v.ci
23.01.06, 02:06
Antonio Gramsci (ur. 23 stycznia 1891 r. w Ales na Sardynii - zm. 27 kwietnia
1937 r. w Rzymie) - działacz komunistyczny, teoretyk marksizmu, filozof.
Wczesną młodość Gramsci spędził na Sardynii, kształcąc się w Cagliari.
Uzyskane w konkursie stypendium pozwoliło mu w 1911 r. rozpocząć studia w
Turynie, wówczas dynamicznym ośrodku przemysłowym, politycznym i kulturalnym.
Dwa lata później Gramsci wstąpił do Partii Socjalistycznej; w 1915 r., nie
kończąc studiów, rozpoczął pracę publicystyczną w socjalistycznym piśmie "Il
Grido del Popolo" (w latach 1917-1918 był jego redaktorem naczelnym). W tym
czasie Gramsci był już aktywnym działaczem ruchu robotniczego.
Świadectwem pierwszych zainteresowań filozoficznych i światopoglądowych
Gramsciego są Pisma młodzieńcze (Scritti giovanili, 1958). Młody Gramsci
krytycznie odnosił się do dominującego wówczas w ruchu socjalistycznym
reformizmu, który pod wpływem pozytywizmu "sprowadzał doktrynę Marksa do
prawa naturalnego, realizującego się niby fatum poza wolą ludzi".
Reformizmowi Gramsci przeciwstawiał koncepcję silnie akcentującą rolę
świadomości w historii. Znaczenie idei w dziejach potwierdzała, zdaniem
Gramsciego, witana przezeń z entuzjazmem Rewolucja Październikowa, o której
sądził wówczas, że jest "dziełem bardziej ideologii niż faktów".
W 1919 r. powstało pismo "L'Ordine Nuovo"; redakcją kierował Gramsci przy
pomocy Palmiro Togliattiego (1893-1964). W publicystyce (zebranej potem w
tomie L'Ordine Nuovo 1919-1920, 1954) Gramsci komentował ówczesne wydarzenia
w ruchu robotniczym, główną uwagę skupiając na roli fabrycznych rad
robotniczych, w których upatrywał zalążek instytucji władzy przyszłego
społeczeństwa socjalistycznego.
W 1921 r. Gramsci był jednym z założycieli Włoskiej Parti Komunistycznej (na
jej czele stanął Amadeo Bordiga, ur. 1889). W publicystyce Gramsci podejmował
wtedy głównie problemy programu nowej partii i kierunków walki z rodzącycm
się faszyzmem (por. tom Socialismo e fascismo. L'Ordine Nuovo 1921-1922,
1966). W latach 20. Gramsci uczestniczył w życiu politycznym jako poseł do
parlamentu, publicysta (był inicjatorem organu partyjnego "Unita") i działacz
partyjny.
W wyniku dyskusji wewnątrzpartyjnej, której dokumentację podał Palmiro
Tolgiatti w publikacji La formazione del gruppo dirigente del P.C.I.
(Kształtowanie się grupy kierowniczej WPK, 1962), a której świadectwa
znajdujemy także w publicystyce Gramsciego zebranej w La construzione del
partito comunista italiano 1923-1926 (1971), dawną obciążoną błędem
sekciarstwa politykę, której rzecznikiem był Amadeo Bordiga, zastąpiono
programem sojuszu sił lewicowych w obliczu zagrożenia faszystowskiego,
głoszonym przez Gramsciego. W styczniu 1926 r. Gramsci stanął na czele
Komitetu Centralnego WPK; w listopadzie władze faszystowskie aresztowały go i
skazały na dwadzieścia lat więzienia. Gramsci spędził w więzieniu lat
dziesięć, podupadając na zdrowiu. Zwolniony w 1937 r. na podstawie amnestii,
zmarł zaraz po opuszczeniu więziennych murów.
Przez cały czas pobytu w więzieniu Gramsci w takiej mierze, w jakiej
pozwalały warunki, prowadził pracę intelektualną. Szkice, notaty i materiały
wypełniły 33 Zeszyty więzienne, które po wojnie opublikowano w tomach:
Materializm historyczny i filozofia Benedetta Crocego (Il materialismo
storico e la filosofia di Benedetto Croce, 1948), Intelektualiści i
organizacja kultury (Gli intellettuali e l'organizzazione della cultura,
1949), Risorgimento (Il Risorgimento, 1949), Noty o Machiavellim, polityce i
państwie nowoczesnym (Note sul Machiavelli, sulla politica e sullo Stato
moderno, 1949), Literatura i życie narodowe (Letteratura e vita nazionale,
1950), Przeszłość i teraźniejszość (Passato e presente, 1951). Uzupełnieniem
są Listy z więzienia (Lettere dal carcere, pełne wyd. 1965).
