Lipiec 1997, powodz tysiaclecia

[rezurekcja]

Moze powspominamy?
Akurat bylam w rodzinnym miescie na urlopie.
Przyznaje, ze nie docieralo do mnie wcale, ze zagrozenie jest az tak duze. Znajome dzieci, ktore wpadly do
Wroclawia w wizyta kurtuzazyjna, przezornie sie ewakuowaly. Ja nie moglam, mialam pod opieka babcie i
domowa menazerie. Zreszta, do glowy mi nie przyszlo....
Kroliczka, ktory mieszkal u siostry w okolicach Dworca Nadodrze zabralam w ostatniej chwili. Wkrotce potem w
te rejony mozna bylo jedynie doplynac. (A ja nie umiem plywac...)
Mojej dzielnicy nie zalalo. U nas zycie szlo w zasadzie normalnym torem. Ale juz kilka przecznic dalej wody bylo
po kolana albo i wiecej.
Budujaca byla wola pomocy i pragnienie wlaczenia sie do jakich dzialan
Ale chwilami czulam sie jak na pikniku : np podczas sypania workow z piaskiem.

[Gość: kirkol]

most grunwaldzki do mostu pokoju , potem jakies loty potem zoo , ale bylo
fajnie , czlowiek wiedzial ze jest potrzebny innym
pozdro

Kozanów.

[Gość: duzY]

W sobote od 10:00 rano do 1:00 w nocy worki. Gdy padłem bez sił na fotelu po 20
minutach miałem jak w górach. Woda waliła z parku (od Popowic) dookoła budynku. A
rano Wenecja.
Przygarnelismy w sobotę kuzynke z Karłowic mówiąc, że tam ugrzęźnie jak ją
zaleje. Karłowic nie zalało, a ugrzęzła u nas.

[mastat]

To i Ja coś nabazgram. Jako mieszkaniec Psiego-Pola nerwowo spoglądałem w
kierunku Widawy - na całe szczęście osiedle zostało suchutkie. Ale oczywiście
sypanie worków z piaskiem było, zanoszenie łóżka polowego znajomemu który
siedział w pracy (wypozyczalnia) a nie mógł wrócić do domu... Za to
miałem "przyjemność" być w tym czasie na weselu mojej kuzynki w Leśnicy. Wszytko
ładnie pięknie, dojechaliśmy bez problemu. Tylko w połowie imprezy w Leśnicy
czułem jakby zaraz miał tu się odbyć jakiś nalot. Tak więc z powrotem było juz
gorzej dostać się do Wrocławia - drogi zalane, samochody ledwo przejeżdżały...
Było troche nerwów, co w domu czy wszystko w porządku. Całe szczęście nic się
nie stało. To tyle. Pozdrawiam:)

[Gość: dr jekyll]

U nas na Biskupinie było bardzo gorąco. Ale obroniliśmy się!!!

[Gość: Janek]

Wędzonka. Kto uratował Wrocław? Mnie osobiście wydaje się, że pan wojewoda
Zaleski.

[Gość: bollo]

Dla wedzonki bohaterem napewno jest nieslawnej pamieci pan Zdrojewski.
Uwazam ze ten facet oszukal mieszkancow miasta. wiedzial ze Wroclaw zostanie
zalany moze nie sadzil ze az w takim stopniu ale wiedzial.
Najwiekszy zal mam do faceta ze nie udostepnil mieszkancom map geodezyjnych.
A tak biedaki budowali barykady w zaglebieniach terenu.

Jak przedostałem sie z domu na Lotniczą

[Gość: duzY]

to mało ze smiechu nie zszedłem. Worki z piasku ułożone były wzdłuż ulicy, blisko
Pilczyc, na trawniku. Wyglądały jak mur chiński. Pieły sie w góre i w dół. Szkoda
piasku a przede wszystkim roboty bezsensownej ludzi. Że oni tego absurdu nie
widzieli.

