chór muzyczny, a do północnej wieży przybudowano wieżyczkę schodową.

[madohora]

Wszystkie znalezione obiekty zostały przekazane do Wrocławia, gdzie miały zostać poddane kopiowaniu i archiwizacji oraz konserwacji. Po tych czynnościach miały one najprawdopodobniej zostać ponownie umieszczone w kuli hełmu wieży. Dodatkowo planowane było umieszczenie w kuli prawej wieży kapsuły z dokumentami z okresu remontu: opisem sytuacji politycznej, kościelnej i parafialnej, opisem przeprowadzonych na wieżach prac i przebiegu remontu, lokalną prasą, pieniędzmi i cennikiem artykułów

[madohora]

Do kościoła można wejść dwiema drogami: wejściem głównym i kruchtą południową. Drzwi główne zostały wykonane ze spiżu i zaprojektowane przez Adolfa Panitza. Trafiły one do świątyni w 1997 roku, w tysięczną rocznicę śmierci św. Wojciecha oraz 700-lecie parafii. Sceny umieszczone na drzwiach prezentują historię miasta i kościoła. Pojawiają się na nich także postacie świętych: Matka Boska Opolska, św. Anna, Piotr Apostoł, Paweł z Tarsu, Jadwiga Śląska, Jacek Odrowąż, Czesław Odrowąż, bł. Bronisława, Barbara z Nikomedii, św. Florian, Maksymilian Maria Kolbe, Edyta Stein, a także książę Jan II Dobry, Franciszek Jop, Jan Paweł II oraz arcybiskup Alfons Nossol. Górna część bramy przedstawia dzieło stworzenia. Nad wejściem do kruchty południowej znajduje się tympanon, również zaprojektowany przez Adolfa Panitza. Ukazane są na nim m.in.: Maryja z Dzieciątkiem oraz Jan Paweł II

[madohora]

W południowym fragmencie katedry znajduje się Kaplica Piastowska, zbudowana na przełomie XV i XVI wieku. W jej centralnej części umieszczono nagrobek Jana Dobrego, ostatniego z opolskiej linii Piastów, który sfinansował budowę dawnej Kolegiaty św. Krzyża, a dzisiejszej katedry. Zmarł on w 1532 r. i został pochowany w kościele, w nawie głównej. W II połowie XVI w. wzniesiono mu marmurowy sarkofag. W 1998 r. dokonano ekshumacji księcia, a rok później przeniesiono jego szczątki do obecnego miejsca spoczynku. Nagrobek przedstawia zmarłego Jana Dobrego. U jego stóp znajduje się herb Piastów Opolskich, przedstawiający orła z rozpostartymi skrzydłami. Ponad nagrobkiem znajduje się epitafium Jana Dobrego, wykonane w stylu renesansowym w czerwonym marmurze. Przedstawia ono herb Piastów Opolskich z nałożonym na niego hełmem, z którego rozchodzą się labry, otaczające tarczę herbu. Poniżej widnieje napis w łacinie, który po przetłumaczeniu na język polski głosi: „27 marca 1532 roku zmarł wielmożny i sławny książę Jan, ostatni książę śląski w Opolu, Głogówku i Raciborzu wielce pobożny i szczodrobliwy wobec Boga i ludzi. Amen.” Po obu stronach epitafium umieszczono flagi Polski i Opola.

[madohora]

W wnęce w zachodniej części katedry znajduje się zabytkowa, gotycka chrzcielnica z XIV wieku, najstarszy zabytek w świątyni, wykonany z piaskowca i wapienia. Około roku 1850 została ona zakopana w okolicy probostwa. Przypadkowo odkryto ją w latach 60. XX wieku. Za chrzcielnicą znajduje się witraż, przedstawiający św. Karola Boromeusza i św. Teodora

[madohora]

(…) zda się jakoby ta Matka przedziwna oczyma Swymi na każdego patrzy, a choćby i tysiące było przytomnych, każdy z nich sądzi, że Matka Jezusa na niego samego Swym macierzyńskim okiem spogląda

[madohora]

Cudowny wizerunek namalowany jest na desce lipowej przez nieznanego artystę z kręgu czeskich warsztatów malarskich. Badania historyczne pozwalają określić czas powstania obrazu na koniec XV w. Wizerunek przedstawia Madonnę ujętą w półpostaci, z Jezusem na lewym ramieniu. W prawej dłoni Matka Boża trzyma jabłko. Głowę ma lekko schyloną w stronę Syna, który twarzyczką zwraca się ku Matce, a prawą rączkę unosi w geście błogosławieństwa, w lewej zaś ręce trzyma księgę Pisma Świętego. Tło obrazu stanowi amarantowe sukno. W XVIII-wiecznej kronice ojców jezuitów, dawnych stróżów sanktuarium, czytamy o obrazie, że "zda się jakoby ta Matka przedziwna oczyma Swymi na każdego patrzy, a choćby i tysiące było przytomnych, każdy z nich sądzi, że Matka Jezusa na niego samego Swym macierzyńskim okiem spogląda".

[madohora]

WIRTUALNY SPACER PO KATEDRZE

[madohora]

NAJGŁOŚNIEJSZY W OPOLSKIEJ KATEDRZE - Nowa Trybuna Opolska

[madohora]

NAJWYŻSZY BUDYNEK W MIEŚCIE - Nowa Trybuna Opolska

[madohora]

Kilkadziesiąt lat później kraj Opolan zajął Mieszko I włączając go do tworzonego państwa polskiego.

[madohora]

[madohora]

Podobniej‎ ‎ją‎ ‎otaczał.‎ ‎Na‎ ‎pewien‎ ‎związek‎ ‎z‎ ‎florą‎ ‎leśną‎ ‎względnie zarośli‎ ‎śródleśnych‎ ‎czy‎ ‎przyleśnych‎ ‎wskazują‎ ‎obok‎ ‎krzewów Rhamnus‎ ‎cathartica,‎ ‎Prunus‎ ‎avium,‎ ‎Pr.‎ ‎spinosa‎ ‎pewne‎ ‎gatunki zielne,‎ ‎takie‎ ‎jak‎ ‎Anemone‎ ‎narcissiflora,‎ ‎Laserpitium‎ ‎latifolium, Veratrum‎ ‎nigrum,‎ ‎Lilium‎ ‎Martagon,‎ ‎Polygonatum‎ ‎multiflorum i‎ ‎inne. Z‎ ‎roślin‎ ‎nowych‎ ‎dla‎ ‎Opola‎ ‎zebrałem‎ ‎na‎ ‎Czortowej‎ ‎górze gatunek‎ ‎rzadkiego‎ ‎storczyka‎ ‎Ophrys‎ ‎muscifera‎ ‎Hnds.‎ ‎Należy on‎ ‎do‎ ‎rodzaju,‎ ‎którego‎ ‎wszystkie‎ ‎gatunki‎ ‎w‎ ‎liczbie‎ ‎30‎ ‎zasią giem‎ ‎swym‎ ‎obejmują‎ ‎Europę,‎ ‎Azję‎ ‎zachodnią‎ ‎i‎ ‎Afrykę‎ ‎północną, a‎ ‎głównym‎ ‎ośrodkiem‎ ‎ich‎ ‎występowania‎ ‎jest‎ ‎obszar‎ ‎śródziemno morski. Gatunek‎ ‎nas‎ ‎obchodzący,‎ ‎jak‎ ‎to‎ ‎Ascherson‎ ‎zaznacza, wyróżnia‎ ‎się‎ ‎od‎ ‎reszty‎ ‎tern,‎ ‎że‎ ‎ze‎ ‎swego‎ ‎głównego‎ ‎ośrodka‎ ‎po łudniowo‎ ‎i‎ ‎środkowo-europejskiego‎ ‎doszedł‎ ‎najdalej‎ ‎na‎ ‎północ.

W‎ ‎Polsce‎ ‎według‎ ‎Knap‎ ‎p’a‎ ‎ma‎ ‎rość‎ ‎Ophrys‎ ‎musdfera rzadko‎ ‎na‎ ‎łąkach‎ ‎górskich‎ ‎w‎ ‎Karpatach‎ ‎Wschodnich‎ ‎oraz‎ ‎w‎ ‎Kar patach‎ ‎bukowińskich‎ ‎nad‎ ‎górnym‎ ‎Seretem‎ ‎powyżej‎ ‎Berhometu (Łopuszna‎ ‎i‎ ‎Bursuken).‎ ‎Zubrzycki‎1‎)‎ ‎znalazł‎ ‎Ophrys‎ ‎musdfera w‎ ‎Pieninach‎ ‎„na‎ ‎jednem‎ ‎tylko‎ ‎miejscu‎ ‎pod‎ ‎G-olicą‎ ‎naprzeciw miejsca‎ ‎zwanego‎ ‎Przechodkami,‎ ‎gdzie‎ ‎gromadnie‎ ‎na‎ ‎tarasach wapiennych‎ ‎porasta",‎ ‎przyczem‎ ‎nadmienia,‎ ‎że‎ ‎znalazł‎ ‎tą‎ ‎roślinę dopiero‎ ‎przechodząc‎ ‎poraź‎ ‎dwudziesty‎ ‎może‎ ‎obok‎ ‎powyższego miejsca‎ ‎i‎ ‎nigdzie‎ ‎więcej‎ ‎storczyka‎ ‎tego‎ ‎nie‎ ‎spotkał. Na‎ ‎tern‎ ‎samem‎ ‎stanowisku‎ ‎miała‎ ‎go‎ ‎podobno‎ ‎zebrać‎ ‎p. Lilienfeldówna,‎ ‎a‎ ‎nadto‎ ‎odkryła‎ ‎go‎ ‎także‎ ‎w‎ ‎Czorsztynie, o‎ ‎czem‎ ‎wspomina‎ ‎Róuppert‎ ‎w‎ ‎sprawozdaniu‎ ‎z‎ ‎odczytu‎ ‎2‎)‎ ‎na marcowem‎ ‎posiedzeniu‎ ‎naukowem‎ ‎Polskiego‎ ‎T-wa‎ ‎Przyr.‎ ‎im. Kopernika‎ ‎w‎ ‎r.‎ ‎1913.‎ ‎Ponieważ‎ ‎najszczegółowsze‎ ‎dotąd‎ ‎prace Zapałowiczai‎ ‎Wołoszczakao‎ ‎roślinności‎ ‎Karpat‎ ‎wschod nich‎ ‎nie‎ ‎podają‎ ‎wcale‎ ‎Ophrys‎ ‎musdfera,‎ ‎przeto‎ ‎wymienione dwa‎ ‎stanowiska‎ ‎pienińskie‎ ‎(Grolica,‎ ‎Czorsztyn)‎ ‎były‎ ‎dotychczas jedynemi,‎ ‎pewnemi‎ ‎stanowiskami,‎ ‎znanemi‎ ‎w‎ ‎polskiej‎ ‎litera turze.‎ ‎Dodać‎ ‎przytem‎ ‎muszę,‎ ‎że‎ ‎w‎ ‎zielnikach‎ ‎krakowskich i‎ ‎lwowskich‎ ‎brak‎ ‎zupełny‎ ‎tej‎ ‎rośliny.‎ ‎Znalezienie‎ ‎jej‎ ‎na‎ ‎Czor- towej‎ ‎górze‎ ‎rozszerza‎ ‎znacznie‎ ‎zasiąg‎ ‎Ophrys‎ ‎musdfera‎ ‎na‎ ‎zie miach‎ ‎naszych‎ ‎w‎ ‎kierunku‎ ‎wschodnim.‎ ‎0‎ ‎łączności‎ ‎geograficznej stanowisk‎ ‎pienińskich‎ ‎z‎ ‎Opolskiem‎ ‎trudno‎ ‎narazie‎ ‎coś‎ ‎pewniej szego‎ ‎powiedzieć,‎ ‎chyba‎ ‎tylko‎ ‎to,‎ ‎że‎ ‎jedne‎ ‎i‎ ‎drugie‎ ‎znajdują się‎ ‎na‎ ‎terenach‎ ‎Ostojowych,‎ ‎lecz‎ ‎rozstrzyganie‎ ‎czy‎ ‎są‎ ‎one‎ ‎star szej‎ ‎czy‎ ‎nowszej‎ ‎daty‎ ‎byłoby‎ ‎może‎ ‎jeszcze‎ ‎ryzykownem.‎ ‎Jeśli wolno‎ ‎mówić‎ ‎o‎ ‎prawdopodobieństwie‎ ‎związku‎ ‎stanowisk‎ ‎pie nińskich‎ ‎ze‎ ‎słowackiemi‎ ‎to‎ ‎stanowisko‎ ‎opolskie‎ ‎należałoby‎ ‎na wiązać‎ ‎do‎ ‎stanowisk‎ ‎bukowińsko-siedmiogrodzkich. Tyle‎ ‎uwag‎ ‎o‎ ‎zasiągu‎ ‎poziomym.‎ ‎W‎ ‎kierunku‎ ‎pionowym sięga‎ ‎omawiany‎ ‎storczyk‎ ‎stosunkowo‎ ‎wysoko‎ ‎jak‎ ‎świadczą‎ ‎po dawane‎ ‎stanowiska‎ ‎z‎ ‎Alp‎ ‎tyrolskich‎ ‎leżące‎ ‎na‎ ‎wysokości‎ ‎1400 do‎ ‎1600‎ ‎m. Drugą‎ ‎bardzo‎ ‎rzadką‎ ‎a‎ ‎dla‎ ‎flory‎ ‎naszej‎ ‎endemiczną‎ ‎ro śliną,‎ ‎która‎ ‎rośnie‎ ‎na‎ ‎Czortowej‎ ‎górze,‎ ‎jest‎ ‎Kąsina‎ ‎popłocho- listna‎ ‎Cartina‎ ‎onopordifolia‎ ‎Bess.

[madohora]

[madohora]

po‎ ‎upadku‎ ‎państwa‎ ‎wielko-morawskiego‎ ‎dostał‎ ‎się Ziemowitowi,‎ ‎księciu‎ ‎polskiemu,‎ ‎a‎ ‎Mieczysława poprzednikowi. Tymczasem‎ ‎Kraków‎ ‎trzymali‎ ‎jeszcze‎ ‎Czesi, którzy‎ ‎go‎ ‎prawdopodobnie‎ ‎przy‎ ‎tej‎ ‎samej‎ ‎sposob ności‎ ‎razem‎ ‎z‎ ‎całą‎ ‎Morawią‎ ‎i‎ ‎częścią‎ ‎wielkiej‎ ‎Chro- bacyi‎ ‎zagarnęli.‎ ‎Jednakowoż‎ ‎udało‎ ‎się‎ ‎Mieczysła wowi‎ ‎na‎ ‎samym‎ ‎początku‎ ‎swego‎ ‎panowania‎ ‎odzy skać‎ ‎Kraków‎ ‎i‎ ‎rozszerzyć‎ ‎granice‎ ‎swego‎ ‎panowania aż‎ ‎po‎ ‎rzeki‎ ‎Bug‎ ‎i‎ ‎Zbrucz‎ ‎na‎ ‎wschodzie.‎ ‎Tutaj‎ ‎uwa żał‎ ‎się‎ ‎za‎ ‎bezpiecznego,‎ ‎tu‎ ‎go‎ ‎od‎ ‎Niemców‎ ‎oddzie lały‎ ‎z‎ ‎jednej‎ ‎strony‎ ‎Morawy‎ ‎i‎ ‎Czechy.‎ ‎W‎ ‎roku‎ ‎977 umarła‎ ‎Dąbrówka‎ ‎czyli‎ ‎Dubrawka,‎ ‎małżonka‎ ‎Mie czysława,‎ ‎a‎ ‎lat‎ ‎10‎ ‎później‎ ‎zerwał‎ ‎się‎ ‎też‎ ‎węzeł przyjaźni,‎ ‎małżeństwem‎ ‎jej‎ ‎pomiędzy‎ ‎Polską‎ ‎i‎ ‎Cze chami‎ ‎utrzymywany.‎ ‎W‎ ‎roku‎ ‎986‎ ‎wpadają‎ ‎Czesi, jak‎ ‎już‎ ‎powyżej‎ ‎zaznaczono,‎ ‎wspierani‎ ‎przez‎ ‎Luty- ków‎ ‎do‎ ‎Śląska.‎ ‎Mieczysław‎ ‎zastąpił‎ ‎drogę‎ ‎wpada jącym‎ ‎wrogom,‎ ‎na‎ ‎lewej‎ ‎stronie‎ ‎Odry,‎ ‎na‎ ‎swojej widocznie‎ ‎ziemi,‎ ‎zwyciężył‎ ‎nieprzyjaciela‎ ‎i‎ ‎pozy skał‎ ‎gród‎ ‎Niemcz‎ ‎(Nimptsch)‎ ‎990‎ ‎roku.‎ ‎Zdobyty Niemcz‎ ‎staje‎ ‎się‎ ‎niby‎ ‎pomnikiem‎ ‎“oznaczającym,‎ ‎że Śląsk‎ ‎i‎ ‎po‎ ‎lewej‎ ‎stronie‎ ‎Odry,‎ ‎zapewne‎ ‎już‎ ‎i‎ ‎po przednio‎ ‎był‎ ‎polskim,‎ ‎tak‎ ‎daleko‎ ‎był‎ ‎polskim,‎ ‎jak daleko‎ ‎sięgały‎ ‎granice‎ ‎biskupstwa,‎ ‎które‎ ‎niedługo potem‎ ‎we‎ ‎Wrocławiu‎ ‎ustanowione‎ ‎zostało.
Bolesław‎ ‎Chrobry‎ ‎(992—1025). To‎ ‎zwycięstwo‎ ‎było‎ ‎ostatnim‎ ‎czynem‎ ‎Mieczy sława,‎ ‎który‎ ‎wkrótce‎ ‎potem‎ ‎umarł,‎ ‎już‎ ‎w‎ ‎roku‎ ‎992. Po‎ ‎nim‎ ‎nastąpił‎ ‎waleczny‎ ‎syn‎ ‎jego,‎ ‎Bolesław‎ ‎I-szy Chrobry.‎ ‎Nadarzyła‎ ‎się‎ ‎Czechom‎ ‎nowa‎ ‎sposob ność‎ ‎odzyskania‎ ‎Śląska,‎ ‎kiedy‎ ‎Bolesław‎ ‎brata‎ ‎Wła- dyboja,‎ ‎mającego‎ ‎według‎ ‎woli‎ ‎ójca‎ ‎odziedziczyć część‎ ‎kraju,‎ ‎wydalił‎ ‎z‎ ‎Polski.‎ ‎Władybój‎ ‎schronił się‎ ‎do‎ ‎brata‎ ‎matki‎ ‎swojej‎ ‎Dąbrówki,‎ ‎Bolesława księcia‎ ‎czeskiego,‎ ‎który‎ ‎korzystając‎ ‎z‎ ‎nieobecno ści‎ ‎Chrobrego,‎ ‎będącego‎ ‎na‎ ‎wojnie‎ ‎przeciw‎ ‎Rusi-

[madohora]

mocnym‎ ‎wśród‎ ‎gęstych‎ ‎lasów,‎ ‎pomiędzy‎ ‎Odrą‎ ‎i Oławą,‎ ‎zabrawszy‎ ‎tam‎ ‎dotąd‎ ‎skarby‎ ‎i‎ ‎sprzęty‎ ‎koś cielne.‎ ‎Z‎ ‎ludu‎ ‎zaś‎ ‎wielu‎ ‎takich,‎ ‎co‎ ‎tylko‎ ‎powierz chownie‎ ‎chrześcianami‎ ‎byli,‎ ‎szczególnie‎ ‎wobec gwałtu‎ ‎i‎ ‎krwi‎ ‎rozlewu,‎ ‎wróciło‎ ‎do‎ ‎bałwochwalstwa. Nie‎ ‎dosyć‎ ‎jednak‎ ‎na‎ ‎tern‎ ‎nieszczęściu!‎ ‎W‎ ‎tę chwilę‎ ‎burzliwą,‎ ‎gdy‎ ‎naród‎ ‎tonął‎ ‎w‎ ‎zbałamuceniu i‎ ‎nierządzie,‎ ‎napada‎ ‎na‎ ‎Polskę‎ ‎dawny‎ ‎wróg,‎ ‎Brze- tysław,‎ ‎książę‎ ‎czeski.‎ ‎Czech‎ ‎pustoszył‎ ‎ziemię‎ ‎ślą ską‎ ‎od‎ ‎Byczyny‎ ‎aż‎ ‎pod‎ ‎Głogów.‎ ‎Zburzył‎ ‎Wro cław‎ ‎i‎ ‎zająwszy‎ ‎twierdzę‎ ‎Giec,‎ ‎w‎ ‎księstwie‎ ‎poznań- skiem,‎ ‎wtargnął‎ ‎do‎ ‎Gniezna.‎ ‎Od‎ ‎czasów‎ ‎Hunów i‎ ‎Wandalów‎ ‎nie‎ ‎widziała‎ ‎Europa‎ ‎takiego‎ ‎pustosze nia,‎ ‎jakiego‎ ‎zażartość‎ ‎i‎ ‎chciwość‎ ‎czeska‎ ‎dopuściła się‎ ‎na‎ ‎stolicy‎ ‎królów‎ ‎polskich.‎ ‎Smutna‎ ‎to‎ ‎zaiste nad‎ ‎wyraz‎ ‎rzecz,‎ ‎że‎ ‎chrześcianie,‎ ‎a‎ ‎nawet‎ ‎biskup Pragi,‎ ‎będący‎ ‎na‎ ‎miejscu,‎ ‎nie‎ ‎ulękli‎ ‎się‎ ‎świętokradz- kiemi‎ ‎rękami‎ ‎burzyć‎ ‎ołtarza‎ ‎zachowującego‎ ‎szczątki św.‎ ‎Wojciecha,‎ ‎i‎ ‎zabierać‎ ‎je‎ ‎razem‎ ‎z‎ ‎krzyżem‎ ‎i‎ ‎ta blicą‎ ‎ze‎ ‎złota‎ ‎jako‎ ‎łup.‎ ‎Pan‎ ‎Bóg‎ ‎sprawiedliwy‎ ‎do puścił‎ ‎karę‎ ‎tak‎ ‎straszną,‎ ‎jaką‎ ‎było‎ ‎zabranie‎ ‎świę tych‎ ‎narodu‎ ‎skarbów,‎ ‎ponieważ‎ ‎naród‎ ‎sam‎ ‎odrzu cił‎ ‎skarb‎ ‎najświętszy,‎ ‎wiarę‎ ‎świętą‎ ‎i‎ ‎znowu‎ ‎się‎ ‎ku ohydnym‎ ‎bałwanom‎ ‎skłonił.‎ ‎Działo‎ ‎się‎ ‎to‎ ‎od‎ ‎roku 1038‎ ‎do‎ ‎1039.‎ ‎Sto‎ ‎wozów‎ ‎napełnionych‎ ‎skarbami polskimi,‎ ‎pomiędzy‎ ‎któremi‎ ‎mieściły‎ ‎się‎ ‎także‎ ‎skar by‎ ‎miast‎ ‎śląskich,‎ ‎przedewszystkiem‎ ‎Wrocławia, odwieźli‎ ‎Czesi‎ ‎do‎ ‎swojej‎ ‎ojczyzny,‎ ‎a‎ ‎nadto‎ ‎mnó stwo‎ ‎mieszkańców‎ ‎polskich‎ ‎zabrali‎ ‎w‎ ‎niewolę. To‎ ‎też‎ ‎młody‎ ‎Kazimierz‎ ‎upatrzony‎ ‎był‎ ‎przez lud‎ ‎jako‎ ‎zbawca‎ ‎z‎ ‎okropnej‎ ‎niedoli‎ ‎i‎ ‎zaledwie‎ ‎prze stąpił‎ ‎granice‎ ‎polskie‎ ‎i‎ ‎śląskie,‎ ‎zbiegł‎ ‎się‎ ‎lud‎ ‎ku‎ ‎nie mu,‎ ‎witał‎ ‎go‎ ‎z‎ ‎radością‎ ‎i‎ ‎ufnością‎ ‎jako‎ ‎zesłanego z‎ ‎łaski‎ ‎Boga‎ ‎oswobodziciela.‎ ‎Nie‎ ‎zwlekając‎ ‎długo, zabrał‎ ‎się‎ ‎Kazimierz‎ ‎do‎ ‎walki‎ ‎z‎ ‎nieprzyjacielem. Wygnano‎ ‎Czechów‎ ‎z‎ ‎całej‎ ‎Polski;‎ ‎zaledwie‎ ‎poje- dyńcze‎ ‎ich‎ ‎oddziały‎ ‎trzymały‎ ‎się‎ ‎dłużej‎ ‎po‎ ‎twier dzach‎ ‎i‎ ‎we‎ ‎Wrocławiu.‎ ‎Naród‎ ‎wdzięczny,‎ ‎upok

