KIELCE

[madohora]

Bułhakow, Bułgakow, Michaił A., ur. 15 V 1891, Kijów, zm. 10 III 1940, Moskwa,
rosyjski prozaik i dramatopisarz, z wykształcenia lekarz.

[madohora]

Był synem profesora Kijowskiej Akademii Duchownej. W 1916 ukończył studia medyczne na uniwersytecie w Kijowie; następnie pracował jako lekarz (ok. 2 lat) na Smoleńszczyźnie i w Kijowie. Swoje ówczesne doświadczenia utrwalił w opowiadaniach Zapiski młodego lekarza (powstały 1925–26, wydane 1962, wydanie polskie w wyborze Notatki na mankietach 1984). Kilkakrotnie mobilizowany w czasie wojny domowej 1917–22, podjął decyzję o zmianie zawodu. W 1919–21 przebywał we Władykaukazie, gdzie pracował w placówkach oświatowych; 1921 osiadł w Moskwie, 1922–24 był urzędnikiem w Komisariacie Oświaty Ludowej, współpracował z różnymi pismami, m.in. z gazetą kolejarzy „Gudok” i gazetą o prosowieckiej orientacji „Nakanunie” (wydawana w Berlinie), pisząc felietony i reportaże.
Utwory groteskowe. Od Diaboliady do Psiego serca

[madohora]

Świat wyobraźni
W swoim malarstwie łączył mitologiczny, metaforyczny świat żydowskich symboli i postaci z lirycznym, odrealnionym światem wyobraźni, nadając obrazom formę i koloryt doskonale odpowiadające ich nielogicznemu, malarskiemu istnieniu (Ja i wioska 1911, Skrzypek 1912–13, Wiejskie życie 1925, Upadek Ikara 1975). Żył w czasie, gdy nastąpił rozwój wielu nurtów sztuki nowoczesnej, zawsze uczestniczył w życiu artystycznym, ale nigdy nie uległ bezpośrednio żadnemu stylowi. Jego świat wyobraźni znalazł odbicie w ilustracjach książkowych: J. Giraudoux Les sept péchés capitaux (Paris 1926); J. de La Fontaine Bajki (1927–30, wydanie Paryż 1952); ilustracje do Biblii (1931–39, 1952–56, wydanie Paryż 1957); Exodus (cykl 24 litografii do tekstu Biblii, wg wydania londyńskiego 1957, Paris–New York 1966); Dafnis i Cloe (teka graficzna, Paryż 1961), Odyseja (Paryż 1975). Chagall stworzył także dekoracje teatralne do baletu Aleko (opartego na motywach muzyki P. Czajkowskiego i treści poematu A. Puszkina Cyganie) dla American Ballet Theatre w Nowym Jorku 1942, do baletu Ognisty ptak I. Strawinskiego, tamże 1945, do Dafnis i Chloe M. Ravela, Opera Paryska 1958, do Czarodziejskiego fletu W.A. Mozarta, Metropolitan Opera w Nowym Jorku 1965. Projektował witraże, m.in. do synagogi przy Uniwersytecie Medycznym w Jerozolimie 1960, kościoła w Pocantico Hill, stan Nowy Jork 1964, katedry w Metz 1968, katedry w Reims 1974, kościoła Saint-Etienne w Mayence 1976.

[madohora]

3 XII 1857
urodził się w Berdyczowie
1878–94
służył w angielskiej flocie handlowej
1894
osiadł w Anglii i rozpoczął twóczość pisarską
1895
powieść Szaleństwo Almayera
1900
powieść Lord Jim
1902
powieść Jądro ciemności
1904
powieść Nostromo
1911
powieść W oczach Zachodu
1917
powieść Smuga cienia
3 VIII 1924
zmarł w Bishopsbourne k. Canterbury
rodził się 3 XII 1857 w Berdyczowie.

[madohora]

Tematyka polityczna, od Nostromo do W oczach Zachodu
W powieściach Los (1913, wydanie polskie 1955), Zwycięstwo (1915, wydanie polskie 1927), Plantator z Malaty (1915, wydanie polskie 1928) i Złota strzała (1919, wydanie polskie 1948) pisarz skupił się na psychologii postaci kobiecych, łącząc romantyczny wątek miłosny z elementami romansu rycerskiego i egzotyką oraz melodramatyzmem.