[Gość: kirkol]

troche koordynowalem akcja miedzy mostami grunwaldzkim i pokoju , potem na zoo
i spotkala mnie tam przygoda , na drugi dzien kiedy udalo nam sie utrzymac wal
przy zoo , rano wpadl "ktos" z wladz miasta i zrobil mi borute , jakim prawem
robilem to co robilem i kto mnie upowaznil do tego , szlag mi trafil caly sprzet
alpinistyczny potrzebny do prac, a bubek jeszcze mial pretensje , ale warto
bylo , takich ludzi jak wtedy poznalem to szok , nie bylo by szansy poznac
gdzie indziej , jeden morderca po odsiadce , komandos z afganistanu i kilka
znamienitych osob bez imion.Wspaniale wojsko przed przysiega , ech bylo widac
ze duch w narodzie jeszcze zyw
pozdro

[Gość: yacho 11]

wracajac do bohaterów powodzi pamiętam jak zdrojewski beznamiętnym głosem
mówił na tede ,że nie utrzymamy zoo , za chwilę zniszczony zostanie jaz i
zniesiony zostanie most zwierzyniecki - reszty nie oglądałem , podobno za jakąś
godzinę wpadł na wizję red ściobłobłowski i przerywając spikierce zaczął
rewelacje Zdrojewskiego dementować histerycznym głosem .W każdym razie
wypowiedź Zdroja wywołała panikę na Biskupinie - który wg. jego wypowiedzi miał
byc zalany - a gdzie ja byłem wówczas - wały ,wały , wały

[wedzonka]

Gość portalu: Janek napisał(a):

> Wędzonka. Kto uratował Wrocław? Mnie osobiście wydaje się, że pan wojewoda
> Zaleski.


Duzy blad! Wroclaw uratowal Alen - zachowujac w najtrudniejszym momencie
bezpieczna odleglosc od miasta...
www2.gazeta.pl/forum/794674,30353,794652.html?f=72&w=2446012&a=2446346
Dwoch katastrof na raz faktycznie moglibysmy nie przetrwac! :)

Pozdrawiam!

[Gość: terka]

no tak. wały i wały. ja przy moście warszawskim. mnóstwo wspaniałych ludzi,
wojsko, prywatne busy rozwożące worki, siostry zakonne donoszące jedzenie.
po jakimś czasie kazano nam jechać od strony ogródków. a tam awantura.
działkowicze nie pozwolili nam tam dowieźć worków z piaskiem, bo przecież
zniszczymy im uprawy. i tak niestety tez sie zdarzało. nie ważne domy i ludzie
tam mieszkający, ale ogródki. fajnie, ze większość z nas jednak podjęła się walki
i gdyby nasi "władcy" byli lepiej zorganizowani, to może mniej byśmy stracili.

[klinta]

bylam na obozie zeglarskim na zalewie szczecinskim.plywalismy od wioski do wioski
bez sladu gazety czy telewizora przed nosem... w neiwiedzy pelnej doplynelismy do
Kamienia Pomorskiego i tam w lapy nam wpadla wyborcza,gdzie na pierwszej stronie
byl zdaje sie zalany Kozanow...
dzwonilismy wszyscy pol dnia do domu:udalo sie mi-mieszkam na Karlowicach i tam
bylo jakims cudem wbrew wszystkim przepowiedniom sucho i moja przyjaciolka (ma
mieskzanie na Kozanowie,na szczescie na 9 pietrze). Z domem oczywiscie polaczyc
sie nie mogla,ale dorwala ojca na komorke jak wysiadal... z kajaka pod domem i
wchodzil przez okno na klatke schodowa...
Wroclaw zobaczylam juz w zasadzie po wszystkim i do dzisiaj mam wyrzuty
sumienia,z eimprezowalam na lodce,zamiast worki nosic...ale jak widac beze mnei
sie tez udalo ;)
Pozdrawiam wszystkich ktorzy wtedy dzielnie walczyli zwlaszcza miedzy mostem
kolejowym a trzebnickim i Trzebnickim a Osobowickim

[rezurekcja]

klinta napisał(a):

> bez sladu gazety czy telewizora przed nosem... w neiwiedzy pelnej doplynelismy
> do Kamienia Pomorskiego i tam w lapy nam wpadla wyborcza,gdzie na pierwszej stronie
> byl zdaje sie zalany Kozanow...

To musial byc niezly szok...
Pamietam swoja bezsilnosc, ze tak niewiele moge zrobic.

> Wroclaw zobaczylam juz w zasadzie po wszystkim i do dzisiaj mam wyrzuty
> sumienia,z eimprezowalam na lodce,zamiast worki nosic...