[madohora]

wicy,‎ ‎którą‎ ‎zdradą‎ ‎w‎ ‎moc‎ ‎swoją‎ ‎dostał.‎ ‎Tam‎ ‎zo stał‎ ‎w‎ ‎zamku‎ ‎przez‎ ‎wojska‎ ‎królewskie‎ ‎schwytany. W‎ ‎dwa‎ ‎lata‎ ‎później‎ ‎darował‎ ‎król‎ ‎Zbigniewowi za‎ ‎przyczyną‎ ‎biskupów‎ ‎karę,‎ ‎a‎ ‎nawet‎ ‎znów‎ ‎go‎ ‎do łaski‎ ‎swej‎ ‎przyjął.‎ ‎By‎ ‎zabezpieczyć‎ ‎biednemu krajowi‎ ‎upragniony‎ ‎pokój,‎ ‎podzielił‎ ‎Władysław,‎ ‎za trzymując‎ ‎sobie‎ ‎władzę‎ ‎najwyższą,‎ ‎kraj‎ ‎w‎ ‎ten‎ ‎spo sób,‎ ‎że‎ ‎Bolesław‎ ‎królewicz‎ ‎Krakowskie,‎ ‎Sando mierskie‎ ‎i‎ ‎Śląsk,‎ ‎Zbigniew‎ ‎zaś‎ ‎Mazowsze‎ ‎i‎ ‎część ziemi‎ ‎Sieradzkiej‎ ‎otrzymał.‎ ‎Tak‎ ‎Zbigniew‎ ‎jak‎ ‎Bo lesław‎ ‎udali‎ ‎się‎ ‎do‎ ‎przeznaczonych‎ ‎im‎ ‎posiadłości. Nie‎ ‎podobało‎ ‎się‎ ‎to‎ ‎Sieciechowi‎ ‎i‎ ‎zaczął‎ ‎knuć‎ ‎spi sek‎ ‎przeciw‎ ‎synom‎ ‎królewskim.‎ ‎Władysław‎ ‎jed- nad‎ ‎zanadto‎ ‎dowierzał‎ ‎sienni‎ ‎ulubieńcowi‎ ‎i‎ ‎do piero‎ ‎gdy‎ ‎obaj‎ ‎synowie‎ ‎wykazali‎ ‎mu,‎ ‎że‎ ‎niego dnego‎ ‎swem‎ ‎zaufaniem‎ ‎obdarza,‎ ‎zgodził‎ ‎się‎ ‎król, aby‎ ‎Sieciecha‎ ‎na‎ ‎zawsze‎ ‎z‎ ‎rady‎ ‎i‎ ‎urzędu‎ ‎usunąć. Władysław‎ ‎Herman‎ ‎umarł‎ ‎roku‎ ‎1102,‎ ‎licząc‎ ‎do piero‎ ‎lat‎ ‎59. Bolesław‎ ‎III-ci,‎ ‎Krzywousty‎ ‎(1102—1138). Właściwym‎ ‎dziedzicem‎ ‎po‎ ‎Władysławie‎ ‎Her manie‎ ‎był‎ ‎według‎ ‎prawa‎ ‎jedynie,‎ ‎jako‎ ‎dziecię‎ ‎jego ślubne,‎ ‎Bolesław‎ ‎III-ci.‎ ‎Słabość‎ ‎ojca‎ ‎jednak‎ ‎spra wiła,‎ ‎że‎ ‎podzielić‎ ‎się‎ ‎musiał‎ ‎krajem‎ ‎z‎ ‎synem‎ ‎nie ślubnym‎ ‎Zbigniewem.‎ ‎Niesprawiedliwy‎ ‎podział stał‎ ‎się‎ ‎źródłem‎ ‎niezgody‎ ‎i‎ ‎rodwojenia‎ ‎w‎ ‎kraju. Zaraz‎ ‎po‎ ‎pogrzebie‎ ‎ojca‎ ‎w‎ ‎Płocku‎ ‎zaczęły‎ ‎się‎ ‎mię dzy‎ ‎braćmi‎ ‎długo‎ ‎potem‎ ‎jeszcze‎ ‎trwające‎ ‎spory. Bo‎ ‎Bolesława‎ ‎należało‎ ‎wszystko,‎ ‎przynajmniej‎ ‎zaś, prócz‎ ‎tego,‎ ‎co‎ ‎już‎ ‎miał,‎ ‎także‎ ‎to,‎ ‎co‎ ‎ojciec‎ ‎sam‎ ‎aż do‎ ‎śmierci‎ ‎trzymał,‎ ‎a‎ ‎więc‎ ‎szczególnie‎ ‎Gniezno‎ ‎z przynależnościami.‎ ‎Szlachetność‎ ‎Bolesława‎ ‎zgo dziła‎ ‎się‎ ‎na‎ ‎to,‎ ‎by‎ ‎sam‎ ‎dwie‎ ‎trzecie‎ ‎państwa‎ ‎za trzymał‎ ‎a‎ ‎skarb‎ ‎królewski‎ ‎między‎ ‎braćmi‎ ‎zarówno podzielony‎ ‎został.‎ ‎Mazowsze‎ ‎i‎ ‎część‎ ‎Siewierza‎ ‎po zostały‎ ‎jak‎ ‎dotąd‎ ‎przy‎ ‎Zbigniewie. Bolesław‎ ‎Krzywousty,‎ ‎dzieckiem‎ ‎jeszcze‎ ‎będąc, miewał‎ ‎wielką‎ ‎chęć‎ ‎do‎ ‎wojen,‎ ‎a‎ ‎w‎ ‎dojrzałym‎ ‎wieku

[madohora]

zająć‎ ‎i‎ ‎dzielnice‎ ‎i‎ ‎władzę‎ ‎ojcowską‎ ‎bez‎ ‎względu na‎ ‎rodziny‎ ‎braci,‎ ‎bez‎ ‎względu‎ ‎na‎ ‎jakichkolwiek starszych‎ ‎krewnych,‎ ‎chociażby‎ ‎dziedzic‎ ‎krakowski był‎ ‎i‎ ‎małoletnim,‎ ‎słowem,‎ ‎że‎ ‎ród‎ ‎Władysławów otrzymał‎ ‎z‎ ‎ziemią‎ ‎krakowską‎ ‎raz‎ ‎na‎ ‎zawsze‎ ‎prawo starszeństwa.. Bolesławowi,‎ ‎synowi‎ ‎drugiemu,‎ ‎dostało‎ ‎się‎ ‎Ma zowsze,‎ ‎ziemia‎ ‎Dobrzyńska,‎ ‎Chełmińska‎ ‎z‎ ‎Kujawa mi.‎ ‎Mieczysław,‎ ‎zwany‎ ‎„Starym",‎ ‎syn‎ ‎trzeci‎ ‎ode brał‎ ‎ziemię‎ ‎Gnieźnieńską,‎ ‎Poznańską‎ ‎i‎ ‎Kaliską. Henryk,‎ ‎syn‎ ‎czwarty,‎ ‎ziemię‎ ‎Lubelską‎ ‎i‎ ‎Sandomier ską.‎ ‎Najmłodszy‎ ‎syn,‎ ‎Kazimierz,‎ ‎był‎ ‎jeszcze‎ ‎nie mowlęciem,‎ ‎długie‎ ‎jeszcze‎ ‎lata‎ ‎miały‎ ‎minąć,‎ ‎nimby był‎ ‎zdatny‎ ‎do‎ ‎rządów;‎ ‎na‎ ‎teraz‎ ‎ojciec‎ ‎nie‎ ‎wyzna czył‎ ‎mu‎ ‎żadnej‎ ‎dzielnicy.‎ ‎Takie‎ ‎poczyniwszy‎ ‎za rządzenia,‎ ‎umarł‎ ‎Bolesław‎ ‎Krzywousty‎ ‎w‎ ‎roku 1138.‎ ‎Moźeby‎ ‎lepiej‎ ‎było,‎ ‎żeby‎ ‎się‎ ‎było‎ ‎obeszło bez‎ ‎tego‎ ‎dzielenia‎ ‎kraju.‎ ‎Podział‎ ‎ten‎ ‎stał‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎póź niejszych‎ ‎latach‎ ‎źródłem‎ ‎walk‎ ‎i‎ ‎niesnasek‎ ‎domo wych,‎ ‎które‎ ‎dużo‎ ‎krwi‎ ‎kosztowały. Władysław‎ ‎Il-gi‎ ‎(1139—1149). Władysław‎ ‎Il-gi‎ ‎chciał,‎ ‎jak‎ ‎niegdyś‎ ‎Chrobry, wywłaszczyć‎ ‎braci‎ ‎swoich.‎ ‎Żona‎ ‎jego‎ ‎Agnieszka, Niemka,‎ ‎najwięcej‎ ‎zachęcała‎ ‎go‎ ‎do‎ ‎tego.‎ ‎Niestety, źle‎ ‎się‎ ‎do‎ ‎tego‎ ‎zabrał.‎ ‎Nie‎ ‎posiadał‎ ‎wielkiego‎ ‎u- mysłu‎ ‎i‎ ‎wielkich‎ ‎celów‎ ‎Chrobrego,‎ ‎a‎ ‎przytem‎ ‎moż nowładztwo,‎ ‎wzmógłszy‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎powagę‎ ‎i‎ ‎dostatki, stanęło‎ ‎w‎ ‎obronie‎ ‎swoich‎ ‎książąt,‎ ‎z‎ ‎łaski‎ ‎których miało‎ ‎urzędy‎ ‎i‎ ‎wpływ‎ ‎na‎ ‎dworze,‎ ‎a‎ ‎nie‎ ‎chciało zrzec‎ ‎się‎ ‎tego‎ ‎na‎ ‎korzyść‎ ‎jednego‎ ‎księcia.‎ ‎Zawrzała tedy‎ ‎wojna‎ ‎domowa,‎ ‎która‎ ‎kilka‎ ‎lat‎ ‎trwała,‎ ‎a‎ ‎za kończyła‎ ‎się‎ ‎upadkiem‎ ‎Władysława.‎ ‎Gwałty‎ ‎Wła dysława‎ ‎obudziły‎ ‎obrońców‎ ‎pokrzywdzonych‎ ‎sie rót.‎ ‎Władysław,‎ ‎będący‎ ‎Wielkim‎ ‎księciem,‎ ‎zabie rał‎ ‎się‎ ‎do‎ ‎braci,‎ ‎od‎ ‎których‎ ‎żądał‎ ‎posłuszeństwa, a‎ ‎nieprawnie‎ ‎chciał‎ ‎w‎ ‎ich‎ ‎księstwach‎ ‎wybierać‎ ‎dla siebie‎ ‎podatki.‎ ‎Bracia‎ ‎postanowili,‎ ‎że‎ ‎na‎ ‎to‎ ‎żadną miarą‎ ‎nie‎ ‎pozwolą‎ ‎i‎ ‎wyraźnie‎ ‎oświadczyli‎ ‎Władysław

[madohora]

nika‎ ‎to‎ ‎z‎ ‎dokumentu‎ ‎pochodzącego‎ ‎z‎ ‎roku‎ ‎1228‎ ‎a wspominającego‎ ‎o‎ ‎obwarowaniu‎ ‎miasta.‎ ‎Ponieważ w‎ ‎dokumencie‎ ‎tym‎ ‎znajduje‎ ‎się‎ ‎także‎ ‎wzmianka‎ ‎o obwarowaniu‎ ‎zamku,‎ ‎więc‎ ‎przypuszczać‎ ‎należy,‎ ‎że tenże‎ ‎już‎ ‎dawniej‎ ‎byt‎ ‎otoczony‎ ‎rowem‎ ‎i‎ ‎murem. Z‎ ‎czasem‎ ‎stało‎ ‎się‎ ‎miasto‎ ‎środowiskiem‎ ‎ruchu handlowego‎ ‎a‎ ‎w‎ ‎miarę‎ ‎wzmagającego‎ ‎się‎ ‎handlu, okazała‎ ‎się‎ ‎konieczność‎ ‎rozbudowania‎ ‎osady.‎ ‎Wieś Opole‎ ‎pierwotnie‎ ‎wznosiła‎ ‎się‎ ‎przy‎ ‎dzisiejszej‎ ‎ulicy Długiej,‎ ‎później‎ ‎rozbudowana‎ ‎została‎ ‎w‎ ‎stronę wschodnią‎ ‎nad‎ ‎dzisiejszą‎ ‎ulicą‎ ‎Karola‎ ‎i‎ ‎sięgała‎ ‎aż do‎ ‎młyna,‎ ‎nad‎ ‎Odrą‎ ‎położonego.‎ ‎Druga‎ ‎ulica‎ ‎pro wadziła‎ ‎z‎ ‎zamku‎ ‎tropem‎ ‎dzisiejszej‎ ‎Wojciecha‎ ‎i Zamkowej‎ ‎aż‎ ‎nad‎ ‎Odrę. Przez‎ ‎Opole‎ ‎prowadziła‎ ‎od‎ ‎najdawniejszych czasów‎ ‎droga‎ ‎handlowa‎ ‎na‎ ‎Kraków.‎ ‎Była‎ ‎to‎ ‎droga wygodniejsza‎ ‎i‎ ‎bezpieczniejsza‎ ‎na‎ ‎ówczesne‎ ‎czasy od‎ ‎innych.‎ ‎Tą‎ ‎drogą‎ ‎jeździli‎ ‎przeważnie‎ ‎kupcy wrocławscy‎ ‎z‎ ‎towarami‎ ‎i‎ ‎po‎ ‎towary‎ ‎na‎ ‎Kraków i‎ ‎innych‎ ‎dzielnic‎ ‎ówczesnej‎ ‎Polski.‎ ‎W‎ ‎krótkim czasie‎ ‎wzmógł‎ ‎się‎ ‎ruch‎ ‎handlowy‎ ‎tak‎ ‎bardzo,‎ ‎sto sunki‎ ‎ułożyły‎ ‎się‎ ‎tak,‎ ‎że‎ ‎okazała‎ ‎się‎ ‎potrzeba‎ ‎ozna czenia‎ ‎miejsca,‎ ‎na‎ ‎którem‎ ‎mogliby‎ ‎kupcy‎ ‎towary swe‎ ‎wygodnie‎ ‎na‎ ‎sprzedaż‎ ‎wyłożyć.‎ ‎Miejscem tern‎ ‎czyli‎ ‎targowiskiem‎ ‎dobrano‎ ‎sobie‎ ‎przestrzeń pomiędzy‎ ‎wioską‎ ‎i‎ ‎rzeką‎ ‎Odrą.‎ ‎Niedługo‎ ‎też‎ ‎po wstały‎ ‎naokoło‎ ‎chaty‎ ‎niewielkie,‎ ‎przez‎ ‎co‎ ‎utwo rzono‎ ‎znowu‎ ‎nową‎ ‎ulicę.‎ ‎Poza‎ ‎domami‎ ‎od‎ ‎strony północnej‎ ‎targowiska‎ ‎zbudowano‎ ‎lawy‎ ‎masarskie, t.‎ ‎j.‎ ‎małe‎ ‎kramnice,‎ ‎w‎ ‎których‎ ‎rzeźnicy‎ ‎swe‎ ‎to wary‎ ‎mięsne‎ ‎sprzedawali. W‎ ‎ten‎ ‎sposób‎ ‎rozbudowana‎ ‎osada‎ ‎wymagała także‎ ‎obwarowania,‎ ‎aby‎ ‎się‎ ‎uchronić‎ ‎przed‎ ‎napa dami‎ ‎zbójeckimi‎ ‎i‎ ‎nieprzyjacielskimi‎ ‎w‎ ‎czasie‎ ‎woj ny.‎ ‎Otoczono‎ ‎zatem‎ ‎miasto‎ ‎rowem‎ ‎i‎ ‎płotem‎ ‎z‎ ‎pa- lów,‎ ‎który‎ ‎w‎ ‎późniejszych‎ ‎czasach‎ ‎zastąpiono‎ ‎mu- rami.‎ ‎Pierwsze‎ ‎obwarowanie‎ ‎Opola‎ ‎sięga‎ ‎już‎ ‎wie ku‎ ‎XI-go,‎ ‎a‎ ‎najpóźniej‎ ‎początków‎ ‎wieku‎ ‎XII-go.

[madohora]

są‎ ‎liczne‎ ‎darowizny,‎ ‎jakiemi‎ ‎ją‎ ‎darzono.‎ ‎1‎ ‎tak przy‎ ‎wyniesieniu‎ ‎jej‎ ‎na‎ ‎kościół‎ ‎parafialny‎ ‎wypo saży!‎ ‎biskup‎ ‎Tomasz‎ ‎I-szy‎ ‎kościół‎ ‎a‎ ‎właściwie‎ ‎jego proboszcza‎ ‎cłami‎ ‎każdego‎ ‎dziewiątego‎ ‎tygodnia‎ ‎i‎ ‎4 włókami‎ ‎roli.‎ ‎Darowizny‎ ‎te‎ ‎pozostały‎ ‎przy‎ ‎kościele a‎ ‎odnajęte,‎ ‎pobierał‎ ‎z‎ ‎nich‎ ‎każdorazowy‎ ‎proboszcz dziesięciny.‎ ‎Role‎ ‎te‎ ‎położone‎ ‎były‎ ‎pomiędzy‎ ‎dro gami‎ ‎prowadzącemi‎ ‎do‎ ‎Gosławic‎ ‎i‎ ‎Kępy.‎ ‎Oprócz tego‎ ‎należały‎ ‎do‎ ‎kościoła‎ ‎grunta‎ ‎już‎ ‎za‎ ‎Odrą,‎ ‎w kierunku‎ ‎Szczepanowie‎ ‎położone.‎ ‎Gosławice‎ ‎da wały‎ ‎duchowieństwu‎ ‎kolegiaty‎ ‎daniny‎ ‎w‎ ‎zbożu. Duchowieństwo‎ ‎kolegiaty‎ ‎sprawowało‎ ‎opiekę nad‎ ‎kościołami‎ ‎w‎ ‎Chróścinie,‎ ‎Chrzumczycach,‎ ‎Czar- nowąsach‎ ‎i‎ ‎Groszowicach.‎ ‎Za‎ ‎czasów‎ ‎biskupa‎ ‎To masza‎ ‎I-go‎ ‎liczyła‎ ‎kolegiata‎ ‎9‎ ‎kanoników‎ ‎a‎ ‎do‎ ‎tej liczby‎ ‎dodał‎ ‎biskup‎ ‎jeszcze‎ ‎jeden‎ ‎kanonikat,‎ ‎biskup Jan‎ ‎wrocławski‎ ‎uposażył‎ ‎zaś‎ ‎jedenaste‎ ‎miejsce‎ ‎ka nonika.‎ ‎Książę‎ ‎Bolesław‎ ‎Il-gi,‎ ‎przebywający‎ ‎bar dzo‎ ‎często‎ ‎w‎ ‎Opolu,‎ ‎utrzymywał‎ ‎bardzo‎ ‎przyjazne stosunki‎ ‎z‎ ‎członkami‎ ‎kapituły‎ ‎opolskiej‎ ‎a‎ ‎kustosza Radzisława‎ ‎mianował‎ ‎swym‎ ‎kapelanem‎ ‎naddwor- nym.‎ ‎Za‎ ‎jego‎ ‎też‎ ‎staraniem‎ ‎zbudowano‎ ‎w‎ ‎miejscu dotychczasowego‎ ‎drewnianego,‎ ‎wielki‎ ‎i‎ ‎piękny‎ ‎mu rowany‎ ‎kościół.‎ ‎Gdy‎ ‎Bolesław‎ ‎wszczął‎ ‎starania o‎ ‎wyniesienie‎ ‎kolegiaty‎ ‎na‎ ‎kościół‎ ‎parafialny,‎ ‎na potkał‎ ‎na‎ ‎opór‎ ‎proboszcza‎ ‎dotychczasowego‎ ‎koś cioła‎ ‎parafialnego‎ ‎św.‎ ‎Wojciecha.‎ ‎Spór‎ ‎zakończył się‎ ‎odebraniem‎ ‎praw‎ ‎parafialnych‎ ‎temuż‎ ‎kościołowi i‎ ‎jego‎ ‎proboszczowi. Do‎ ‎ówczesnej‎ ‎parafii‎ ‎opolskiej‎ ‎należały:‎ ‎mia sto‎ ‎Opole,‎ ‎wioski‎ ‎Birkowice,‎ ‎Chmielowiec,‎ ‎Chrąsty, Dziekaństwo,‎ ‎Gosławice,‎ ‎Półwieś,‎ ‎Kępa,‎ ‎Lędziny, Leopoldowo‎ ‎(?),‎ ‎Luboszyce,‎ ‎Król.‎ ‎Nowawieś,‎ ‎Za krzew,‎ ‎Sławice,‎ ‎Szczepanowice,‎ ‎Zawada,‎ ‎Wójtowa- wieś,‎ ‎Winów,‎ ‎Żerkowice‎ ‎i‎ ‎Suchybór.‎ ‎Od‎ ‎roku‎ ‎1295 sprawowało‎ ‎duchowieństwo‎ ‎kolegiaty‎ ‎duszpaster stwo,‎ ‎prócz‎ ‎już‎ ‎wspomnianych‎ ‎wiosek,‎ ‎w‎ ‎Polskiej Nowejwsi,‎ ‎Dębiu,‎ ‎Zbicku,‎ ‎Szowczycach,;‎ ‎Kotorzu, Węgrach,‎ ‎Ługnianach‎ ‎i‎ ‎innych‎ ‎parafiach‎ ‎pobliskich.

[madohora]

niemniej‎ ‎kolegiaty‎ ‎opolskiej‎ ‎były‎ ‎znaczne.‎ ‎O‎ ‎wyso- dach,‎ ‎dorównywały‎ ‎niejednemu‎ ‎księstwu,‎ ‎majątki ściołami‎ ‎sąsiedniemi‎ ‎i‎ ‎przy‎ ‎tych‎ ‎kościołach‎ ‎stale przebywała. Przy‎ ‎spisywaniu‎ ‎inwentarza‎ ‎kolegiaty‎ ‎wykazało się‎ ‎jednak,‎ ‎że‎ ‎kościół‎ ‎jako‎ ‎taki‎ ‎nie‎ ‎posiada‎ ‎majątku, oprócz‎ ‎wiosek‎ ‎Dziekaństwa,‎ ‎Niwki‎ ‎i‎ ‎Przyworu. Wszystkie‎ ‎inne‎ ‎posiadłości‎ ‎ściśle‎ ‎były‎ ‎złączone‎ ‎z poszczególnemi‎ ‎kanonikatami,‎ ‎a‎ ‎zatem‎ ‎nienaruszal ne.‎ ‎Mimo‎ ‎to‎ ‎dostała‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎ręce‎ ‎rządu‎ ‎cała‎ ‎gotów ka,‎ ‎stosunkowo‎ ‎znaczna.‎ ‎Fundacye‎ ‎dobroczynne wynosiły‎ ‎23‎ ‎tys.‎ ‎588‎ ‎talarów,‎ ‎majątek‎ ‎kanoników wynosił‎ ‎w‎ ‎gotówce‎ ‎42‎ ‎346‎ ‎talarów,‎ ‎majątek‎ ‎para fialny‎ ‎aż‎ ‎85‎ ‎741‎ ‎tak‎ ‎To‎ ‎wszystko‎ ‎przeszło‎ ‎do‎ ‎rąk rządowych.‎ ‎Natomiast‎ ‎kościół,‎ ‎który‎ ‎już‎ ‎przez przeszło‎ ‎pięć‎ ‎wieków‎ ‎był‎ ‎parafialnym,‎ ‎musiano‎ ‎po zostawić‎ ‎gminie‎ ‎katolickiej.‎ ‎Od‎ ‎roku‎ ‎1810‎ ‎zarządza parafią‎ ‎proboszcz,‎ ‎do‎ ‎pomocy‎ ‎zaś‎ ‎miał‎ ‎początkowo 2,‎ ‎a‎ ‎dziś‎ ‎ma‎ ‎3‎ ‎kapelanów‎ ‎i‎ ‎kuratusa. Pierwszym‎ ‎proboszczem‎ ‎po‎ ‎zniesieniu‎ ‎kole giaty‎ ‎został‎ ‎znany‎ ‎już‎ ‎czytelnikowi‎ ‎kanonik‎ ‎ks. Paul.‎ ‎Rząd‎ ‎oddal‎ ‎małą‎ ‎część‎ ‎gotówki‎ ‎duchowień stwu‎ ‎opolskiemu,‎ ‎jednak‎ ‎zbyt‎ ‎mało,‎ ‎bo‎ ‎zaledwie 5‎ ‎136‎ ‎talarów.‎ ‎Pozatem‎ ‎otrzymywał‎ ‎każdorazowy proboszcz‎ ‎rocznie‎ ‎351‎ ‎tal.‎ ‎17‎ ‎groszy‎ ‎srebrnych‎ ‎w gotówce,‎ ‎30‎ ‎szef‎ ‎li‎ ‎pszenicy,‎ ‎138‎ ‎szef‎ ‎li‎ ‎żyta,‎ ‎27‎ ‎szefli jęczmienia‎ ‎i‎ ‎200‎ ‎szefli‎ ‎owsa.‎ ‎Pierwszy‎ ‎kapelan‎ ‎po bierał‎ ‎154‎ ‎tał.‎ ‎13‎ ‎groszy‎ ‎srebrnych‎ ‎6‎ ‎fenygów‎ ‎w‎ ‎go tówce,‎ ‎pozatem‎ ‎10‎ ‎szefli‎ ‎pszenicy,‎ ‎45‎ ‎szefli‎ ‎żyta, 9‎ ‎szefli‎ ‎jęczmienia‎ ‎i‎ ‎33‎ ‎owsa.‎ ‎Drugiemu‎ ‎kapelanowi dawano‎ ‎rocznie‎ ‎131‎ ‎tal.‎ ‎18‎ ‎groszy‎ ‎srebrnych‎ ‎w‎ ‎go tówce,‎ ‎10‎ ‎szefli‎ ‎pszenicy,‎ ‎45‎ ‎szefli‎ ‎żyta,‎ ‎9‎ ‎szefli jęczmienia‎ ‎i‎ ‎30‎ ‎szefli‎ ‎owsa.‎ ‎Nareszcie‎ ‎trzeci‎ ‎kape lan‎ ‎uprawniony‎ ‎był‎ ‎do‎ ‎rocznej,‎ ‎pensyi‎ ‎108‎ ‎tal.‎ ‎10 groszy‎ ‎srebrnych‎ ‎w‎ ‎gotówce,‎ ‎9‎ ‎i‎ ‎pół‎ ‎szefla‎ ‎psze nicy,‎ ‎45‎ ‎szefli‎ ‎żyta,‎ ‎8‎ ‎szefli‎ ‎jęczmienia‎ ‎i‎ ‎i30‎ ‎szefli owsa.‎ ‎Dziś‎ ‎daniny‎ ‎w‎ ‎płodach‎ ‎rolnych‎ ‎już‎ ‎nie‎ ‎ist nieją,‎ ‎gdyż‎ ‎zamienione‎ ‎zostały‎ ‎w‎ ‎stałą,‎ ‎pensyę‎ ‎w gotówce.‎ ‎Pozostali‎ ‎zaś‎ ‎po‎ ‎zniesieniu‎ ‎kolegiaty‎ ‎jej

