Szopki, Betlyjski

[madohora]

TAKA SZOPKA TYLKO W PANEWNIKACH - www.tvp,.pl - 26.12.2025

[madohora]

TU ZNAJDZIESZ NAJWIĘKSZĄ SZOPKĘ NA ŚLĄSKU - Dziennik Zachodni - 26.12.2025

[madohora]

SZOPKI W KATOWICKICH KOŚCIOŁACH - www.wkatowicach.eu - 27.12.2025

[madohora]

PANEWNICKA SZOPKA - Gość - 27.12.2025

[madohora]

Szopka bożonarodzeniowa – opis, historia i zdjęcia

Chyba najbardziej znanym i interesującym zwyczajem ludowym związanym ze świętami Bożego Narodzenia jest obnoszenie przez kolędników szopki bożonarodzeniowej. Rozpowszechnił się on na terenie niemal całej Polski i był praktykowany zwykle w okresie między 26 grudnia (św. Szczepana) a 2 lutego (Matki Bożej Gromnicznej).

[madohora]

Genezy widowiska szopkowego należy się zapewne doszukiwać w średniowiecznych misteriach bożonarodzeniowych, które odgrywano niegdyś w kościołach lub na przykościelnych cmentarzach. Na terenie Polski jasełkowe widowiska uzyskały wyjątkową oprawę. Przejawiało się to w oryginalności stroju kolędników, w specyfice pieśni i tekstów wygłaszanych podczas “chodzenia z szopką” oraz – co będzie nas najbardziej interesowało – w zindywidualizowanej architekturze samej szopki, a także w bogactwie lub ubóstwie jej wyposażenia.

[madohora]

Tak więc szopka przybierała zwykle formę fasady kościelnej z symetrycznie umieszczonymi wieżami, zaopatrzonej często w dolnej części w scenkę z figurkami nieruchomymi lub poruszanymi ukrytym mechanizmem albo sznurkami. Rozmaicie to zresztą wyglądało w różnych regionach kraju, ale chyba najpełniej ów schemat skrystalizował się w szopce krakowskiej, która ukształtowała nasze wyobrażenie o tym przejawie ludowej pobożności i kultury.

[madohora]

Obok, a często niejako w jej cieniu istniały jednak jeszcze do niedawna i inne, odrębne typy szopek, które konstruowano na obszarze ziem polskich, a po których z biegiem lat coraz mniej pozostaje śladów, co prowadzi do usunięcia w niepamięć swoistego ich piękna i uroku wynikającego z prostoty wykonania.

[madohora]

Przyjrzyjmy się zatem bliżej na przykład dawnym szopkom konstruowanym na terenie Podhala. Cóż o nich wiemy? Otóż wyglądu możemy się jedynie domyślać, gdyż o ich istnieniu świadczą jedynie zachowane regionalne malowidła na szkle. Bardzo często na obrazach tych przedstawiano scenę Narodzenia Pańskiego. Właśnie wyobrażenie tego wydarzenia dostarcza nam wielu informacji na temat hipotetycznego wyglądu szopki.

[madohora]

Tak więc w dolnej części malowideł przedstawiane były jasełka z Dzieciątkiem, a po bokach umieszczano postacie Matki Bożej i św. Józefa. Na dalszym planie malowano figury wołu i osła, a nad całością dominowała, najbardziej nas w tym momencie interesująca, umieszczana zwykle w górnej części obrazu, szopka.

[madohora]

Była to budowla złożona z trzech części: środkowej, szerokiej i nakrytej półkolistą kopułą oraz dwóch bocznych, w postaci wież zwieńczonych ostrosłupowymi dachami z krzyżykami. Budynek szopki posiadał cztery okna, po jednym w wieżach, a dwa w części środkowej. Możemy przypuszczać, że tak właśnie wyglądała podhalańska szopka w pierwszej połowie XIX wieku.

