Zbliza sie...

[dunajec1]

...noc swietojanska,czy tez Kupaly.
Jdziecie szukac kwiatu paproci,czy tez jakas dziewczyne porwac od ogniska?

[ciupazka]

W Noc Świętojańską, zwaną też kupalnocką lub sobótką, przypadającą z 23 na 24
czerwca, od pradawnych czasów witano lato – najgorętszą porę roku. W tę noc
według wierzeń przyroda przechodziła wielkie przeobrażenie: kwitły kwiaty,
dojrzewały owoce, wszystko wokół lśniło kolorami i pachniało. Najkrótsza noc w
roku była okazją do odprawiania różnych obrzędów, czarów i wróżb. W ten sposób
uświadamiano sobie szczególny związek człowieka z rytmami natury.

Sobótka to święto powitania lata, miłości i płodności z oczyszczającymi
obrzędami ognia i wody. Wierzono także, że w tym dniu po ziemi snują się duchy
zmarłych i demony. W ciała ludzi, zwłaszcza młodych, wstępowały nieziemskie
siły i wzmagały ich gotowość do kochania. Aby oddać cześć rozkwitającej
przyrodzie, ludzie gromadzili się w miejscach świętych. Najczęściej były to
wzgórza lub leśne polany, ale także rzeki i strumyki, nad którymi rozpalano
wielkie ogniska.

Jak wspomniałam na wstępie, Noc Świętojańska inaczej nazywana jest sobótką lub
kupalnocką. Skąd wzięły się te określenia? Otóż nazwa kupalnocka wywodzi się od
słowa kupało, które na wschodzie Polski oznacza kąpiel, zanurzenie w wodzie.
Sobótka stanowi zdrobnienie wyrazu „sobota”. Początkowo na dużych terenach
naszego kraju bawiono się przy obrzędach ognia nie w wigilię św. Jana, lecz w
sobotę poprzedzającą Zielone Świątki. Ponoć największe praktyki sobótkowe
odbywały się przed wiekami na Ślęży i na Łysicy. Od czasów chrześcijańskich
wieczór sobótkowy został nazwany Świętojańskim i obchodzony jest właśnie w
wigilię św. Jana.

Noc Świętojańska sięga swymi korzeniami czasów pogańskich; związana jest z
pradawnym kultem słońca i uroczystościami ku jego czci.. Odprawiane wówczas
magiczne rytuały miały chronić przed chorobami, a ogień oczyszczać z czarów i
uroków. Zarówno prasłowianie jak i dawne ludy, paląc ogniska dziękowali za
życiodajne ciepło i światło. Słońce, wędrując po niebie, wyznaczało pewien
rytm. Rytm, którego puls kiedyś żywo odczuwano. Towarzyszył dojściu starego do
pewnego momentu i budzeniu się nowego. Zimowe przesilenie jest momentem
narodzin, poczęcia sił witalnych w przyrodzie, odradzania się życia. Od tego
przesilenia słońce co dnia wznosiło się wyżej i skracało noc.
Z czasem ludzie przestali czcić słońce, ale obyczaj palenia ognisk pozostał.
Ważna była też magia wody jako źródła życia.

Obrzędy

Sobótkowa, świętojańska noc znana była od wieków jako czas ognisk i zabaw. Były
w tym święcie elementy kultu przodków i oczyszczanie się od złego, ale
dominowało poszukiwanie miłości i szczęścia pod postacią kwiatu paproci.