[madohora]

W sprawach polskich Conrad bezpośrednio wypowiedział się jedynie w esejach politycznych, które były płomiennym apelem skierowanym do zachodnich polityków o utworzenie państwa polskiego, oraz w noweli Książę Roman (1925, wydanie polskie 1928), będącej hołdem złożonym bohaterom polskich powstań niepodległościowych w XIX w.; ślady polskiego dziedzictwa kulturowego, które można znaleźć w całej jego twórczości, np. powieści Lord Jim (jego romantyczny bohater, złamawszy zasady etosu marynarskiego, resztę życia poświęca na uzyskanie rehabilitacji moralnej) i Korsarz (1923, wydanie polskie 1925), w której sędziwy tytułowy bohater ginie za ojczyznę, były interpretowane jako wyraz kompleksu winy pisarza wobec jego pierwszej ojczyzny; w noweli Amy Foster (1903, wydanie polskie 1914 pt. Janko Góral) pisarz dokonał gloryfikacji polskiego etosu. Twórczość Conrada była w Polsce zawsze popularna (najbardziej w okresie II wojny światowej i po 1956), w całości też została przetłumaczona na język polski.

[madohora]

Zbigniewa Cybulskiego znamy wszyscy. Upamiętniono go w wielu miejscach, także w Kielcach.

[madohora]

Malo kto wie, że jego rodzina skrywała pewną mroczną tajemnicę

[madohora]

11 V 1904
urodził się w Figueras
1921–23
studiował w madryckiej Real Academia de Bellas Artes de San Fernando
1928
zamieszkał w Paryżu
1929
napisał scenariusz do filmu Luisa Buñuela Pies andaluzyjski
1931
namalował Uporczywość pamięci
napisał scenariusz do filmu Złoty wiek
1935
namalował obraz Płonąca żyrafa
1942
opublikował autobiografię The Secret Life of Salvador Dali
1949
namalował obraz Madonna Port Lligat
1964
opublikował Dziennik geniusza
1974
otworzył muzeum własnej twórczości w Figueras
25 I 1989
zmarł w Figueras

[madohora]

24 XI 1875
urodził się w Krakowie
1904
został profesorem rzeźby w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych
1905
zastrzelił malarza Wacława Pawliszaka
1925–26
Głowy wawelskie
1930
został profesorem na krakowskiej ASP
1936
wykonał Pomnik Józefa Dietla
1940–45
więzień obozu koncentracyjnego Auschwitz
1948
brał udział w Miedzynarodowym Kongresie Intelektualistów we Wrocławiu
1957
został prezesem Rady Artystycznej Związku Polskich Artystów Plastyków
26 I 1964
zmarł w Warszawie

[madohora]

Występy od 1954 w Jeleniej Górze, od 1955 w Warszawie (m.in. Teatr Dramatyczny); role komediowe, oparte głównie na efektach pantomimicznych, m.in. Gil — Parady J. Potockiego, Papkin — Zemsta A. Fredry, Kościej — Wędrówki Mistrza Kościeja M. de Ghelderode’a, Brondley — Czarna komedia P. Shaffera; występy w filmach (m.in. Ogniomistrz Kaleń E. i Cz. Petelskich 1961, Chudy i inni H. Kluby 1967, Dzięcioł J. Gruzy 1971, Poszukiwany-poszukiwana S. Barei 1973, Tajemnica starego ogrodu J. Dziedziny 1983, Szabla od komendanta J.J. Kolskiego 1995) i serialach telewizyjnych (Czterej pancerni i pies K. Nałęckiego, 1966–70), także kabaretach warszawskich (Koń, Dudek) i telewizji (Kabaret Starszych Panów)

[madohora]

„Nie ma ucieczki przed gębą, jak tylko w inną gębę. (...) Przed pupą zaś w ogóle nie ma ucieczki”

[madohora]

