malop
31.01.04, 19:09
A TO RAD Z TWOJEJ ULUBINEJ STRONY
http://www.silesia-region.pl/zal_slaskie/ziemie_woj.htm
Ziemie Województwa Śląskiego
Granic obecnego województwa śląskiego nie należy utożsamiać z historycznymi
granicami regionu śląskiego. Historyczny Śląsk obejmował ziemie znajdujące
się w dorzeczu Odry ograniczone od północy rzeką Barycz, od zachodu rzeką
Kwisą, od południa górami Sudetami, a od wschodu wododziałem między
dorzeczami Odry i Wisły. Częste zmiany przynależności państwowej Śląska i
jego podziały powodują, iż historia tej ziemi jest szczególnie skomplikowana.
W trakcie ostatnich jedenastu wieków Śląsk znajdował się we władaniu:
Czechów, Polaków, Węgrów, Austriaków i Prusaków. Wielokrotnie przechodził z
rąk do rąk, a w chwili obecnej większość jego ziem znajduje się w granicach
Rzeczypospolitej Polskiej (województwa: dolnośląskie, opolskie, część
śląskiego i lubuskiego). Niewielki skrawek Dolnego Śląska należy do
niemieckiego kraju związkowego Saksonia (np. miasto Hoyerswerda) oraz
Republiki Czeskiej (Śląsk Opawsko-Karniowski i zachodnia część Śląska
Cieszyńskiego, czyli tzw. Zaolzie).
Granice administracyjne Śląska na przestrzeni dziejów ulegały częstym zmianom
i trudno jest w chwili obecnej jednoznacznie ustalić, które ziemie są
historycznie śląskie, a które nie. Wszystko zależy od tego, do której epoki
historycznej się odniesiemy. W średniowieczu za główne grody śląskie
uznawano: Wrocław, Głogów, Niemczę i Legnicę czyli miejscowości położone na
Dolnym Śląsku i nie wchodzące w skład obecnego województwa śląskiego. Sama
nazwa Górny Śląsk pojawiła się zresztą dopiero w XV wieku, a jego ziemie aż
do XVIII wieku znajdowały się w cieniu ekonomicznie dominującego Śląska
Dolnego.
W skład obecnego województwa śląskiego wchodzi wschodnia część ziem
górnośląskich (pozostała część Górnego Śląska znajduje się w granicach
województwa opolskiego i Republiki Czeskiej), które stanowią nieco ponad
połowę województwa oraz ziemie małopolskie takie jak Beskid Żywiecki,
Zagłębie Dąbrowskie i Jura Krakowsko-Częstochowska. O wejściu tych ziem w
skład województwa śląskiego zadecydowały nie względy historyczne tylko
gospodarcze.
Ziemie wchodzące w skład Województwa Śląskiego
Ziemie górnośląskie
Śląsk Cieszyński
Ziemia ta bardzo różni od pozostałych ziem górnośląskich. Przyczyną te
odmienności jest górski krajobraz oraz historia – Śląsk Cieszyński przez
wiele wieków znajdował się w rękach austriackich Habsburgów. Pozostałe ziemie
górnośląskie przez prawie dwieście lat zarządzane były przez pruskich
Hohenzollernów. Do województwa śląskiego należy wschodnia część Śląska
Cieszyńskiego. Jego zachodnia część - tzw. Zaolzie znajduje się w granicach
Republiki Czeskiej.
Ziemia położona w dorzeczu rzek: Białej, Olzy i źródeł Wisły. Tożsamość
kulturową tej ziemi determinował charakter osiedleńczy: pasterski, rolniczy i
przemysłowy. Interesująca zabudowa góralskich wsi: Istebna, Koniaków,
Jaworzynka. W budownictwie miejskim charakterystyczne kamienice
mieszczańskie. Liczne kompleksy parkowo-dworskie, zabytki budownictwa
drewnianego. Zabytki przemysłu hutniczego i włókienniczego oraz rzemiosła.
Silny ośrodek protestancki. Liczne miejsca o szczególnych wartościach
kulturowych: Bielsko, Cieszyn, Skoczów, Wisła. Parki i rezerwaty kulturowe.
Ziemia bytomsko-tarnogórska
Położona na Wyżynie Śląskiej. Dawne ośrodki górnictwa kruszcowego.
Historyczny gród w Bytomiu, siedziba księstwa. Ważniejsze ośrodki: Tarnowskie
Góry, Piekary Śląskie, Bytom, a także miejscowości: Zbrosławice,
Świerklaniec. Obszary rolnicze, interesująca zabudowa sięgająca
średniowiecza. Skansen górnictwa kruszcowego - Sztolnia Czarnego Pstrąga.
Liczne zabytki architektury i budownictwa, układy urbanistyczne.
Ziemia katowicko-mysłowicka
Położona na Wyżynie Śląskiej nad Rawą (prawy dopływ Brynicy) i Kłodnicą
(dopływ Odry). Dział wodny zlewisk Wisły i Odry. Wielki ośrodek przemysłowy.