[madohora]

Przełom XIX i XX wieku przyniósł wzrost zainteresowania folklorem, co zaowocowało nielicznymi jeszcze wtedy opisami zwyczajów i obrzędów. I tak, w roku 1902 w 9. tomie czasopisma “Lud” ukazał się artykuł Szymona Goneta pt. “Widowiska w czasie świąt Bożego Narodzenia”. Publikacja dotyczyła rejonu Suchej Beskidzkiej i przedstawiała m.in. teksty dialogów wygłaszanych przez tamtejszą młodzież w czasie “chodzenia z Dorotą” i “chodzenia z Heródami”. W tymże czasopiśmie w tomie 16. z 1910 roku zamieszczono artykuł dra Władysława Kosińskiego pt. “Widowisko świąteczne w Makowie, Kalwarii i Zebrzydowicach”, w którym autor przytacza teksty deklamowane podczas “Dorot”, “Heródów”, “Staszków” i “Pastuszków”, a także podaje krótki opis szopek z omawianego regionu. Dowiadujemy się zatem, że tamtejsza szopka była budowlą o fasadzie wieżowej, z ruchomymi figurkami umieszczonymi wewnątrz na swego rodzaju scenie. Występowały też szopki z towarzyszącymi im żywymi, odpowiednio przebranymi osobami, które wyobrażały postacie pastuszków, Matki Bożej i św. Józefa. Osoby te odgrywały swoje role przed szopką.

[madohora]

W latach dwudziestych XX wieku w zbiorach Muzeum Etnograficznego na Wawelu przechowywano egzemplarz takiej właśnie szopki, stanowiącej tło dla występów przebranych kolędników. Była ona niewielka (63 cm szerokości i 73 cm wysokości), o prawie kwadratowym rzucie, ale zachowywała jednak wierność trójelementowemu kanonowi fasady kościelnej. Szkielet stanowiła konstrukcja wykonana z listewek drewnianych, osadzonych na desce stanowiącej podstawę szopki. Całość oklejono kolorowym papierem o barwach czerwonej, żółtej i różowej

[madohora]

Pod względem architektonicznym szopka składała się z trzech połączonych ze sobą wież, z których środkowa była nieco wyższa i szersza. Wieże zwieńczone zostały czworościennymi dachami w postaci ostrosłupów z czerwonego papieru. Na przedniej stronie hełmu wieży środkowej umieszczono w charakterze ozdób wycięty z żółtego papieru półksiężyc oraz osiem gwiazd z papieru srebrnego.

[madohora]

W dolnej partii części środkowej szopki znajdowała się wnęka w kształcie kruchty kościelnej, nakryta pulpitowym daszkiem z zielonego papieru. Podobnie dolne części wież skrajnych były otwarte i podzielone na trzy części za pomocą dwóch słupów oblepionych staniolem.

[madohora]

Spód szopki został wyłożony mchem, w którym ustawiono nieruchome figurki. Tak więc w części środkowej umieszczono żłóbek z małym Jezusem oraz Matką Bożą i św. Józefem po bokach. Wokół tej grupy ustawiono natomiast pastuszków, dzieci i kobiety w strojach ludowych oraz owieczki. Na tylnej ścianie wewnątrz szopki przymocowano postacie aniołów trzymających chorągiewkę z napisem “Gloria”.
Szopka posiadała również odpowiednie oświetlenie. W tym celu zainstalowano w wieży środkowej poziomy drut z umieszczoną na jego końcu woskową świeczką. Blask płomienia świecy należycie rozjaśniał wnętrze wież, jak i też oświetlał grupę figurek.

[madohora]

Osobny temat stanowią kolędnicy obnoszący opisaną wyżej szopkę i odgrywający scenki z dialogami. Zachował się dość dokładny opis ich strojów. Otóż zespół kolędniczy składał się z “anioła”, “dziada” i czterech pasterzy przebranych za bacę i zbójników. Elementem ubioru postaci anioła była wykonana z oklejonego złotym papierem paska tektury korona z wyciętymi w górnej części zębami. Postać ta posiadała także tekturowy złoty pas z zębami, który zapinano na żelazną sprzączkę i rzemyk.

[madohora]

Kolędnik grający rolę dziada posiadał drewnianą pałkę dziadowską, “różaniec” z nawleczonych na sznurek małych ziemniaków i przywiązanym na końcu drewnianym krzyżykiem oraz uszytą z płótna torbę dziadowską z przywiązanym sznurem do zawieszania na ramieniu. Ubiory bacy i trzech zbójników składały się natomiast z czak zbójnickich i “opasków”, czyli szerokich pasów góralskich. Czaka wykonano z tektury oklejonej czerwonym papierem. Zdobiły je gwiazdy i parzenice wycięte ze złotego i srebrnego papieru. Tekturowe pasy, zapinane na dwie żelazne klamerki i rzemyki, posiadały ozdoby w postaci papierowych gwiazdek, kółek i serc w kolorze srebrnym i złotym.