Gombrowicz pochodził ze starej rodziny ziemiańskiej wywodzącej się z okolic Remigoły na Litwie. Ukończył studia prawnicze w Warszawie, studiował krótko w Paryżu, w Institut des Hautes Études Internationales, był też aplikantem sądowym w Warszawie i adwokackim w Radomiu. Debiutował zbiorem opowiadań Pamiętnik z okresu dojrzewania (1933, wyd. rozsz. pt. Bakakaj 1957), był publicystą i recenzentem kilku czasopism, głównie „Kuriera Porannego”. Powieść Ferdydurke (1937) zyskała mu rozgłos, przynosząc skrajnie rozbieżne oceny krytyki; poza tym przed wyjazdem z kraju opublikował sztukę Iwona, księżniczka Burgunda (1938) oraz (pod pseudonimem Z. Niewieski) powieść sensacyjną Opętani, drukowaną 1939 w odcinkach w dwu dziennikach. W VIII 1939 udał się do Argentyny; w obliczu nadchodzącej wojny zdecydował pozostać w Buenos Aires. Kilka lat żył w biedzie, sporadycznie publikując drobne artykuły i prozę w argentyńskich czasopismach. W 1947 ukazał się w Buenos Aires hiszpański przekład Ferdydurke, a 1948 — dramatu Ślub. W 1947–53 Gombrowicz zarabiał jako urzędnik Banco Polaco. W 1951 rozpoczął, trwającą do końca życia, współpracę z paryską „Kulturą”. W serii «Biblioteka „Kultury”» opublikował powieść Trans-Atlantyk wraz ze Ślubem (1953), następnie powieści Pornografia (1960) i Kosmos (1965). W 1953, za radą J. Giedroycia, począł drukować w odcinkach w „Kulturze” Dziennik, którego kolejne 3 tomy ukazały się 1957, 1961 i 1966 (w ostatnim tomie znalazł się też dramat Operetka). W 1958 francuski przekład Ferdydurke zapoczątkował jego karierę we Francji. W 1963 pisarz otrzymał roczne stypendium Fundacji Forda na pobyt w Berlinie Zachodnim. W 1964 osiedlił się we Francji, początkowo w Royaumont koło Paryża, następnie na stałe zamieszkał w Vence koło Nicei. Gombrowicz zmarł 25 VII 1969 w Vence, jako pisarz znany, komentowany i wydawany w wielu krajach świata. Przed śmiercią, XII 1968, poślubił młodą Kanadyjkę, R. Labrosse.

[madohora]

Pisarstwo outsidera
Pisarstwo Gombrowicza wywodzi się ze źródeł osobistych: cechy psychiki czyniły go outsiderem, uwrażliwiały na problemy międzyludzkich związków i sprawiły, iż wcześnie odkrył zależność jednostki od jej obrazu wytwarzanego przez Innych. Każde zetknięcie dwu osób rozpatrywał w kategoriach konfliktu i walki o suwerenność. Jednostka traci też według niego autentyczność pod działaniem odgrywanej roli społecznej i narodowej, używanego języka słów czy gestów, wreszcie wpływu automatyzmów tkwiących w działaniu czy stereotypów pojmowania świata i człowieka. Wszystkie te elementy określał mianem Formy, której przeciwstawiał Niedojrzałość, czyli siłę kreatywną tkwiącą w jednostce. Człowiek dąży do Formy, marząc o boskości i ostatecznym spełnieniu, skrycie wielbi jednak Niższość, a po drodze odkrywa, że Forma i wartości nie z Boga, a z ludzi pochodzą i są obiektem wieczystej gry. W debiutanckich opowiadaniach ukazał jednostkę w starciu ze społeczeństwem, które usiłuje nagiąć ją do własnych stereotypów. Bohaterowie, walcząc o wyrażenie własnego „ja”, doprowadzają często świat do zapaści w absurd. Krytycy w latach 30. interpretowali te opowieści w stylu tradycyjnie psychologistycznym, nie pojmując ich nowatorstwa. Dlatego Ferdydurke w zamyśle Gombrowicza miała być rozprawą z autorytetami. W miarę pisania, powieść o trzydziestolatku wepchniętym przez belfrów w dzieciństwo przybrała postać rozprawy z kulturą jako systemem ucisku, narzucającym jednostce nieautentyczne idee i uczucia, stała się też atakiem na formę powieściową: każda z jej 3 części parodiowała inny styl prozy, a wtrącone opowiadania wraz z przedmowami — literackość samą i styl odautorskiej wypowiedzi programotwórczej. Ferdydurke, jako obraz walki człowieka o autentyczność, uznano po wojnie za manifest egzystencjalizmu. Obrazoburczy Trans-Atlantyk, napisany zaraz po wojnie, stał się próbą rewizji ideałów narodowych w imię „obrony Polaków przed Polską”. Parodiując wątki polskiej literatury romantycznej, napisał bluźnierczą historię swych początków w Argentynie, niezłomność emigranta broniącego swych ideałów przeciwstawił libertyńskiemu rozpasaniu i Proteuszowej naturze argentyńskiego multimilionera-homoseksualisty. Nie mniej bluźniercza w założeniu była Pornografia, która pokazywała wojenny kryzys wartości tradycyjnie jednoczących ludzi. Jako społeczne spoiwo i źródło ekscytacji zastępuje je nowy rodzaj gry pomiędzy Starymi a Młodymi, kojarzącej okrucieństwo z erotyzmem. Ostatnia powieść Gombrowicza, Kosmos, analizuje sposoby, z których pomocą świadomość ludzka buduje świat jako sensowną całość — i zarazem mechanizmy tworzenia literackiej opowieści. Wiązanie ad hoc podobieństwem postrzeganych faktów ma sens metafizyczny (poszukiwanie „sprawcy” porządku), prowadzi jednak bohaterów powieści do skrajnie dziwacznych, niespójnych wizji świata, nacechowanych obsesjami i mroczną namiętnością. Trzy sztuki Gombrowicza: Iwona, księżniczka Burgunda, Ślub i Operetka, a także nie ukończona Historia, to wariacje odpowiednio na temat farsy, dramatu szekspirowskiego i romantycznego, operetki oraz dramatu „rodzinnego”. Stąd pochodzi forma zniewalająca bohatera i skłaniająca go do buntu, a wraz z nim do odkrywania nowych reguł społecznego obcowania i mechanizmów władzy rodzącej się nie z boskiego nadania, ale z międzyludzkiej gry. Dramaty Gombrowicza są wyrazem prywatnych obsesji autora, ale mają też aspekt historyczny: opowiadają dzieje XX w. jako stulecia, w którym zmieniły się radykalnie hierarchie społeczne, pozycja jednostki wobec zbiorowości i mechanizmy polityki.