MOzesz sie zrehabilitowac w inny sposob, niekoniecznie noszac worki., ale robiac cos dobrego dla
innych. Jest akcja pomoz dzieciom z domow dziecka w odrabianu lekcji, zainicjowana przez
"Przyjaciolke". Mozesz sie wlaczyc po wakacjach.
Zreszta, do noszenia workow zglaszali sie panowie, ja z trudem wloklam takie cos, o podnoszeniu nie
bylo mowy.

> Pozdrawiam wszystkich ktorzy wtedy dzielnie walczyli zwlaszcza miedzy mostem
> kolejowym a trzebnickim i Trzebnickim a Osobowickim

Ja pozdrawiam wspolsypaczy piasku przy wiezy cisnien na Wisniowej.

Swoja droga, ja mam raczej dobre zdanie o Zdrojewskim w okresie powodzi. Wydaje mie sie, w miare
sprawnie kierowal akcja. Ale ja wiem tyle, ile widzialm i slyszalam w telewizorze, z czego oczywiscie
polowy juz nie pamietam.
Z popowodziowych ocen i rozwazan wynikalo, ze nie bylo zadnej koordynacji dzialan miedzy wojewoda i
prezydentem, byly dwa sztaby, ktore nie wspolpracowaly.
Ale za to bylo mnostwo ludzi dobrej woli, szkoda tylko, ze niektorym urzednikom nie starczylo wyborazni i
dalekowzrocznosci (te barykady w zaglebieniach terenu...)

Czy dorazna solidarnosc w okresie powodzi stala sie poczatkiem glebszych znajomosci
miedzysąsiedzkich?

Pozdr.

Co do Zdrojewskiego

[Gość: duzY]

to zbił kapitał polityczny na pokazywaniu si,e w telewizji. Nie golił sie by
lepiej byc odebranym przez społeczeństwo. A my zalani nie doceniamy tego. Bo nie
mielismy prądu i TV nie oglądalismy. A na wałach Zdroja nie widziałem (bo kamer
nie było).

[klinta]

pomino tego co piszecie i uszczypliwych uwag o niegoleniu sie zgadzam sie z
rezurekcja,ze Zdrojewksi si eprzydal w czasie tej powodzi. Moi rodzice,ktorzy
siedzieli dizelnie we wroclawiu w tym czasie sa nm po dzis dzien urzeczeni... wg
nich-a im wierze z regul-odwalil swietna robote...

hm,co do workow rezurekcjo mysle,ze moglabym sobei poradzic,nie takie jak ja
nosily...

co do bajek i lekcji z dziecmi? chyab bardziej bym sie nadawala na nianke od
zajec sportowych :)
pozdrawiam ;)

[Gość: cyfer]

swoja skromna osoba wspieralem wtedy ekipe ukladajaca wal pod wiaduktem kolo dworeca glownego, a konkretnie ten nad ul. pulaskiego (dyrekcyjna). z ekpia TV mielismy male spiecie, bo dupek reporter wlazl z operatorem na wal i obaj tamowal ruch ludzi dzwigajacych worki. nawolywania nie pomogly, wiec wschodzaca gwiazda TV zostala wykapana. bardzo podobalo mi sie to, ze wytarczylo mruknac pod nosem "zapalilbym" albo "napilbym sie czegos" a juz z kilku stron podsuwaly sie czyjes usluzne rece. mielismy o tyle komfortowe warunki, ze ktos przyniosl agregat pradotworczy wiec mielismy swiatlo. a rozsmieszyl mnie komunikat nadany w tede: "sztab przeciwpowodziowy prosi o pomoc w ewakuacji swojej siedziby na nowym targu" :))
natomiast jesli chodzi o zdroja i zaleskiego: wypowiadal sie nie bede. powiem co najwyzej: dali d... i tyle.

[Gość: duzY]

klinta napisała:
> Moi rodzice,ktorzy siedzieli dizelnie we wroclawiu w tym czasie sa nm po dzis
> dzien urzeczeni...

No własnie, urzeczeni sa ci, którzy działania przeciwpowodziowe z pozycji
telewidza TeDe prowadzili. To ich ze Zdrojewskim łączyło. A ci którzy realnie
cos dla miasta zrobili nie mieli pojęcia, że Zdrojewski pozostałe odcinki (poza
ich) osobiscie przed woda uchronił.

