imiona arystokracji

[aniadm]

Postanowiłam pociągnąć dalej kwestię imion z pamiętników i wspomnień. Tym
razem Anna z Działyńskich Potocka.

idąc po drzewach genealogicznych na końcu książki:
Braniccy - nic specjalnie ciekawego. Jest Ksawery z małzonką Pelagią, Eliza
(ta od Krasińskiego), Konstanty i jeden Livio Esba Odescalchi.

Czartoryscy - mieli dziwny zwyczaj zdrabniania Elżbieta na Iza. Na górze
figuruje Elżbieta (Izabela) z Flemingów, dalej jest Elżbieta (Iza)
Działyńska. Faktycznie Elżbieta i Izabela to etymologicznie to samo, ale
chyba rzadko stosowało sie je wymiennie? Poza tym w kazdym pokoleniu paru
Adamów, jak wszędzie dużo Marii i jedna Maria Ksawera (imię zakonne). Jest
też Maria Amparo (de Vista Allegre), Aleksander Romuald, Marcelina
(Radziwiłłówna), Achilles (de la Roche Pouchin), August, dwie Aniele,
Florentyna (Dzieduszycka) i Helena funkcjonująca jako Halina (całkiem jak
moja mama )

Działyńscy - tu już większe urozmaicenie. Augustyn (XVIII w.), Brygida (XVIII
w.), Nepomucena (XVIII w.), Teodor (małżonek tejże), Marianna Katarzyna
(XVIII w.), Justynian (małzonek, nazwisko Hylzen, więc mógł być obcego
pochodzenia), Ignacy z małżonką Antoniną Szczęsną i Ksawery z małżonką Justyną
(dalej XVIII w.). Potem jedna Aniela, jedna Henryka znana jako Henrieta (z
męża Błędowska), Celestyn (Rottermund, drugi małzonek poprzedniej), Józef
Kalasanty, Adam Tytus (znany powszechnie jako Tytus) i jego małżonka,
Gryzelda Celestyna z Zamoyskich, Gabriela, Klaudyna i Bernard (Potocki, mąż
Klaudyny). Następne pokolenie: Bronisław z małżonką Teofilą, Jan Kanty

Potoccy - na samej górze słynny Stanisław Szczęsny z trzema małżonkami:
Gertrudą (Komorowską, znaną wszystkim z liceum), Józefą Amalią i Zofią
Glavani. Potomstwo: Róża, Stanisław, Idalia, Pelagia, Szczęsny, Ludwika,
Wiktoria, Konstancja, Oktawia, Jarosław, Włodzimierz, Aleksander, Mieczysław,
Zofia, Olga i Bolesław. Poniżej na drzewie kwitnie jeszcze pare Róż, Idalii i
Pelagii oraz Amelia i Aniela. Jest też Cecylia Anuncjata, Dominik, Natalia,
Maurycy, Jakub (chyba wtedy był rzadki, bo to pierwszy tutaj)

Reyowie - Diminik i Karolina, dzieci nie ponazywali ciekawie.

Sapiehowie - Ignacy i Anna w XVIII w. mieli Jana, Józefa, Kajetana,
Franciszka Ksawerego, którego drugą małżonką była Kasylda (a pierwszą
Teresa). Dalej jest Tekla, Janusz, Honorata, Pelagia i Idalia (matka była z
Potockich), Cecylia (Celestyna) - ???, które w końcu?

Zamoyscy - na górze Andrzej z Konstancją, która owdowiawszy wydała się za
Klemensa. Jest Stanisław Kostka, Konstanty, Jadwiga Klementyna, Elfryda
(Tyzenhaus), Eliza, która wyszła za Zenona, Pelagia (bez Potockich tym razem)

Poza drzewkami: Walentyna, Bonifacy, Dezydery, Witalis, Hortensja, Alfonsyna
(zwana Tunią), Rafaela (zakonnica), Gerard, Wilhelmina (zwana Wilmą), Agenor
(Gołuchowski), Florian, Walerian, Marian (ksiądz, 1804-1884 - zwracam uwagę
na "wczesność"), Seweryn, Alojzy, Cyryl, Augusta, Gerald

Głowny wniosek: XIX-wieczna polska arystokracja raczej nie stała w pierwszym
szeregu walki o oryginalnośc imion.

[andaba]

aniadm napisała:
Głowny wniosek: XIX-wieczna polska arystokracja raczej nie stała w pierwszym
szeregu walki o oryginalnośc imion.


A mnie się wydaje, że jednak imiona szlachty byłu dość zróżnicowane. Nie licząc
oczywiście rodowych imion, tradycyjnie nadawanych, ale to dotyczyło jednego,
dwóch pierwszych synów, a potem już bylo rozmaicie. Nie mam akurat pod ręką
żadnej "szlacheckiej " książki, ale zwracam na to uwagę przy czytaniu, no i
nawet z tego co Aniadm przytoczyła wynika, że imiona były różne.