[madohora]

MAREK GRECHUTA

[madohora]

Jimi Hendrix w Galerii Sław w Kielcach

[madohora]

Zbigniew Herbert - poeta, eseista i dramaturg

[madohora]

Zbigniew Bolesław Ryszard Herbert (ur. 29 października 1924 we Lwowie, zm. 28 lipca 1998 w Warszawie) – polski poeta, eseista, dramaturg, twórca cyklu poetyckiego „Pan Cogito”, autor słuchowisk; pośmiertnie odznaczony Orderem Orła Białego. Z wykształcenia ekonomista, prawnik i filozof.

[madohora]

Poeta i działacz
Nie uczestnicząc w oficjalnym życiu literackim, podejmował dorywcze prace — jako ekspedient, kalkulator, chronometrażysta, ekonomista-projektant w Biurze Studiów i Projektów Przemysłu Torfowego, kierownik administracyjny w Związku Kompozytorów Polskich; XII 1955 publikował na łamach „Życia Literackiego” wiersze uznane później za oficjalny debiut poetycki; po 1958 wiele podróżował, odwiedził m.in.: Francję, Włochy, Grecję, Niemcy Zachodnie, Wielką Brytanię i Stany Zjednoczone; XII 1975 został jednym z sygnatariuszy Memoriału 59 wyrażającego protest przeciwko projektowanym zmianom w Konstytucji PRL, 1981 wszedł w skład redakcji „Zapisu”, wydanego poza cenzurą; był związany z ruchem Solidarności; pod koniec życia współpracował z „Tygodnikiem Solidarność”. Opublikował tomy wierszy: Struna światła (1956), Hermes, pies i gwiazda (1957), Studium przedmiotu (1961), Napis (1969), Pan Cogito (1974), Raport z oblężonego Miasta i inne wiersze (1983), Elegia na odejście (1990), Rovigo (1992) oraz Epilog burzy (1998). Zmarł 28 VII 1998 w Warszawie.

[madohora]

Zbigniew Herbert otrzymał wiele nagród literackich, m.in. Nagrodę Fundacji Kościelskich (1963), austriacką Nagrodę im. Gottfrieda von Herdera (1973); pośmiertnie, w dniu pogrzebu odznaczony Orderem Orła Białego; żona Herberta nie przyjęła odznaczenia.