[madohora]

Tak oto prezentowała się kolędnicza gromadka i jej szopka. Zarówno w niej samej, jak i w kostiumach noszącego ją amatorskiego zespołu, znajdujemy wiele elementów góralskiego stroju, obyczaju i śladów codziennego życia. Wiemy, że opisana tu szopka była obnoszona w Zakopanem na przełomie lat 1911 i 1912. Czy obecnie, gdy tak wiele dawnych zwyczajów i obrzędów uległo zapomnieniu lub stało się tylko pustą ciekawostką folklorystyczną, mamy jeszcze szansę w zimowy wieczór na spotkanie z jej następczynią?

[madohora]

[madohora]

Rynek w Katowicach

[madohora]

Szopki

[madohora]

---

[madohora]

[madohora]

WYSTAWA SZOPEK W RUDZIE ŚLĄSKIEJ - Gość - 30.12.2025

[madohora]

Jak ustawić figurki w szopce bożonarodzeniowej?
Wśród kluczowych postaci w szopce bożonarodzeniowej znajdują się przede wszystkim członkowie Świętej Rodziny: Maryja, Józef i Jezus, który pojawia się jako ostatni, albo w nocy z 24 na 25 grudnia, albo rano 25 grudnia. Maryja zazwyczaj klęczy przy żłóbku Dzieciątka Jezus, a Józef stoi obok Niej. Obecny jest również anioł Gabriel, który oczywiście symbolizuje obecność Boga w żłobie.
W szopce bożonarodzeniowej pojawiają się także pewne zwierzęta, takie jak osioł, który niósł Maryję aż do stajenki, oraz wół, którego oddech ogrzewa małego Jezusa.

[madohora]

ŚLĄSKIE SZOPKI - Gość - 08.01.2026

[madohora]

KONCERT KOLĘD - Gość - 08.01.2026

[madohora]

.

[madohora]

Szopki małe

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Szopki

[madohora]

Widok ogólny

[madohora]

_

[madohora]

***

[madohora]

[madohora]

Recykling

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

xx

[madohora]

...

[madohora]

Szopki średnie

[madohora]

Szopki

[madohora]

[madohora]

[madohora]

MIASTO PEŁNE SZOPEK - Interia - 28.12.2025

[madohora]

Skąd wzięła się tradycja używania figurek w szopkach bożonarodzeniowych?
Są małe, kolorowe i artystycznie ułożone co roku w bożonarodzeniowej szopce. To oczywiście santony z Prowansji! Ale skąd ta tradycja?

[madohora]

Tradycja szopki bożonarodzeniowej ukształtowała się w XIII wieku, a dokładniej w 1123 roku. Wtedy to święty Franciszek z Asyżu stworzył żywą szopkę, z prawdziwymi postaciami i zwierzętami, aby oddać hołd Narodzeniu.

[madohora]

Co przedstawia tradycyjna szopka bożonarodzeniowa?
Od łacińskiego słowa „cripia”, oznaczającego „koryto do karmienia zwierząt”, szopka to tradycja stawiana w okresie Adwentu, która co roku wnosi powiew magii do okresu Bożego Narodzenia. Ale kiedy jest najlepszy czas na ustawienie szopki?

[madohora]

Tę ozdobę zazwyczaj wiesza się obok choinek i innych ozdób bożonarodzeniowych 4 grudnia, z okazji Dnia Świętej Barbary, 6 grudnia, w Dzień Świętego Mikołaja , lub w pierwszą niedzielę Adwentu. Pozostaje ona do 2 lutego, do Święta Matki Boskiej Gromnicznej , czyli do dnia Ofiarowania Jezusa w Świątyni.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Barany

[madohora]

Baaa rany

[madohora]

****

[madohora]

Króliki

[madohora]

***

[madohora]

[madohora]

[madohora]

---

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

*

[madohora]

.

[madohora]

...