[madohora]

sam‎ ‎Bolesław‎ ‎II-gi‎ ‎przybudował‎ ‎do‎ ‎kaplicy‎ ‎kościół i‎ ‎klasztor,‎ ‎Minorytów‎ ‎w‎ ‎nim‎ ‎umieścił‎ ‎i‎ ‎uposażył. Pomiędzy‎ ‎innemi‎ ‎należał‎ ‎do‎ ‎własności‎ ‎klasztoru staw‎ ‎w‎ ‎kierunku‎ ‎Nowejwsi‎ ‎z‎ ‎laskiem.‎ ‎Kępą‎ ‎zwany. Tu‎ ‎w‎ ‎klasztorze‎ ‎pochowany‎ ‎jest‎ ‎książę‎ ‎Bolesław li-gi,‎ ‎który‎ ‎zmarł‎ ‎12-go‎ ‎maja‎ ‎r.‎ ‎1313.‎ ‎Fundacya ta‎ ‎w‎ ‎szczególniejszych‎ ‎była‎ ‎względach‎ ‎u‎ ‎fundato- iów‎ ‎swoich,‎ ‎tu‎ ‎się‎ ‎też‎ ‎oni‎ ‎po‎ ‎większej‎ ‎części‎ ‎chowali. Roku‎ ‎1359‎ ‎rozprzestrzenił‎ ‎Bolesław‎ ‎III-ci‎ ‎świą tynię‎ ‎tę‎ ‎w‎ ‎rozmiarach,‎ ‎w‎ ‎jakich‎ ‎się‎ ‎dziś‎ ‎znajduje. Kościół‎ ‎poświęcono‎ ‎św.‎ ‎Trójcy‎ ‎i‎ ‎św.‎ ‎Annie.‎ ‎Kla sztor‎ ‎cieszył‎ ‎się‎ ‎szczególnemi‎ ‎względami‎ ‎książąt; tu‎ ‎chodzili‎ ‎do‎ ‎spowiedzi,‎ ‎tu‎ ‎też‎ ‎kazali‎ ‎się‎ ‎chować. Z‎ ‎powodu‎ ‎grzebania‎ ‎powstał‎ ‎spór‎ ‎pomiędzy‎ ‎klasz torem‎ ‎i‎ ‎farą.‎ ‎Takowy‎ ‎rozstrzygnięto‎ ‎w‎ ‎ten‎ ‎sposób, że‎ ‎chować‎ ‎mogło‎ ‎zmarłych‎ ‎nietylko‎ ‎duchowieństwo fame,‎ ‎ale‎ ‎i‎ ‎innych‎ ‎kościołów.‎ ‎Liczba‎ ‎zakonników wynosiła‎ ‎1750‎ ‎roku‎ ‎30,‎ ‎r.‎ ‎1751‎ ‎oprócz‎ ‎gwardyana jeszcze‎ ‎24,‎ ‎a‎ ‎1784‎ ‎roku‎ ‎już‎ ‎tylko‎ ‎9.‎ ‎Życie‎ ‎ich‎ ‎było zbyt‎ ‎skromne;‎ ‎dochody‎ ‎z‎ ‎gospodarstwa‎ ‎były‎ ‎nie wielkie,‎ ‎to‎ ‎też‎ ‎utrzymywać‎ ‎się‎ ‎musieli‎ ‎z‎ ‎jałmużny. Klasztor‎ ‎i‎ ‎kościół,‎ ‎przedstawiający‎ ‎już‎ ‎z‎ ‎gospodar stwem‎ ‎i‎ ‎fundacyami‎ ‎wartość‎ ‎32‎ ‎692‎ ‎talarów,‎ ‎prze szedł‎ ‎w‎ ‎czasie‎ ‎sekularyzacyi‎ ‎na‎ ‎własność‎ ‎rządu. Budynki‎ ‎klasztorne‎ ‎i‎ ‎kościół‎ ‎przekazał‎ ‎protestantom, do‎ ‎których‎ ‎jeszcze‎ ‎i‎ ‎dziś‎ ‎należy.‎ ‎Cały‎ ‎ten‎ ‎gmach, ciemny,‎ ‎posępny,‎ ‎wilgotny,‎ ‎niczem‎ ‎nie‎ ‎wabi,‎ ‎chyba powagą‎ ‎upłynionych‎ ‎stuleci,‎ ‎które‎ ‎nad‎ ‎nim‎ ‎prze szumiały.‎ ‎Ostatnim‎ ‎gwardyanem‎ ‎klasztoru‎ ‎był‎ ‎O. Arnold‎ ‎Gabor.‎ ‎Wszyscy‎ ‎zakonnicy‎ ‎musieli‎ ‎opuścić klasztor‎ ‎i‎ ‎albo‎ ‎otrzymali‎ ‎posady,‎ ‎lub‎ ‎też‎ ‎dożywotne renty. d.‎ ‎Jezuici‎ ‎w‎ ‎Opolu. Rozmaite‎ ‎legaty,‎ ‎na‎ ‎rzecz‎ ‎Jezuitów‎ ‎w‎ ‎pierwszej połowie‎ ‎XVII‎ ‎stulecia‎ ‎na‎ ‎Śląsku‎ ‎i‎ ‎w‎ ‎samym‎ ‎Opolu poczynione,‎ ‎spowodowały,‎ ‎osiedlenie‎ ‎się‎ ‎tegoż‎ ‎za konu‎ ‎w‎ ‎stolicy‎ ‎górnośląskiej‎ ‎ziemi‎ ‎1667‎ ‎roku.‎ ‎Mo żna‎ ‎sobie‎ ‎wystawić,‎ ‎jak‎ ‎korzystnem‎ ‎dla‎ ‎katolicy

[madohora]

wark,‎ ‎którego‎ ‎dochody‎ ‎przypadały‎ ‎staroście‎ ‎krajo wemu.‎ ‎Niedaleko‎ ‎zamku‎ ‎wznosił‎ ‎się‎ ‎młyn‎ ‎zamko wy‎ ‎o‎ ‎5‎ ‎złożeniach.‎ ‎Naprzeciw‎ ‎zaś‎ ‎znajdował‎ ‎się ruiną‎ ‎już‎ ‎grożący‎ ‎młyn‎ ‎miejski‎ ‎o‎ ‎4‎ ‎złożeniach. Obok‎ ‎ostatniego‎ ‎była‎ ‎folownia‎ ‎(młyn‎ ‎do‎ ‎folowania sukna),‎ ‎przynoszący‎ ‎państwu‎ ‎16‎ ‎do‎ ‎20‎ ‎talarów‎ ‎rocz nego‎ ‎dochodu.‎ ‎Dawniejszy‎ ‎zamek‎ ‎Piastowski‎ ‎do znał‎ ‎w‎ ‎ostatnich‎ ‎latach‎ ‎zupełnej‎ ‎renowacyi,‎ ‎w‎ ‎cza sie‎ ‎której‎ ‎zdjęto‎ ‎z‎ ‎wieży‎ ‎od‎ ‎wieków‎ ‎na‎ ‎niej‎ ‎zawie szonego‎ ‎orła‎ ‎polskiego.‎ ‎Dziś‎ ‎mieści‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎zamku pewna‎ ‎część‎ ‎biur‎ ‎urzędu‎ ‎rejencyjnego. Niezawodnie‎ ‎bliższych‎ ‎szczegółów‎ ‎rad‎ ‎się‎ ‎uwa żny‎ ‎czytelnik‎ ‎chciałby‎ ‎dowiedzieć‎ ‎o‎ ‎owych‎ ‎daw nych,‎ ‎z‎ ‎czasów‎ ‎polskich‎ ‎w‎ ‎części‎ ‎pochodzących pamiątkach,‎ ‎co‎ ‎też‎ ‎to‎ ‎na‎ ‎tern‎ ‎miejscu‎ ‎czynię.‎ ‎— Opole‎ ‎było‎ ‎siedzibą‎ ‎kasztelana‎ ‎za‎ ‎czasów‎ ‎Bolesła wa‎ ‎Chrobrego;‎ ‎gdzie‎ ‎zaś‎ ‎przebywał‎ ‎kasztelan,‎ ‎tam też‎ ‎był‎ ‎zamek‎ ‎obronny.‎ ‎Jakoż‎ ‎stał‎ ‎on‎ ‎na‎ ‎pagórku, z‎ ‎którym‎ ‎się‎ ‎też‎ ‎łączy‎ ‎znane‎ ‎już‎ ‎czytelnikom‎ ‎wspom nienie‎ ‎św.‎ ‎Wojciecha.‎ ‎Początkowo‎ ‎tylko‎ ‎zamek‎ ‎na owym‎ ‎pagórku‎ ‎był‎ ‎obronny.‎ ‎Jeszcze‎ ‎w‎ ‎roku‎ ‎1228 rozróżniano‎ ‎zamek‎ ‎od‎ ‎miasta.‎ ‎Z‎ ‎zamku‎ ‎prowadziła droga‎ ‎prosto‎ ‎do‎ ‎rzeki‎ ‎Odry,‎ ‎wzdłuż‎ ‎teraźniejszej ulicy‎ ‎św.‎ ‎Wojciecha‎ ‎i‎ ‎Zamkowej. W‎ ‎roku‎ ‎1228‎ ‎kazał‎ ‎książę‎ ‎Kazimierz‎ ‎opolski wznieść‎ ‎wokoło‎ ‎zamku‎ ‎i‎ ‎miasta‎ ‎mury‎ ‎w‎ ‎miejsce dotychczasowych‎ ‎drewnianych‎ ‎umocnień,‎ ‎przyczern wojewoda‎ ‎Klemens‎ ‎miał‎ ‎ponosić‎ ‎połowę‎ ‎kosztów, resztę‎ ‎zaś‎ ‎zasobów‎ ‎na‎ ‎ten‎ ‎cel‎ ‎miały‎ ‎dostarczyć dochody‎ ‎z‎ ‎dwuch‎ ‎wsi‎ ‎książęcych.‎ ‎Kasztelanem był‎ ‎wówczas‎ ‎Zbrosław.‎ ‎Pod‎ ‎ten‎ ‎zamek‎ ‎zapędzili się‎ ‎r.‎ ‎1260‎ ‎Tatarzy,‎ ‎ale,‎ ‎zdaje‎ ‎się,‎ ‎nie‎ ‎zdobyli‎ ‎go, natomiast‎ ‎spustoszyli‎ ‎miasto.‎ ‎Było‎ ‎to‎ ‎za‎ ‎czasów księcia‎ ‎Władysława‎ ‎I-go,‎ ‎syna‎ ‎powyżej‎ ‎wymienio nego‎ ‎Kazimierza,‎ ‎człowieka‎ ‎burzliwego,‎ ‎rzucającego się‎ ‎z‎ ‎jednego‎ ‎awanturniczego‎ ‎przedsięwzięcia‎ ‎w drugie.‎ ‎Na‎ ‎starość‎ ‎zachciało‎ ‎mu‎ ‎się‎ ‎księstw‎ ‎san domierskiego‎ ‎i‎ ‎krakowskiego,‎ ‎których‎ ‎panem‎ ‎był Bolesław‎ ‎Wstydliwy,‎ ‎mąż‎ ‎św.‎ ‎Kingi‎ ‎czyli‎ ‎Kunegundy

[madohora]

ziemi,‎ ‎dopiero‎ ‎na‎ ‎cztery‎ ‎łokcie‎ ‎głębiej‎ ‎napotkał‎ ‎na gęstą‎ ‎gliną. „Obok‎ ‎głównego‎ ‎budynku‎44‎ ‎—‎ ‎mówi‎ ‎dalej‎ ‎opis —‎ ‎„są‎ ‎stajnie‎ ‎wprawdzie‎ ‎nowe,‎ ‎ale‎ ‎bardzo‎ ‎liche‎ ‎i nie‎ ‎sklepione.‎ ‎Spichlerz‎ ‎i‎ ‎przytykająca‎ ‎do‎ ‎niego‎ ‎izba z‎ ‎alkierzem‎ ‎zapadły‎ ‎się.‎ ‎Mur‎ ‎okalający‎ ‎zamek‎ ‎i‎ ‎pod trzymujące‎ ‎go‎ ‎słupy‎ ‎są‎ ‎w‎ ‎bardzo‎ ‎złym‎ ‎stanie,‎ ‎a‎ ‎stu dnia‎ ‎w‎ ‎podwórzu‎ ‎całkiem‎ ‎zepsuta.‎ ‎Także‎ ‎podmu rowanie‎ ‎przekopu‎ ‎popsuło‎ ‎się,‎ ‎a‎ ‎kryty‎ ‎ganek‎ ‎na wale‎ ‎zmurszał‎ ‎i‎ ‎porosł‎ ‎krzakami.‎44 Zamek‎ ‎więc‎ ‎był‎ ‎w‎ ‎tak‎ ‎opłakanym‎ ‎stanie,‎ ‎że trzeba‎ ‎było‎ ‎wiele‎ ‎nakładu,‎ ‎by‎ ‎go‎ ‎uczynić‎ ‎mieszkal nym.‎ ‎To‎ ‎było‎ ‎też‎ ‎powodem,‎ ‎że,‎ ‎gdy‎ ‎Jan‎ ‎Kazimierz, chroniąc‎ ‎się‎ ‎przed‎ ‎Szwedami,‎ ‎przybył‎ ‎9‎ ‎grudnia 1655‎ ‎roku‎ ‎do‎ ‎Opola,‎ ‎w‎ ‎tym‎ ‎zamku‎ ‎zamieszkać‎ ‎nie mógł‎ ‎i‎ ‎dla‎ ‎tego‎ ‎przyjął‎ ‎gościnę‎ ‎w‎ ‎zamku‎ ‎hr.‎ ‎Fran ciszka‎ ‎Euzebiusza‎ ‎Oppersdorfa‎ ‎w‎ ‎Głogówku.‎ ‎Zdaje się,‎ ‎że‎ ‎Wazowie‎ ‎polscy,‎ ‎dzierżąc‎ ‎zamek‎ ‎do‎ ‎roku 1666,‎ ‎nic‎ ‎dla‎ ‎jego‎ ‎utrzymania‎ ‎nie‎ ‎uczynili.‎ ‎Tym sposobem‎ ‎pustoszał‎ ‎coraz‎ ‎bardziej,‎ ‎a‎ ‎w‎ ‎roku‎ ‎1739 jeszcze‎ ‎go‎ ‎raz‎ ‎pożar‎ ‎zniszczył.‎ ‎Na‎ ‎jego‎ ‎reparacyą rejencya‎ ‎zapomogi‎ ‎od‎ ‎stanów‎ ‎księstwa‎ ‎opolskiego, której‎ ‎z‎ ‎początku‎ ‎odmówiła,‎ ‎później‎ ‎jednak‎ ‎udzieliła. 8.‎ ‎Dawniejszy‎ ‎wygląd‎ ‎i‎ ‎stosunki‎ ‎miasta. Przenieśmy‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎duchu‎ ‎do‎ ‎czasów‎ ‎dawniej szych‎ ‎i‎ ‎przedstawmy‎ ‎sobie‎ ‎Opole‎ ‎w‎ ‎tych‎ ‎czasach. Było‎ ‎to‎ ‎miasto‎ ‎nad‎ ‎wyraz‎ ‎imponujące.‎ ‎Na‎ ‎przodzie od‎ ‎strony‎ ‎zachodniej‎ ‎wzbijał‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎górę‎ ‎nowy‎ ‎zamek z‎ ‎swą‎ ‎19‎ ‎sążni‎ ‎wysoką‎ ‎wieżą.‎ ‎Tuż‎ ‎od‎ ‎zamku‎ ‎cią gły‎ ‎się‎ ‎linie‎ ‎domów,‎ ‎z‎ ‎pośród‎ ‎których‎ ‎odznaczały się‎ ‎przedewszystkiem‎ ‎kościoły‎ ‎i‎ ‎ratusz.‎ ‎Mury‎ ‎ota czające‎ ‎miasto‎ ‎zaopatrzone‎ ‎były‎ ‎w‎ ‎ośm‎ ‎wieżyc. Pięć‎ ‎bram‎ ‎miejskich‎ ‎nosiły‎ ‎nazwy‎ ‎Mikołajskiej,‎ ‎Go- sławickiej,‎ ‎Bytomskiej,‎ ‎Odrzańskiej‎ ‎i‎ ‎Zamkowej.‎ ‎O ile‎ ‎miasto‎ ‎robiło‎ ‎dobry‎ ‎widok‎ ‎z‎ ‎daleka,‎ ‎o‎ ‎tyle‎ ‎mniej robiło‎ ‎wrażenie‎ ‎wnętrze‎ ‎miasta.‎ ‎Ulice‎ ‎były‎ ‎jesz cze‎ ‎nie‎ ‎brukowane‎ ‎a‎ ‎domy‎ ‎w‎ ‎przewadze‎ ‎zbudowane z‎ ‎drzewa.

[madohora]

ziła‎ ‎każdemu‎ ‎karczmarzowi‎ ‎zupełna‎ ‎utrata‎ ‎wy szynku. Przywilej‎ ‎ten‎ ‎został‎ ‎w‎ ‎późniejszych‎ ‎czasach ponowiony‎ ‎i‎ ‎jeszcze‎ ‎w‎ ‎roku‎ ‎1818‎ ‎było‎ ‎miasto‎ ‎w jego‎ ‎posiadaniu.‎ ‎Wprawdzie,‎ ‎że‎ ‎z‎ ‎czasem‎ ‎utracono 9‎ ‎wiosek‎ ‎do‎ ‎monopolu‎ ‎sprzedaży‎ ‎piwa‎ ‎należących, co‎ ‎należy‎ ‎tłómaczyć‎ ‎tern,‎ ‎że‎ ‎owe‎ ‎wioski‎ ‎przeszły w‎ ‎ręce‎ ‎innych‎ ‎właścicieli‎ ‎ziemskich,‎ ‎a‎ ‎tym‎ ‎sposo bem‎ ‎zostały‎ ‎odciągnięte‎ ‎od‎ ‎monopolu‎ ‎piwnego‎ ‎mia sta‎ ‎Opola.‎ ‎Przypuszczać‎ ‎należy,‎ ‎że‎ ‎piwowarstwo pomnożyło‎ ‎znacznie‎ ‎dochody‎ ‎miasta‎ ‎i‎ ‎handel‎ ‎pi wem‎ ‎odrzucał‎ ‎poważne‎ ‎zyski‎ ‎i‎ ‎w‎ ‎niejednej‎ ‎ciężkiej chwili‎ ‎finansowej‎ ‎ważył‎ ‎losami‎ ‎dalszego‎ ‎rozwoju miasta. Już‎ ‎w‎ ‎dawniejszych‎ ‎czasach‎ ‎przysługiwało‎ ‎mia stu‎ ‎prawo‎ ‎pobierania‎ ‎opłat‎ ‎mostowych.‎ ‎Przywilej ten‎ ‎został‎ ‎dokumentem‎ ‎osobnym‎ ‎w‎ ‎roku‎ ‎1557‎ ‎po nowiony‎ ‎i‎ ‎znać‎ ‎przetrwał‎ ‎aż‎ ‎do‎ ‎końca‎ ‎wieku‎ ‎XVII i‎ ‎dopiero‎ ‎pod‎ ‎panowaniem‎ ‎pruskiem‎ ‎został‎ ‎ponow nie‎ ‎wprowadzony‎ ‎w‎ ‎użycie.‎ ‎Krótko‎ ‎potem,‎ ‎bo‎ ‎r. 1560‎ ‎wyposażył‎ ‎cesarz‎ ‎Ferdynand‎ ‎miasto‎ ‎cłem przydróżnem.‎ ‎Nowym‎ ‎tym‎ ‎przywilejem‎ ‎miano miastu‎ ‎wynagrodzić‎ ‎szkody,‎ ‎jakie‎ ‎powstały‎ ‎wsku tek‎ ‎założenia‎ ‎wielkiego‎ ‎stawu‎ ‎przy‎ ‎Gosławicach na‎ ‎miejscu,‎ ‎gdzie‎ ‎dawniej‎ ‎stały‎ ‎wioski‎ ‎Sowice, Zbicko‎ ‎i‎ ‎Lędziny.‎ ‎Opłaty‎ ‎celne‎ ‎wynosiły:‎ ‎od‎ ‎ko nia‎ ‎powozów‎ ‎ładunkowych‎ ‎2,‎ ‎próżnych‎ ‎1‎ ‎krajcar. Od‎ ‎wozów‎ ‎towarami‎ ‎kramarskiemi,‎ ‎miedzią,‎ ‎chmie lem,‎ ‎woskiem,‎ ‎rybami‎ ‎suszonemi‎ ‎itd.‎ ‎naładowane- mi‎ ‎płacono‎ ‎od‎ ‎każdego‎ ‎konia‎ ‎grosz‎ ‎jeden,‎ ‎od‎ ‎roga- cizny‎ ‎4,‎ ‎od‎ ‎owiec‎ ‎i‎ ‎kóz‎ ‎po‎ ‎'1‎ ‎halerze‎ ‎za‎ ‎sztukę.‎ ‎Od beczki‎ ‎wina‎ ‎na‎ ‎przewóz‎ ‎przeznaczonej‎ ‎pobierano 24,‎ ‎od‎ ‎beczki‎ ‎dla‎ ‎winiarń‎ ‎miejskich‎ ‎po‎ ‎12‎ ‎groszy. Cło‎ ‎miało‎ ‎przynosić‎ ‎rocznie‎ ‎260‎ ‎talarów,‎ ‎lecz‎ ‎byty czasy,‎ ‎że‎ ‎przynosiło‎ ‎350‎ ‎i‎ ‎więcej‎ ‎talarów‎ ‎dochodu. Powyższe‎ ‎opłaty‎ ‎zostały‎ ‎za‎ ‎panowania‎ ‎pruskiego zniesione. Mniej‎ ‎szczęścia‎ ‎miało‎ ‎miasto‎ ‎do‎ ‎uzyskania‎ ‎in nych‎ ‎opłat‎ ‎celnych‎ ‎na‎ ‎sól,‎ ‎ołów‎ ‎itd.‎ ‎Poparte‎ ‎przez

[madohora]

księstwa,‎ ‎królowa‎ ‎Izabela,‎ ‎popierała‎ ‎później‎ ‎pomimo wydanego‎ ‎w‎ ‎roku‎ ‎1554‎ ‎rozporządzenia,‎ ‎zabraniając ustanowienia‎ ‎kaznodziei‎ ‎protestanckiego‎ ‎w‎ ‎Opolu, dążenia‎ ‎protestantów‎ ‎w‎ ‎znacznej‎ ‎mierze.‎ ‎Także‎ ‎i cesarz‎ ‎Ferdynand,‎ ‎który‎ ‎1557‎ ‎przyłączył‎ ‎księstwa opolskie‎ ‎i‎ ‎raciborskie‎ ‎do‎ ‎swojej‎ ‎korony,‎ ‎nie‎ ‎wystą pił‎ ‎przeciw‎ ‎coraz‎ ‎więcej‎ ‎wzmagającemu‎ ‎się‎ ‎prote stantyzmowi‎ ‎i‎ ‎protestanci‎ ‎mogli‎ ‎nadal‎ ‎używać‎ ‎koś ciół‎ ‎Dominikanów‎ ‎do‎ ‎swoich‎ ‎nabożeństw.‎ ‎Dnia 30‎ ‎lipca‎ ‎1563‎ ‎r.‎ ‎pisze‎ ‎hr.‎ ‎Oppersdorff‎ ‎do‎ ‎biskupa wrocławskiego‎ ‎Kaspara,‎ ‎że‎ ‎szlachciance‎ ‎Piicklero- wej‎ ‎nakazał,‎ ‎aby‎ ‎duchownego‎ ‎protestanckiego‎ ‎od daliła‎ ‎i‎ ‎dłużej‎ ‎czynności‎ ‎swych‎ ‎jemu‎ ‎wykonywać nie‎ ‎pozwalała. Dopiero‎ ‎cesarz‎ ‎Maksymiilan‎ ‎II‎ ‎wydał‎ ‎konsulom miasta‎ ‎Opola‎ ‎w‎ ‎roku‎ ‎1565‎ ‎rozkaz,‎ ‎aby‎ ‎nowości‎ ‎reli gijnych‎ ‎nie‎ ‎zaprowadzali‎ ‎i‎ ‎przy‎ ‎starej‎ ‎wierze‎ ‎pozo stali,‎ ‎w‎ ‎przeciwnym‎ ‎razie‎ ‎czeka‎ ‎ich‎ ‎ostra‎ ‎kara. Rozkaz‎ ‎ten‎ ‎niewiele‎ ‎musiał‎ ‎skutkować,‎ ‎bo‎ ‎nietylko że‎ ‎szlachcianka‎ ‎Piicklerowa‎ ‎księdza‎ ‎protestanckie go‎ ‎nie‎ ‎wydaliła,‎ ‎ale‎ ‎i‎ ‎kościół‎ ‎00.‎ ‎Minorytów‎ ‎świe cił‎ ‎1580‎ ‎r.‎ ‎pustkami.‎ ‎Wobec‎ ‎nieposłusznej‎ ‎szlach cianki‎ ‎musiano‎ ‎postąpić‎ ‎energicznie,‎ ‎a‎ ‎cesarz‎ ‎na kazał‎ ‎ponownie‎ ‎wyznania‎ ‎katolickiego‎ ‎nie‎ ‎uciskać i‎ ‎je‎ ‎na‎ ‎dawnym‎ ‎stopniu‎ ‎utrzymać.‎ ‎Natomiast‎ ‎prze pisy‎ ‎soboru‎ ‎trydenckiego‎ ‎oddziaływały‎ ‎korzystniej na‎ ‎stosunki‎ ‎Kościoła‎ ‎św.‎ ‎00.‎ ‎Dominikanie‎ ‎wrócili 1604‎ ‎roku‎ ‎do‎ ‎swego‎ ‎klasztoru‎ ‎a‎ ‎protestanci‎ ‎kupili w‎ ‎mieście‎ ‎dom‎ ‎prywatny,‎ ‎w‎ ‎którym‎ ‎odprawiali swoje‎ ‎nabożeństwa. Cesarz‎ ‎Rudolf‎ ‎wydał‎ ‎w‎ ‎roku‎ ‎1609‎ ‎list‎ ‎majesta tyczny,‎ ‎który‎ ‎jak‎ ‎widać‎ ‎był‎ ‎bardzo‎ ‎korzystny‎ ‎dla wyznawców‎ ‎nauki‎ ‎Lutra.‎ ‎Gdy‎ ‎jednak‎ ‎drugim‎ ‎li stem‎ ‎z‎ ‎roku‎ ‎1614‎ ‎zostały‎ ‎ich‎ ‎prawa‎ ‎religijne‎ ‎ukró cone,‎ ‎powstał‎ ‎pomiędzy‎ ‎niemi‎ ‎spór.‎ ‎Cesarz‎ ‎miano wał‎ ‎1614‎ ‎r.‎ ‎osobną‎ ‎komisyę,‎ ‎mającą‎ ‎się‎ ‎zająć‎ ‎zba daniem‎ ‎zażaleń.‎ ‎Zanim‎ ‎jednak‎ ‎sprawozdanie‎ ‎ko- misyi‎ ‎wspomnianej‎ ‎nadeszło,‎ ‎spalił‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎czasie wielkiego‎ ‎pożaru‎ ‎w‎ ‎roku‎ ‎1615‎ ‎także‎ ‎protestancki