[madohora]

Następną upamiętnioną "sławą" jest Marek Hłasko

[madohora]

Marek Hłasko (ur. 14 stycznia 1934 w Warszawie, zm. 14 czerwca 1969 w Wiesbaden) – polski pisarz i scenarzysta filmowy. Jest autorem takich dzieł jak Pierwszy krok w chmurach, Ósmy dzień tygodnia, Następny do raju, Palcie ryż każdego dnia.

[madohora]

Zdobywszy popularność, skupił się na pisarstwie i wydawał kolejne dzieła. Jednocześnie był współautorem scenariuszy do adaptacji filmowych swoich dzieł (Pętla, Ósmy dzień tygodnia, Baza ludzi umarłych). W trakcie prac przy pierwszym filmie poznał niemiecką aktorkę Sonję Ziemann, z którą był w związku małżeńskim w latach 1962–1967. W 1958 roku wyjechał do Paryża, rozpoczynając tym samym swój okres emigracyjny. Do końca życia mieszkał za granicą, głównie w Niemczech, Izraelu i Stanach Zjednoczonych. Zmarł w niemieckim Wiesbaden w wyniku przedawkowania leków.

[madohora]

Hłasko Marek, ur. 14 I 1934, Warszawa, zm. 14 VI 1969, Wiesbaden,
prozaik.
1955–57 współredaktor „Po Prostu”, od 1958 za granicą, m.in. w Paryżu (współpracownik „Kultury”), Berlinie Zachodnim, 1959–61 Izraelu, 1966–69 USA, następnie w RFN; na przyjazd do kraju nie uzyskał pozwolenia władz, w prasie krajowej prowadzono przeciwko niemu kampanię oszczerstw; zmarł nagle w nie wyjaśnionych okolicznościach; w swych opowiadaniach (głośny debiut Pierwszy krok w chmurach 1956) wyraził najpełniej rozczarowanie i sprzeciw młodego pokolenia wobec rzeczywistości lat 50.; w poetyce brutalnej deziluzji, za którą kryło się pragnienie odnalezienia stałych wartości, nawiązywał do wzorów prozy amer.; mikropowieści, m.in. Cmentarze. Następny do raju (1958), Wszyscy byli odwróceni. Brudne czyny (1964), Nawrócony w Jaffie. Opowiem wam o Esther (1966), powieści Sowa, córka piekarza (1967), Podpalacze ryżu (1981, wyd. pt. Palcie ryż każdego dnia 1983); wspomnienia Piękni dwudziestoletni (1966); rozgłos zyskały ekranizacje opowiadań Ósmy dzień tygodnia (1957, reż. A. Ford) i Pętla (1958, reż. W.J. Has); Utwory wybrane (t. 1–4 1985).

[madohora]

2 II 1882
urodził się w Dublinie
1904
poznał swoją towarzyszkę życia Norę Barnacle
opuścił Irlandię na stałe
1904–15
mieszkał w Trieście
1914
zbiór opowiadań Dublińczycy
1916
powieść Portret artysty z czasów młodości
1918
dramat Tułacze
1920–40
mieszkał w Paryżu
1922
powieść Ulisses
1939
wydał Finnegans Wake
13 I 1941
zmarł w Zurychu

[madohora]

