Sezon na grzyby

[madohora]

Mleczaj kamforowy z uwagi na kiepski smak, ale trwały, przyjemny zapach bywa używany raczej jako przyprawa niż samodzielne danie lub podstawa zupy lub sałatki grzybowej. Białym pionierem w Ameryce Północnej zastępował dawniej niedostępny szafran, wanilię, curry, maggi czy proszek z trufli. Aromatyzowano nim głównie syrop klonowy, rzadziej tytoń i wieprzowinę, nawet ciastka i lody (stąd jego angielska nazwa „candy cap – mleczaj cukierkowy, cukierniczy”) co było wyjątkowe wśród grzybów. Przed użyciem susz z tego mleczaja rozrabiano gorącym mlekiem tak jak wanilię. Do dziś bywa stosowany w tym celu w niektórych restauracjach Kalifornii, UK oraz Chin, głównie w prowincji Junnan.

[madohora]

Występuje w sezonie od sierpnia do października.

[madohora]

Miąższ koralówki żółtej ma barwę białą, jest twardy. Ma łagodny smak i kwaskowaty zapach, który może przypominać zapach rzodkiewki. Szczyty gałązek mają gorzki smak.

[madohora]

Gatunek ten znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Swego czasu uznano go za gatunek potencjalnie zagrożony – posiada status R. Od 2014 r. nie jest już jednak pod ochroną (zmieniono bowiem przepisy) i można go zbierać. Grzyby kozie brody znajdują się na liście gatunków zagrożonych również u naszych zachodnich sąsiadów, czyli w Niemczech.

[madohora]

Gąska topolowa należy wraz z gąską białobrunatną T. albobrunneum, gąską czerwonobrązową T. batschii, gąską dębową T. ustalcides, gąską bukową T. ustulae oraz żółtobrunatną T. fulvum do gąsek brązowych, odznaczających się brunatnymi kapeluszami, jasnymi (białawymi bądź jasnożółtymi) blaszkami oraz nóżkami, miąższem o mączystym zapachu tudzież gorzkim smaku, przynajmniej u dojrzalszych owocników. Znaczna część gąsek z tej grupy uważana jest za niejadalne albo wręcz trujące dla ludzi.

[madohora]

🍄

[madohora]

Owocniki lakówki ametystowej widuje się od czerwca do września lub października.

[madohora]

Owocniki lakówki ametystowej są dość małe, kapelusz osiąga bowiem 2-6 cm średnicy, a nóżka 3-12 cm wysokości i 3-10 mm grubości.

[madohora]

Trzon przybiera te same kolory co kapelusz. Poza tym przypomina odwróconą maczugę tzn. jest szerszy i bardziej bulwiasty przy ziemi. W dotyku zdaje się włóknisty. Jest pusty wewnątrz, zatem dość kruchy.

[madohora]

Pomimo tak swoistego wyglądu lakówka ametystowa bywa mylona z kilkoma trującymi grzybami o równie niesamowitych, mocno fioletowych owocnikach: zasłonakiem wonnym (z. brodatym) Cortinarius traganus, zasłonakiem odrażającym (flegmiakiem kamforowym Cortinarius camphoratus), strzępiakiem ziemistoblaszkowym Inocybe geophylla w odmianie lilafiołkowej, grzybówką fioletowawą Mycena pura oraz odszukaną niedawno w Polsce Mycena diosma. Zasłonak wonny różni się od lakówki ametystowej brązowymi blaszkami, również zarodniki ma rudo brązowe. Miąższ tego zasłonaka jedynie u podstawy trzonu przybiera fioletowo brązowe kolory. Zasłonaka odrażającego upodabnia do lakówki mocno fioletowa barwa owocników w tym miąższu, jednak tu również wysyp spor będzie rdzawo brunatny, a zapach miąższu wyczuwalny z daleka i ohydny, przypominający spocone skarpety, ser kozi, padlinę oblaną kamforą lub psujące ziemniaki. Owocniki strzępiaka również mocno śmierdzą, mają też charakterystyczny garbik na kapeluszu. Z kolei grzybówkę fioletowawą czuć rzodkiewką lub czarna rzodkwią. Jej owocniki są mniej wysmukłe od lakówek.

[madohora]

Grzyby amoniakolubne wykształcają owocniki wyłącznie lub stosunkowo obficie na glebie, do której dodano amoniak, mocznik lub sole amonowe. Związki amonowe zachowują się jak zasady i mocno alkalizują otoczenie. Dlatego dodatek amoniaku lub mocznika mocno wpływa na krążenie innych pierwiastków w środowisku. Mechanizmy kolonizacji, zakładania i występowania owocników grzybów amoniakalnych bada się od dekad tak w dzikiej przyrodzie jak i w laboratoriach. Są to grzyby związane ze specyficznymi mikrosiedliskami jak noclegowiska i kolonie ptaków, latryny, ale także groby, zwłaszcza nielegalne pochówki ofiar przestępstw czy masowe groby ofiar zbrodni wojennych. To ostatnie czyni je ważnymi dla policji, wojska i prokuratury. Prócz lakówek należą tu liczne włośnianki Hebeloma, Coprinopsis (niedawno wyodrębniony z rodzaju czernidłak Coprinus, nie doczekał się polskiej nazwy) i Ascobolus.

[madohora]

Owocniki gąski wielkiej obserwuje się jesienią (wrzesień-listopad).

[madohora]

Owocniki gąski wielkiej wyraźnie potężniejsze niż u większości europejskich gąsek, z kapeluszami o średnicy 10-25 cm, na trzonach grubych do 5 cm, a wysokich zazwyczaj na 5-12 (sporadycznie do 22) cm.