Totalne zaniedbania

[Gość: Toto]

Wladza tzw.ludowa olala sprawe obrony ppowodziowej i prewencji juz od pierwszych
dni Polski ludowej.Budowa domow na polderach,zaniedbania w
infrastrukturze,nieznajomosc(?) warunkow geofizycznych.Co gorsza , to sie moze
powtorzyc.

[Gość: Rob-35]

Gość portalu: Toto napisał(a):

> Wladza tzw.ludowa olala sprawe obrony ppowodziowej i prewencji juz od
> pierwszych dni Polski ludowej.Budowa domow na polderach, zaniedbania
> w infrastrukturze, nieznajomosc(?) warunkow geofizycznych.
> Co gorsza , to sie moze powtorzyc.

MUSI, jeśli tylko ludzi tacy jak Zaleski będą bez przeszkód mogli ZA NASZE
PIENIĄDZE REALIZOWAĆ swoje sny o potędze pod hasłem "ODRA 2006".

Wrocławianie - nie dajcie się ogłupić! Ten "program" to HIPERKOMBINACJA
lobby transportowego, którze chce zbić kasę pod pozorem OCHRONY PRZECIW-
-POWODZIOWEJ. Dla większości Wrocławian ODRA nie różni się od RENU, więc
wydaje nam się, że można ją podobnie uregulować i uczynić spławną PRZEZ
OKRĄGŁY ROK, co niestety jest absurdalnie sprzeczne z naturą tej rzeki.

Budowanie olbrzymich zapór i spiętrzeń jest sprzeczne z naturalną cechą
Odry, jaką jest okresowe zalewanie NATURALNYCH TERENÓW ZALEWOWYCH i może
spowodować NIEODWRACALNE KONSEKWENCJE dla nas wszystkich.

Tendencje na całym świecie są teraz takie, że buduje się raczej duże
ilości małych, lokalnych zbiornikó wodnych, które znacznie lepiej spełniają
swoje OCHRONNE działanie.

Pozdr
Rob-35

[Gość: terka]

Gość portalu: Rob-35 napisał(a):

> Gość portalu: Toto napisał(a):
>
> > Wladza tzw.ludowa olala sprawe obrony ppowodziowej i prewencji juz od
> > pierwszych dni Polski ludowej.>
>
> Wrocławianie - nie dajcie się ogłupić!
>
> Budowanie olbrzymich zapór i spiętrzeń jest sprzeczne z naturalną cechą
> Odry, jaką jest okresowe zalewanie NATURALNYCH TERENÓW ZALEWOWYCH i może
> spowodować NIEODWRACALNE KONSEKWENCJE dla nas wszystkich.

Być może wypowiem się na te kwetie, po powrocie mojego meza, który w tym temacie
jest oblatany jako laik? (kończył kiedyś takie szkoły). Bedac wowczas w Gdyni
ryczał mi przez telefon co nalezy zrobić. Ale tego nie zrobili i było jak było.
Po co do tego wracać? Było i jest. Fakt. Chyba KTOŚ zrobił z tego kasę i dalej
robi. Naprawili coś:(((( Ale co. chyba nie tak do końca. Jest jeszcze wiele
newraligicznych punktów, który wymagają naprawy. Ale nasze władze już się
szczycą!!:(((

[Gość: Rob-35]

Gość portalu: terka napisał(a):

> Po co do tego wracać? Było i jest. Fakt. Chyba KTOŚ zrobił z tego kasę i dalej
> robi. Naprawili coś:(((( Ale co. chyba nie tak do końca. Jest jeszcze wiele
> newraligicznych punktów, który wymagają naprawy. Ale nasze władze już się
> szczycą!!:(((

NIC SIĘ NIE UKRYJE. Jak przyjdzie co do czego, to ODPOWIEDZIALNI za błędne
decyzje smutni panowie w garniturach wiosłować będą swymi kajakami na Bornholm,
lecz nawet tam ich dogonią Wrocławianie na rowerach...

Rob-35

[Gość: karbol]

Co by nie mówić, to miasto pokazało, że jego mieszkańcy coś potrafią. Haj.

[Gość: Rob-35]

Gość portalu: karbol napisał(a):

> Co by nie mówić, to miasto pokazało, że jego mieszkańcy coś potrafią. Haj.