[madohora]

niezwykle‎ ‎było‎ ‎ożywione.‎ ‎W‎ ‎tem‎ ‎—‎ ‎byl‎ ‎to‎ ‎piątek dnia‎ ‎28-go‎ ‎sierpnia‎ ‎—‎ ‎około‎ ‎południa‎ ‎spostrzegło dwóch‎ ‎zakonników‎ ‎klasztoru‎ ‎00.‎ ‎Minorytów‎ ‎z‎ ‎cel swoich‎ ‎płomień,‎ ‎wybuchający‎ ‎z‎ ‎mieszkania‎ ‎pisa rza‎ ‎skarbowego‎ ‎Jerzego‎ ‎Koblika‎ ‎na‎ ‎zamku.‎ ‎W‎ ‎tej chwili‎ ‎pobiegli‎ ‎na‎ ‎miejsce‎ ‎pożaru‎ ‎i‎ ‎wnetże‎ ‎zaczęto trąbić‎ ‎na‎ ‎gwałt‎ ‎z‎ ‎wieży‎ ‎ratuszowej. Mieszczanie‎ ‎rzucili‎ ‎się‎ ‎do‎ ‎ratowania,‎ ‎ale‎ ‎że‎ ‎nic było‎ ‎pod‎ ‎ręką‎ ‎ani‎ ‎sikawek,‎ ‎ani‎ ‎drabin,‎ ‎cały‎ ‎zamek stanął‎ ‎wkrótce‎ ‎w‎ ‎płomieniach.‎ ‎Na‎ ‎nieszczęście‎ ‎zer wał‎ ‎się‎ ‎silny‎ ‎wiatr,‎ ‎który‎ ‎rozniósł‎ ‎iskry‎ ‎po‎ ‎mieście. Najprzód‎ ‎zapalił‎ ‎się‎ ‎młyn‎ ‎miejski,‎ ‎potem‎ ‎szpital, potem‎ ‎domy‎ ‎przy‎ ‎ulicy‎ ‎Odrzańskiej,‎ ‎potem‎ ‎kościół kolegiacki‎ ‎św.‎ ‎Krzyża.‎ ‎Szerząc‎ ‎się‎ ‎z‎ ‎niezmierną szybkością,‎ ‎objął‎ ‎pożar‎ ‎całe‎ ‎miasto,‎ ‎które‎ ‎po‎ ‎dwóch godzinach‎ ‎kąpało‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎morzu‎ ‎płomieni.‎ ‎Już‎ ‎nie o‎ ‎gaszeniu‎ ‎ognia,‎ ‎już‎ ‎nie‎ ‎o‎ ‎ratowaniu‎ ‎mienia,‎ ‎lecz o‎ ‎własnem‎ ‎bezpieczeństwie‎ ‎musieli‎ ‎myśleć‎ ‎miesz kańcy.‎ ‎Hurmem‎ ‎ciśnięto‎ ‎się‎ ‎do‎ ‎bram,‎ ‎by‎ ‎wydo stać‎ ‎się‎ ‎na‎ ‎pole.‎ ‎Q‎ ‎czwartej‎ ‎po‎ ‎południu‎ ‎całe‎ ‎mia sto‎ ‎było‎ ‎jednem‎ ‎wielkiem‎ ‎rumowiskiem.‎ ‎Tylko‎ ‎fol wark‎ ‎na‎ ‎Pasiece,‎ ‎młyn‎ ‎zamkowy‎ ‎i‎ ‎prochownia zostały‎ ‎nietknięte.‎ ‎Około‎ ‎sto‎ ‎osób‎ ‎leżało‎ ‎spalo nych‎ ‎na‎ ‎ulicach,‎ ‎w‎ ‎domach‎ ‎lub‎ ‎sklepach.‎ ‎Pomiędzy ofiarami‎ ‎pożaru‎ ‎znajdował‎ ‎się‎ ‎też‎ ‎proboszcz‎ ‎miej ski.‎ ‎Reszta‎ ‎mieszkańców‎ ‎rozłożyła‎ ‎się‎ ‎kupkami‎ ‎po przyległych‎ ‎ogrodach‎ ‎lub‎ ‎na‎ ‎polu,‎ ‎inni‎ ‎rozpierzchli się‎ ‎po‎ ‎wsiach‎ ‎okolicznych. Postradawszy‎ ‎mienie,‎ ‎oskarżali‎ ‎rozgoryczeni Opolanie‎ ‎owego‎ ‎Jerzego‎ ‎Koblika,‎ ‎jakoby‎ ‎on‎ ‎był winien‎ ‎całemu‎ ‎nieszczęściu.‎ ‎Nie‎ ‎lubiono‎ ‎go‎ ‎zaś‎ ‎od dawna,‎ ‎tak‎ ‎samo‎ ‎jak‎ ‎jego‎ ‎żony,‎ ‎bo‎ ‎wynosili‎ ‎się ponad‎ ‎innych.‎ ‎I‎ ‎rozeszły‎ ‎się‎ ‎wieści,‎ ‎że‎ ‎Koblikowa w‎ ‎uroczyste‎ ‎święta,‎ ‎nawet‎ ‎w‎ ‎niedzielę‎ ‎Wielkanocną szyła‎ ‎suknie,‎ ‎prała‎ ‎i‎ ‎przędła,‎ ‎co‎ ‎też‎ ‎prawdą‎ ‎było wedle‎ ‎późniejszego‎ ‎zeznania‎ ‎dziekana‎ ‎Stefana,‎ ‎że mąż‎ ‎jej‎ ‎w‎ ‎ów‎ ‎nieszczęsny‎ ‎piątek‎ ‎kazał‎ ‎piec‎ ‎gęś czy‎ ‎też‎ ‎prosiaka‎ ‎i‎ ‎ryby‎ ‎w‎ ‎mące‎ ‎na‎ ‎ucztę,‎ ‎jaką‎ ‎za myślał‎ ‎wyprawić‎ ‎przyjaciołom,‎ ‎i‎ ‎że‎ ‎dla‎ ‎tego‎ ‎spot

[madohora]

Książę‎ ‎ten‎ ‎przebywał‎ ‎bardzo‎ ‎często‎ ‎w‎ ‎Opolu.‎ ‎W roku‎ ‎1226‎ ‎czy‎ ‎1228‎ ‎przeniósł‎ ‎klasztor‎ ‎Panien,‎ ‎zało żony‎ ‎przez‎ ‎matkę‎ ‎jego‎ ‎Ludomiłę‎ ‎z‎ ‎Rybnika‎ ‎do Czarnowąsów‎ ‎pod‎ ‎Opolem.‎ ‎Kazimierz‎ ‎podlegał bardzo‎ ‎wpływom‎ ‎niemieckim;‎ ‎w‎ ‎roku‎ ‎1217‎ ‎nadał miastu‎ ‎niektóre‎ ‎ustawy‎ ‎niemieckiego‎ ‎prawa‎ ‎miasto wego.‎ ‎W‎ ‎roku‎ ‎1228‎ ‎opasał‎ ‎miasto‎ ‎murem,‎ ‎w‎ ‎miej sce‎ ‎dotychczasowego‎ ‎obwarowania‎ ‎drewnianego. Odnośny‎ ‎dokument‎ ‎wystawiony‎ ‎został‎ ‎w‎ ‎Rybniku dnia‎ ‎1-go‎ ‎sierpnia‎ ‎1228‎ ‎r.‎ ‎Według‎ ‎niego‎ ‎ponosił palatyn‎ ‎Klemens‎ ‎połowę‎ ‎kosztów,‎ ‎resztę‎ ‎miano pokryć‎ ‎z‎ ‎dochodów‎ ‎ziemi‎ ‎niemodlińskiej‎ ‎i‎ ‎czeladz kiej.‎ ‎O‎ ‎rządach‎ ‎wewnętrznych‎ ‎Kazimierza‎ ‎brak wiadomości‎ ‎zupełnie.‎ ‎Opole‎ ‎odznaczać‎ ‎się‎ ‎musiało w‎ ‎tym‎ ‎czasie‎ ‎poważnym‎ ‎handlem,‎ ‎jeżeli‎ ‎zważy my,‎ ‎że‎ ‎komuna‎ ‎miejska‎ ‎biła‎ ‎własną‎ ‎monetę.‎ ‎Ka zimierz‎ ‎zmarł‎ ‎13-go‎ ‎maja‎ ‎1230‎ ‎r. 4.‎ ‎Mieczysław‎ ‎II-gi‎ ‎1230—1246. Przy‎ ‎śmierci‎ ‎Kazimierza‎ ‎były‎ ‎dzieci‎ ‎jego‎ ‎mało letnie.‎ ‎Rządy‎ ‎kraju‎ ‎sprawował‎ ‎Henryk‎ ‎1-szy,‎ ‎ksią żę‎ ‎wrocławski,‎ ‎do‎ ‎swej‎ ‎śmierci‎ ‎1238‎ ‎roku.‎ ‎Teraz objął‎ ‎ster‎ ‎rządowy‎ ‎Mieczysław‎ ‎ll-gi,‎ ‎najstarszy‎ ‎syn Kazimierza.‎ ‎Za‎ ‎jego‎ ‎rządów‎ ‎nastały‎ ‎czasy‎ ‎mongol skie.‎ ‎Mongolska‎ ‎szarańcza‎ ‎zburzywszy‎ ‎Kraków, pobiegła‎ ‎dalej‎ ‎na‎ ‎zachód,‎ ‎z‎ ‎nad‎ ‎Wisły‎ ‎nad‎ ‎Odrę. Pod‎ ‎Raciborzem‎ ‎(inni‎ ‎twierdzą‎ ‎pod‎ ‎Opolem,‎ ‎co‎ ‎się jednak‎ ‎nie‎ ‎zgadza‎ ‎z‎ ‎prawdą)‎ ‎trzeba‎ ‎było‎ ‎bronić przeprawy‎ ‎na‎ ‎Śląsk.‎ ‎Próbowali‎ ‎kraj‎ ‎bronić‎ ‎ksią żęta‎ ‎górnośląscy,‎ ‎ale‎ ‎sami‎ ‎za‎ ‎słabi‎ ‎byli‎ ‎do‎ ‎tego‎ ‎i ulegli‎ ‎szalonej‎ ‎przemocy.‎ ‎Mieczysław‎ ‎opolski‎ ‎wi dać‎ ‎poniósł‎ ‎klęskę‎ ‎i‎ ‎wyparty‎ ‎przez‎ ‎nieprzyjaciela, połączył‎ ‎się‎ ‎z‎ ‎księciem‎ ‎Henrykiem‎ ‎Il-gim,‎ ‎Pobo żnym,‎ ‎i‎ ‎sam‎ ‎dowodził‎ ‎jednym‎ ‎oddziałem‎ ‎wojska.. W‎ ‎bitwie‎ ‎pod‎ ‎Lignicą,‎ ‎dnia‎ ‎9-go‎ ‎kwietnia‎ ‎1241‎ ‎r. sprowadził‎ ‎sromotną‎ ‎klęskę‎ ‎dla‎ ‎książąt‎ ‎śląskich, opuszczając‎ ‎najprzód‎ ‎pole‎ ‎walki.‎ ‎Wiele‎ ‎Opolan‎ ‎po legło‎ ‎na‎ ‎polach‎ ‎lignickich.‎ ‎Pomimo‎ ‎tego‎ ‎doświad czenia‎ ‎wszczął‎ ‎r.‎ ‎1243‎ ‎nową‎ ‎wojnę‎ ‎z‎ ‎królem‎ ‎polskim

[madohora]

Śląsk‎ ‎przyłączyć‎ ‎do‎ ‎czeskiej‎ ‎korony.‎ ‎Podczas‎ ‎gdy Łokietek‎ ‎zajęty‎ ‎był‎ ‎ciężką‎ ‎wojną‎ ‎z‎ ‎Krzyżakami, Jan‎ ‎luksemburski‎ ‎zjechał‎ ‎na‎ ‎Śląsk‎ ‎dwa‎ ‎razy.‎ ‎Juz w‎ ‎roku‎ ‎1327‎ ‎Henryk‎ ‎VI‎ ‎oddał‎ ‎Wrocław‎ ‎Czechom i‎ ‎to‎ ‎nic‎ ‎jako‎ ‎lenno,‎ ‎ale‎ ‎wprost‎ ‎jako‎ ‎bezpośrednią własność.‎ ‎W‎ ‎ślad‎ ‎za‎ ‎nim‎ ‎składali‎ ‎skwapliwie‎ ‎hołd niemieckiemu‎ ‎królowi‎ ‎Czech‎ ‎wszyscy‎ ‎książęta‎ ‎ślą scy‎ ‎z‎ ‎wyjątkiem‎ ‎Przemysława‎ ‎głogowskiego‎ ‎i‎ ‎Bol ka‎ ‎fiirstenbcrskiego.‎ ‎Takim‎ ‎to‎ ‎sposobem‎ ‎zaprze dali‎ ‎zniemczeni‎ ‎książęta‎ ‎piastowscy‎ ‎naszą‎ ‎ojczyznę Niemcom. 8.‎ ‎Władysław‎ ‎II.‎ ‎1368—1401.‎ ‎Bolesław‎ ‎1382. W‎ ‎sędziwym‎ ‎wieku‎ ‎zmarł‎ ‎1368‎ ‎roku‎ ‎książę Bolesław‎ ‎Ili,‎ ‎pozostawiając‎ ‎dwóch‎ ‎synów,‎ ‎Włady sława‎ ‎11‎ ‎i‎ ‎Bolesława‎ ‎IV.‎ ‎Władysław‎ ‎był‎ ‎rządzcą księstwa,‎ ‎podeżas‎ ‎gdy‎ ‎Bolesław‎ ‎odebrał‎ ‎kilka‎ ‎dóbr w‎ ‎księstwie‎ ‎opolskim,‎ ‎tytułując‎ ‎się‎ ‎na‎ ‎równi‎ ‎z‎ ‎bra tem‎ ‎swym‎ ‎Władysławem,‎ ‎księciem‎ ‎opolskim.‎ ‎Ksią żę‎ ‎Władysław‎ ‎miał‎ ‎wielkie‎ ‎zdolności;‎ ‎był‎ ‎doskona łym‎ ‎gospodarzeni‎ ‎i‎ ‎zdolnym‎ ‎politykiem;‎ ‎ale‎ ‎cóż, kiedy‎ ‎brakowało‎ ‎mu‎ ‎charakteru.‎ ‎Za‎ ‎zyskiem‎ ‎tylko goniąc,‎ ‎był‎ ‎zawsze‎ ‎gotów‎ ‎sprzedać‎ ‎się‎ ‎każdemu, kto‎ ‎mu‎ ‎osobiste‎ ‎pokazywał‎ ‎korzyści.‎ ‎Nie‎ ‎miał‎ ‎ża dnej‎ ‎ojczyzny,‎ ‎nie‎ ‎był‎ ‎ani‎ ‎Węgrem,‎ ‎ani‎ ‎Polakiem, ani‎ ‎Czechem,‎ ‎ani‎ ‎nawet‎ ‎Niemcem,‎ ‎ale‎ ‎do‎ ‎każdego narodu‎ ‎dla‎ ‎zysku‎ ‎przystać‎ ‎potrafił. Władysław‎ ‎Opolczyk‎ ‎był‎ ‎—‎ ‎jak‎ ‎już‎ ‎wspom niano‎ ‎—‎ ‎synem‎ ‎opolskiego‎ ‎Bolesława‎ ‎111,‎ ‎który umarł‎ ‎roku‎ ‎1368.‎ ‎Nie‎ ‎duże‎ ‎księstwo‎ ‎miało‎ ‎się‎ ‎po dzielić‎ ‎pomiędzy‎ ‎dwóch‎ ‎synów,‎ ‎Władysława‎ ‎i‎ ‎Bo lesława.‎ ‎Matka‎ ‎obmyśliła‎ ‎jednak‎ ‎inną‎ ‎przyszłość dla‎ ‎Władysława,‎ ‎i‎ ‎wyprawiła‎ ‎go‎ ‎w‎ ‎młodych‎ ‎latach na‎ ‎dwór‎ ‎spowinowaconego‎ ‎Ludwika‎ ‎węgierskiego, sądząc,‎ ‎że‎ ‎może‎ ‎się‎ ‎dorobi‎ ‎na‎ ‎Węgrzech‎ ‎i‎ ‎nie‎ ‎bę dzie‎ ‎żądał‎ ‎podziału‎ ‎z‎ ‎ojcowizny.‎ ‎Władysław‎ ‎dzięki wielkim‎ ‎zdolnościom‎ ‎zdołał‎ ‎sobie‎ ‎w‎ ‎krótkim‎ ‎cza sie‎ ‎zapewnić‎ ‎wielkie‎ ‎znaczenie‎ ‎i‎ ‎godności‎ ‎na‎ ‎wę gierskim‎ ‎dworze;‎ ‎niedługo‎ ‎tak‎ ‎się‎ ‎wyrobił,‎ ‎że‎ ‎go

[madohora]

przed‎ ‎królem‎ ‎polskim,‎ ‎wyparli‎ ‎się‎ ‎wszelkiego‎ ‎wspól- nictwa‎ ‎ze‎ ‎sprawkami‎ ‎stryja‎ ‎i‎ ‎zawarli‎ ‎z‎ ‎Jagiełłą układ‎ ‎dnia‎ ‎6-go‎ ‎sierpnia‎ ‎1396‎ ‎r.‎ ‎Mocą‎ ‎tego‎ ‎układu mieli‎ ‎oni‎ ‎obsadzić‎ ‎swojemi‎ ‎załogami‎ ‎śląskie‎ ‎posia dłości‎ ‎stryja‎ ‎i‎ ‎pilnować,‎ ‎żeby‎ ‎z‎ ‎jego‎ ‎śląskich‎ ‎gro dów‎ ‎Opola,‎ ‎Strzelec‎ ‎i‎ ‎Damaraczu‎ ‎nie‎ ‎przedsiębrano żadnego‎ ‎nieprzyjaznego‎ ‎kroku‎ ‎przeciw‎ ‎Polsce.‎ ‎Po średnikami‎ ‎przy‎ ‎tej‎ ‎ugodzie‎ ‎byli‎ ‎biskup‎ ‎wrocław ski‎ ‎Wacław‎ ‎i‎ ‎książęta‎ ‎Konrad‎ ‎oleśnicki‎ ‎i‎ ‎kozielski i‎ ‎Przemysław‎ ‎opawski;‎ ‎poręczycielem‎ ‎wierności książąt‎ ‎opolskich‎ ‎był‎ ‎książę‎ ‎Ludwik‎ ‎z‎ ‎Brzegu.‎ ‎W cztery‎ ‎lata‎ ‎potem‎ ‎umarł‎ ‎Władysław‎ ‎Opolczyk, wydziedziczony‎ ‎roku‎ ‎1401.‎ ‎Pozostała‎ ‎po‎ ‎nim‎ ‎zie mia‎ ‎dobrzyńska‎ ‎w‎ ‎rękach‎ ‎krzyżackich;‎ ‎ale‎ ‎po‎ ‎dal szych‎ ‎trzech‎ ‎latach,‎ ‎w‎ ‎roku‎ ‎1404‎ ‎musieli‎ ‎Krzyżacy wydać‎ ‎tę‎ ‎ziemię‎ ‎królowi‎ ‎polskiemu‎ ‎Jagielle. 9.‎ ‎Bolesław‎ ‎V.‎ ‎1401—1437. Władysław‎ ‎nie‎ ‎pozostawił‎ ‎potomka‎ ‎męskiego, a‎ ‎rządy‎ ‎księstwa‎ ‎objęli‎ ‎synowie‎ ‎brata‎ ‎jego‎ ‎Bole sława‎ ‎IV,‎ ‎Bolesław,‎ ‎Bernard,‎ ‎Henryk‎ ‎i‎ ‎Jan‎ ‎z‎ ‎przy domkiem‎ ‎Kropidło.‎ ‎Właściwym‎ ‎rządzcą‎ ‎kraju‎ ‎był jednak‎ ‎Bolsław‎ ‎V.‎ ‎Za‎ ‎jego‎ ‎rządów‎ ‎urządził‎ ‎brat jego‎ ‎Bernard‎ ‎wspólnie‎ ‎z‎ ‎królem‎ ‎polskim,‎ ‎Władysła wem‎ ‎Jagiełłą‎ ‎wyprawę‎ ‎na‎ ‎pruskich‎ ‎Krzyżaków.‎ ‎Po- zatem‎ ‎mamy‎ ‎do‎ ‎zapisania‎ ‎kilka‎ ‎sporów‎ ‎z‎ ‎królem węgierskim‎ ‎Wacławem‎ ‎i‎ ‎ówczesne‎ ‎wojny‎ ‎husyckie. Od‎ ‎roku‎ ‎1428‎ ‎pustoszyli‎ ‎Husyci‎ ‎kraj‎ ‎śląski‎ ‎i zdobyli‎ ‎Głogówek.‎ ‎Bolesław‎ ‎połączył‎ ‎się‎ ‎zHusy- tami‎ ‎i‎ ‎tym‎ ‎sposobem‎ ‎uchronił‎ ‎księstwo‎ ‎od‎ ‎spu stoszeń,‎ ‎podczas‎ ‎gdy‎ ‎inne‎ ‎miasta‎ ‎jak‎ ‎Bytom,‎ ‎Gli wice,‎ ‎Brzeg,‎ ‎Nymcza‎ ‎zostały‎ ‎zburzone‎ ‎i‎ ‎spusto szone.‎ ‎Po‎ ‎odejściu‎ ‎Husytów‎ ‎połączyły‎ ‎się‎ ‎zbrojne siły‎ ‎książąt‎ ‎górnośląskich‎ ‎przeciw‎ ‎przyjaciołom husytyzmu‎ ‎a‎ ‎zatem‎ ‎i‎ ‎Bolesławowi.‎ ‎Na‎ ‎czele‎ ‎wojsk zbrojnych‎ ‎stanął‎ ‎Mikołaj‎ ‎raciborski.‎ ‎Bolesław‎ ‎go tował‎ ‎się‎ ‎także‎ ‎do‎ ‎odwetu,‎ ‎wpadł‎ ‎do‎ ‎księstwa‎ ‎raci borskiego,‎ ‎lecz‎ ‎został‎ ‎pod‎ ‎Rybnikiem‎ ‎dnia‎ ‎13-go maja‎ ‎1433‎ ‎roku‎ ‎pobity.‎ ‎Według‎ ‎historyka‎ ‎naszego

[madohora]

bą‎ ‎mieszkańcy,‎ ‎będąc‎ ‎trzykrotnie‎ ‎w‎ ‎dość‎ ‎długich odstępach‎ ‎czasu‎ ‎zmuszonerni‎ ‎opuszczać‎ ‎swe‎ ‎siedzi by,‎ ‎nie‎ ‎wiadomo‎ ‎też,‎ ‎co‎ ‎się‎ ‎później‎ ‎stało‎ ‎z‎ ‎funda- cyą.‎ ‎Nadała‎ ‎ona‎ ‎jednak‎ ‎domom‎ ‎opolskim‎ ‎zmianę pewnej‎ ‎ciężkości,‎ ‎nieforemności,‎ ‎ale‎ ‎zarazem‎ ‎i‎ ‎trwa łości,‎ ‎bo‎ ‎potężne‎ ‎słupy‎ ‎narożne,‎ ‎jakie‎ ‎tylko‎ ‎w‎ ‎nie których‎ ‎miastach‎ ‎śląskich‎ ‎zachodzą,‎ ‎przetrwały‎ ‎licz ne‎ ‎pożary.‎ ‎One‎ ‎też‎ ‎świadczą,‎ ‎jak‎ ‎daleko‎ ‎w‎ ‎około rynku‎ ‎budowano‎ ‎w‎ ‎sposób‎ ‎Kropidłowy. Także‎ ‎dnia‎ ‎8-go‎ ‎stycznia‎ ‎1421‎ ‎r.‎ ‎darował‎ ‎miastu Kropidło‎ ‎500‎ ‎marek‎ ‎pragskich‎ ‎groszy‎ ‎polskiej‎ ‎licz by,‎ ‎aby‎ ‎z‎ ‎procentu‎ ‎od‎ ‎tej‎ ‎sumy‎ ‎(50‎ ‎marek‎ ‎rocznie) wybudowano‎ ‎szpital‎ ‎z‎ ‎kaplicą.‎ ‎Rajcy‎ ‎miasta‎ ‎jako wykonawcy‎ ‎testamentu‎ ‎mieli‎ ‎na‎ ‎ten‎ ‎cel‎ ‎zakupić przy‎ ‎ulicy‎ ‎Odrzańskiej‎ ‎dom‎ ‎Mikołaja‎ ‎przy‎ ‎murze, dom‎ ‎Anny,‎ ‎wdowy‎ ‎po‎ ‎szewcu‎ ‎Jakóbic,‎ ‎dom‎ ‎szewca Mikołaja‎ ‎Nampslau‎ ‎i‎ ‎dom‎ ‎Długmiła.‎ ‎Dorny‎ ‎te‎ ‎mia no‎ ‎znieść,‎ ‎drzewo‎ ‎z‎ ‎nich‎ ‎sprzedać,‎ ‎a‎ ‎dochód‎ ‎dołą czyć‎ ‎do‎ ‎procentu‎ ‎od‎ ‎500‎ ‎marek,‎ ‎na‎ ‎tern‎ ‎miejscu‎ ‎zaś wymurować‎ ‎nowy‎ ‎szpital,‎ ‎a‎ ‎w‎ ‎potrzebie‎ ‎podeprzeć go‎ ‎od‎ ‎strony‎ ‎Odry‎ ‎dwoma‎ ‎słupami.‎ ‎Przy‎ ‎szpitalu miano‎ ‎utrzymywać‎ ‎dwóch‎ ‎księży,‎ ‎z‎ ‎których‎ ‎każdy miał‎ ‎dostawać‎ ‎po‎ ‎2‎ ‎marki.‎ ‎Ci‎ ‎mieli‎ ‎w‎ ‎szpitalu‎ ‎co dzień‎ ‎czytać‎ ‎po‎ ‎jednej‎ ‎mszy‎ ‎św.‎ ‎za‎ ‎duszę‎ ‎fundatora. W‎ ‎szpitalu‎ ‎miano‎ ‎odziewać‎ ‎i‎ ‎żywić‎ ‎biednych‎ ‎i‎ ‎sła bych.‎ ‎Jakoż‎ ‎zbudowano‎ ‎szpital‎ ‎na‎ ‎oznaczonein przez‎ ‎Kropidłę‎ ‎miejscu.‎ ‎Otrzymał‎ ‎on‎ ‎nazwę‎ ‎szpi tala‎ ‎św.‎ ‎Aleksego. Bolesław‎ ‎VI.‎ ‎1437—1460. Jeszcze‎ ‎w‎ ‎roku‎ ‎objęcia‎ ‎rządów‎ ‎księstwa‎ ‎przez Bolesława‎ ‎zmarł‎ ‎Zygmunt,‎ ‎król‎ ‎węgierski‎ ‎i‎ ‎czeski. Zygmunt‎ ‎nie‎ ‎miał‎ ‎syna;‎ ‎córka‎ ‎jego‎ ‎wyszła‎ ‎za‎ ‎Al brechta‎ ‎Habsburga,‎ ‎księcia‎ ‎austryackiego.‎ ‎Ten‎ ‎zięć miał‎ ‎być‎ ‎następcą‎ ‎tronu‎ ‎czeskiego,‎ ‎ale‎ ‎stronnictwo narodowe‎ ‎bało‎ ‎się‎ ‎próby‎ ‎z‎ ‎Niemcem‎ ‎i‎ ‎ofiarowało koronę‎ ‎dynastyi‎ ‎polskiej,‎ ‎a‎ ‎mianowicie‎ ‎Kazimie rzowi‎ ‎Jagiellończykowi,‎ ‎młodszemu‎ ‎synowi‎ ‎Jagiełły, który‎ ‎obecnie‎ ‎miał‎ ‎jednak‎ ‎dopiero‎ ‎dziesięć‎ ‎lat.‎ ‎Przy tej‎ ‎okazyi‎ ‎była‎ ‎sposobność‎ ‎odzyskania‎ ‎Śląska,‎ ‎uda