[abiela]

andaba napisała:

> A mnie się wydaje, że jednak imiona szlachty byłu dość zróżnicowane. Nie
licząc
>
> oczywiście rodowych imion, tradycyjnie nadawanych, ale to dotyczyło jednego,
> dwóch pierwszych synów, a potem już bylo rozmaicie. Nie mam akurat pod ręką
> żadnej "szlacheckiej " książki, ale zwracam na to uwagę przy czytaniu, no i
> nawet z tego co Aniadm przytoczyła wynika, że imiona były różne.

Zgadzam sie z antaba, ja odnosze wrazenie, ze te imiona jednak nieco
zroznicowane byly. Nie mam popracia zdrodlowego ale mam wrazenie, ze wsrod
chlopow tylko Kaski, Kuby itepe dominowaly a nawet wsrod podanych przez Anie
imion zdarza sie wiele ciekawych.

[aniadm]

Mi nie chodzi o to, że wszyscy się nazywali tak samo, ale że przeważająca
większość imion to jednak "mainstream" i odchyłki są stosunkowo nieduże.

W dodatku bardzo niewiele z tych imion pasuje do popularnego
stereotypu "arystokracji". No bo które kojarzy sie dzisiaj
bardziej "arystokratycznie": Aniela czy Konstancja, Anna czy Olimpia, Józef czy
jakiś Harmoniusz? Podejrzewam, że bardziej wymyślne czy "romantyczne" imiona
figurowały w rodinach średniej szlachty z pretensjami albo nowobogackich niz
prawdziwej arystokracji, ale nie mam takich drzewek, musiałabym pogrzebac gdzie
indziej.

Poza tym pamiętajcie, że ja wypisałam tylko te co ciekawsze, pomijając
wszystkie Marie, Anny, Janów i Stanisławów, których była zdecydowana większość.

[abiela]

aniadm napisała:

> Mi nie chodzi o to, że wszyscy się nazywali tak samo, ale że przeważająca
> większość imion to jednak "mainstream" i odchyłki są stosunkowo nieduże.
>
> W dodatku bardzo niewiele z tych imion pasuje do popularnego
> stereotypu "arystokracji". No bo które kojarzy sie dzisiaj
> bardziej "arystokratycznie": Aniela czy Konstancja, Anna czy Olimpia, Józef
czy
>
> jakiś Harmoniusz? Podejrzewam, że bardziej wymyślne czy "romantyczne" imiona
> figurowały w rodinach średniej szlachty z pretensjami albo nowobogackich niz
> prawdziwej arystokracji, ale nie mam takich drzewek, musiałabym pogrzebac
gdzie
>
> indziej.


Masz racje, to ciekawy punkt, nie pomyslalam o tym. Z drugiej strony gdy
spojrzec na drzewa rodzin krolewskich to montonia imion az poraza.
>
> Poza tym pamiętajcie, że ja wypisałam tylko te co ciekawsze, pomijając
> wszystkie Marie, Anny, Janów i Stanisławów, których była zdecydowana
większość.

No tak.....

[gaudencja]

aniadm napisała:

Podejrzewam, że bardziej wymyślne czy "romantyczne" imiona
> figurowały w rodinach średniej szlachty z pretensjami albo nowobogackich niz
> prawdziwej arystokracji,

No nie wiem, nie wiem, ta hipoteza wydaje mi się mocno naciągana. Mam wrażenie
raczej, ze grała rolę tradycja rodzinna (imiona zwykłe) + inspiracje
literackie, mody i in. Arystokracja w końcu dosć szybko łyknęła pretensjonalną
w opinii ogółu Marię, fascynowała sie francuszczyzną i wzorowała na niej,
zawierała małżeństwa międzynarodowe, co też się na imionach odbijało...
Zobacz, choćby w tym jednym linku masz Teodoryka i Druzjannę (Potocką, choć z
domu Jazłowiecką). A imion jest tu niewiele.
www.butschal.de/herbbutschal/ahnen/pafg27.htm
> Poza tym pamiętajcie, że ja wypisałam tylko te co ciekawsze, pomijając
> wszystkie Marie, Anny, Janów i Stanisławów, których była zdecydowana
większość.

No i prawdopodobnie rozkład ststystyczny zwykłych i niezwykłych imion był taki
sam jak w reszcie społeczeństwa. Poza tym, Aniu, nie mam danych na ten temat
(trzeba by tu porzadnego historyka), ale mam przemożne wrażenie, że popełniamy
wyraźny anachronizm przykładając zasadniczo inne kryteria do arystokracji, niż
do reszty szlachty - bo tych grup nie dzieliła wyraźna przepaśc, w odróżnieniu
od sytuacji w wielu innych krajach. U nas "pan na zagrodzie był równy
wojewodzie", oczywiście niedokładnie, bo niektóre rody były możniejsze, ale ja
opieram się na wiedzy z mojej grupy KIK-owskiej, w której były ze dwa-trzy
znane nazwiska, a poza tym wiele nieznanych, których właściciele byli
spokrewnieni z tymi znanymi. Mimo wszystko była to jedna grupa, choc
wewnętrznie zróżnicowana.

