Auto-antonimy

[ciekawska43]

czyli słowa będące własnym przeciwieństwem.
Zwykle antonim to wyraz występujący w parze ze swoją odwrotnością: ciepło-zimno, duży-mały,itp. A auto-antonim to takie dwa wyrazy w jednym.

Niemożliwe? Owszem, możliwe. Pod warunkiem,że słowo jest homonimem.Czyli ma conajmniej dwa znaczenia.
Na razie znalazłam dwa takie dziwolągi.
Pierwszy marniutki: PANIE [mój miły PANIE, moje miłe PANIE]. Słowo PANIE raz odnosi się do mężczyzny, a raz do kobiet.
Ciut lepszy [choć też nie idealny] przykład to wyraz WARZY[Ć]. Ktoś warzy potrawę. Czyli ją gotuje, traktuje wrzątkiem. A mróz WARZY kwiaty.Czyli traktuje je zimnem.

Może ktoś zna lepsze przykłady?

[tomasz.kielpinski]

A czy auto-antonimem nie mogą być również antonimy mające to samo znaczenie? :-)

Pamiętam że gdzieś wyczytałem to jako ciekawostkę szaradziarską, że zarówno "twarde" jak i "miękkie" były w PRL potocznymi określeniami dolara amerykańskiego.

[kouba]

Podobnie wyraz "czerstwy" odnoszący się dziś głównie do (nieświeżego) pieczywa, dawniej znaczył tyle, co zdrowy, świeży. W tym znaczeniu występuje dalej np. w języku czeskim przez co dochodzi do zabawnych nieporozumień :)). Podobnie "maj" to po czesku "kveten". Więcej takich polsko-czeskich "pułapek językowych" w linku poniżej.
przewodnik.onet.pl/foto/czechy-praktyczny-przewodnik-jezykowo-turystyczny,4118640,8554753,foto-male.html#photo8554753

[reptar]

wybierać: 1) np. graczy do drużyny = pozyskiwać; 2) np. muchy z zupy = odrzucać

handicap: 1) utrudnienie; 2) ułatwienie

pożyczać: 1) komuś; 2) od kogoś

jedynka: 1) najlepsza ocena; 2) najgorsza ocena

zły = dobry, negatywny = pozytywny

[faouar]

1. "Uwaga, zły pies" - pies jest dobry, bo jest zły (w funkcji systemu antywłamaniowego).
2. "Negatywny wynik badania na HIV" - wynik negatywny w istocie jest dla pacjenta wynikiem pozytywnym.
3. "Ta przegrana jest wygraną" - (ten remis jest wygraną) - niewielka przegrana w meczu rewanżowym może gwarantować przejście do następnej rundy rozgrywek pucharowych

[totet]

A ja dorzucę moje ulubione dwuznaczności z rodziny najem, wynajem, najemca. Zawsze mam wątpliwości, która to strona umowy.
Co ciekawe, według USJP, dzierżawić to a) «oddawać coś w dzierżawę» lub b) «wziąć coś w dzierżawę, mieć coś w dzierżawie», ale dzierżawca to już tylko «osoba, która na podstawie umowy dzierżawy użytkuje jakąś rzecz lub prawo majątkowe».

Pozorne antonimy

[julesw]

Przykład wyrazów, które ze względu na swoją konstrukcję "powinny" być antonimami - drugi różni się od pierwszego przedrostkiem "nie" - a znaczą to samo: opodal - nieopodal.

[migni]

Podobne z podwórka angielskiego - "in-" to jeden z przedrostków, którym po polsku odpowiada "nie-": secure (zabezpieczony) - insecure (niezabezpieczony), decent (przyzwoity) - indecent (nieprzyzwoity), finite (skończony) - infinite (nieskończony), famous (sławny) - infamous (niesławny) itd.
Tymczasem "flammable" oznacza "palny, łatwopalny", a "inflammable" - to samo... (przeciwieństwo to "non-flammable").

[reptar]

julesw napisał:

> Przykład wyrazów, które ze względu na swoją konstrukcję "powinny" być
> antonimami - drugi różni się od pierwszego przedrostkiem "nie" - a znaczą to samo:
> opodal - nieopodal.


Albo mecze
              BRAZYLIA - RESZTA ŚWIATA
              NIE-BRAZYLIA - RESZTA ŚWIATA

[ciekawska43]

Przykłady różne. Niektóre lepsze, inne odbiegajace od meritum. Najlepszy przykład to, chyba, słowo czerstwy.
A ja mam jeszcze jeden. Raczej niezły: dzielić.
dzielić - uniemożliwiać bliskie stosunki, powodować różnice wśród ludzi
dzielić - przeżywać coś wspólnie z innymi ludźmi [dzielić radości i troski].

[jw1969]

oblewać egzamin = nie zdawać go
oblewać egzamin = hucznie świętować zdanie egazminu

[dawidnd]

to może jeszcze takie coś:

zarazić kogoś pasją - pozytywne znaczenie
zarazić kogoś chorobą - negatywne znaczenie

[neop1]

Każda partia polityczna, dla zwolenników i przeciwników.
Zresztą często inne pojęcia też.

[parodystka]

neop1 napisał:

> Każda partia polityczna, dla zwolenników i przeciwników.

Jeśli mowa o partiach, to przyszło mi na myśl słowo "zdradzać".
Można zdradzać partię czy poglądy, a zatem je porzucać, ale można też zdradzać talent, czyli go posiadać.

[migni]

Nader ciekawe jest w polszczyźnie słówko "nieraz" - ze względu na subtelności kontekstu, składni, a i intonacji znaczące albo "raczej często", albo "raczej rzadko". Co poświadcza USJP PWN (a w ślad za nim WSO):

nieraz
1. «często, wielokrotnie»:
Nieraz o tym była mowa.
2. «czasem, niekiedy»:
Bywaliśmy nieraz w tym domu.
Zabierał ją nieraz na wakacje.

