Kraków, dzielnice i okolice IX

[madohora]

Zmarł w Aquili (środkowe Włochy) 20 maja 1444 r. i tam go pochowano. W 6 lat po śmierci Bernardyna, 24 maja 1450 roku w uroczystość Zesłania Ducha Świętego, papież Mikołaj V wobec niezliczonych tłumów dokonał jego kanonizacji. W uroczystości tej wzięło udział około 4000 obserwantów. Bernardyn jest twórcą cennych dzieł teologicznych, za które został zaliczony do grona doktorów Kościoła. W ikonografii Święty przedstawiany jest w habicie bernardyńskim; czasem jako kaznodzieja. Jego atrybutami są: u nóg trzy infuły, których odmówił; otwarta księga; krzyż z monogramem IHS; w ręku monogram IHS w promieniach.

[madohora]

Jan Kapistran przebywał w Krakowie jakieś osiem miesięcy, przywiózł ze sobą kilku współbraci obserwantów reguły franciszkańskiej. W czasie jego kazań zamykano kramy, ludność chcąca naśladować świętego Franciszka oddawała kosztowności, paliła materialne oznaki zbytku, a on mówił nad relikwiami świętego Bernardyna, kanonizowanego w 1450 roku. W czasie jego pobytu odnotowano ponad sto uzdrowień za sprawą jego stawiennictwa. Wiele młodych mężczyzn zaczęło wstępować za jego sprawą do konwentu Braci Mniejszych reguły obserwantów, których patronem był święty Bernardyn i których na terenie Polski zaczęto nazywać Bernardynami. Już w początku pobytu Kapistrana w Krakowie założono zgromadzenie. Biskup Krakowski w tym celu otrzymał od Zbigniewa Oleśnickiego, od brata Jana Oleśnickiego – wojewody sandomierskiego, połać ziemi w podkrakowskim Stradomiu. Tam też postawiono niewielki drewniany kościółek, który od 1454 roku zaczęto zastępować gotycką, jednonawową świątynią, nad budową której patronat sprawował również kanonik Jan Długosz.

[madohora]

Na lata 1655- 1657 przypadł tak zwany potop szwedzki. Wojska okupanta najechały na Kraków. W wyniku prób zdobycia Wawelu świątynię Bernardynów zniszczono. Broniąc zamku królewskiego zdecydowano się na jej podpalenie.

[madohora]

Figurka Matki Boskiej

[madohora]

Kościół ma charakter bazyliki, której nawy boczne są niższe on nawy głównej, którą wieńczy wydłużone, zamknięte prostokątnie prezbiterium. Na przecięciu nawy głównej i prezbiterium znajduje się transept, a powstały w ten sposób krzyż kościoła nakrywa kopuła. Kopuła jest niemal niewidoczna z zewnątrz, jest pogrążona w dachu. Takie rozwiązanie przyjął Mieroszewski, by chronić ją przed ewentualnym ostrzałem z Wawelu.

[madohora]

Tuż za wejściem, ponad naszymi głowami znajdują się kościelne organy. W historii kościoła Bernardynów w Krakowie odnotowano pięcioro organów. Z tej liczby 3 instrumenty nie zachowały się, jeden został przeniesiony do miejscowości Panki, a w kościele pozostały tylko jedne (wielkie). Organy były zlokalizowane na wielkim chórze kościoła oraz na chórze zakonnym za głównym ołtarzem. Używano również kilku fisharmonii ustawionych w kaplicy bł. Szymona z Lipnicy, w kaplicy klasztornej i na wielkim chórze. Ów prospekt organowy, w stylistyce północnoniemieckiej, pochodzi z początku XVIII wieku. Niedawno został odrestaurowany i poszerzono szafy instrumentu nadając mu pierwotny dźwięk. Na balustradzie chóru muzycznego, od strony nawy, przedstawiono wizerunki świętych wywodzących się z zakonu Bernardynów.