Ogniska

Przed naszą erą święto palenia ognisk było porą powrotu na ziemię zmarłych.
Korzystali tu ze sposobności ogrzania wyziębionych dusz. A ludzie żywi mieli
okazję do praktykowania najrozmaitszych wróżb, czarów i guseł, którym
patronowały przybyłe duchy.
Przy ogniskach tańczono do utraty tchu, tworząc kręgi i barwne korowody.
Śpiewano pieśni, biesiadowano. Na świętojański jadłospis składały się przede
wszystkim dary natury: świeże owoce, warzywa i miód. Chłopcy popisywali się
zręcznością, skacząc przez płonące stosy.
Na północnych obszarach Polski w wigilię św. Jana o zmierzchu po doszczętnym
wygaszeniu wszelkich palenisk, w całej wsi krzesano nowy ogień. W tym celu
wbijano w ziemię dębowy pal, nakładano na niego ściśle dopasowaną dębową tarczę
i szybko nią obracano, aby wykrzesać iskry. Zwykle należało to do obowiązku
młodych mężczyzn, którzy robili to na zmianę. Gdy pal wreszcie od silnego
tarcia zajął się płomieniami, zapalano od niego głownie i roznoszono po wsi
nowy ogień.
Popiołem z wygasłych już sobótek posypywano pola, aby zapewnić im urodzaj i
uchronić od gradu. Wierzono też, że przepędzone przez zastygłe palenisko bydło
chronione było od chorób i zarazy.
Skakanie koło ognia i przez ogień w czasie przesilenia letniego jest jednym z
najstarszych nabożeństw, radosnym obrzędem ku czci słońca – „białego boga”.
Przy okazji polecam wam lekturę „Starej baśni”, w której Józef Ignacy
Kraszewski wspaniale opisał dzień Kupały. Przytoczę wam pewien
fragment: „Nadszedł dzień Kupały święto w całym pogańskim obchodzone świecie,
dzień Białego - Boga dnia i światłości, na którego cześć paliły się ognie nad
Adrią, nad Batem, nad Dunajem, nad Łabą, Wisłą, Dniestrem, Rodanem i Sekwaną.
Ze czcią tego Bel - Boga, Bela ludy wędrowały na zachód wszystkie z kolebki
swej rajskiej w zimne kraje nowej ojczyzny. Dzień Kupały najdłuższy w roku, noc
Kupały najkrótsza były jednym ciągiem wesela, śpiewu, skoków i obrzędów”.

Tańce

W okresie kształtowania się prymitywnych wierzeń religijnych uważano taniec za
czynność magiczną. Tańce powstawały więc ze strachu, a nie, jak należy
przypuszczać, z radości i potrzeby rozrywki. W roślinach, zwierzętach,
kamieniach, w słońcu, księżycu, błyskawicach i innych naturalnych zjawiskach
nasi przodkowie widzieli złe, podstępne i groźne duchy. Taniec był właśnie
jedną z możliwości pozyskania sobie przychylności tych złych mocy. Były tańce
dla zimnego wiatru, żeby powiał z dala od siedzib ludzkich; tańczono dla
słońca, by nie wypaliło traw i nie wysuszyło wodopojów, skakano dla zwierząt,
aby nie rozszarpały myśliwego.


„Na święty Jan woda kwitnie”