Byłem wtedy i jestem dzisiaj RÓWNIE DUMNY jak i ZAWSTYDZONY postawą
Wrocławian.

Przez wiele dni kursowałem z łopatą od wału do wału, budowałem barykady
i sypałem piasek do worków w wielu miejscach (mimo że akurat moje mieszkanie
było bezpieczne) i co wieczór wracałem do domu przez Rynek widząc, jak
znamienici obywatele sączą piwko pod parasolami...

Ciekawa była postawa niektórych mieszkańców pierwszych pięter na Biskupinie:
obserwowali ze swoich parapetów sypiących wały mieszkańców parteru niczym
film science-fiction...

Rozmawiałem wtedy na Biskupinie z paroma osobami i wszystkie uparcie
twierdziły, że pracują tylko ci, którzy mają mieszkania na parterze.

Ale to przecież nieprawda. Wiesiek Jurewicz (mieszkaniec pierwszego piętra
w zalanych chyba Radwanicach) przedarł się do centrum, aby ratować wały
między Mostem Piaskowym a Mostem Pokoju i swoimi cennymi dłońmi artysty
fotografika dźwigał worki z piaskiem. Czułem się wtedy naprawdę szczęśliwy,
gdy spotkałem na wałach bardzo wielu szanowanych przeze mnie ludzi...

I podobnie byłem rad, że nie spotkałem ANI JEDNEGO SPOŚRÓD TYCH, KTÓRYCH
NIE SZANUJĘ...

(no dobra, pewnie byli akurat gdzie indziej)

Wbrew naturze

[Gość: Toto]

Czlowiekowi nigdy nie udalo sie ujarzmic sil natury.Co najwyzej stara sie
wykorzystac ja do swoich celow z lepszym lub gorszym skutkiem.Regulacja rzek jest
takim przykladem,sa one tworem naturalnym i jako takie nie do opanowania.Mozna
starac sie kontrolowac przeplyw wody w zlewni poprzez masowa budowe malych
zbiornikow na doplywach ,jazy i przegrody spietrzajace ale i tak do pierwszej
wielkiej wody.Idealnym stanem byloby zostawienie otuliny wzdluz brzegow ktora
dzialalaby jak gabka w wypadku wysokiej wody,i stale poglebianie koryta dla
udroznienia transportu.

[moniczkabb]

Do dziś pamiętam tamtą sobotę - 12 lipca. Była piękna, słoneczna pogoda. Od
samego rana w sklepach był tłok. Ludzie kupowali wszystko co się dało.
Najwięcej wody mineralnej i baterii. Mój tato sądził, że u nas (rejon ul.
Kościuszki, Traugutta, Więckowskiego, Zgodnej) będzie woda najwyżej do kostek.
Nawet śmiał się z ludzi, którzy tak panikowali. Ja jako osoba przeorna
napełniłam całą wodę i kilka garnków wodą. Kupiłam trochę mineralnej. Około
16:30 na ulicy było dużo ludzi. Gdy spojrzałam przez okno zobaczyłam maleński
strumyczek wody płynący z ul. Traugutta przez Więckowskiego do nas do ul.
Kościuszki. Szybko wyszłam z rodzicami z domu. Prawie pobiegliśmy do ul. Niskie
Łąki. Tam było już dużo wody. W głowie mam jeszcze obraz wody sięgającej do
samej góry płotu PZM-otu.
DO wieczora mieliśmy wodę, prąd, gaz, telefon. Rano był tylko gaz. Zresztą
szybko wyłączony. WOdę gotowaliśmy na grillu, a ogień paliliśmy resztkami
parkietu, bo akurat wtedy robiliśmy remont. Całe dnie spędzaliśy w oknie
podziwiając śmiałków pływających na materacach i kąpiących się w tej brudnej
wodzie. Nie zapomnę wyścigów z sąsiadami po wodę mineralną i jedzenie. Kiedy na
widoku pojawiała się amfibia wszyscy zbiegali na dół (ja mieszkam na pierwszym
piętrze, więc miałam najbliżej). Nawet wtedy bardziej z sąsiadami się
rozmawiało, była taka przyjazna atmosfera. Chyba wszyscy się bali... Nie
zapomnę jak mój tata wynosił psa na dwór. Moja psina (doberman) boi się wody, a
na moim podwórku tylko do połowy ta woda była. Więc tata brał pieska na ręce i
przenosił na suchy teren. Kiedy woda opadła ukazał się straszny widok zechłych
szczurów, dziurawych ulic i chodników. A najgorszy był smród z piwnic...
Mhm... Nie chciałam iść wczoraj na koncert Perfectu. Nawet nie musiałam. Był on
doskonale słyszany na ul. Kościuszki (przy Zgodnej). LEcz kiedy usłyszałam
piosenkę "Moja i twoja nadzieja" dreszcze po mnie przeszły i łzy napłynęły do
oczu. Zawsze tak mam jak słyszę ten utwór. On najbardziej przypomina mi 12
lipca 1997r.