[madohora]

W jej wnętrzu znajduje się obraz przedstawiający „Ostatnią wieczerzę”. Autorem obrazu jest Franciszek Lekszycki. Tutejszy zakonnik, który nigdy nie uczył się malarstwa, a jedynie studiował rozpowszechnione po całej Europie ryciny z przedrukami największych mistrzów. Wieczerza jest inspiracją obrazu o tej samej tematyce malowanego przez mistrza Rubensa
Za balustradą ołtarza, w samym prezbiterium znajdują się stalle zakonników i wizerunek Matki Boskiej.
W miejscu gdzie stoimy, nad naszymi głowami znajduje się pogrążona kopuła. W jej pendentywach znajdują się wizerunki czterech ewangelistów, zaś w jej wnętrzu, pozostałych ośmiu apostołów, z pominięciem Judasza i Macieja.

[madohora]

„Różnych stanów piękne grono
Gęstą śmiercią przepleciono
Żyjąc wszystko tańcujemy
A że obok śmierć nie wiemy”.

[madohora]

Od strony północno-wschodniej klasztoru przylega do zakrystii mała kaplica Matki Bożej Sokalskiej. Znajduje się w niej czczona przez wiernych kopia cudownego Obrazu Matki Bożej Pocieszenia z Sokala n. Bugiem (obecnie Ukraina). Obraz otaczają liczne wota z XVIII i XIX wieku oraz rzeźbione w drewnie anioły podtrzymujące świece. Najstarsze wiadomości o pierwotnym obrazie pochodzą z 1612 r. Wizerunek miał być namalowany w cudowny sposób i umieszczony w 1392 r. przez malarza Jakuba Wężyka w cerkiewce znajdującej się na małej wyspie koło Sokala. W czasie napadu tatarskiego w 1519 r. cerkiew spłonęła, ale obraz uniknął zniszczenia. Wizerunek miał być kopią Matki Bożej Częstochowskiej z pewnymi cechami malarstwa ruskiego. Po koronacji obrazu MB Częstochowskiej w 1717 r. pojawił się projekt koronacji obrazu MB Sokalskiej. Oprócz bernardynów – stróżów wizerunku – zabiegali o nią także Potoccy, zwłaszcza Józef – strażnik koronny i jego brat Michał – pisarz koronny. Koronacja odbyła się 8 września 1724 r. Dokonał jej Jan Skarbek – arcybiskup lwowski w asyście Jana Szaniawskiego – biskupa koadiutora chełmskiego i Józefa Lewickiego – biskupa chełmskiego obrządku greckokatolickiego. Oprócz olbrzymich tłumów wiernych obu obrządków i setek duchownych uroczystość uświetniła obecność kilku tysięcy wojska różnego autoramentu, bramy triumfalne, światła, sztuczne ognie, salwy armatnie i wiele innych atrakcji. Michał Potocki uznawszy, że korony przysłane z Rzymu były zbyt skromne, ufundował korony ze szczerego złota. Obraz posiadał też złotą sukienkę. Kres „złotego wieku” Sokalskiego sanktuarium położył pożar, który w nocy 25 maja 1843 r. strawił wyposażenie klasztoru, kościoła i sam cudowny obraz. W 1848 r. poświęcono nowy obraz Matki Bożej namalowany na wzór starego przez lwowskiego malarza Maszkowskiego. W 1905 pojawił się pomysł kolejnej koronacji, ale nie został doprowadzony do skutku. Po zmianie granic Polski w 1951 r. klasztor w Sokalu znalazł się poza nimi. W ramach repatriacji został opuszczony w październiku 1951 r. Wyposażenie kościoła i klasztoru trafiło częściowo do klasztoru w Leżajsku, częściowo do Krakowa. Duże zasługi przy urządzaniu krakowskiej kaplicy dla obrazu MB Sokalskiej położył wieloletni zakrystian klasztoru Sokalskiego, a następnie krakowskiego, br. Antoni Dębski. Kaplica ta cieszy się dużą popularnością ze względu na Msze okolicznościowe dla wiernych.

[madohora]

Kościół św. Szczepana – średniowieczny kościół w Krakowie, w obrębie Starego Miasta, w południowo-wschodniej części dzisiejszego placu Szczepańskiego. Zburzony w 1802 roku.