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Szopki duże

[madohora]

[madohora]

`

[madohora]

Szopki z recyklingu

[madohora]

[madohora]

[madohora]

~~~~~~~~

[madohora]

.

[madohora]

****

[madohora]

[madohora]

Ptaki

[madohora]

Narzędzia

[madohora]

[madohora]

Historia sprowadzenia franciszkanów do Panewnik
Szybki rozwój górnictwa i hutnictwa na Górnym Śląsku w II połowie XIX w. spowodował zwiększenie zapotrzebowania na siłę roboczą w tym okręgu. Gwałtowny napływ ludności z innych prowincji pruskich, szczególnie z Wielkopolski, stał się powodem angażowania do pracy duszpasterskiej zakonników, zwłaszcza znanych i popularnych franciszkanów. Wkrótce duchowieństwo diecezjalne zaczęło rozważać projekt, by sprowadzić ich do okręgu przemysłowego na stałe. W odpowiedzi na propozycję ks. Ludwika Skowronka postanowiono osiedlić franciszkanów w Panewnikach, miejscowości oddalonej od kościoła parafialnego w Mikołowie o ok. 8 km. Atmosfera tego miejsca sprzyja skupieniu i wyciszeniu. Od razu zakupiono większą ilość gruntu, jakby z myślą o przyszłym rozwoju placówki.

[madohora]

Z czasem z pracy duszpasterskiej franciszkanów zaczęli korzystać coraz liczniejsi wierni, nie tylko z Panewnik, ale i dalszej okolicy.

[madohora]

Ojciec gwardian Wilhelm Rogosz sprowadził do Panewnik w 1913 r. relikwie św. Męczenników – biskupów Romana i Ptolomeusza oraz Towarzyszy. Ustalono wtedy, że nie będzie się tworzyć oddzielnej parafii w Panewnikach, natomiast od 1914 r. franciszkanie przejmą duszpasterstwo wiernych z Panewnik, Piotrowic, Ligoty i okolic.

[madohora]

Franciszkanie, kultywując tradycję swojego zakonu, każdego roku w grudniu, przypuszczalnie od r. 1908, ustawiali stajenkę bożonarodzeniową.
Adoracja przy żłóbku ściągała zawsze do kościoła w Panewnikach tłumy wiernych. Co roku w okresie świąt stajenka betlejemska gromadzi w każdą sobotę i niedzielę wiernych archidiecezji katowickiej według różnych stanów, m.in.: kobiety, mężczyzn i dzieci, chóry kościelne, młodzież i chorych.

[madohora]

Z powodu wzrostu liczby ludności w gminie Piotrowice, odłączono tę gminę od stacji duszpasterstwa w Panewnikach, tworząc w 1930 r. zaczątek nowej parafii. W roku 1934 duszpasterstwo prowadzone przez zakonników zyskało status parafii dla gmin Panewniki i Ligota. Parafia pw. św. Ludwika IX, króla erygowana została 12.02.1934 r. Jej administratorem został o. Karol Bik. Granice tej parafii przetrwały aż do 1951 roku, kiedy to utworzono na części jej terenu odrębną parafię Katowice-Brynów.

[madohora]

W związku z nadaniem kościołowi w roku 1954 tytułu „Wniebowzięcia NMP” i zaliczeniem zespołu sakralnego w Panewnikach do sanktuariów maryjnych, postanowiono zbudować wokół klasztoru 15 kaplic różańcowych. Pierwsze wykopy pod ich budowę rozpoczęto 7 maja 1955 r. Poświęcenia dokonano kolejno: części radosnej – 21.11.1957 roku, bolesnej – w roku 1959, chwalebnej – 22.09.1963 roku.

[madohora]

[madohora]

Na szczycie wieńczącej świątynię kopuły umieszczono miedziany posąg św. Franciszka. We wrześniu 1907 r. zakonnicy przenieśli się do nowego klasztoru, a w niespełna rok później, 19 lipca 1908 r., książę biskup wrocławski Jerzy kardynał Kopp dokonał uroczystej konsekracji kościoła w obecności około stu tysięcy wiernych.

[madohora]

Powstanie Groty ku czci Matki Bożej z Lourdes

Władze pruskie zwlekały z wydaniem pozwolenia na budowę kościoła i klasztoru, obawiając się, że franciszkanie będą działać na rzecz polskości Śląska. Realizacja pierwotnego projektu budowy była zatem niemożliwa.

[madohora]

**

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

-

[madohora]

'''

[madohora]