[madohora]

Blaszki gąski wielkiej odznaczają się regularną tramą. Są cienkie i bardzo gęste, toteż nierzadko wyginają się ku krawędziom. U młodych owocników śnieżno białe, potem kremowe, wreszcie u najstarszych z brunatnymi przebarwieniami, zwłaszcza na gładkich krawędziach.

[madohora]

Wysyp zarodników u g. wielkiej (g. olbrzymiej) jest biały. Spory są nieamyloidalne, półprzezroczyste (szkliste), gładkie, pozbawione pory rostkowej, jajowate w kształcie. Mierzą najczęściej 6,8-9,4 (rzadko 10,0) × 5,0-6,4 μm. U nowo odkrytej w Polsce T. roseoacerbum zarodniki są wyraźnie drobniejsze, osiągają 4,3-6,7 × 2,8-5,2 μm.

[madohora]

Mimo imponujących jak na gąskę wymiarów, gąska wielka nie znajduje współcześnie zastosowań kulinarnych z uwagi na nieprzyjemną, nazbyt łykowatą konsystencję oraz gorzkawy smak. W niektórych krajach dawniej gąskę wielką najpierw smażono, a potem marynowano w occie lub zalewano oliwą z ziołami. Przede wszystkim jednak wciąż zasługuje na ochronę z powodu swej rzadkości.

[madohora]

Owocniki gąski topolowej wyrastają późno, zwykle od października do listopada (sporadycznie już we wrześniu albo do grudnia), nierzadko grupami lub tworząc czarcie kręgi.

[madohora]

Kapelusz gąski topolowej jest mięsisty, zwykle 5-10 cm średnicy, wyjątkowo okazalszy, o gładkich, długo zawiniętych ku górze krawędziach. Może być bardzo różnie wybarwiony, od szarych i cynamonowych brązów do ochrowych, brudnych beży, często podpalany lub węgliście cętkowany. Z uwagi na ubarwienie grzyba tego łatwo przeoczyć mimo jego sporych rozmiarów. Skórka gładka, delikatnie aksamitna w dotyku, matowa i sucha w dni ciepłe i suche, a błyszcząca i tłustawa w dni dżdżyste, łatwo daje się ściągnąć.

[madohora]

Miąższ jędrny, barwy białej. Charakteryzuje się mocną wonią mąki albo nawet świeżych ogórków. Smak młodych okazów dość przyjemny, starszych przykry, co raz bardziej gorzki. Reakcje chemiczne miąższu tejże gąski nie były badane.

[madohora]

Lekarze i naukowcy wiążą duże nadzieje z właściwościami immunosupresyjnymi, przeciwzakrzepowymi oraz przeciwnowotworowymi gąski topolowej.

[madohora]

Jako gatunek rozpowszechniony po obu stronach Atlantyku i Pacyfiku: w Skandynawii i Ameryce Północnej gąska topolowa stanowi wdzięczny obiekt badań biogeograficznych, ekologicznych i genetycznych nad migracjami grzybów (w postaci zarodników) przez całe oceany i kontynenty. Badania genetyczne ujawniły, że populacje g. topolowej ze Skandynawii oddzieliły się od amerykańskich około 1-1,7 miliona lat temu. Wystarczyło to, by w toku ewolucji wykształciły się dostrzegalne różnice między g. topolowymi ze Starego i Nowego Świata. Nadal jednak za wcześnie, by wyrokować na ile różnice te wynikają z doboru kierunkowego spowodowanego różnicami w ekofizjologii topól Europy i Ameryki, a na ile z efektu założyciela, dryfu genetycznego i pozostałych czynników losowych.

[madohora]

Berłóweczka czeska od wiosny do jesieni (najczęściej wrzesień-listopad) zawiązuje wieloletnie owocniki, które można obserwować cały rok.

[madohora]

Główka jest dość mała (4-13 mm średnicy), okrągła, kremowe lub jasno siwe. Składa się z kilku warstw. Najmłodsze owocniki chroni specjalna, włóknista osłonka zwana egzoperydium. U tego gatunku nierzadko inkrustują ją ziarna piasku. Z czasem zanika, pozostawiając tylko delikatny kołnierzyk na styku główki z trzonem. Po jej zaniku najbardziej zewnętrzna staje się druga, cieńsza, a bardziej pergaminowa otoczka zwana endoperydium. W środku endoperydium kryje się warstwa rodzajna, zwana glebą. Gleba składa się ze spor (zarodników) oraz tak zwanych włośni czyli nitkowatych, sprężystych strzępek płonnych. Włośnia ma ułatwiać rozsiewanie zarodników na dalsze odległości. Niegdyś wszystkie grzyby posiadające owocniki z glebą łączono w jedną grupę tzw. wnętrzniaków, obejmującą m.in. purchawki, kubki, gwiazdosze oraz sromotniki.

[madohora]

Trzon może być wykształcony dość odmiennie u różnych owocników tej berłóweczki (pyzatki). Zwykle jest biały bądź jasno szary, rzadziej delikatnie beżowy. Będzie gładki albo pokryty słabo wyczuwalnymi włókienkami oraz łuskami. Osiąga 1-5 cm wys. przy najwyżej 1-3 mm grubości

[madohora]

Wysyp zarodników ochrowy (brązowo żółty). Spory odznaczają się okrągłym albo szeroko jajowatym kształtem. Ich grube ściany pokryte są niewielkimi brodawkami, tworzącymi razem całe, acz niezbyt długie grzebienie. Mierzą zazwyczaj 5,5 μm średnicy