[madohora]

lud,‎ ‎uzbrojony‎ ‎w‎ ‎kopie‎ ‎i‎ ‎miecze,‎ ‎i‎ ‎wśród‎ ‎krzyków i‎ ‎odgrażań‎ ‎wtargnął‎ ‎do‎ ‎kościoła.‎ ‎Nieszczęśliwy książę‎ ‎byłby‎ ‎został‎ ‎rozsiekany‎ ‎na‎ ‎miejscu,‎ ‎gdyby leżącego‎ ‎krzyżem‎ ‎przed‎ ‎wielkim‎ ‎ołtarzem‎ ‎nie‎ ‎za słonił‎ ‎własną‎ ‎osobą‎ ‎szlachcic‎ ‎Jan‎ ‎Stosz,‎ ‎ciężką‎ ‎raną przypłacając‎ ‎poświęcenie. Księcia‎ ‎wywleczono‎ ‎z‎ ‎kościoła,‎ ‎zdarto‎ ‎z‎ ‎niego kosztowne‎ ‎szaty‎ ‎i‎ ‎wśród‎ ‎dzikich‎ ‎okrzyków‎ ‎zapę dzono‎ ‎go‎ ‎na‎ ‎ratusz.‎ ‎Napróżno‎ ‎odwoływał‎ ‎się‎ ‎Mi kołaj‎ ‎do‎ ‎sądu‎ ‎królewskiego,‎ ‎napróżno‎ ‎ofiarował‎ ‎się złożyć‎ ‎100‎ ‎tysięcy‎ ‎złotych,‎ ‎gdyby‎ ‎go‎ ‎puszczono‎ ‎na wolność.‎ ‎Dogadzając‎ ‎zemście,‎ ‎kazali‎ ‎go‎ ‎książęta wtrącić‎ ‎do‎ ‎lochu,‎ ‎gdzie‎ ‎mu‎ ‎nie‎ ‎dano‎ ‎ani‎ ‎posiłku, ani‎ ‎napoju‎ ‎ani‎ ‎nawet‎ ‎cieplejszego‎ ‎okrycia,‎ ‎któreby go‎ ‎chroniło‎ ‎od‎ ‎zimna‎ ‎w‎ ‎ciemnicy.‎ ‎Wreszcie‎ ‎z‎ ‎lito ści‎ ‎zaniósł‎ ‎mu‎ ‎pewien‎ ‎szlachcic‎ ‎własną‎ ‎ILwirkę. Równocześnie‎ ‎z‎ ‎panem‎ ‎uwięziono‎ ‎dworzany‎ ‎i‎ ‎sługi książęce,‎ ‎a‎ ‎wszystko,‎ ‎co‎ ‎jego‎ ‎było,‎ ‎szaty,‎ ‎złote‎ ‎i srebrne‎ ‎naczynia,‎ ‎konie‎ ‎i‎ ‎wszelkie‎ ‎przybory,‎ ‎za garnął‎ ‎Kazimierz‎ ‎cieszyński. Nazajutrz‎ ‎rano‎ ‎zebrali‎ ‎się‎ ‎na‎ ‎ratuszu‎ ‎książęta i‎ ‎powzięli‎ ‎uchwałę,‎ ‎że‎ ‎Mikołaj‎ ‎dać‎ ‎gardło‎ ‎powinien, obawiając‎ ‎się‎ ‎jednak‎ ‎brać‎ ‎całkiem‎ ‎odpowiedzialno ści‎ ‎na‎ ‎siebie,‎ ‎postanowili‎ ‎stawić‎ ‎go‎ ‎przed‎ ‎sąd‎ ‎miej ski‎ ‎ławniczy,‎ ‎pewni,‎ ‎że‎ ‎tenże‎ ‎w‎ ‎myśl‎ ‎ich‎ ‎wyda‎ ‎wy rok.‎ ‎Potem‎ ‎wysłali‎ ‎Henryka‎ ‎z‎ ‎Fulsztyna,‎ ‎kanonika wrocławskiego,‎ ‎do‎ ‎więzienia,‎ ‎aby‎ ‎Mikołaja‎ ‎na śmierć‎ ‎przysposobić.‎ ‎Wiedząc,‎ ‎co‎ ‎go‎ ‎czeka,‎ ‎spo rządził‎ ‎książę‎ ‎wobec‎ ‎owego‎ ‎kanonika‎ ‎testament. Pochować‎ ‎się‎ ‎kazał‎ ‎obok‎ ‎ojca‎ ‎w‎ ‎Opolu;‎ ‎nad‎ ‎gro bem‎ ‎jego‎ ‎miała‎ ‎się‎ ‎palić‎ ‎po‎ ‎wsze‎ ‎czasy‎ ‎gromnica. Brata‎ ‎Jana‎ ‎wzywał,‎ ‎aby‎ ‎wszystkich‎ ‎poddanych, którym‎ ‎kiedykolwiek‎ ‎krzywdę‎ ‎wyrządził,‎ ‎prosił w‎ ‎jego‎ ‎imieniu‎ ‎o‎ ‎przebaczenie.‎ ‎Matce‎ ‎kazał‎ ‎wszyst ko‎ ‎zwrócić,‎ ‎co‎ ‎jej‎ ‎był‎ ‎zabrał;‎ ‎złoto‎ ‎i‎ ‎aksamitne szaty,‎ ‎które‎ ‎znajdowały‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎opolskim‎ ‎kościele farnym,‎ ‎temuż‎ ‎kościołowi‎ ‎przekazał.‎ ‎Oprócz‎ ‎tego zrobił‎ ‎legatów‎ ‎kilka‎ ‎z‎ ‎pieniędzy,‎ ‎które‎ ‎mu‎ ‎winna była‎ ‎siostra,‎ ‎księżna‎ ‎raciborska‎ ‎i‎ ‎Henryk‎ ‎Radosze

[madohora]

wieki.‎ ‎Wreszcie‎ ‎darował‎ ‎Henrykowi‎ ‎z‎ ‎Fulsztyna 221‎ ‎węgierskich‎ ‎złotych,‎ ‎dwa‎ ‎szafirami‎ ‎wysadzane pierścienie‎ ‎i‎ ‎szub‎ ‎kilka. Zaledwie‎ ‎się‎ ‎Mikołaj‎ ‎wyspowiadał,‎ ‎zaprowa dzono‎ ‎go‎ ‎przed‎ ‎sąd‎ ‎miejski‎ ‎ławniczy,‎ ‎który‎ ‎się‎ ‎ze brał‎ ‎pod‎ ‎golem‎ ‎niebem.‎ ‎Przed‎ ‎tym‎ ‎sądem‎ ‎książęta w‎ ‎namiętnych‎ ‎słowach,‎ ‎po‎ ‎niemiecku‎ ‎oskarżali‎ ‎je den‎ ‎po‎ ‎drugim‎ ‎Mikołaja,‎ ‎a‎ ‎gdy‎ ‎tenże‎ ‎żądał‎ ‎przeło żenia‎ ‎na‎ ‎język‎ ‎polski‎ ‎słów‎ ‎ich,‎ ‎odmawiając‎ ‎zarazem mieszczanom‎ ‎prawa‎ ‎sądzenia‎ ‎osoby‎ ‎książęcego‎ ‎ro du,‎ ‎nie‎ ‎dano‎ ‎mu‎ ‎nawet‎ ‎odpowiedzi.‎ ‎Pospiesznie‎ ‎z pogwałceniem‎ ‎prawa‎ ‎forsowano‎ ‎wyrok,‎ ‎skazujący księcia‎ ‎Mikołaja‎ ‎na‎ ‎śmierć‎ ‎przez‎ ‎ścięcie‎ ‎mieczem. Wnetże‎ ‎50‎ ‎zbrojnych‎ ‎pachołków‎ ‎powiodło‎ ‎go‎ ‎na rynek,‎ ‎gdzie‎ ‎egzekucya‎ ‎odbyć‎ ‎się‎ ‎miała.‎ ‎Stanąw szy‎ ‎bosemi‎ ‎nogami,‎ ‎z‎ ‎gołą‎ ‎głową‎ ‎na‎ ‎kawale‎ ‎czer wonego‎ ‎sukna,‎ ‎wzniósł‎ ‎Mikołaj‎ ‎oczy‎ ‎ku‎ ‎niebu‎ ‎i zawołał‎ ‎z‎ ‎goryczą: „O‎ ‎Nyso,‎ ‎Nyso,‎ ‎czyż‎ ‎dla‎ ‎tego‎ ‎przodkowie‎ ‎moi darowali‎ ‎cię‎ ‎Kościołowi,‎ ‎abyś‎ ‎mi‎ ‎dziś‎ ‎wydzierała życie?"‎ ‎—‎ ‎Potem‎ ‎dodał:‎ ‎„Zbawiciel‎ ‎mój‎ ‎cierpli wie‎ ‎poniósł‎ ‎śmierć‎ ‎za‎ ‎mnie‎ ‎grzesznika,‎ ‎daj‎ ‎Boże, abym‎ ‎go‎ ‎naśladował!“‎ ‎—‎ ‎i‎ ‎położywszy‎ ‎się‎ ‎krzyżem na‎ ‎ziemię,‎ ‎modlił‎ ‎się‎ ‎czas‎ ‎niejakiś‎ ‎gorąco,‎ ‎potem wstał,‎ ‎zdjął‎ ‎z‎ ‎siebie‎ ‎pożyczoną‎ ‎lisiurkę,‎ ‎kark‎ ‎od słonił‎ ‎i‎ ‎przyklęknął.‎ ‎Wtedy‎ ‎kanonik‎ ‎Henryk‎ ‎z‎ ‎Ful sztyna‎ ‎podał‎ ‎mu‎ ‎w‎ ‎złotym‎ ‎puharze‎ ‎wino,‎ ‎aby‎ ‎go skoszttował‎ ‎„z‎ ‎miłości‎ ‎do‎ ‎św.‎ ‎Jana",‎ ‎co‎ ‎uczyniw szy,‎ ‎usiłował‎ ‎Mikołaj‎ ‎długie‎ ‎swe‎ ‎kędziory‎ ‎podwią zać‎ ‎w‎ ‎górę,‎ ‎ale‎ ‎nadaremnie,‎ ‎bo‎ ‎ręce‎ ‎mu‎ ‎drżały. Sługa‎ ‎sądowy‎ ‎nakrył‎ ‎go‎ ‎własną‎ ‎czapką‎ ‎i‎ ‎pod‎ ‎nią zwinął‎ ‎włosy. „Jezus!"‎ ‎—‎ ‎krzyknął‎ ‎Mikołaj‎ ‎i‎ ‎w‎ ‎tejże‎ ‎chwili jednem‎ ‎cięciem‎ ‎kat‎ ‎zdjął‎ ‎mu‎ ‎głowę.‎ ‎Zwłoki‎ ‎zło żono‎ ‎do‎ ‎trumny‎ ‎i‎ ‎zaniesiono‎ ‎do‎ ‎kościoła,‎ ‎gdzie‎ ‎śpie wano‎ ‎nad‎ ‎niemi‎ ‎przez‎ ‎dwa‎ ‎dni‎ ‎wigilie.‎ ‎Na‎ ‎trzeci dzień‎ ‎zawieziono‎ ‎je‎ ‎do‎ ‎Opola.‎ ‎Bramę,‎ ‎przez‎ ‎którą wszedł‎ ‎kondukt‎ ‎pogrzebowy‎ ‎do‎ ‎miasta‎ ‎zamurowano i‎ ‎dopiero‎ ‎w‎ ‎nowszych‎ ‎czasach,‎ ‎bo‎ ‎1854‎ ‎roku‎ ‎otwo-

[madohora]

Ferdynanda,‎ ‎aż‎ ‎ostatecznie‎ ‎opuściła‎ ‎Opole.‎ ‎Latem 1553‎ ‎napotykamy‎ ‎ją‎ ‎w‎ ‎Wieluniu,‎ ‎w‎ ‎Królestwie‎ ‎Pol- skiem,‎ ‎w‎ ‎wrześniu‎ ‎w‎ ‎Piotrkowie;‎ ‎1554‎ ‎r.‎ ‎dnia‎ ‎8-go lipca‎ ‎zakazuje‎ ‎z‎ ‎Warszawy‎ ‎przyjęcia‎ ‎kaznodziei nowej‎ ‎nauki‎ ‎do‎ ‎Opola.‎ ‎Ostatni‎ ‎zakaz‎ ‎podobał‎ ‎się Ferdynandowi‎ ‎bardzo,‎ ‎natomiast‎ ‎rozgoryczył‎ ‎go rozkaz‎ ‎Izabelli,‎ ‎w‎ ‎którym‎ ‎domaga‎ ‎się‎ ‎trzebienia lasów‎ ‎w‎ ‎swych‎ ‎posiadłościach.‎ ‎Już‎ ‎26‎ ‎kwietnia 1555‎ ‎r.‎ ‎wyraża‎ ‎król‎ ‎Ferdynand‎ ‎do‎ ‎starosty‎ ‎życze nie,‎ ‎odebranie‎ ‎królowej‎ ‎tak‎ ‎jednego‎ ‎jak‎ ‎i‎ ‎drugiego księstwa.‎ ‎Dnia‎ ‎11-go‎ ‎maja‎ ‎staje‎ ‎się‎ ‎życzenie‎ ‎roz porządzeniem.‎ ‎Odradzał‎ ‎od‎ ‎gwałtownego‎ ‎zabrania księstwa‎ ‎starosta,‎ ‎radząc‎ ‎w‎ ‎sposób‎ ‎łagodny‎ ‎spra wę‎ ‎załatwić,‎ ‎na‎ ‎co‎ ‎się‎ ‎też‎ ‎król‎ ‎ostatecznie‎ ‎zgodził. Izabella‎ ‎jednak‎ ‎nie‎ ‎ustawała‎ ‎w‎ ‎swych‎ ‎naduży ciach.‎ ‎Zamierzała‎ ‎zabrać‎ ‎w,‎ ‎Raciborzu‎ ‎wszelkie klejnoty‎ ‎kościołów‎ ‎tamtejszych,‎ ‎a‎ ‎ostateczne‎ ‎na prężenie‎ ‎wywołała‎ ‎przez‎ ‎zwołanie‎ ‎sejmu‎ ‎węgier skiego.‎ ‎Król‎ ‎Ferdynand‎ ‎odpowiedział‎ ‎zwołaniem dzono‎ ‎się‎ ‎na‎ ‎powrócenie‎ ‎do‎ ‎korony‎ ‎cesarza‎ ‎(Fer- sejmu‎ ‎stanów‎ ‎śląskich‎ ‎w‎ ‎Opolu,‎ ‎na‎ ‎którym‎ ‎zgo- dynanda‎ ‎wybrano‎ ‎w‎ ‎tym‎ ‎czasie‎ ‎cesarzem)‎ ‎i‎ ‎złożono hołd‎ ‎jemu‎ ‎jako‎ ‎najwyższemu‎ ‎panu.‎ ‎Tym‎ ‎sposo bem‎ ‎została‎ ‎Izabella‎ ‎pozbawiona‎ ‎swoich‎ ‎księstw‎ ‎i wrócić‎ ‎musiała‎ ‎na‎ ‎dwór‎ ‎polski‎ ‎do‎ ‎swego‎ ‎brata. Od‎ ‎roku‎ ‎1557‎ ‎nie‎ ‎było‎ ‎już‎ ‎książąt‎ ‎ani‎ ‎w‎ ‎Opolu,‎ ‎ani w‎ ‎Raciborzu;‎ ‎zarządzał‎ ‎niemi‎ ‎sam‎ ‎cesarz.‎ ‎Po‎ ‎ob jęciu‎ ‎księstwa‎ ‎przez‎ ‎Ferdynanda,‎ ‎został‎ ‎kraj‎ ‎zor ganizowany‎ ‎i‎ ‎tak‎ ‎pozostał‎ ‎aż‎ ‎do‎ ‎roku‎ ‎1740.‎ ‎Na czele‎ ‎księstwa‎ ‎stał‎ ‎starosta,‎ ‎jemu‎ ‎podwładny‎ ‎był kasztelan.‎ ‎Wyższy‎ ‎rządzca‎ ‎zawiadował‎ ‎majątkami folwarczanemi.‎ ‎Wszyscy‎ ‎zaś‎ ‎podlegali‎ ‎śląskiej‎ ‎ka merze‎ ‎we‎ ‎Wrocławiu. Po‎ ‎śmierci‎ ‎Ferdynanda‎ ‎objął‎ ‎r.‎ ‎1564‎ ‎rządy‎ ‎kra jów‎ ‎syn‎ ‎jego‎ ‎Maksymilian‎ ‎II.‎ ‎Niedługo,‎ ‎bo‎ ‎tylko‎ ‎do roku‎ ‎1576‎ ‎panował,‎ ‎a‎ ‎po‎ ‎nim‎ ‎nastąpił‎ ‎król‎ ‎Rudolf‎ ‎II. W‎ ‎czasie‎ ‎jego‎ ‎panowania‎ ‎zmarł‎ ‎król‎ ‎polski‎ ‎Stefan Batory.‎ ‎Maksymilian‎ ‎arcyksiążę‎ ‎austryacki‎ ‎i‎ ‎Zyg munt‎ ‎szwedzki‎ ‎Waza‎ ‎starali‎ ‎się‎ ‎o‎ ‎tron‎ ‎polski.‎ ‎Gdy

[madohora]

Objęcie‎ ‎księstwa‎ ‎przez‎ ‎króla‎ ‎polskiego‎ ‎przy niosło‎ ‎niejedną‎ ‎korzyść.‎ ‎Przedewszystkiem‎ ‎uni knięto‎ ‎dalszych‎ ‎najazdów‎ ‎szwedzkich.‎ ‎Króla‎ ‎pol skiego‎ ‎obawiali‎ ‎się‎ ‎Szwedzi,‎ ‎wiedząc‎ ‎zaś,‎ ‎że‎ ‎księ stwo‎ ‎opolskie‎ ‎pod‎ ‎jego‎ ‎rządami‎ ‎stoi,‎ ‎nie‎ ‎ważyli‎ ‎się do‎ ‎niego‎ ‎wstąpić.‎ ‎Dla‎ ‎większego‎ ‎bezpieczeństwa miasta‎ ‎i‎ ‎okolicy‎ ‎wysiano‎ ‎znaczne‎ ‎zastępy‎ ‎wojska polskiego‎ ‎do‎ ‎księstwa.‎ ‎Niedługo‎ ‎też‎ ‎zakończyła‎ ‎się wojna‎ ‎trzydziestoletnia‎ ‎pokojem‎ ‎westfalskim‎ ‎i‎ ‎nie było‎ ‎już‎ ‎żadnego‎ ‎niebezpieczeństwa‎ ‎dla‎ ‎kraju.‎ ‎W czasie‎ ‎ostatnich‎ ‎lat‎ ‎wojennych‎ ‎nawiedził‎ ‎r.‎ ‎1647 Opole‎ ‎pożar,‎ ‎który‎ ‎wielką‎ ‎część‎ ‎miasta‎ ‎zamienił w‎ ‎gruzy. Rządy‎ ‎księstwa‎ ‎objął‎ ‎w‎ ‎imieniu‎ ‎syna‎ ‎swego Zygmunta‎ ‎sam‎ ‎król,‎ ‎Władysław.‎ ‎Gdy‎ ‎jednak‎ ‎Zyg munt‎ ‎a‎ ‎za‎ ‎nim‎ ‎1648‎ ‎r.‎ ‎i‎ ‎król‎ ‎Władysław‎ ‎przenieśli się‎ ‎do‎ ‎wieczności,‎ ‎oddał‎ ‎nowy‎ ‎król‎ ‎Jan‎ ‎Kazimierz prawo‎ ‎lennicze‎ ‎nad‎ ‎księstwami‎ ‎bratu‎ ‎swemu‎ ‎Ka rolowi‎ ‎Ferdynandowi,‎ ‎biskupowi‎ ‎wrocławskiemu. Ten‎ ‎książę‎ ‎polski‎ ‎rządził‎ ‎krajem‎ ‎od‎ ‎1648‎ ‎do‎ ‎1655 roku.‎ ‎W‎ ‎tym‎ ‎roku‎ ‎wybuchła‎ ‎wojna‎ ‎pomiędzy‎ ‎Ka rolem‎ ‎Gustawem,‎ ‎królem‎ ‎szwedzkim‎ ‎i‎ ‎Janem‎ ‎Kazi mierzem.‎ ‎Cała‎ ‎Polska‎ ‎była‎ ‎w‎ ‎ręku‎ ‎Karola‎ ‎Gusta wa,‎ ‎który‎ ‎nawet‎ ‎używał‎ ‎tytułu‎ ‎króla‎ ‎polskiego. A‎ ‎król‎ ‎prawdziwy,‎ ‎Jan‎ ‎Kazimierz,‎ ‎pozbawiony‎ ‎pań stwa,‎ ‎musial‎ ‎szukać‎ ‎schronienia‎ ‎za‎ ‎granicą..‎ ‎Udał się‎ ‎na‎ ‎prastarą‎ ‎ziemię‎ ‎Piastów,‎ ‎na‎ ‎Śląsk.‎ ‎Tutaj w‎ ‎Opolu‎ ‎i‎ ‎w‎ ‎Głogówku‎ ‎była‎ ‎przez‎ ‎jakiś‎ ‎czas‎ ‎rezy- dencya‎ ‎króla‎ ‎polskiego,‎ ‎podczas‎ ‎gdy‎ ‎Warszawa‎ ‎i Kraków‎ ‎były‎ ‎w‎ ‎ręku‎ ‎szwedzkim. Ówczesny‎ ‎rządzca‎ ‎księstwa‎ ‎opolskiego‎ ‎Karol Ferdynand‎ ‎był,‎ ‎jak‎ ‎już‎ ‎zaznaczyliśmy,‎ ‎brałem‎ ‎króla polskiego‎ ‎Jana‎ ‎Kazimierza.‎ ‎Mając‎ ‎zaledwie‎ ‎lat‎ ‎12, wybrany‎ ‎został‎ ‎biskupem‎ ‎wrocławskim.‎ ‎Do‎ ‎brata tedy‎ ‎schronił‎ ‎się‎ ‎Jan‎ ‎Kazimierz.‎ ‎Po‎ ‎śmierci‎ ‎bisku pa‎ ‎Karola‎ ‎Ferdynanda‎ ‎1455‎ ‎r.‎ ‎nie‎ ‎było‎ ‎już‎ ‎męskiego potomka‎ ‎linii‎ ‎Jagiellonów.‎ ‎Ponieważ‎ ‎jednak‎ ‎król sam‎ ‎nie‎ ‎mógł‎ ‎być‎ ‎równocześnie‎ ‎rządzcą‎ ‎księstwa opolskiego,‎ ‎objęła‎ ‎rządy‎ ‎jego‎ ‎małżonka‎ ‎króla‎ ‎Jana

[madohora]