Grotę poświęcono w sierpniu 1905 roku. W obecności blisko 30 tysięcy pielgrzymów aktu poświęcenia dokonał przełożony Kustodii św. Jadwigi z Wrocławia – o. Krystian Kozubek.

[madohora]

NAJWAŻNIEJSZE DATY

[madohora]

***

[madohora]

Szopki małe

[madohora]

Małe

[madohora]

W medalionie

[madohora]

Szopak miniturowa

[madohora]

[madohora]

[madohora]

***

[madohora]

Szopki Male

[madohora]

x

[madohora]

Szopki średnie

[madohora]

''

[madohora]

Smok Wawelski

[madohora]

⁂⁂⁂

[madohora]

☀

[madohora]

...

[madohora]

Malukie

[madohora]

Średnie

[madohora]

Pan Twardowski

[madohora]

[madohora]

--

[madohora]

[madohora]

[madohora]

xxx

[madohora]

Lajkonik

[madohora]

'

[madohora]

-------

[madohora]

=====

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Poza momentem biesiadnym, jaki jej powstanie może symbolizować w rodzinach, szopka bożonarodzeniowa symbolizuje przede wszystkim narodziny Chrystusa i oczekiwanie Jego rodziców, Maryi i Józefa. Jest hołdem dla boskości, macierzyństwa, dzieciństwa i życia.

[madohora]

Jak Kuba

[madohora]

.....

[madohora]

8

[madohora]

0

[madohora]

◆

[madohora]

Prace dzieci.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Skąd wzięła się tradycja używania figurek w szopkach bożonarodzeniowych?
Choć szopka bożonarodzeniowa jest od wieków mocno zakorzeniona w tradycjach bożonarodzeniowych, prowansalskie figurki (santons) są znacznie nowsze. Tradycja ta narodziła się wraz z zamknięciem kościołów podczas rewolucji francuskiej w 1793 roku, a praktyka ta rozpowszechniła się w 1794 roku. W tym czasie, aby utrwalić ten zwyczaj, w Prowansji zaczęły pojawiać się małe figurki – przedstawiające świętych – co pozwoliło każdemu stworzyć własną, małą, ukrytą szopkę w domu.
Dalekie od znanych nam dziś santonów, pierwotnie były wykonane z kawałków tektury, gipsu lub drewna. Aż do momentu, gdy Jean-Louis Lagnel (1764–1822) zrewolucjonizował życie tych małych figurek, tworząc je z gliny

[madohora]

..

[madohora]

Inne postacie w szopkach bożonarodzeniowych to ikoniczni Trzej Królowie : Melchior, który ofiarował Chrystusowi złoto, symbol Jego królewskości; Kacper, który ofiarował kadzidło w hołdzie Jego boskości; oraz Baltazar, który ofiarował mirrę, symbol człowieczeństwa. Postacie te są ustawione tak, jakby miały dotrzeć do żłobu, upamiętniając swoją podróż tam, prowadzeni przez Gwiazdę Betlejemską, i są stopniowo przesuwane do przodu aż do stycznia, na święto Objawienia Pańskiego , oficjalną datę ich przybycia.
Na koniec, w szopce pojawiają się pasterze z owcami, niosący na ramionach cenne jagnięta.

[madohora]

PANEWNIKI. PLAN ADORACJI PRZY ŻŁOBKU W BAZYLICE W PANEWNIKACH - Radio Em - 03.01.2026

[madohora]

Ja jak zwykle spóźniona. Na swoje usprawiedliwienia mam to że miałam wypadek i dwa tygodnie wycięte z życiorysu

[madohora]

[madohora]

Jak wiejska chata

[madohora]

Ruchoma szopka

[madohora]

..

[madohora]

...

[madohora]

....

[madohora]

.....

[madohora]

Szopki z różnych stron świata

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Zima

[madohora]

Zi.ma

[madohora]

[madohora]

....

[madohora]

Pomnik Jadwigi Śląskiej

[madohora]

***

[madohora]

[madohora]

Kolaż

[madohora]

[madohora]

Szopki średnie

[madohora]

[madohora]

[madohora]

'

[madohora]

''

[madohora]

..........

[madohora]

---

[madohora]

Szopki robione przez dzieci

[madohora]

Re

[madohora]

---------

[madohora]

Panorama

[madohora]

[madohora]

[madohora]

☀☀☀

[madohora]

◆

[madohora]

★★

[madohora]

◆◆◆

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

'

[madohora]

--

[madohora]

.....

[madohora]

........

[madohora]

[madohora]

.....

[madohora]

--

[madohora]

[madohora]

[madohora]

`

[madohora]

Takie tam

[madohora]