[madohora]

W 1732 kościół został odebrany jezuitom oddany pod patronat Akademii Krakowskiej. Z 1748 pochodzi opis kościoła zawarty w aktach wizytacji biskupiej, zgodnie z którym kościół otoczony był cmentarzem, a przy południowym murze świątyni znajdowała się kostnica. Na dachu wznosiła się sygnaturka. Wejście do kościoła prowadziło przez dobudowaną od zachodu do fasady kruchtę, a obok znajdowała się dzwonnica z trzema dzwonami. Od północy do prezbiterium przylegała zakrystia, a po drugiej stronie chóru znajdowała się kaplica św. Ignacego, której ołtarz i ściany wyłożono czarnym marmurem. Także z czarnego marmuru był wykonany ołtarz św. Stanisława Kostki. W ołtarzu głównym znajdował się drewniany krucyfiks, a ponad nim obraz św. Szczepana. Ponadto w kościele znajdowało się dziewięć innych ołtarzy (Najświętszej Marii Panny, św. Urszuli, Zdjęcia z Krzyża, św. Anny - cechu białych garbarzy, Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny - cechu krupniczego, św. Mikołaja - cechu czerwonych garbarzy, św. Jadwigi śląskiej, św. Marii Magdaleny - cechu ogrodników, św. Stefana - cechu garncarzy). W narożniku przylegającego do kościoła cmentarza wznosił się budynek szkoły parafialnej, ufundowany przez Macieja Miechowitę na początku XVI w. (wcześniejszy, drewniany, spłonął w 1494). Na fasadzie szkoły był wymalowany obraz Najświętszej Marii Panny, przed którym szkolne dzieci śpiewały litanie

[madohora]

[madohora]

Pod koniec XIV wieku budynek został nadbudowany o trzecią kondygnację, a sala na piętrze otrzymała gotyckie sklepienie sieciowe z kamiennymi żebrami i polichromią. W XVI wieku kamienica stanowiła własność patrycjuszowskich rodzin Turzonów i Krupków. Z tego okresu pochodzi renesansowy portal, który obecnie jest obramieniem jednego z okien. Na początku XVII wieku Stanisław Rapp, kanonik wiślicki, gruntownie przebudował kamienicę. Do 1668 pozostawała ona rezydencją rodzinną Rappów

[madohora]

DOM POD GRUSZKĄ - www.izbalekarska.pl

[madohora]

Pałac „Pod Krzysztofory” jest jednym z najznakomitszych i najokazalszych krakowskich miejskich pałaców. Na przestrzeni wieków pałac gościł wiele znakomitych osobistości, m.in.: królów Jana Kazimierza, Michała Korybuta Wiśniowieckiego oraz Stanisława Augusta Poniatowskiego, a także księcia Józefa Poniatowskiego, który przebywał tu w roku 1809. Nazwa pałacu pochodzi od patrona średniowiecznej kamienicy, która niegdyś znajdowała się w tym miejscu – Św. Krzysztofa. W przeciągu wieków kamienica ta zmieniała swoich właścicieli: w XIV wieku była własnością rodu Spycymirów, a w XV wieku przeszła w ręce rodziny Morsztynów wpływowej rodziny kupieckiej, której własnością była również kamienica „Pod Gruszką”.

[madohora]

Pałac „Pod Krzysztofory”, popularnie zwany „Krzysztofory” lub niepoprawnie pod Krzysztoforami – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I Stare Miasto przy ul. Szczepańskiej 2, na rogu Rynku Głównego 35. Siedziba Muzeum Historycznego Miasta Krakowa.

[madohora]