W 1921 r. po plebiscycie i trzecim powstaniu śląskim decyzją Rady Ambasadorów w Paryżu składającej się ze zwycięzców I wojny światowej (wbrew wynikom plebiscytu w tym regionie) powiat strzelecki został wcielony do państwa niemieckiego. Działania wojenne 1945 r.
spowodowały w mieście kolosalne zniszczenia. Koniec wojny przyniósł ze sobą możliwość organizacji życia i gospodarki po raz kolejny.
Historia hrabiego Renarda
H
rabia Andrzej Maria Renard urodził się 12 stycznia 1795 roku. W dzieciństwie stracił
oboje rodziców. W wieku 8 lat jego opiekunem została babci, hrabina Charlotta Gaschin.
Andrzej Maria Renard do szkoły uczęszczał w Opawie (w Czechach), a studia ukończył
w Londynie. W 1825 roku ożenił się z Eufemią Anną von Rudziński. Wcześniej, w 1815 roku,
odziedziczył wielkie dobra w tym posiadłość Strzelce z zamkiem.
Hrabia Andrzej Renard zwolnił gospodarza majątku niejakiego pana Harasowskiego
i sam zaczął zajmować się gospodarką. Zniósł karanie rolników. Doprowadził do rozkwitu
Strzelec Opolskich i okolic. Zmodernizował huty, których był właścicielem. Zlikwidował bezrobocie, organizował różne prace dla ludzi z miasta i rolników, zaczął budować kopalnie, huty,
drogi, kolej oraz zamki.
W czasie swojej podróży po Anglii hrabia Andrzej Renard zachwycił się tamtejszymi parkami. W posiadłości w Strzelcach Opolskich była jedynie aleja włoskich topoli prowadzą-
ca z zamku w kierunku bramy na Suche Łany. Hrabia wysłał do Anglii swojego ogrodnika
Schmidta, aby zapoznał się z tamtejszymi parkami. Po powrocie opracowano plany aranżacji
terenów położonych na południe od zamku, a w 1832 roku rozpoczęto prace, które trwały
prawie 30 lat. Najstarszą częścią parku jest mały park. Przy budowie stawu, musiano przenieść mnóstwo ziemi, z której powstało istniejące do dziś „wzgórze kasztanowe”. Piękne, stare
drzewa, zdobiące strzelecki park, zostały sprowadzone z trudem z dalekich lasów hrabstwa,
między innymi z powiatu lublinieckiego. Pochodząca z dziedzińca klasztornego w Jemielnicy
lipa była tak duża, że potrzeba było 16 wołów do jej uciągnięcia. Wówczas sprowadzono również bardzo rzadkie okazy: drzewo tulipanowe, ostrokrzewy cierniste, platany, magnolie, buki
czerwone i graby.
Z okazji zaręczyn najstarszej córki Marii von Renard z panem Benno von Tschirsky - Reichel, w parku została wybudowana wieża na wzór wieży Colow w Haysenradorf pod Ischl.
Budowę rozpoczęto latem 1841 roku.
Rodzina hrabiego Andrzej Renarda przeżywała również ciężkie chwile. Między innymi
miasto i zamek zostały spalone w wielkim pożarze. Pożary często się powtarzały. Żona hrabiego Eufemia zaczęła budować kościół pod wezwaniem Św. Floriana, patrona od ognia, na wzgó-
rzu pod Rożniątowem. Jednak budowa nie została ukończona z powodu jej śmierci w dniu
26 kwietnia 1853, w wieku 52 lat.
W tym czasie hrabia Renard poczynił starania w celu uruchomienia hodowli koni w Olszowej. Zakupił ogiera Testatora z Anglii, który osiągał sukcesy na wyścigach krajowych i zagranicznych. Radość nie trwała długo - na polowaniu w czarnocińskim lesie zginął od strzału
w tył głowy najmłodszy syn hrabiego Hipolit, który miał zaledwie 24 lata. Stało się to krótko
po zaręczynach z hrabiną Laurą Henkel von Donnersmarkt. Hrabia Renard bardzo ubolewał
nad śmiercią swojego syna. Hipolit Renard został pochowany w mauzoleum w parku obok zamku. W smutku pogrążył się również najstarszy syn hrabiego Jan, który powrócił ze studiów, aby zająć się pracą. Zajmował się hodowlą koni oraz brał czynny udział w wyścigach

[madohora]

Na terenie parku w przeszłości znajdowały się, m.in.:
rzeźba bogini obfitości Ceres, świątynia grecka, mauzoleum,
w którym spoczywały prochy właściciela zamku – Hrabiego
Andreasa Grafa Renarda.
Niestety, większość z tych zabytków nie przetrwała
do współczesnych nam czasów. Jedynie drzewa stoją do dziś.
Olbrzymie dęby, topole, lipy i wiązy są świadkami historii naszego miasta. Szkoda, że nie mogą przemówić i opowiedzieć
nam o przeszłości Ziemi Strzeleckiej. Jesteśmy zobowiązani do
ciągłej troski o nasz park, a jego rewitalizacja jest jedyną szansą,
aby zachować to, co bezcenne.
Mam nadzieję, że niniejsza publikacja przybliży Państwu
historię strzeleckiego parku oraz zachęci wszystkich mieszkań-
ców, a także turystów do aktywnego wypoczynku w parku, połączonego z poszukiwaniem śladów przeszłości. Promując walory historycznoprzyrodnicze strzeleckiego parku, mam nadzieję, iż w niedługim czasie stanie się on atrakcją
turystyczną całego regionu i będzie cieszył się
podobnym uznaniem jak Park Mużakowski,
który został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Pragnę także podziękować Wojewódzkiemu
Funduszowi Ochrony Środowiska i Gospodarki
w Opolu, który od lat wspiera nasze działania
na rzecz rewaloryzacji parku oraz współfinansował tę publikację.
Burmistrz Strzelec Opolskich
Tadeusz G

[madohora]

W zadrzewieniach zdecydowaną przewagę miały drzewa
liściaste. Iglaste były wykorzystywane jako akcenty kompozycji,
w postaci syngieltonów lub niewielkich grup. Jedynie wokół polany z posągiem bogini Ceres tworzyły w miarę zwarty masyw.
Wspomniane w źródłach nasadzenia świerkowe miały prawdopodobnie postać szpalerów lub rodzaju żywopłotu wokół wysuniętej na południe części parku, nie ogrodzonej murem.
Układ komunikacyjny parku nie odbiegał w zasadzie
od obecnego, poza niewielkimi różnicami w szczegółach przebiegu alejek. Największe różnice to brak w okresie międzywojennym alejki ciągnącej się od placu przed pałacem do obecnej
ul. Poprzecznej. Istniały natomiast w tym czasie alejki w czę-
ści wschodniej, wokół polany z uprawami oraz ważna komunikacyjnie alejka z placu przed pałacem do alei obwodowej w ma-
łym parku poprowadzona po północnej i zachodniej stronie
masztalarni.
Do czasów II wojny światowej park należał do majoratu
strzeleckiego, którego właściciele zajmowali zamek w Strzelcach
Opolskich jako swoją główną siedzibę. Po II wojnie światowej
zamek i otaczający park stał się własnością Skarbu Państwa, od
1990 r. park jest własnością gminy. W 2004 roku właścicielem
ruiny zamku został właściciel prywatny, nie związany z rodem
żadnego z wcześniejszych właścicieli. W rękach prywatnych
są również obecnie budynki dawnej masztalarni koło zamku
i leśniczówki – bażanciarni we wschodniej części parku, wraz
z przylegającymi działkami. Do dnia dzisiejszego park stanowi własność Gminy Strzelce Opolskie. Rozległy park w Strzelcach Opolskich – dzieło krajobrazowej sztuki ogrodowej z poł.
XIX wieku, wpisany do rejestru zabytków woj. opolskiego pod
nr 104/84, decyzją WKZ z 06.02.1984 r. pełni obecnie funkcję
parku miejskiego.

[madohora]

kami, usytuowany był za drogą prowadzącą do Suchych Łanów.
Prawdopodobnie należał on również do zamku, brak jednak potwierdzenia tego faktu w źródłach.
Trzy wojny śląskie (1740-1742), (1744-1745), (1756-1763)
oraz układ pokojowy z lutego 1763 r. spowodowały zmianę istniejących stosunków politycznych a także własnościowych.
Śląsk przypadł Prusom. Ówczesny właściciel - hrabia Norbert
Collonna – zdecydowany przeciwnik króla pruskiego, został
w 1760 r. uwięziony a niedługo potem zmarł. Jego grób znajduje
się w Brzegu. Po śmierci hrabiego, jego miejsce na zamku zajęła
żona - Sidonice von Collonne, natomiast zgodnie z testamentem
zmarłego, właścicielem zamku został Filip von Collone (1755-
1807). Od roku 1815 właścicielem zamku został hrabia Andrzej
Maria von Renard. Hrabia ten, wszechstronnie wykształcony
dyplomata, przystąpił do gruntownej przebudowy pałacu, obok
którego założył rozległy park krajobrazowy.
W latach 1816 – 1820 średniowieczne w swojej strukturze miasto uległo pewnym przeobrażeniom. Wiązało się to
z budową nowej arterii komunikacyjnej: Wrocław – Opole – Strzelce – Bytom. W Strzelcach wyprostowano linię drogi na
odcinku od skrzyżowania przed miastem do rynku, przerywając w tym celu linię murów miejskich między bramą opolską a zamkiem. W latach 20. XIX w. bagniste tereny położone na południe od bramy opolskiej i zamku zaczęto osuszać
oraz przystąpiono do założenia parku zamkowego. Z opowie-
ści głównego ogrodnika Ullricha (zatrudnionego w Strzelcach)
z 1901 roku dowiadujemy się jak wyglądał teren przeznaczony
pod park: mianowicie w części były to pola uprawne, przez któ-
re wiodła z zamku do folwarku Suche Łany droga wysadzana
włoskimi topolami. Po alei tej, jak zaznacza autor, zachowały się
dwa około 350-letnie cisy przed zamkiem, które były zakończeniem owej drogi. (Aleja musiała być już dość znaczna w momencie przystępowania do prac, skoro znalazła się na mapie w roku 1827.) Pałac był wówczas budowlą piętrową, murowaną z cegły i kamienia, na rzucie prostokąta, z dziedzińcem pośrodku.
Wieża zamkowa powstała później. Park usytuowany od strony
południowej pałacu „wchłonął” założenia „wytwornego ogrodu”
znanego z opisu Zimmermanna z II poł. XVII wieku

[madohora]

kowym w parku była wieża Ischl. (W rzeczywistości znajdowa-
ła się już poza parkiem, połączona z nim wielogatunkową aleją).
Autor podkreśla także niezwykły talent twórcy ogrodu przejawiający się w doskonałej kompozycji poszczególnych fragmentów parku, które - oglądane z różnych stron - sprawiają wrażenie zupełnie odmiennych. Dużo uwagi poświęca również roślinom - występującym tu krajowym i aklimatyzowanym gatunkom drzew, sposobie ich komponowania, pozostałym formom
roślinności a także trafnemu zlokalizowaniu dróg, których trasa
przebiegała przez najciekawsze miejsca.
W II poł. XIX wieku wybudowano neorenesansowy budynek stajni dworskiej – masztalarnię. Jest to budynek prostokątny, jednopiętrowy, z ryzalitami na osi i bogatą dekoracją architektoniczną: kolumny, obramienia otworów itp. Z tego zapewne okresu pochodzi wieża zamku oraz wzmiankowany w literaturze i istniejący aż do lat 60 XX w. posąg bogini płodno-
ści i urodzaju Ceres. Figura przedstawiająca boginię urodzaju
Ceres z mitologii rzymskiej to niewiasta trzymająca w lewym
ręku róg obfitości (sypały się z niego monety), w prawym zaś
sierp, u jej stóp leżał snopek zboża.

[madohora]

Wejście do bazyliki prowadzi przez neogotycką kruchtę

[madohora]

W południowo zachodnim narożu kościoła znajduje się grupa rzeźb Ukrzyżowanie z 1772 roku.

[madohora]

Epitafia

[madohora]

[madohora]

Zaraz przy dzwonnicy bazyliki znajduje się okratowana studnia zwana Piękną Studnią. Przepiękna kuta krata pochodzi z 1686 roku.

[madohora]

Prastara osada słow.; od 1201 posiadłość biskupów wrocł.; miasto lokowane 1223; ważny ośrodek handl. na szlaku z Pragi do Wrocławia; od 2. poł. XIII w. stol. biskupiego księstwa nyskiego, dzieliła losy polit. Śląska; rozwój handlu i rzemiosła (sukiennictwo i płóciennictwo); od XIV w. ośr. życia kult. na Śląsku (od 1521 drukarnia, m.in. pol. książki, od 1624 kolegium jezuickie); zniszczona podczas wojny trzydziestoletniej (1618–48); ponowny rozwój w XVIII w.; od 1741 w państwie pruskim (zgermanizowana nazwa Neisse), zamieniona w twierdzę, co zahamowało rozwój miasta; 1810 sekularyzacja dóbr biskupich; 1877 częściowa likwidacja umocnień umożliwiła powstanie przemysłu, m.in. metal. i spoż.; od 1847 połączenie kol. z Brzegiem i Wrocławiem, 1887 z Opolem. Podczas II wojny światowej podobóz obozu koncentracyjnego Gross-Rosen, liczne oddziały robocze jeńców wojennych różnych narodowości obozu w Łambinowicach, 3 obozy pracy przymusowej; w końcowej fazie wojny jeden z gł. punktów oporu Niemców na Dolnym Śląsku, 1945 zamieniona w twierdzę, zniszczona w ponad 50%; od 1945 w granicach Polski, odbudowana.

[madohora]

Nie wiadomo kiedy zmarła podkomorzyna, ale można sądzić, że przy drugim mężu nie cierpiała niedostatku. Było to dla niej ważne, zwłaszcza, że na pomoc ze strony pokłóconych z nią synów nie mogła liczyć.

[madohora]

Hodowla koni w Mosznej rozpoczęła się w 1948. Z inicjatywy założyciela i pierwszego dyrektora stadniny płk. Skolimowskiego, do zabytkowych zabudowań majątku hrabiego von Tiele-Winckler – przedwojennego właściciela pałacu w Mosznej, zostały przeniesione pierwsze 25 klaczy rasy pełnej krwi angielskiej. Konie umieszczono w pochodzących z 1910 doskonale zachowanych zabudowaniach, po niewielkiej adaptacji na potrzeby hodowli. Długoletnim następcą dyrektora Skolimowskiego był Jan Poźniak, którego żona Zofia założyła tam pierwszą w Polsce hodowlę psów rasy basset. Dla rozwoju sportu w stadninie największe zasługi położył Władysław Byszewski.

[madohora]

Urodzone w Mosznej konie odnoszą sukcesy na torach wyścigowych w Polsce, Czechach, Włoszech i Anglii, zwyciężając w ponad 200 wyścigach imiennych. Do szczególnych sukcesów należą:
Zwycięstwo ogiera Galileo na torze Cheltentham w Anglii – w „Nagrodzie Królowej Matki" w 2001 (w ojczyźnie wyścigów i koni pełnej krwi angielskiej)
5 zwycięstw koni wyhodowanych w Mosznej w najważniejszej gonitwie sezonu – Derby w Polsce i 2 razy zagranicą
klacz Demona podczas trzech sezonów biegając w 18 gonitwach na Służewcu wygrała 14 z nich
Wygrana w największej europejskiej gonitwie płotowej Wielka Pardubicka w 2009, 2010 i 2011 (dżokej Josef Váňa na koniu Tiumen hodowli SK Moszna)

[madohora]

Hodowla koni szlachetnej półkrwi (sp.) z Mosznej dostarcza też materiału koni startujących w zawodach w konkurencji skoków przez przeszkody oraz WKKW, mając na swoim koncie takie sukcesy jak m.in.:
Wygrana w konkursie otwarcia Mistrzostw Świata w skokach przez przeszkody w Lipsku
Zdobycie tytułu Najlepszego Konia próby terenowej w Finale Pucharu Świata w konkurencji WKKW w Malmö
Kwalifikacje do udziału w Igrzyskach Olimpijskich 2008 w Pekinie w dyscyplinie ujeżdżenia i WKKW koni Randon i Wag

[madohora]

[madohora]

[madohora]

ZAMEK MOSZNA

[madohora]

Nys (daw. Nisa, Nissa, łac. Nissa, niem. Neisse[a], cz. Nisa) – miasto w Polsce położone w województwie opolskim, w powiecie nyskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Nysa. Historycznie leży na Dolnym Śląsku, na pograniczu Przedgórza Sudeckiego i Niziny Śląskiej, w południowo-zachodniej części Doliny Nysy Kłodzkiej. Przepływa przez nie rzeka Nysa Kłodzka. W pobliżu Nysy znajdują się sztuczne zbiorniki wodne: Jezioro Nyskie (zwane także Jeziorem Głębinowskim), nieco dalej Jezioro Otmuchowskie.

[madohora]

Nazwa miejscowości wywodzi się od rzeki przepływającej przez miasto Nysy Kłodzkiej. Została ona wymieniona w formie Nysa w 1333 roku w łacińskim dokumencie wydanym we Wrocławiu przez księcia śląskiego Henryka. Miejscowość wymieniona została w łacińskim dokumencie z 1310 roku gdzie miasto zanotowano jako Nyza. W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił miejscowość w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jej łacińską nazwę: Nissa.
W różnych latach miasto było wzmiankowane pod, między innymi, następującymi nazwami: 1223 Nysa, 1367 Nise, 1435 Neise, 1566 Neysse

[madohora]

Nysa po raz pierwszy była wzmiankowana w 1223 roku, kiedy to została lokowana na prawie flamandzkim (w 1308 r. została przeniesiona na prawo magdeburskie). Z początkiem XIV wieku, wedle życzenia Henryka Probusa, stała się miastem stołecznym księstwa nyskiego. Utworzone przez niego księstwo nyskie do 1810 r. (sekularyzacja dóbr kościelnych przez króla pruskiego Fryderyka Wilhema III) rozrastało się pod względem terytorialnym, ludnościowym i prawnym, gdyż posiadało i stanowiło swe własne prawa, np. prawo warzenia piwa czy prawo mili (mili zapowiedniej)

[madohora]

ZDJĘCIA KOŚCIOŁA

[madohora]

Ścięcie Mikołaja II Niemodlińskiego w 1497 r. podczas obrad sejmiku.

[madohora]

Obecnie Rynek w Nysie w dużym stopniu odbiega od jego wyglądu przed wojną. Po zniszczeniu znacznej części zabudowy podczas wojny, większość z ruin oraz kamienic zostało rozebranych, a w ich miejsce na obwodzie Rynku wybudowano bloki mieszkalne. Wiosną 1966 wysadzono i uprzątnięto resztki starego ratusza, a w miejscu zniszczonej zabudowy wewnętrznej pierzei Rynku, w tym przedwojennych sukiennic, posiano trawę i urządzono tzw. planty.

[madohora]

W starożytnej Grecji funkcję ratusza pełnił buleuterion, w Rzymie była to kuria.
Ratusze w miastach południowej Europy zaczęły powstawać w XII wieku, na terenach północnej Europy pojawiły się około 100 lat później. Wcześniej władze miejskie zbierały się w różnych miejscach, najczęściej w prywatnych domach kupców lub halach sukienniczych.
W okresie średniowiecza (w XII wieku) pojawiły się ratusze o charakterze budowli obronnych. Były stawiane najczęściej na planie czworoboku i sytuowane w centrum miasta, na rynku lub przy jednej z ważniejszych pierzei. Ważnym elementem była wieża, pełniąca funkcję strażnicy miejskiej, wkomponowana w bryłę budynku lub budowana jako wolnostojąca (beffroi). Spotyka się także ratusze z dwiema wieżami (jednym z przykładów jest ratusz w Szprotawie). W okresach renesansu i baroku ratusze budowano w ozdobnej formie, architektonicznie zbliżonej do pałacowej.
Najważniejszym pomieszczeniem w ratuszu była sala obrad. Było to jednocześnie największe i najbardziej reprezentacyjne pomieszczenie w budynku, umieszczano je na pierwszym piętrze. Ratusz, jako budowla monumentalna i reprezentacyjna, był znakiem siły i samorządności miasta.
Jedynym zachowanym w Polsce ratuszem drewnianym jest ratusz w Sulmierzycach. Innym unikatowym ratuszem jest ratusz w Nowym Warpnie o konstrukcji szkieletowej.

[madohora]

Nysa zbiornik retencyjny

[madohora]

'‎ ‎a)‎ ‎Piec‎ ‎murowany‎ ‎na‎ ‎5‎ ‎stóp‎ ‎wysoki,‎ ‎w‎ ‎którym ustawionych‎ ‎iest‎ ‎sześć‎ ‎kotłów‎ ‎miedzianych,‎ ‎pokrytych wiekami‎ ‎miedzianemi,‎ ‎znayduiącemi‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎poziomie wierzchu‎ ‎pieca.‎ ‎Kotły‎ ‎napełnione‎ ‎wierzbiną‎ ‎zamyka- ią‎ ‎się‎ ‎wiekami. b)‎ ‎Pod‎ ‎każdym‎ ‎kotłem‎ ‎znayduie‎ ‎się‎ ‎sklepione ognisko‎ ‎z‎ ‎luftem,‎ ‎którędy‎ ‎drzewo‎ ‎do‎ ‎opału‎ ‎się‎ ‎wkła da‎ ‎a‎ ‎popiół‎ ‎wyymuie. c)‎ ‎Trzy‎ ‎kominy,‎ ‎z‎ ‎których‎ ‎ieden‎ ‎służy‎ ‎dwom‎ ‎o* gniskom. 24.‎ ‎Po‎ ‎upłynionych‎ ‎5‎ ‎—‎ ‎6‎ ‎godzinach‎ ‎zwęglenie iuz‎ ‎iest‎ ‎ukończone;‎ ‎ale‎ ‎węgle‎ ‎wyymuią‎ ‎się‎ ‎dopićro po‎ ‎wystygnieniu‎ ‎kotłów.‎ ‎Gazy‎ ‎prowadzone‎ ‎są‎ ‎do‎ ‎ko minów‎ ‎rurami‎ ‎skrzywionemi‎ ‎na‎ ‎dół,‎ ‎aby‎ ‎rozwiianie‎ ‎się ich‎ ‎nie‎ ‎było‎ ‎przyśpieszone'm.‎ ‎Jeden‎ ‎piec‎ ‎a‎ ‎zate'm sześć‎ ‎kotłów,‎ ‎zawsze‎ ‎iest‎ ‎czynnych;‎ ‎i‎ ‎wydają‎ ‎od‎ ‎ra zu‎ ‎2‎ ‎sążnie‎ ‎sześcienne‎ ‎węgla.‎ ‎W‎ ‎kominach‎ ‎zbiera‎ ‎się smoła‎ ‎i‎ ‎kwas‎ ‎drzewny,‎ ‎który‎ ‎daie‎ ‎ocet‎ ‎bardzo‎ ‎dobry. 25.‎ ‎Otrzymany‎ ‎tym‎ ‎sposobem‎ ‎węgiel‎ ‎(*)‎ ‎ma wszystkie‎ ‎własności‎ ‎wymagane‎ ‎przez‎ ‎ogniomistrzów: iest‎ ‎łatwy‎ ‎do‎ ‎roztarcia,‎ ‎dziurkowaty,‎ ‎prędko‎ ‎się‎ ‎pa lący,‎ ‎zostawiaiący‎ ‎mało‎ ‎brudu,‎ ‎równy‎ ‎i‎ ‎czarny‎ ‎w‎ ‎od łamie‎ ‎i‎ ‎t.‎ ‎d.‎ ‎Oprócz‎ ‎tego‎ ‎stosunkowo‎ ‎mnie'y‎ ‎wilgo ci‎ ‎przyciąga‎ ‎iak‎ ‎inne‎ ‎węgle,‎ ‎wyiąwszy‎ ‎korkowy‎ ‎(**). Pokazuie‎ ‎się‎ ‎więc,‎ ‎iz‎ ‎wierzba‎ ‎w‎ ‎równym‎ ‎rzędzie‎ ‎co‎ ‎do
roboty‎ ‎prochu‎ ‎stać‎ ‎powinna‎ ‎iak‎ ‎kruszyna‎ ‎i‎ ‎leszczy na,‎ ‎dotąd‎ ‎prawie‎ ‎wszędzie‎ ‎za‎ ‎naylepsze‎ ‎uważane‎ ‎(*). 26.‎ ‎Wspartem‎ ‎iest‎ ‎to‎ ‎zdanie‎ ‎następuiącą‎ ‎uwagą. Chińczycy‎ ‎w‎ ‎prochu‎ ‎woiennym‎ ‎zawsze‎ ‎używali‎ ‎wę gla‎ ‎wierzbowego.‎ ‎A‎ ‎ten‎ ‎proch‎ ‎korzystnie‎ ‎się‎ ‎oka zał‎ ‎w‎ ‎doświadczeniach‎ ‎porównawczych‎ ‎robionych‎ ‎w Essonne‎ ‎i‎ ‎przytoczonych‎ ‎wEncyklopedyi‎ ‎Metodycznćy (art.‎ ‎Poudrerie).‎ ‎Proch‎ ‎bowiem‎ ‎woienny‎ ‎francuzki‎ ‎(Nr. 20‎ ‎w‎ ‎tabelli‎ ‎doświadczeń)‎ ‎dawał‎ ‎tylko‎ ‎11°‎ ‎w‎ ‎próbie Pana‎ ‎d’Arcis;‎ ‎chiński‎ ‎zaś‎ ‎(Nr.‎ ‎21‎ ‎w‎ ‎te'yze‎ ‎tabelli) wskazywał‎ ‎14°. 27.‎ ‎Z‎ ‎resztą‎ ‎zapytanie:‎ ‎iaki‎ ‎gatunek‎ ‎drzewa‎ ‎nay- lepszy‎ ‎iest‎ ‎do‎ ‎prochu,‎ ‎nie‎ ‎będzie‎ ‎rozwiązane,‎ ‎pokąd zbywać‎ ‎nam‎ ‎będzie‎ ‎na‎ ‎tabellach‎ ‎wskazuiących‎ ‎dokła dny‎ ‎stosunek‎ ‎części‎ ‎wchodzących‎ ‎w‎ ‎skład‎ ‎chemiczny drzewa.‎ ‎Odstępuiąc‎ ‎od‎ ‎dawnieyszey‎ ‎teoryi‎ ‎zgadza ją‎ ‎się‎ ‎iuż‎ ‎nowsi‎ ‎chemicy‎ ‎(**)‎ ‎w‎ ‎mniemaniu,‎ ‎iż‎ ‎nay- lepszy‎ ‎węgiel‎ ‎na‎ ‎proch‎ ‎nie‎ ‎iest‎ ‎ten‎ ‎co‎ ‎się‎ ‎naybar- dziey‎ ‎zbliża‎ ‎do‎ ‎czystości‎ ‎węglika,‎ ‎ale‎ ‎ten‎ ‎który‎ ‎mie ści‎ ‎w‎ ‎sobie‎ ‎wodoród;‎ ‎niektórzy‎ ‎nawet‎ ‎radzą‎ ‎nasycać tylko‎ ‎węgiel‎ ‎gazem‎ ‎wodorodnym‎ ‎przed‎ ‎użyciem‎ ‎iego do‎ ‎roboty‎ ‎prochu‎ ‎(***).‎ ‎Zdawałoby‎ ‎się‎ ‎więc,‎ ‎iż‎ ‎te drzewa,‎ ‎do‎ ‎których‎ ‎składu,‎ ‎przy‎ ‎równey‎ ‎ilości‎ ‎węgli