[dosiek]

Ta piosenka.........ona chyba na zawsze będzie przypominała spojrzenie ludzi, w
którym było przerażenie, wdzięczność i nadzieja jednocześnie.

wzgorze polskie

[mauser_z_wroclawia]

sypanie piachu do workow, byla taka wielka kopara, ktora nam pomagala. ludzie
wszystkich stanow i rozmaitej muskulatury (moja cherlawa), niektorzy
trzezwiejacy z popoludniowego piwka w obliczu rosnacego zagrozenia.

a potem bylem w szpitalu Bonifratrow, ktory najpierw stracil telefony, potem
prad i wode. ewakuowalismy wszystkich chorych o 5 rano przez okno izby przyjec
(lacznie z lozkami ortopedycznymi!!) na amfibie.

zalesie -zacisze

[Gość: lem]

teraz kazde wspominki maja juz posmak basni prawie. jesli opowiadac o tym co
sie dzialo w miescie i w ludziach komus kto w tym nie uczestniczyl to watpie
czy zrozumie w czym rzecz. :)
pamietam ze na walach siedzialem ponad 24 godziny. noszenie workow, ukladanie,
kontrolowanie terenu i w koncu nad ranem przemieszczanie sie w szalenczym
pedzie na kolejne pozycje z nadzieja ze moze uda sie uratowac dzielnice od
zalania [woda juz sie wtedy przelewala przez ul. kochanowskiego] dalo pozadnie
w dupe. i pamietam takie jedno wrazenie jak podlamany tym ze nie da sie juz nic
zrobic wracalem do domu. to byl ranek, nie wiem dokladnie ktora godzina ale
bylo bardzo wczesnie rano a slonce leniwie wylazilo ponad horyzont. i jak
wracalem do domu taki straszliwie zrypany fizycznie i psychicznie to bylem
swiecie przekonany ... ze jest wieczor...
hahaha. dzis sie z tego smieje ale wtedy zmeczenie przekroczylo juz wszelkie
mozliwe poziomy. a obrona przed woda nie miala juz sensu...
potem okazalo sie co naprawde sie stalo. brakowalo koordynacji. tu gdzie my
pilnowalismy walow: od mostu swojczyckiego do jakielonskich - woda sie nie
przedarla. bylo pelno ludzi na walach, byly worki, byla lacznosc i transport.
na zaciszu, miedzy mostami jagielonskimi a szczytnickim i potem dalej az do
mostu zwierzynieckiego, bylo tych ludzi za malo i kiedy zaczelo rozwalac waly
nikt nie mogl temu przeciwdzialac...

a tak juz zupelnie na zakonczenie, to mysle ze powodzie takie faktycznie nie
zdazaja sie czesto a wroclaw byl na taka ewentualnosc zupelnie nei
przygotowany. mysle ze gdyby taka sytuacja miala sie powtorzyc, to wygladalo by
to juz zupelnie inaczej i mimo ze mowi sie ze miasto jest dalej nie
przygotowane na wielka wode - dalo by sie rade obronic.

pozdro.

[Gość: Laura25]

Nie mieszkam we Wrocławiu, ale się tam urodziłam i mam tam całą rodzinę. Przed
powodzią mieszkali na Hauke Bosaka. Potem kamienica poszła do rozbiórki.A
propose powodzi. Najgorsze były relacje telewizyjne. Pokazali pl. Wróblewskiego
kompletnie zalany. Tragedia i jeszcze zero kontaktu z rodziną nie wiedziałam co
się z nimi dzieje. Potem oglądałam kasetę video z nakręconą falą powodziową,
która szła od zajezdni MZK na Książu. BRRR.