Przyimki

[reptar]

Zawsze intrygowały mnie przyimki. Próba opisu ich znaczenia kończy się na dłuuugich listach niewiele z sobą mających przypadków. W Dubiszu hasła "w" czy "z" mają po blisko trzydzieści podpunktów. A w tłumaczeniu na inny język to już w ogóle loteria. Polskie "o" może się zmienić w angielskie "about", "at", "with"...
I bynajmniej nie jest to jedyny polski przyimek, który przechodzi w "about", "at" czy "with".

Zobaczyłem reklamę na samochodzie. Jakaś piekarnia informowała, że ma w ofercie "bułki na kebab". Zabawne, bo wolę kebab z mięsa niż z pieczywa. I przypomniałem sobie wtedy ten wątek, bo w wyrażeniach "mięso na kebab" i "bułka na kebab" raz "na" oznacza, że z tego się robi, a raz, że z tego się nie robi   ;-)

Jakby dobrze poszperać, to pewnie znalazłoby się jeszcze kilka niezłych przyimkowych auto-antonimów.

[migni]

SŁUCHAWKI. "Nakładane na uszy w celu ochrony przed nadmiernym hałasem" (USJP), np. przed głośną muzyką: dookoła głośno, a w uszach cisza. Ale znacznie częściej inne, te do słuchania muzyki: głośno w uszach, a cisza dookoła.

[jw1969]

Coś z dziedziny prawa: sprawa (wyrok itd) bezprecedensowa jest zarazem precedensowa.

[uhuhu]

AFEKT:
1. silne wzburzenie, gniew, szał (zbrodnia w afekcie).
2. uczucie sympatii, miłości (zapałać afektem).

[jw1969]

Jeśli sie coś przeskrobało, można czasem usłyszeć, że jest się człowiekiem odpowiedzialnym (za występek) i nieopowiedzialnym zarazem.

[reptar]

Jak policjanci wpadli, to przestępcy wpadli.

pożarnik

[uhuhu]

Fajowe słówko. Za słownikiem Doroszewskiego:
a) daw. strażak,
b) daw. podpalacz.

[reptar]

"Pacjencie, opłaca się zapytać o tańszy odpowiednik" - to napis z apteki.
Wyobraziłem sobie pacjenta, który pyta o tańszy odpowiednik, a aptekarz pobiera od niego opłatę, ponieważ tę czynność (zapytać) się opłaca.

[reptar]

Istnieje wyraz, który oznacza dokładnie coś odwrotnego niż oznacza. Tym wyrazem jest "wierzyć".

Wierzę, że Ziemia jest kulista, a nie płaska, dlatego nie powiem "wierzę, że Ziemia jest kulista", bo naraziłbym się na śmieszność. Wszyscy zaraz pomyśleliby, że wierzę w Ziemię płaską. Powiem więc po prostu "Ziemia *jest* kulista". A mówiąc "wierzę, że on tego nie zrobił", tak naprawdę mówię, że zdecydowanie mógł to zrobić i obawiam się, że zrobił.

I tu w zasadzie kończy się aspekt samozaprzeczalności wyrazu, czyli tego, o co chodzi w tym wątku, ale to nie wszystko, dla czego ciekawy jest wyraz "wierzyć".

Jest to bowiem równocześnie czasownik, który ma różne znaczenia w zależności od osoby (tej gramatycznej). Kiedy mówimy "on wierzy", mamy na myśli, że jest przekonany na 100%. On wierzy w krasnoludki i ufo. On wierzy, że jego żona jest niewinna. Takie "wierzyć" w III osobie bardzo często łączy się z rzeczami, co do których wierzymy, że są nieprawdą. *On* z zasady wierzy w coś odwrotnego niż *ja*, a czasownik "wierzyć" użyty w III osobie znaczy tyle co "być w błędzie", "mieć klapki na oczach", "mieć nierówno pod sufitem".

A kiedy mówię w I osobie "ja wierzę", to nie ma mowy o stuprocentowym przekonaniu. *Ja* wierzę inaczej niż *on*. Ja – asekuracyjnie, on – ślepo. Ja – w coś, co od biedy może okazać się prawdą, on – prawie zawsze w kompletne bzdury.

Odebrać

[kouba]

Można:
Odebrać honorowe obywatelstwo (np. zbrodniarzowi wojennemu),
ale można i
Odebrać honorowe obywatelstwo... z rąk prezydenta miasta (czyli je otrzymać)

Głodomór

[kouba]

W USJP:
1. pot. «ten, kto ciągle odczuwa głód, potrzebę jedzenia»
2. przestarz. «ten, kto głoduje, kto przymiera głodem»

[migni]

WYŁADOWAĆ:
1) wyładuj kieszenie (= napełnij je, napakuj, np. kasztanami)
2) wyładuj kieszenie (= poopróżniaj je)

I, podobnie, WYPAKOWANY:
1) wypakowana walizka (= szczelnie wypełniona, np. ubraniami)
2) wypakowana walizka (= już pusta, rozpakowana)

[migni]

ROZLAĆ, ROZLEWAĆ, POROZLEWAĆ, np. zupę:
1) porozlewali zupę (= powlewali ją np. do menażek)
2) porozlewali zupę (= powylewali ją przez nieuwagę)

[migni]

"Ludzi można GŁADZIĆ słowami" - Francis Scott Fitzgerald:
1) = głaskać, dopieszczać słowami
2) = zgładzać, unicestwiać słowami