Początkowo obszary rolnicze. Liczne przykłady dawnej techniki hutniczej,
górniczej i przetwórczej oraz włókiennictwa. Architektura mieszczańska miast
z towarzyszącymi jej osiedlami robotniczymi. Skansen budownictwa drewnianego,
muzea sztuki, historii, biograficzne i przemysłu. Dawne rezydencje
przemysłowców. Katowice- Bogucice – ośrodek pątniczy. Przykłady
monumentalnego budownictwa w duchu modernizmu i funkcjonalizmu.
Ziemia lubliniecka
Położona na pograniczu Niziny Śląskiej i Wyżyny Woźnicko-Wieluńskiej.
Rozległe lasy lublinieckie. Obszar rolniczo-przemysłowy. Ważniejsze ośrodki :
Lubliniec, Boronów, Koszęcin, Woźniki. Liczne zabytki historyczno-
architektoniczne. Zabytki sztuki sakralnej.
Ziemia pszczyńska
Główne miasta: Mikołów, Pszczyna, Tychy. Historyczna zabudowa miast,
przykłady barokowego budownictwa sakralnego. Zachowane bogactwo zwyczajów i
obrzędów oraz strojów wsi pszczyńskiej. W Tychach najprężniejszy na Górnym
Śląsku ośrodek browarniczy. Największe atrakcje to rezydencja książąt
pszczyńskich z rodu Hochberg von Teuss von Pless wraz z rozległym założeniem
parkowym, pałacyk myśliwski w Promnicach, ośrodek wypoczynkowy w Paprocanach,
resztki dawnej Puszczy Pszczyńskiej i sztuczne jezioro na Wiśle w
Goczałkowicach.
Ziemia rybnicko-raciborska
Dogodne położenie na granicy z Czechami u wylotu Bramy Morawskiej, Nizinie
Śląskiej i Płaskowyżu Rybnickim. Obszar instensywnego osadnictwa. Miasta o
założeniu średniowiecznym: Racibórz, Rybnik. Ważniejsze ośrodki lokalizacji:
Orzesze, Żory, Wodzisław, Pszów - tam znany ośrodek pielgrzymkowy. Istotna
rola w pośrednictwie handlowym między wschodem, zachodem, północą i południem
Europy. Cenne zabytki historyczno-architektoniczne świeckie i sakralne.
Miejsce pochodzenia znanych przedstawicieli kultury i życia społecznego, jak
Józef Eichendorf, czy Arkadiusz Bożek. Ziemia odgrywa ważną rolę jako
naturalne centrum kultury, handlu, gospodarki i edukacji.
Ziemia toszecko-gliwicka
Położona na Wyżynie Śląskiej, na pograniczu Garbu Tarnogórskiego i Kotliny
Raciborskiej. Głównym ośrodkiem miejskim są Gliwice ( XIII wiek). Ponadto
występują miasta - Toszek, jedno z najstarszych śląskich miast, Pyskowice,
Zabrze, Ruda Śląska. Obszar zdominowany przez intensywny rozwój przemysłu
hutniczego i górniczego. Historyczna zabudowa miast, przykłady architektury
rezydencjonalnej, mieszczańskiej, osiedli robotniczych. Obszar przebiegu
Kanału Gliwickiego, alternatywnej drogi komunikacyjnej z zabytkowymi śluzami
i zbiornikami wodnymi. Przykłady sakralnego budownictwa drewnianego,
założenia parkowo-pałacowe. Ruiny zamku obronnego w Chudowie. Prężne centrum
nauki i przemysłu w Gliwicach.
Ziemie małopolskie
Zagłębie Dąbrowskie
Położone na dawnym szlaku handlowym Kraków-Wrocław, nad rzeką Czarną
Pszemszą. W wyniku XIX-wiecznej industrializacji Zagłębie stało się węglowym
i stalowym zapleczem Królestwa Polskiego (tzw. Kongresówki). Przemysłowe
miasta: Będzin, Czeladź, Dąbrowa Górnicza i Sosnowiec. Powiat ziemski
będziński ma charakter rolniczy, a jego stolica Będzin jest również silnym
ośrodkiem handlowym. Do głównych atrakcji Zagłębia należą zamek Kazimierza
Wielkiego w Będzinie, ośrodki wypoczynkowe w Rogoźniku i Pogorii oraz kościół
na Górze Św. Doroty.
Jura Krakowsko-Częstochowska
W granicach województwa śląskiego znajduje się północna i środkowa część ziem
jurajskich (pozostałe wchodzą w skład województwa małopolskiego). Jeden z
najbardziej malowniczych regionów krajobrazowych w Polsce. Liczne ruiny
średniowiecznych i renesansowych budowli obronnych popularnie określanymi
mianem “orlich gniazd”. Bogata tradycja historyczna ziem. Ośrodek
przemysłowy, fragmenty zabudowy drewnianej. Potencjalne zaplecze turystyczne
województwa niewykorzystane jeszcze w pełni tak jak Beskid Żywiecki czy Śląsk