[aniadm]

Wiem jedno - stare rody o znanych nazwiskach były postrzegane na pewno inaczej
(tym bardziej, że czesto posiadały tez znaczne majątki). Spodziewano sie po
nich, że będa ostoją polskości, pilnowania tradycji, bronienia ziemi i nie
wydawania całej tej kasy za granicą. To na pewno.
We współczesnych (tzn. XIX-wiecznych) źródłach ci wszyscy Potoccy, Braniccy,
Radziwiłłowie, Zamoyscy i Krasińscy na pewno byli postrzegani jako osobna
sfera. A nawet wprost jako arystokracja. Taka na przykład Maria Górska wyraźnie
dostrzega polską arystokrację (i ma wobec niej oczekiwania jak wyżej). Sama
siebie do niej zdecydowanie nie zaliczała, chociaż rodzina Górskich w owych
czasach dość się w Warszawie i ogólnie w Królestwie liczyła, a ona sama była z
Łubieńskich, rodu, który wtedy już podupadał, ale w przeszłości też był
znaczny. Nie bardzo mam materiał porównawczy, bo Anna z kolei była Potocka z
Działyńskich (chociaż się u nich akurat nie przelewało, a reszta Potockich nie
bardzo chciała im dawać pieniądze), a nadmiaru pamiętników nie mam.

Kieniewicze byli bez wątpienia zamożni (bardzo), ale arystokracją na pewno nie
byli. A własnie na ich drzewie sa te Ifigenie i January (Januarzy? )

Mogłabym zrobić dokładniejszą statystykę, ale a) nie mam teraz czasu i b)
musiałabym szukac innych źródeł, bo tu drzewka są niekompletne (tzn. informacje
w rodzaju "żonaty, potomstwo" i nic więcej)

PS Córka Zygmunta Krasińskiego była Maria Beatrix.

[gaudencja]

aniadm napisała:

> Wiem jedno - stare rody o znanych nazwiskach były postrzegane na pewno
inaczej
> (tym bardziej, że czesto posiadały tez znaczne majątki). Spodziewano sie po
> nich, że będa ostoją polskości, pilnowania tradycji, bronienia ziemi i nie
> wydawania całej tej kasy za granicą. To na pewno.

Jednak takich rodów było dosłownie kilka (książęcych), a reszta miała tytuły (w
tym hrabiowskie) z różnych dziwnych źródeł, w tym od władz carskich. Co do
różnicy między kilkoma rodami ksiażęcymi a resztą zgodzę się, choć na pewno
były między nimi małżeństwa.

A wracając do tematu głównego np. taka nowinka jak Maria przyjęła się wśród
nich szybko. Wtedy to jeszcze nie było tradycyjne imię w Polsce, natomiast
przyniesione zostało raczej z Francji. U nas tradycyjnie królowała Marianna.
Żeby dobrze ocenić sytuację, należałoby zrobic badania porównawcze nad
frekwencją imion w danym okresie i w okresie poprzedzającym.

[cysia.b]

gaudencja napisała:

> aniadm napisała:
>
> > A wracając do tematu głównego np. taka nowinka jak Maria przyjęła się wśród
> nich szybko. Wtedy to jeszcze nie było tradycyjne imię w Polsce, natomiast
> przyniesione zostało raczej z Francji. U nas tradycyjnie królowała Marianna.
>
Imię Maria spopularyzował też bardzo Antoni Malczewski swoją powieścią poetycką
pod takim tytułem.

[aniadm]

Fakt. I jeszcze była Marysieńka Sobieska.
Pierwowzór znajduje się w oryginalnym poście pod prawdziwym imieniem Gertruda

[gaudencja]

cysia.b napisała:

> Imię Maria spopularyzował też bardzo Antoni Malczewski swoją powieścią
poetycką
>
> pod takim tytułem.

Fakt. Tym bardziej wyraźnie widać, że nadawanie tego imienia nie świadczyło o
byciu ostoją tradycji, o nieuleganiu modom czy braku snobizmu - skoro
arystokracja snobowała się na imie królewskie + powieść...

[gaudencja]

Ostatnio się jeszcze zastanawiałam nad tym, i doszłam do wniosku, ze szlachta
chyba nie bardzo zastanawiała się w dzisiejszych kategoriach nad oryginalnoscią
imienia, tylko nadawała albo po dziadkach, babciach itp., albo jaką miała
fantazję. Nie wydaje mi się, żeby ktoś sie szczególnie dostosowywał do
otoczenia. Taka np. Humbelina Kurdwanowska z Potockich - nie wygląda to
zupełnie na wybór konformistyczny (nawet w dobrym znaczeniu tego słowa).

[gaudencja]

Przypomniala mi sie ta dyskusja w kontekscie Kantorberego Tymowskiego, o ktorym
byla mowa ostatnio. Nie byl to moze Potocki, ale z dobrej rodziny pochodzil na
pewno.