[madohora]

zmnieysza‎ ‎ie‎ ‎powiększona‎ ‎nadto‎ ‎ilość‎ ‎węgla,‎ ‎która ułatwia‎ ‎tworzenie‎ ‎się‎ ‎mączki‎ ‎i‎ ‎przyciąganie‎ ‎wilgoci. 33,‎ ‎Sam‎ ‎zaś‎ ‎proch‎ ‎Nisski‎ ‎należy‎ ‎do‎ ‎tych,‎ ‎któ re‎ ‎stosunkowo‎ ‎wiele‎ ‎(*)‎ ‎zamykaią‎ ‎węgla,‎ ‎iak‎ ‎łatwo się‎ ‎o‎ ‎tem‎ ‎przekonać‎ ‎można,‎ ‎przerzucaiąc‎ ‎tabelle‎ ‎u- żywanych‎ ‎mieszanin‎ ‎podane‎ ‎w‎ ‎Pyrotechniach.‎ ‎Do syć‎ ‎iest‎ ‎wiedzieć‎ ‎o‎ ‎te'y‎ ‎okoliczności,‎ ‎dla‎ ‎poięcia,‎ ‎iz massaiego‎ ‎powinna‎ ‎być‎ ‎iak‎ ‎naytwardsza,‎ ‎aby‎ ‎nie‎ ‎pod legała‎ ‎wspomnionym‎ ‎wadom‎ ‎Nru‎ ‎5go.‎ ‎A‎ ‎że‎ ‎proch twardy‎ ‎wolniey‎ ‎płonie,‎ ‎gdy‎ ‎ziarna‎ ‎iego‎ ‎są‎ ‎okrągłe‎ ‎: trzeba‎ ‎aby‎ ‎były‎ ‎graniaste.‎ ‎Tak‎ ‎teorya‎ ‎wychodząc‎ ‎ze znaiomości‎ ‎stosunków‎ ‎mieszaniny,‎ ‎wskazuie‎ ‎drogę podług‎ ‎którey‎ ‎postępować‎ ‎należy.‎ ‎A‎ ‎doświadczenie‎ ‎i praktyka‎ ‎fabryki,‎ ‎o‎ ‎którćy‎ ‎mówimy,‎ ‎potwierdza‎ ‎to‎ ‎ro zumowanie. 34.‎ ‎Dla‎ ‎uzupełnienia‎ ‎rozbierzmy‎ ‎w‎ ‎szczególno ści‎ ‎Nr.‎ ‎3.‎ ‎Jeden‎ ‎atom‎ ‎saletry‎ ‎składa‎ ‎się‎ ‎z 6‎ ‎atomów‎ ‎kwasorodu, 1‎ ‎atomu‎ ‎saletrorodu, 1‎ ‎atomu‎ ‎potassu. Cztery‎ ‎atomy‎ ‎węglika‎ ‎usiłuią‎ ‎się‎ ‎połączyć‎ ‎z‎ ‎te- mi‎ ‎6‎ ‎atomami‎ ‎kwasorodu;‎ ‎a‎ ‎że‎ ‎2‎ ‎atomy‎ ‎kwasorodu nasycaią‎ ‎1‎ ‎atom‎ ‎węglika,‎ ‎wypadkiem‎ ‎połączenia‎ ‎bę dą‎ ‎2‎ ‎atomy‎ ‎gazu‎ ‎kwasu‎ ‎węglowego;‎ ‎pozostałe‎ ‎zaś 2‎ ‎atomy‎ ‎kwasorodu‎ ‎po‎ ‎czterech,‎ ‎które‎ ‎weszły‎ ‎do‎ ‎kwasu węglowego,‎ ‎dadzą‎ ‎z2atomami‎ ‎węglika,‎ ‎2‎ ‎atomy‎ ‎gazu niedokwasu‎ ‎węglika.‎ ‎Atom‎ ‎1‎ ‎saletrorodu‎ ‎pozostanie wolny;‎ ‎ale‎ ‎atom‎ ‎1‎ ‎potassu‎ ‎łącząc‎ ‎się‎ ‎z‎ ‎1‎ ‎atomem‎ ‎siar ki,‎ ‎utworzy‎ ‎1‎ ‎atom‎ ‎siarczyka‎ ‎potassu.
(*)‎ ‎Część‎ ‎niedogodności‎ ‎ztąd‎ ‎pochodzących‎ ‎zmnieyszona‎ ‎iest okolicznością,‎ ‎iż‎ ‎węgiel‎ ‎w‎ ‎ISissie‎ ‎używany‎ ‎iest‎ ‎wierzbowy.
Skutkiem‎ ‎więc‎ ‎wybuchu 1‎ ‎-atom‎ ‎saletry‎ ‎+‎ ‎4‎ ‎atom.‎ ‎węglika+‎ ‎1‎ ‎atom‎ ‎siarki zamienione‎ ‎będą‎ ‎na: 2‎ ‎at.‎ ‎kwasu‎ ‎węgl.‎ ‎-f-‎ ‎2‎ ‎atom.niedokw.‎ ‎węgl.‎ ‎-f-1‎ ‎at. saletrorodu-j-‎ ‎łatom‎ ‎siarcz,‎ ‎potassu. Chcąc‎ ‎poznać‎ ‎co‎ ‎ten‎ ‎wypadek‎ ‎znaczy,‎ ‎wyrażony w‎ ‎ciężarach,‎ ‎obliczmy‎ ‎każde‎ ‎iego‎ ‎wyrażenie‎ ‎(‎+‎) Ciężar‎ ‎dwóch‎ ‎at.‎ ‎kwasorodu‎ ‎-‎ ‎-‎ ‎2 —‎ ‎iednego‎ ‎atomu‎ ‎węglika‎ ‎-‎ ‎-‎ ‎0,75 Ciężar‎ ‎iednego‎ ‎at.‎ ‎gazu‎ ‎kwa su‎ ‎węglowego‎ ‎-‎ ‎-‎ ‎-‎ ‎-‎ ‎2,75;iestich2--5,50 Ciężar‎ ‎iednego‎ ‎at.‎ ‎kwasorodu‎ ‎-‎ ‎1 —‎ ‎iednego‎ ‎at.‎ ‎węglika‎ ‎-‎ ‎-‎ ‎0,75 Ciężar‎ ‎iednego‎ ‎at.‎ ‎gazu‎ ‎niedokw. węglika‎ ‎-‎ ‎1,75;iestich2--3,50 Ciężar‎ ‎iednego‎ ‎at.‎ ‎saletrorodu‎ ‎•‎ ‎-‎ ‎l,75jiesttyl.‎ ‎1‎ ‎-‎ ‎-1,75 Ciężar‎ ‎iednego‎ ‎atomu‎ ‎siarki‎ ‎-‎ ‎-‎ ‎2 —‎ ‎iednego‎ ‎atomu‎ ‎potassu‎ ‎-‎ ‎-‎ ‎5 Ciężar‎ ‎iednego‎ ‎at.‎ ‎siarczy‎ ‎ku potassu‎ ‎-‎ ‎7;‎ ‎iest‎ ‎tylko‎ ‎1‎ ‎7,00 Całkowity‎ ‎wypadek‎ ‎spłonienia:‎ ‎-‎ ‎-‎ ‎-‎ ‎17,75

[madohora]

wNissie‎ ‎iest‎ ‎użycie‎ ‎skór‎ ‎cielęcych‎ ‎zamiast‎ ‎płacht płóciennych,‎ ‎którym‎ ‎wyrzucano‎ ‎we‎ ‎Francyi,‎ ‎iż‎ ‎część saletry‎ ‎z‎ ‎mieszaniny‎ ‎prochowey‎ ‎wyciągały. Ziarnowanie. 45.‎ ‎Ziarnowanie‎ ‎prochu‎ ‎robi‎ ‎się‎ ‎iak‎ ‎w‎ ‎meto dzie‎ ‎kongrewskie'y‎ ‎(*)‎ ‎kładąc‎ ‎blachy‎ ‎prasowane‎ ‎mię dzy‎ ‎dwa‎ ‎spiżowe‎ ‎zębowane‎ ‎walce‎ ‎(Kernmiihle)‎ ‎które obracaią‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎skrzyni‎ ‎około‎ ‎osi‎ ‎poziomych‎ ‎i‎ ‎mo gą‎ ‎być‎ ‎zbliżane‎ ‎lub‎ ‎od‎ ‎siebie‎ ‎oddalane.‎ ‎Dla‎ ‎od bywania‎ ‎należytego‎ ‎ziarnowania‎ ‎należy‎ ‎zawsze‎ ‎równą ilość‎ ‎placków‎ ‎do‎ ‎kruszenia‎ ‎podawać.‎ ‎Wyższość‎ ‎tego sposobu‎ ‎nad‎ ‎rewolucyynym‎ ‎zależy‎ ‎na‎ ‎tern,‎ ‎że‎ ‎ninie'y‎ ‎mą czki‎ ‎daie,‎ ‎że‎ ‎iest‎ ‎krótszy‎ ‎i‎ ‎iednego‎ ‎tylko‎ ‎rzemieśl nika‎ ‎wymaga. 46.‎ ‎Skruszona‎ ‎massa‎ ‎prochowa‎ ‎sypie‎ ‎się‎ ‎do pytla‎ ‎zawieszonego‎ ‎nad‎ ‎wielką‎ ‎drewnianą‎ ‎skrzynią. Ta‎ ‎w‎ ‎sobie‎ ‎ma‎ ‎dwa‎ ‎przetaki‎ ‎(Siebmiihle)‎ ‎pochylone do‎ ‎poziomu,‎ ‎i‎ ‎umieszczone‎ ‎równolegle‎ ‎ieden‎ ‎nad‎ ‎dru gim.‎ ‎Naygrubsze‎ ‎kawałki‎ ‎na‎ ‎pierwszym‎ ‎zostaią‎ ‎się ido‎ ‎ziarnowalni‎ ‎znowu‎ ‎wracaią;‎ ‎proch‎ ‎właściwy‎ ‎po drugim‎ ‎w‎ ‎skrzynię‎ ‎u‎ ‎dołu‎ ‎wstawioną‎ ‎zlatuie";‎ ‎mą czka‎ ‎zaś‎ ‎na‎ ‎dnie‎ ‎osiada‎ ‎i‎ ‎odnosi‎ ‎się‎ ‎do‎ ‎młynów. Mechanizm‎ ‎bardzo‎ ‎prosty‎ ‎daie‎ ‎przetakom‎ ‎potrzebny ruch‎ ‎drgaiący. Suszenie. 47.‎ ‎Pozostałe‎ ‎na‎ ‎drugim‎ ‎przetaku‎ ‎ziarna‎ ‎prze chodzą‎ ‎do‎ ‎suszarni,‎ ‎która‎ ‎iest‎ ‎urządzona‎ ‎podług‎ ‎za-
(*)‎ ‎Naypięknieysza‎ ‎ziarno‎ ‎vvalnia‎ ‎Congrkva‎ ‎ustawioną‎ ‎iest‎ ‎w‎ ‎Wall- ham-Abbty.
sad‎ ‎metody‎ ‎angielskie'y.‎ ‎Tafle‎ ‎miedziane‎ ‎przykrywa- ią‎ ‎wierzch‎ ‎kwadratu‎ ‎murowanego,‎ ‎wewnątrz‎ ‎którego rury‎ ‎blaszane‎ ‎przechodzą.‎ ‎Proch‎ ‎sypie‎ ‎się‎ ‎na‎ ‎tafle, które‎ ‎brzegiem‎ ‎czterocalowym‎ ‎są‎ ‎obwiedzione‎ ‎i‎ ‎obra ca‎ ‎się‎ ‎ciągle‎ ‎łopatkami.‎ ‎Para‎ ‎wodna‎ ‎w‎ ‎temperatu rze‎ ‎50—60‎ ‎napełniaiąc‎ ‎rury,‎ ‎ogrzewa‎ ‎suszarnią. Wydobywa‎ ‎się‎ ‎z‎ ‎kotła‎ ‎miedzianego,‎ ‎a‎ ‎przeszedłszy przez‎ ‎suszarnią,‎ ‎zgęszcza‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎małey‎ ‎sadzawce,‎ ‎któ ra‎ ‎za‎ ‎pośrednictwem‎ ‎pompy‎ ‎zalezne'y‎ ‎od‎ ‎regulatora pływaiącego‎ ‎(flotteur)‎ ‎na‎ ‎powierzchni‎ ‎wody‎ ‎w‎ ‎kotle, wynagradza‎ ‎ubytek‎ ‎wody‎ ‎przez‎ ‎parę. 48.‎ ‎Gdyby‎ ‎temperatura‎ ‎pary‎ ‎wyższą‎ ‎była‎ ‎od‎ ‎60 stopni,‎ ‎należałoby‎ ‎mieć‎ ‎obawę,‎ ‎ażeby‎ ‎saletra‎ ‎i‎ ‎siar ka‎ ‎nie‎ ‎stopniały.‎ ‎Ale‎ ‎nigdy‎ ‎wybuchu‎ ‎nie‎ ‎byłoby przyczyny‎ ‎obawiać‎ ‎się:‎ ‎doświadczenia‎ ‎bowiem‎ ‎robio ne‎ ‎w‎ ‎Nissie‎ ‎wskazały,‎ ‎iż‎ ‎iakkolwiek‎ ‎wysoka‎ ‎iest temperatura‎ ‎pary‎ ‎wodne'y,‎ ‎nigdy‎ ‎nie‎ ‎iest‎ ‎dostateczną do‎ ‎zapalenia‎ ‎prochu.‎ ‎Zdaie‎ ‎się‎ ‎iż‎ ‎wtenczas‎ ‎tworzy się‎ ‎na‎ ‎około‎ ‎ziarn,‎ ‎wodna‎ ‎powłoka‎ ‎z‎ ‎powodu‎ ‎przycią gania‎ ‎wilgoci‎ ‎przez‎ ‎saletrę‎ ‎i‎ ‎węgiel. 49.‎ ‎Lubo‎ ‎ten‎ ‎sposób‎ ‎suszenia‎ ‎daleko‎ ‎iest‎ ‎lepszy od‎ ‎dawnego‎ ‎Essońskiego,‎ ‎przedstawia‎ ‎ieszcze‎ ‎wiel kie‎ ‎niedogodności‎ ‎w‎ ‎porównaniu‎ ‎z‎ ‎metodą‎ ‎P.‎ ‎ćeCham- py‎ ‎(młodszego),‎ ‎która‎ ‎się‎ ‎ogrzane'm‎ ‎powietrzem‎ ‎od bywa.‎ ‎W‎ ‎sposobie‎ ‎Nisskim‎ ‎więcey‎ ‎drzewa‎ ‎wycho dzi‎ ‎;‎ ‎konieczną‎ ‎iest‎ ‎rzeczą‎ ‎ciągle‎ ‎proch‎ ‎mieszać‎ ‎łopa tkami,‎ ‎przez‎ ‎co‎ ‎iednak‎ ‎warstwy‎ ‎przyległe‎ ‎powietrza‎ ‎nie doskonale‎ ‎odmienione‎ ‎zostaią;‎ ‎a‎ ‎suszenie‎ ‎dłużey‎ ‎trwać musi;‎ ‎nareszcie‎ ‎niepodobną‎ ‎iest‎ ‎rzeczą‎ ‎fugi‎ ‎między taflami‎ ‎tak‎ ‎urządzić,‎ ‎ażeby‎ ‎po‎ ‎kilku‎ ‎tygodniach para‎ ‎nie‎ ‎wydobywała‎ ‎się‎ ‎przez‎ ‎nie.

[madohora]

Pierwsze mury otaczające główną część Nysy (Nowe Miasto) powstały w drugiej połowie XIV wieku w czasach biskupa Przecława z Pogorzeli. Tworzyły one zamknięty obwód kształtem zbliżony do czworoboku, o zaokrąglonych narożach, z licznymi basztami. Dodatkowe zabezpieczenie stanowiło przedmurze (w niektórych miejscach nawet podwójne). Całość fortyfikacji otaczała fosa, zasilana przez rzeki Nysę Kłodzką i Białą Głuchołaską, płynące wówczas w tym miejscu niemal równolegle. Komunikacja z miastem odbywała się przez mosty, prawdopodobnie zwodzone. Wszystkie bramy miejskie (Wrocławska na północy, Ziębicka na zachodzie, Bracka po stronie południowo-zachodniej i Celna na południu) wyposażone zostały w wysokie wieże obronne.

[madohora]

Obronne walory średniowiecznych murów miejskich doceniano jeszcze w początkach XVIII wieku. Zostały one wówczas ponownie wyremontowane, mimo że miasto było już otoczone nowożytnymi fortyfikacjami bastionowymi.

[madohora]

Umocnienia habsburskie Nysy miały wiele wad i w 1741 zostały zdobyte przez armię pruską podczas drugiego oblężenia (pierwsze zakończyło się niepowodzeniem). W wyniku traktatu pokojowego Nysa stała się miastem pruskim, położonym w bezpośredniej bliskości granicy z państwem Habsburgów. Doceniając jej strategiczne położenie król Fryderyk II postanowił uczynić z miasta twierdzę – obóz warowny, która miała strzec nowej prowincji śląskiej na odcinku od Bramy Morawskiej do Gór Złotych.

[madohora]

Zastosowane rozwiązania były bardzo nowoczesne (w razie potrzeby istniała nawet możliwość zatopienia miasta), o kilkadziesiąt lat wyprzedzające swoje czasy

[madohora]

W II połowie XIX wieku przeprowadzono prace, które zmieniły ją w twierdzę w stylu nowopruskim (w odróżnieniu od staropruskiego, jakim określa się twierdzę z XVIII wieku).

[madohora]

W 1910 wybudowano kasyno oficerskie w reducie Kapucyńskiej. W tym samym roku przekształcono Fort Wodny na magazyn amunicji, a w 1914 Fort Prusy na magazyn sprzętu wojskowego. W reducie Jerozolimskiej mieściła się izolatka wojskowego szpitala rezerwy.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pałac w Błotnicy przetrwał II wojnę światową bez zniszczeń, dopiero w wyniku wojennej zawieruchy stycznia 1945 roku został on rozszabrowany i zdewastowany.
Udało się go odnowić i już w styczniu 1946 roku utworzony został tutaj Uniwersytet Ludowy, który działał do 1998 roku. Na temat Uniwersytetu Ludowego wspomnę w kolejnym wpisie.
Stacjonujący w pałacu polscy żołnierze znaleźli w 1945 roku zamurowaną (w obawie przed hitlerowcami) w murze korespondencję grafa Posadowsky’ego z poszczególnymi jednostkami powstańczymi.

[madohora]

Gmina, administracyjnie położona jest w środkowej części województwa opolskiego w powiecie opolskim. Zajmuje 82 km², co lokuje ją pod względem obszaru na 25 pozycji w grupie gmin wiejskich.

[madohora]

Bogactwa naturalne gminy (kamień wapienny i żwirek) zadecydowały o powstaniu nowoczesnego zakładu LHOIST „OPOLWAP S.A.” produkującego wapno i materiał do budowy dróg. Od 2011 Zakłady Wapiennicze Lhoist S.A.) w oparciu o wielki kamieniołom, wydobywający wapienie środkowego triasu (formacja karchowicka), w obrębie których występują jedne z pierwszych na świecie koralowce sześciopromienne

[madohora]

Babski comber (wydarzenie tylko dla kobiet) Styczeń lub luty Lokalizacja jest ustalana przed terminem wydarzenia

[madohora]

Przemarsz do "Księżego Dołu"
(wydarzenie chrześcijańskie) Przed ostatnia niedziela maja Początkowym miejscem wydarzenia jest kościół pw. św. Marcina Biskupa w Tarnowie Opolskim. Wydarzenie kończy się w lesie w miejscu zwanym "Księżym Dołem" niedaleko Tarnowa Opolskiego

[madohora]

Dożynki Gminne Druga połowa września Lokalizacja jest ustalana przed terminem wydarzenia

[madohora]

Niemiecki nauczyciel Heinrich Adamy zalicza wieś do grupy miejscowości, których nazwy wywodzą się od tego krzewu – „von Tarn = Schwarzdorn, Schlehdorn (purnus spinosa)”. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia on formę Tornow podając jej znaczenie Dorndorf – Cierniowa wieś[6]. Topograficzny podręcznik Górnego Śląska z 1865 roku notuje dwie nazwy niemiecką Tarnau oraz polską Tarnów we fragmencie „Der Name Tarnau, polnisch Tarnów, soll von dem polnischen Worte Tarnówki (Torki), Schlehenstrauche, abstammen und darin seinen Grund haben, das auf der hiesigen Feldmark fruher viele grosfruchtige Schlesenstrauche standen.”. Niemiecka nazwa Tarnau jest więc zgermanizowaną formą pierwotnej polskiej nazwy Tarnów wywodzącej się od tarniny w wyniku czego utraciła ona swoje pierwotne znaczenie.

[madohora]

Pierwsza pisemna wzmianka o Tarnowie pochodzi z 9 października 1293 r., kiedy to Bolesław I książę opolski sprzedał niejakiemu Gumpertowi (prawdopodobnie koloniście znad Menu, również późniejszemu właścicielowi Komprachcic) 40 łanów flamandzkich w książęcej wsi Tarnów. Jednak znaleziska archeologiczne dokonane w II połowie XIX wieku w postaci cmentarzyska, wieku przedmiotów kultu czy też grotu włóczni – z okresu rzymskiego, odkopanej w 1891 r. – świadczą, iż na terenie tym istniała pradawna osada – prawdopodobnie słowiańska. Wieś lokowana była na prawie niemieckim, stąd istniejąca obecnie w centrum sołectwa strefa ochrony konserwatorskiej historycznego układu urbanistycznego wsi. Typ zabudowy to ulicówka. Przemysł wapienniczy na tym terenie rozwijał się od XVI wieku kiedy zaczęto wypalać wapno, a handel nim rozpoczął się na dobre w XIX w. Był to okres znacznego wzrostu ludności. W 1807 r. powstał pierwszy piec wapienny – założony przez Andrzeja Mathea. Jak podają źródła w roku 1845 było już 10 chłopskich pieców rozpalanych kilkadziesiąt razy w roku. Kamień wapienny stanowił na terenie wsi podstawowy materiał budowlany.

[madohora]

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest:
kościół par. pw. św. Marcina, którego powstanie datowane jest na okres pierwszej poł. XV w., w l. 1653-64 – XVII wieku zbudowano nawę i wieżę, dalsze etapy budowy kościoła przypadają na l. 1853-1864, 1913 r. Kościół wyposażony jest w barokowy ołtarz z rzeźbami świętych: Michała, Józefa i Jadwigi, rokokowa chrzcielnica z drugiej połowy XVIII wieku. Przy kościele znajduje się kostnica z XVIII i XIX wieku.
Do ewidencji wojewódzkiego urzędu ochrony zabytków w Opolu oprócz kościoła św. Marcina wpisane są

[madohora]

Gumpert z nad rzeki Men - Kupiec, który zakupił 40 flamandzkich łanów w książęcej wsi Tarnów Wielki(później Tarnów Opolski) należącej wówczas do Bolesława I Opolskiego. Od momentu tego zakupu liczy się rzekomy moment założenia Tarnowa Opolskiego, chociaż niektórzy mogą przypuszczać, że prawdziwy moment założenia Tarnowa Opolskiego mógł być wcześniejszy.

[madohora]

Bastion św. Jadwigi (Bastei der Hl.Hedwig) to pozostałości umocnień habsburskich – jeden z 10. istniejących wówczas bastionów. Do 1758 na dziedzińcu bastionu istniał budynek, prawdopodobnie magazyn sprzętu artyleryjskiego. Przebudowany przez Prusaków w latach 1771–1774 – wówczas powstały zachowane do dziś dwukondygnacyjne kazamaty kamienno-ceglane, częściowo przekryte zewnętrznym nasypem otaczającym pięcioboczny dziedziniec. W okresie pruskim oficjalnie był określany Bastionem X. W 1807, podczas oblężenia przez wojska napoleońskie, funkcjonowało w nim laboratorium, przygotowujące amunicję. W 1870 był więzieniem dla kilkuset francuskich jeńców. W latach 1878–1887 pełnił funkcję koszar nr 9, po I wojnie światowej sprzedano go w prywatne ręce.
Położony w centrum miasta, ograniczony ulicami Forteczną, Wincentego Pola, Piastowską i Armii Krajowej. W ostatnich latach przeszedł gruntowną renowację, która skończyła się 10 maja 2008.