Podczas najazdu („potopu”) szwedzkiego pałac został poważnie zdewastowany. Po roku 1680 właścicielem rezydencji stał się Jan Wawrzyniec Wodzicki. Z jego polecenia w latach 1682–1684 przeprowadzono gruntowną jej przebudowę. Pod koniec XVII w. przebudowy dokonał włoski architekt Jakub Sollari, a stiuki i wykończenia wykonał włoski rzeźbiarz Baltazar Fontana. Stiuki (przedstawiające m.in. strącenie Faetona) powstały wtedy m.in. w gabinecie o sklepieniu zwierciadlanym. W XVIII w. pomieszczenie to pełniło funkcję pałacowej kaplicy. Reprezentacyjny charakter budynku podkreślała wspaniała sień, kolumnada na dziedzińcu oraz duże sale na pierwszym piętrze (piano nobile). Po 1726 r. były prowadzone dalsze prace architektoniczne związane z przebudową obiektu. W ich efekcie fasada pałacu uzyskała cechy stylu barokowego. Została ona ponadto wyłożona okładziną kamienną, a bramę ozdobił barokowy portal. Przemianom uległy także wnętrza rezydencji, które upiększono dekoracją polichromowaną, zachowaną do naszych czasów w niektórych pomieszczeniach pierwszego i trzeciego piętra. Podziw współczesnych budziły także sprzęty zdobiące komnaty pałacu. To właśnie z Krzysztoforów wypożyczono na Wawel meble w związku z uroczystościami koronacyjnymi Augusta II.

[madohora]

W latach 1958–1959 przeprowadzono remont budynku, a w 1965 roku przekazano go Muzeum Historycznemu Miasta Krakowa. W latach 2001–2021 przeprowadzono remont budynku według projektu firmy M. Cempel i Partnerzy.

[madohora]

„Czas” był naczelnym organem konserwatystów krakowskich aż do 1934 r., gdy został przeniesiony do Warszawy z przyczyn finansowych i politycznych. Pismo zachowywało jednak znaczącą autonomię i nierzadko podlegało krytyce ze strony konserwatywnych polityków. Spektakularne było rozejście się dróg publicystów „Czasu” i stronnictwa krakowskiego w latach 60. XIX w. Konserwatywni politycy powrócili wówczas do hasła daleko idącej autonomii Galicji, mającej być wstępem do przyszłej niepodległości Państwa Polskiego, dziennik natomiast zajął stanowisko lojalistyczne. Efektem było założenie nowego dziennika o nazwie „Głos”

[madohora]

Antoni Hawełka otworzył w 1876 roku, w Kamienicy Czerwonej przy Rynku Głównym 46 w Krakowie, sklep kolonialny „Pod Palmą”, który w 1889 przeniósł do lokalu w Pałacu Pod Krzysztofory przy Rynku Głównym 35.

[madohora]

W separatce „U Hawełki” gościli profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego. Germanista Wilhelm Creizenach zainicjował tutaj spotkania kółka towarzysko-dyskusyjnego „Zeitgenossen” (Współczesnych), grupy profesorów UJ dyskutujących w Hawełce o różnych problemach. Bywali tu Leon Sternbach, Jerzy Mycielski, Władysław Natanson, Kazimierz Kostanecki, Marian Sokołowski, Stefan Pawlicki, Jan Łoś, Roman Dyboski, Kazimierz Morawski.
Bywał u Hawełki Henryk Sienkiewicz, gdy odwiedzał Kraków.
Firmę w 1894, po śmierci Hawełki, odziedziczył jego subiekt Franciszek Macharski.

[madohora]

Na piętrze sala (restauracja) zwana Tetmajerowską, z malowidłami wykonanymi przez Włodzimierza Tetmajera, a przedstawiającymi sceny z legendy o mistrzu Twardowskim.

[madohora]

[madohora]

O Hawełce napisał jedną ze swoich fraszek, bywalec lokalu, Jan Sztaudynger:
Przed wejściem chętka, po wyjściu mgiełka – oto jest Kraków, oto Hawełka

[madohora]

Kawiarnia została założona w 1929 przez cukiernika K. Danka na terenie dawnego Salonu Lamp i Porcelany G.G. Bazesa w Pałacu „Pod Krzysztofory” przy Rynku Głównym 35. Początkowo działała jako cukiernia. Posiadała elegancki wystrój, w którego skład wchodziły stiuki, lustra oraz ozdoby wykonane z porcelanowego mosiądzu

[madohora]

Muzeum Historyczne Miasta Krakowa (nazwa skrócona używana od 2019: Muzeum Krakowa) – muzeum historyczne założone w 1899 w Krakowie, którego główna siedziba mieści się w pałacu „Pod Krzysztofory” w Rynku Głównym.