„Epos naszej ery” — Ulisses
Ulisses (1922, wydanie polskie 1969), najsłynniejsze dzieło Jamesa Joyce’a, ukazał się w dniu 40. urodzin autora w Paryżu; jego akcja toczy się w ciągu jednej doby (16 VI 1904); główni bohaterowie to znany już z Portretu artysty z czasu młodości Stefan Dedalus, który z powodu śmierci matki powrócił do Dublina, Leopold Bloom, 38-letni Żyd pochodzenia węgierskiego, akwizytor ogłoszeniowy, człowiek przeciętny, dobroduszny i na swój sposób mądry, oraz Molly Bloom, jego niewierna żona. Powieść jest zapisem 18 godzin życia tej trójki i kilkudziesięciu innych postaci — ich uczynków, słów, myśli, uczuć; akcja toczy się m.in. w łaźni publicznej, na cmentarzu, w szpitalu położniczym, gospodzie i burdelu; Bloom i Stefan wędrują po Dublinie, zajęci swoimi sprawami, wreszcie ich drogi się przecinają. Ulisses to pełna humoru pochwała codzienności, a zarazem — jak ujął to sam Joyce — „epos naszej ery”; każdy z 18 epizodów ma swój odpowiednik w Odysei Homera; Bloom jest współczesnym Odysem, Stefan — Telemachem, Molly to nimfa Kalipso i Penelopa w jednej osobie; Dublin pełni funkcję M. Śródziemnego, dom państwa Bloom — Itaki, w agresywnym nacjonaliście z baru można rozpoznać Cyklopa, w prostytutce Belli Cohen czarodziejkę Kirke. Pod względem stylistycznym dzieło jest niesłychanie różnorodne i wymyka się wszelkim kategoriom: oprócz strumienia świadomości, gdzie tekst rejestruje swobodny przepływ myśli i skojarzeń, pojawiają się parodie licznych stylów literackich i nieliterackich (m.in.: dialog dramatyczny, styl dziennikarski, katalog, kazanie, popularny romans, katechizm); ostatni rozdział to nasycony erotyzmem monolog wewnętrzny Molly Bloom. Joyce wprowadza tysiące aluzji literackich, historycznych, filozoficznych, biblijnych, relatywizuje czas i przestrzeń, stosuje konstrukcję symultaniczną, odchodzi od klasycznych ram postaci (Bloom to postać-kameleon, której świadomość ulega przeobrażeniom wraz z językiem powieści).

[madohora]

3 VII 1883
urodził się w Pradze
1912–17
prowadził korespondencję z Felice Bauer
1913
napisał powieść Ameryka
1916
opowiadania Przemiana i Wyrok
1919
opowiadanie Kolonia karna
1919–23
prowadził korespondecję z Mileną Jesenską
3 VI 1924
zmarł w Kierlingu
1925
opublikowano powieść Proces
1926
opublikowano powieść Zamek

[madohora]

Sytuacja kafkowska
W parabolicznych powieściach i opowiadaniach pisarzowi udało się oddać stan zagubienia i bezsilności jednostki wobec mechanizmów władzy pozbawionych wszelkiego racjonalizmu (tzw. sytuacja kafkowska). Kluczem do zrozumienia ezoterycznego dzieła Kafki jest List do ojca (1919, wydanie polskie 1979), autobiograficzna proza, pozwalająca na zgłębienie przyczyn utrzymującego się do końca życia lęku przed ojcem, oraz listy do kobiet jego życia: M. Jesenskiej (Listy do Mileny 1952, wydanie polskie 1959) i F. Bauer (Listy do Felicji 1967, wydanie polskie 1976). Jego lęki i poczucie winy znalazły wyraz w opowiadaniu Wyrok (1916, wydanie polskie 1957), w którym motorem szczątkowej akcji jest konflikt między synem a ojcem; tragizm postaci syna wynika z niemożności pogodzenia działalności artystycznej (pisarstwa) z codziennością mieszczańskiej egzystencji. Nieprzystosowanym okazuje się też bohater powieści Ameryka (1913, wydanie polskie 1967) Karl Rossmann; jego młodzieńcza naiwność i wrażliwość nie pozwalają na wykorzystanie rzekomo nieograniczonych możliwości Nowego Świata; pisarz zajmuje krytyczne stanowisko wobec fali emigracyjnej Żydów wschodnioeuropejskich na przełomie wieków. W opowiadaniu Przemiana (1916, wydanie polskie 1961) ukazuje skutki wyrwania się jednostki z życiowych schematów; jego bohater, Gregor Samsa, daremnie protestuje przeciwko narzucaniu mu określonych ról społecznych; próba podjęcia przez niego nowego życia kończy się niepowodzeniem.

[madohora]

Opowiadania
Wśród opowiadań, w których występują myślące i mówiące postaci zwierzęce, największe uznanie zyskały Dociekania psa (1931, wydanie polskie 1988); rozważaniom o poszukiwaniu prawdy, wyższych form wolności, sceptycyzmowi wobec metod badawczych różnych nauk towarzyszy tu próba zajęcia stanowiska wobec kondycji Żydów w świecie. Interpretację dokonań literackich pisarza ułatwia lektura Dzienników 1910–1923 (1954, wydanie polskie 1961).