[madohora]

[madohora]

Flesza Nowa (Neue Flesch) zlokalizowana jest na terenie Parku Miejskiego, przy ulicy Powstańców Śląskich. Zbudowano ją w 1849, przy narożniku sztucznego stawu z 1839 (częściowo zachował się do dziś). Miała chronić młyn prochowy, położony między stawem a kanałem rzeczki Białej.
Była to niewielka luneta, zbudowana na planie trójkąta. Dziedziniec otoczony był wałem ziemnym bez kazamatów (od frontu) i niskim murem szyjowym (od tyłu). Na środku stał niewielki budynek. Flesz Nowa była otoczyła fosą, połączoną ze stawem. W 1935 włączona w teren parku z czasem uległ zatarciu i wyróżnia się jedynie jako foremne wzniesienie

[madohora]

Obwałowania Wysokie

Zlokalizowane w pobliżu ulicy Słowiańskiej, na linii około 1200 metrów, złożonej z 5 bastionów i 4 kurtyn. Wzniesiono je w latach 1774–1791, a rozbudowano i uzupełniono w latach 60. XIX wieku. Składały się z 3 części: Obwałowań Wysokich, Rogatki Ceglarskiej i Rogatki Grodkowskiej (zbudowane w 1786).
Bastiony w Obwałowaniach Wysokich otrzymały nazwy dawnych redut (Kaplicznej i Kapucyńskiej), które przebudowano: bastion Kapliczny (Bastion Kapellen), Kurtyna i bastion Place d’Armes (dawna reduta Górna Kapucyńska), Kurtyna i bastion Regulicki (Bastion Rieglitz), kurtyna i bastion Morawski (Bastion Mähren), kurtyna i bastion Grodkowski. Po tym ostatnim zachował się tylko lewy bark, resztę zburzono w 1929.
Obwałowania Wysokie miały być osłoną przedmieścia Zawodzie, położonego na zewnątrz starszych Obwałowań Kapucyńskich.
Do dzisiaj zachowała się (jako jedyna w Nysie) brama Ceglarska (Ziegeltor), mająca formę przecięcia w wale kurtyny, z kazamatami dla straży i wnękami dla posterunków. Od strony miasta biegnie wzdłuż całego obwałowania droga forteczna, która obsługiwała magazyny amunicji i prochy zbudowane po obu jej stronach. Całość zachowanych obwałowań to około 85% ich pierwotnego stanu; stan zachowania określa się jako dobry. Teoretycznie należały do wojska, w praktyce użytkowane były przez osoby prywatne, co prowadziło do wielu dewastacji – pomieszczenia przy bramie są adaptowane na chlewiki, zdarto żeliwne napisy nad bramą, teren jest przegradzany na nielegalne ogródki działkowe, a niektóre magazyny amunicji przy drodze fortecznej zburzono się pod budowę bloków. Obecnie (2021) teren obwałowań został zagospodarowany i zrewitalizowany, wytyczono ścieżki spacerowe.

[madohora]

Planty (łac. planta – roślina, plantować – wyrównywać teren) – rodzaj miejskich terenów zielonych zwykle zakładanych na miejscu likwidowanych fortyfikacji miejskich (murów obronnych, wałów ziemnych, fos), czy dawnego koryta rzecznego.
W Polsce znanym przykładem plant są Planty Krakowskie utworzone w pierwszej połowie XIX wieku, a także planty w Rawiczu.

[madohora]

Przed rokiem 1890 powstał na terenie parku kolejny zbiornik wodny zwany Stawem Gondolowym lub Łódkowym. Odbywały się na nim regaty, udostępniany był także do rekreacyjnego pływania łódkami.

[madohora]

Podstawowy element układu zasilającego park w wodę stanowi natomiast Kanał Bielawski. Zbudowano na nim liczne zastawki regulujące poziom wody w pozostałych kanałach i stawach parkowych. Większość elementów hydrotechnicznych jest jednak obecnie nieczynna i zdewastowana. Widoczna czasami w kanałach woda pochodzi obecnie jedynie z gleby i opadów atmosferycznych.

[madohora]

Przedłużenie wschodniej części parku stanowi rozległy obszar zieleni miejskiej, ciągnący się aż do ulicy Prudnickiej (Kaczy Dołek).

[madohora]

Mimo dość licznie zachowanych dokumentów zawierających wzmianki o mieście, data nadania praw miejskich nie jest znana. Według niepewnych danych miał je nadać Henryk I Brodaty w 1228, z tego też roku zachował się dokument sporządzony zapewne na polecenie księcia, zawierający taki oto zapis na temat Byczyny, świadczący, że mogła ona być już wtedy miastem: ... i abyśmy nie musieli ściągać ciężkiej grzywny z kramów i szynków w Byczynie, mianowany opat ustąpił nam część dochodów pochodzących z kościoła w Zarzysku koło Olesna. Przyjmuje się, że Byczyna została lokowana na prawie zachodnim przed 1268

[madohora]

Od 2016 roku w okolicach połowy czerwca w grodzie rycerskim odbywa się festiwal Black Silesia Open Air, nastawiony głównie na podziemie black i death metalowe, ale także i heavy, speed i thrash metal

[madohora]

Dogodne położenie miasta na przecięciu szlaków handlowych z Pragi i Kłodzka do Opola i dalej do Krakowa sprzyjało rozwojowi gospodarczemu miasta. W księstwie kwitł handel, organizowane były dwa targi w dniach św. Jakuba i św. Agnieszki, które gromadziły kupców z Austrii, Czech, Moraw i Węgier. Również rzemiosło przeżywało rozkwit, powstały m.in. cechy farbiarzy czy złotników. Dodatkowe przywileje, jak np. prawo składu, prawo przymusu drogowego czy prawo bicia własnej monety, przysparzały sławy i podnosiły rangę miasta.

[madohora]

W XVI wieku do Nysy jako swojej głównej rezydencji przenieśli się biskupi wrocławscy. Decyzja ta spowodowana została silnym rozwojem reformacji na Dolnym Śląsku. Z inicjatywy biskupiej Nysa otrzymała liczne przywileje. Rozpoczął się okres wielkiego rozwoju gospodarczego miasta. Pod wpływem obecności i działania biskupów Nysa otrzymała tytuł Śląskiego Rzymu, głównie za sprawą licznych budowli sakralnych miasta oraz fontanny Trytona z 1701 roku, wzorowanej na rzymskiej Fontana del Tritone z 1612–1613 roku, stojącej na Placu Barberini – Piazza Barberini autorstwa Gian Lorenzo Berniniego. Kilkadziesiąt lat przed Wrocławiem, w 1624, miasto otrzymało kolegium jezuickie Carolinum. Ukończył je przyszły król Polski Michał Korybut Wiśniowiecki.

[madohora]

W XIX w. znaczenie twierdzy spadło, w 1810 r. do Nysy włączono Friedrichstadt (obecnie Radoszyn), w latach 70. XIX w. zburzono obwałowania wewnętrzne umożliwiając rozwój Nysy na południe i wschód, w 1903 roku Nysa straciła status twierdzy[19], co ułatwiło budownictwo w mieście, w 1910 roku przyłączono do miasta wioski otaczające miasto: Zawodzie, Podzamcze, Średnią i Dolną Wieś, a w 1921 roku Górną Wieś.
1876 roku linię kolejową doprowadzono do centrum, połączyła ona Nysę z Prudnikiem i Koźlem.

[madohora]

Ostatnim razem zamieniono miasto w twierdzę w 1945 roku. Przed wkroczeniem żołnierzy radzieckich do miasta, władze niemieckie zlikwidowały Więzienie Sądu Krajowego w Nysie. 30 stycznia 1945 roku ewakuowano 50 przetrzymywanych tam więźniów, po których wszelki ślad zaginął. Ofiarami Niemców byli także polscy i rosyjscy robotnicy przymusowi, których karano śmiercią za handel lub magazynowanie żywności, w samej Nysie udokumentowanych jest 5 takich przypadków. W końcowej fazie wojny, „dla podniesienia morale” niemieckie dowództwo karało śmiercią także własnych żołnierzy bez należytego rozpatrzenia sprawy przed sądem. Tylko w pierwszej połowie marca w samej Nysie wykonano 22 wyroki śmierci.

[madohora]

Po wyparciu oddziałów niemieckich miasto zostało przejęte przez radziecką komendanturę wojenną na mocy prawa międzynarodowego IV Konwencji Haskiej z 18 października 1907, która następnie przekazała władzę administracji polskiej. Wówczas w Nysie i okolicy została osiedlona między innymi część polskich przesiedleńców z Kresów Wschodnich oraz osadnicy z centralnej Polski. Niemiecką ludność wysiedlono na zachód.

[madohora]

Na podstawie dekretu PKWN z 31 sierpnia 1944 zostały utworzone miejsca odosobnienia, więzienia i ośrodki pracy przymusowej dla „hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców narodu polskiego”. Przetrzymywano w nich Ślązaków i Niemców oraz byłych członków SS. Do obozu prawdopodobnie trafiali także powracający do Polski żołnierze armii Andersa, którzy wstąpili do niej po dezercji z Wehrmachtu, do którego wcielono ich wcześniej w ramach volkslisty oraz żołnierze podziemia niepodległościowego. Dwa obozy pracy nr 144 i 145 Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego utworzyło w Nysie

[madohora]

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są:
stare miasto
kościół par. pw. św. Jakuba Starszego i św. Agnieszki, pl. Katedralny, pochodzi z XV–XIX w., po 1945 r., trójnawowy, dziewięcioprzęsłowy z kamienia i cegły. Wzdłuż głównego korpusu znajdują się 16 gotyckich i 2 barokowe kaplice. z XV w., ma jeden z najbardziej spadzistych dachów w Europie o powierzchni 4 tysięcy m kw.
dzwonnica z 1474 r. – XV w., 1960 r., jej budowy nigdy nie zakończono, gdyż według planów miała być ponad trzykrotnie wyższa, jednak nie pozwolił na to grunt, na którym stoi. 3 kwietnia 2005 roku otwarto w dzwonnicy Skarbiec św. Jakuba, jest to kolekcja arcydzieł zdobnictwa złotniczego w Nysie
zespół kościoła par. pw. św. Jana Chrzciciela, ul. Księdza Ściegiennego: kościół par. pw. św. Jana, późnobarokowy z 1770 r., 1900 r.; plebania z 1770 r., XIX w.; szkoła parafialna z 1827 r.
kościół fil. pw. Zwiastowania NMP z poł. XIV w., 1885 r., pierwotnie gotycki, wielokrotnie przebudowywany, z częściowym zatarciem cech stylowych, Celna 2
kościół cmentarny pw. Świętego Krzyża – Jerozolimski z 1633 r., wybudowany z zachowaniem tzw. miary jerozolimskiej, ul. Mieczysława I
kościół cmentarny pw. św. Rocha, późnorenesansowy z 1637 r., upamiętniający ocalenie miasta od zagłady z powodu epidemii, ul. Wojska Polskiego
kościół franciszkanów pw. św. Barbary, ob. kościół ewangelicki z 1428 r., XVIII w., 1810 r., zbudowany w stylu gotyckim, z elementami renesansowymi i barokowymi, ul. Rynek Garncarski
zespół klasztorny bożogrobców, ul. Bracka: kościół pw. św. Piotra i Pawła z l. 1719–1727 z dobrze zachowanym wnętrzem w stylu barokowym i pięknymi polichromiami; klasztor z l.1708-1713, obecnie Diecezjalny Dom Formacyjny
zespół klasztorny podominikański, ul. Głowackiego/Ujejskiego 12: kościół ob. par. pw. św. Dominika, barokowy z l. 1743–1788, wypisany z księgi rejestru; klasztor, ob. szkoła z XVIII w.
zespół klasztorny franciszkanów, Al. Wojska Polskiego 31 z l. 1902-11: kościół pw. św. Elżbiety, neoromański; klasztor, kolegium, piekarnia, stolarnia, rzeźnia-masarnia, sala gimnastyczna, cieplarnia, ogrodzenie
zespół klasztorny jezuitów, pl. Solny: kościół pw. Wniebowzięcia NMP, okazała świątynia w stylu barokowym z l. 1688–1692, 1820 r., wypisany z księgi rejestru; kolegium Carolinum – dawny zespół kolegium jezuickiego „Carolinum” z l. 1669–1686, znakomity przykład baroku; gimnazjum z l. 1722–1725, brama z 1725 r.
zespół klasztorny pokapucyński, ul. Bramy Grodzkiej 5 (d. Grodzka), z XVII-XIX w.: kościół pw. św. Franciszka z Asyżu z 1660 r., zbudowany w bardzo oryginalnym stylu architektonicznym zwanym barokiem toskańskim; klasztor, ob. dom księży emerytów, z poł. XVII w., XVIII w./XIX w.
kościół pw. MB Bolesnej, murowany neogotycki, wchodzący w skład zespołu szkolno-klasztornego werbistów, obecnie jest to kościół parafialny, ul. Rodziewiczówny 3, z 1907 r.
dom zakonny elżbietanek, ul. Słowiańska 25/27, z k. XIX w.
planty miejskie z poł. XIX w.
park miejski, z poł. XIX w., po 1920 r., posiada wiele ciekawych zakątków, bogatą florę i faunę

[madohora]

Nowy cmentarz żydowski w Nysie – kirkut znajdujący się w Nysie przy ul. Kaczkowskiego. Był to pierwszy cmentarz społeczności Żydowskiej, która „odradzała się” w Nysie po wypędzeniach z poprzednich wieków.

[madohora]

W południowo-zachodnim narożniku tej części parku znajduje się Fort Wodny, stanowiący jeden z wielu zachowanych elementów potężnego systemu umocnień Twierdzy Nysa.

[madohora]

Najstarsze fragmenty parku porasta wielogatunkowy liściasty starodrzew w wieku 150-170 lat o charakterze zbliżonym do naturalnego łęgu. Powstał on głównie z rzędowych nasadzeń lipy drobnolistnej, jesionu wyniosłego, dębu szypułkowego, klonu pospolitego, jaworu, grabu i topoli czarnej. Na kilku dębach występuje bardzo rzadki w Polsce, objęty ścisłą ochroną grzyb ozorek dębowy.

[madohora]

Infrastruktura parku jest uboga, znajduje się w nim niewiele ławek, brak jest miejsc parkingowych, placu zabaw dla dzieci oraz szaletów miejskich. Na terenie parku nie ma też żadnych obiektów sportowych, ani punktów gastronomicznych.
Większość alejek ma nawierzchnię asfaltową.

[madohora]

Gmina Nysa leży w południowo-zachodniej części województwa opolskiego. Park Miejski usytuowany jest w południowej części miasta w odległości 1200 m od Rynku. Od północy otoczony jest zabudową jednorodzinną oraz terenem szpitala, od południa - rzeką Nysą Kłodzką, kanałem wodnym i Fortem Wodnym "Blokhaus", od wschodu - Kanałem Bielawskim i zabudową jednorodzinną przy ulicy Słowiańskiej, od zachodu - Kanałem Młynówka. Park posiada nieregularny układ wodny, utworzony przez sieć otwartych kanałów, dwa rozległe stawy parkowe (Staw Łabędzi i Staw Łódkowy), Kanał Bielawski i Kanał Młynówka.

[madohora]

Być może w tym samym czasie istniejącą tu dawniej drogę, prowadzącą do tzw. Młyna Prochowego, który znajdował się po północnej stronie omawianego kanału, obsadzono obustronnie lipami. Droga ta na odcinku północnym, prowadzącym po stronie Kanału Młyńskiego, istniała już dawniej i prowadziła z terenu młyna Biskupiego wzdłuż Młynówki do przeprawy przez rzekę Nysę. Teraz droga ta służy jako promenada i jezdna aleja prowadząca na teren nowo zakładanego parku. Jednocześnie zaczęto obsadzać alejki drzewami z przewagą lip i topól. Zmian tych dokonano przed rokiem 1887, kiedy to pojawił się przewodnik po mieście i plan Mückego.

[madohora]

W pierwszej połowie XX wieku powzięto zamiar powiększenia terenu parku o podmokłe łąki nadrzeczne, po zachodniej stronie głównej drogi dojazdowej. Z inicjatywy ówczesnego burmistrza miasta Warbrunna podjęto działania w celu osuszenia terenu, poprzez budowę rowów odwadniających. Mimo podjętych działań występował na tym obszarze tylko drzewostan grądowy (podmokły), gdyż inne gatunki drzew masowo usychały.

[madohora]

Ścieżka dydaktyczna została zaprojektowana w oparciu o walory przyrodnicze i historyczne. Wyznaczono poszczególne jej etapy, zgodnie z istniejącymi alejkami i szczególnymi miejscami w parku.

[madohora]

4) Idąc dalej w kierunku zachodnim do ulicy Powstańców, mijamy aleję lipową, która jest zlokalizowana wzdłuż Kanału Bielawskiego. Aleja rozpoczyna się lipą drobnolistną o obwodzie pnia 130 cm i wysokości 29 m, a kończy klonem jaworem o obwodzie pnia 120 cm i wysokości 27 m. Jest to gatunek drzewa występujący na terenach wyżynnych, podgórskich i górskich w Polsce. Na nizinach spotyka się go jedynie w sztucznych nasadzeniach jako drzewo parkowe i alejowe.

[madohora]

5) Dalszym etapem wycieczki jest wędrówka przez leśną część parku, która obejmuje cały obszar po stronie wschodniej ulicy Powstańców. Na początku mijamy jedyny okaz dębu błotnego o obwodzie pnia 90 cm i wysokości 4 m. Wysokość ta jest skutkiem złamania drzewa. Naturalnym miejscem występowania tego gatunku drzewa są tereny w północno-wschodniej i centralnej części Ameryki Północnej. W Europie występuje w parkach i ogrodach, na glebach wilgotnych i mokrych. Idąc wzdłuż Kanału Bielawskiego, dochodzimy do Fortu Blokhaus.

[madohora]

[madohora]

Dziś na podbój Nysy - na szczęście już tylko z aparatami w dłoni - co roku rusza tysiące turystów. Niewątpliwie perełką jest pięknie położone jezioro. Nad akwenem można odpocząć, ale też spędzić czas aktywnie. Azyl znaleźli tu pasjonaci żeglarstwa i amatorzy mocnych wrażeń. Co roku Jezioro Nyskie staje się mekką dla fanów motorowodnego szaleństwa, mających w żyłach benzynę zamiast krwi. Akwen był już areną zmagań m.in. podczas Mistrzostw Europy Skuterów Wodnych. Co roku gości także niezwykle popularny Festiwal Ognia i Wody. Impreza nazywana Sylwestrem w środku lata, co roku ściąga kilkadziesiąt tysięcy osób, chcących posłuchać dobrej muzyki i zobaczyć efektowne pokazy fajerwerków. Fani historii i militariów, ale także pięknej przyrody koniecznie muszą odwiedzić któryś z kilkunastu nyskich fortów. Malowniczo położone fortyfikacje to pozostałość po okresie, gdy Nysa była jedną z najsilniejszych twierdz w Europie. Obecnie twierdzą, tyle że naszych sportowych drużyn jest Hala Nysa. Nowoczesny, funkcjonalny obiekt widowiskowo-sportowy co rusz zapełnia się widzami podczas meczów, koncertów i widowisk. Otwarta pod koniec 2017r. hala gościła m.in. galę boksu z udziałem dwóch byłych Mistrzów Świata, popularne kabarety, gwiazdy muzyki, a przez najbliższe trzy lata będzie areną zmagań najlepszych siatkarek w kraju. W Nysie znajdziemy także najnowocześniejsze kąpielisko w regionie, z rozległym kompleksem sportowym. Wrażenia zapewnia m.in. 160-metrowa zjeżdżalnia, a także nocne imprezy na basenie z DJ-em i świetną muzyką.

[madohora]

Przez wieki, za panowania różnych władców Nysa zyskiwała kolejne obiekty, które nadały jej niepowtarzalny klimat. Do dziś, pomimo działań wojennych w czasie II Wojny Światowej oraz późniejszych decyzji władz regionu o rozbiórce większości zabudowań w Śródmieściu - zachowało się wiele cennych zabytków. Po odbudowie Nysa stała się ważnym ośrodkiem przemysłowym. Dziś, po przemianach, które miały miejsce pod koniec XX wieku, na nowo próbuje znaleźć swoje miejsce w Europie i mocno otwiera się na świat.

[madohora]

Dom Macierzysty Zgromadzenia Sióstr św. Elżbiety
Założony przez pierwszą Matkę Generalną Zgromadzenia, którą została Maria Luiza Merkert. Klasycystyczny budynek, którego narożniki zdobią figury św. Michała Archanioła i św. Barbary, został zbudowany w latach 1863-1865. W domu tym mieści się kaplica św. Rodziny oraz pokój pamięci błogosławionej Marii Luizy Merkert.

[madohora]

Wieża Wrocławska
Powstała w czasach biskupa Przecława z Pogorzeli w połowie XIV wieku. 33 metrowa wieża zakończona jest ozdobną attyką, która pełniła funkcje obronne i dekoracyjne, wcześniej wieża posiadała wmurowaną iglicę zniszczoną przez Szwedów podczas Wojny 30-letniej. Można się było do niej dostać tylko z korony murów miejskich. Po przebiciu przejścia na początku XX wieku wmurowano ozdobny portal z kamienicy „Pod Patrycjuszem” stojącej kiedyś w Rynku. Pełniła funkcje więzienne. Obok wieży zachował się krótki fragment muru miejskiego.

[madohora]

Bazylika Mniejsza św. Jakuba i św. Agnieszki
Bazylika Mniejsza św. Jakuba i św. Agnieszki często potocznie nazywana jest Katedrą, co wiąże się z jej wielkością, historią czy dużym zbiorem nagrobków Biskupów Wrocławskich. Jest największym obiektem sakralnym w mieście i jedną z największych gotyckich świątyń w Polsce. Składa się na to ogromna kubatura i dach o powierzchni 4 tys. m² zaliczany do najbardziej stromych w Europie. Kościół w obecnej bryle powstaje w roku 1430 za sprawą słynnego architekta Piotra Frankensteina, który przy budowie kieruje się wzorcem katedry gnieźnieńskiej. Jest orientowany, a jego halowy układ daje efekt ogromnej przestrzeni. W środku symboliczne kolumny w ilości 12 po każdej stronie nawy głównej, na kolumnach po 12 szarych opasek natomiast między opaskami po 12 rzędów cegieł. W nawie głównej wisi żyrandol na świece Tinzmanna z 1598r. Skromny gotycki tryptyk w ołtarzu głównym jest pozostałością po 43 ołtarzach w kaplicach bocznych. W 2009 roku kościół otrzymał tytuł honorowy Bazyliki Mniejszej od Papieża Benedykta XVI, a Prezydent Polski nadał mu tytuł Pomnika Historii. Cenne obrazy Dürera oraz Willmana są ozdobą świątyni, która była odwiedzana m.in. przez króla polskiego Władysława IV Wazę. Obok stoi dzwonnica wybudowana na wzór włoskiej Campanilli. Umieszczono w niej m.in. Skarbiec św. Jakuba prezentujący cenne zbiory wykonane przez cech nyskich złotników. Wielokrotnie niszczona i przebudowywana, stanowi cenną pamiątkę historii Nysy.

[madohora]

DOJAZD KATOWICE - NYSA AUTOBUS

[madohora]

Bednary – osada w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie nyskim, w Otmuchów
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do ówczesnego województwa opolskiego.
Osada Bednary należy do sołectwa Malerzowice Małe.

[madohora]

Szanowna autorka artykułu niestety nie odróżnia województw. I tacy ludzie dziennikarzą.

[madohora]

Ponadto częściami Strzelec są następujące osiedla:
os. Milionerów
os. Piastów Śląskich
os. Zydlungi

[madohora]

W części miasta działało Państwowe Gospodarstwo Rolne – Stadnina Koni Strzelce Opolskie, zlikwidowana w 1998 roku

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Granice mezoregionu Chełm na ogół pokrywają się ze strzeleckim regionem glebowo-rolniczym. Region ten charakteryzuje się dominacją gleb kompleksu pszennego dobrego z niewielkim udziałem kompleksu pszennego wadliwego, w większości zaliczanych do III klasy bonitacyjnej. Grunty orne to głównie gleby brunatne wyługowane wytworzone z lessów ilastych i częściowo piaszczystych oraz gleby płowe z udziałem rędzin i czarnoziemów zdegradowanych wytworzonych z lessów. Na Mokrych Łanach występują lokalnie gleby mułowo-torfowe. Na północ od Chełma występują przeważnie gleby bielicowe i brunatne wyługowane kwaśne, wytworzone z piasków i glin napiaskowych, zaliczane do klas bonitacyjnych IVb i V. Są to w większości gleby kompleksu żytniego dobrego i żytniego słabego.
O ile średni wskaźnik jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej w województwie opolskim należy do najwyższych w Polsce, to na terenie gminy Strzelce Opolskie ma wartość zbliżoną do wartości przeciętnej dla Polski. Dla gleb największym zagrożeniem jest erozja wietrzna. Powierzchnia ziemi jest silnie przekształcona przez człowieka.

[madohora]

[madohora]

Obecnie nekropolia popadła w zapomnienie, teren jest otwarty, ponieważ brakuje ogrodzenia. Wejście znajduje się od strony drogi lub parku. Nieopodal znajdują się domy mieszkalne. Problemem stała się roślinność, która w znaczącym stopniu obrosła cały teren. Cmentarz jest sporadycznie odwiedzany.

[madohora]

Cmentarz został założony około 1350, jednak pierwsza archiwalna wzmianka o nim pochodzi z 10 maja 1423. Znajdował się na terenie Starego Miasta, naprzeciwko domu Johannesa Heidera de Nissa. W roku 1485 nazwa została zmieniona na „Ogród Żydowski” (hortus judaeorum).

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Dekorację kraty stanowią liczne motywy roślinne, zwierzęce i fantazyjne, których źródłem jest woda, głównie wizerunki postaci i stworów morskich. Obudowa została zasklepiona u góry i zwieńczona kwiatonami, a na samym jej szczycie umieszczono złoconego dwugłowego orła austriackich Habsburgów. Całą konstrukcję wzmocniono trzema obręczami. Na jednej z nich widnieje napis: „AUS BELIBEN EINES LOBLICHEN MAGISTRATS MACHTE MICH WILHELM HELLWEG ZEUGMEISTER A. D. 1686”.

[madohora]

Piękna Studnia stanowi dzieło niejednolite pod względem stylu. Bogactwo ozdób i motywów, wybujała fantazja i olśniewająca forma każą zaliczyć ją do sztuki barokowej, natomiast linearne ornamenty wypełniające konstrukcję kraty noszą raczej piętno renesansu. Można tu również odnaleźć charakterystyczne dla architektury gotyckiej kwiatony.

[madohora]

Po zakończeniu wojny trzydziestoletniej podjęto działania, aby zapobiec powtórzeniu się takich tragicznych wydarzeń. Rajcy miejscy postanowili odbudować ujęcie wody na ulicy Wrocławskiej w taki sposób, aby skutecznie zabezpieczyć je przed ewentualnymi próbami zatrucia i prawdopodobnie także przed złym urokiem czarownic. Przebudowa studni polegała na zastąpieniu kołowrotu pompą, którą zabezpieczałaby solidna krata. Inicjatorem przedsięwzięcia i fundatorem był ówczesny burmistrz Nysy Caspar Naas. Zlecił on wykonanie tego zadania artyście-rzemieślnikowi Wilhelmowi Hellewegowi, biskupiemu mincerzowi i ślusarzowi. Uroczystość odsłonięcia studni miała miejsce 15 IX 1686, co przypadkowo zbiegło się z datą wyzwolenia stolicy Węgier Budy spod okupacji tureckiej.