Wróżby

W celu utrzymania bądź odnalezienia miłości i zapewnieniu sobie wszelkiej
pomyślności pomagano sobie wróżbami, do których wykorzystywano rośliny. Wigilia
dnia św. Jana jest tradycyjną porą, kiedy czarownice na całym świecie zbierają
zioła rosnące dziko lub w ogrodach do przygotowania miłosnych napojów, poduszek
marzeń, kukiełek i innych form rzucania zaklęć. Według starych wierzeń,
magiczne i mistyczne właściwości wszystkich roślin są najsilniejsze tego
jedynego dnia w roku.
Ziół zerwanych podczas Nocy Świętojańskiej musiało być dziewięć, w tym
koniecznie rumianek i kwiat dzikiego bzu. Wito z nich wianki, suszono, a potem
używano jako leku na wszelkie choroby. Wianek można upleść lub zrobić z
bukiecików polnych i leśnych kwiatów, ułożonych na liściach paproci. Przy
zbieraniu kwiatów do wianka dużą wagę przywiązywano do ich wyglądu. Zrywano
więc rośliny, których kwiaty miały promieniście rozłożone płatki, m.in.:
złocienie, rumianki i rumiany (o kwiatach z żółtymi oczkami otoczonymi białymi
płatkami), koszyczki mniszka lekarskiego, zwanego kupałą i arniki górskiej –
kupalnika oraz nagietka o barwie złocisto-szarej. Symbolizowały one słońce w
zenicie lub oświetloną blaskiem aureoli głowę św. Jana. Inne znaczenie miało
zestawienie kolorów pszeńca gajowego, często spotykanego w naszych lasach.
Słoneczna barwa kwiatów kontrastuje tu z ciemnofioletowymi górnymi liśćmi, co
oznacza zmaganie się światła z mrokiem nocy.
Za najbardziej świętojańskie ziele uchodziła bylica. Ozdabiano nią bramy,
wierząc, że ma moc zdejmowania uroków i zapewnia powodzenie dziewczętom u
chłopców. Złe duchy domowe odpędzała skutecznie ciecierzyca. Jady i trucizny z
ciała wywodził arcydzięgiel. Biedrzeniec przywracał młodość, cykoria pomagała w
rzucaniu złych zaklęć. Na knowania duchów dobry był dziurawiec (ziele
świętojańskie), a eukaliptus sprzyjał dobrym snom. Jemioła przynosiła
szczęście, a lubczyk pomagał w miłości. Zerwany w Noc Świętojańską rumianek
zapewniał pomyślność i chronił przed czarną magią. Mawiano, że „śmierć tego nie
ubodzie, u kogo szałwia w ogrodzie”. Tymianek przynosił siłę przed turniejami
rycerskimi. Czy tak rzeczywiście było? Wiadomo, że magowie i czarownice mieli
sporo fantazji i lubili ubarwiać swoją wiedzę o ziołach, aby ludzie je
stosowali. W sprawach miłosnych przyszłość przepowiadał cząber. Dwa krzaczki
tej rośliny stawiano obok siebie, jeśli się złączyły –
wróżyły połączenie się zakochanej pary. Około północy zakochani z zamkniętymi
oczami p

[ciupazka]

c.d.krzewów ligustrów, wysokich na cztery metry, i próbowali dosięgnąć kwiatów.
Jeżeli zdołali zerwać trzy, znaczyło to, że spełnią się ich marzenia.
Wróżyć można było nawet ze zwykłego szczypiorku. Na kilku rosnących
szczypiorkach dziewczęta zawiązywały różnokolorowe nitki – każda oznaczała
innego adoratora. Który do rana urósł najwięcej, ten chłopak kochał najbardziej.
Osoby, które chciały się zakochać, ale nie znalazły jeszcze obiektu westchnień,
musiały w wielkiej dyskrecji i w całkowitym milczeniu narwać różnych polnych
kwiatów i ułożyć je w równiankę, czyli girlandę. Potem o północy wziąć naczynie
z wodą, otoczyć równianką i patrząc w nie mówić: „Najmilszy przychodzi pić”,
albo, gdy wróżył sobie chłopiec: „Najmilsza sercu niech przyjdzie i da mi pić”.
Jeśli miłość była blisko, na dnie naczynia ukazywała się twarz ukochanej osoby.

Zaklęcie przy zbieraniu ziół należy wypowiadać trzykrotnie, przed i po
zbieraniu ziół przeznaczonych do wykonania czarów:

Zioła magii, zioła mocy,
Korzeń i łodyga, liść i kwiat,
Pracujcie dla mnie, gdy wypowiadam zaklęcie,
Warzę napoje i zdejmuję klątwy!

Kwiat paproci

„(…) Bieda zaś cała z tego, że noc ta jest tylko jedna w roku, a taka
niezmiernie krótka, i paproć w każdym lesie tylko jedna zakwita, a to w takim
zakątku, tak ukryta, że nadzwyczajnego trzeba szczęścia, aby na nią trafić.
Ci, co się na tych cudowiskach znają, mówią jeszcze i to, że droga do kwiatu
jest bardzo trudna i niebezpieczna, że tam różne strachy przeszkadzają, bronią,
nie dopuszczają i nadzwyczajnej uwagi potrzeba, aby zdobyć ten kwiat.
Dalej jeszcze powiadają, że samego kwiatka w początku rozeznać trudno, bo
wydaje się maleńki, brzydki, niepozorny, a dopiero urwany przemienia się w
cudnej piękności kielich.
Że to tak trudno dojść do tego kwiatuszka i ucapić go, że mało kto go oglądał,
a starzy ludzie wiedzą o nim tylko z posłuchów, więc każdy rozpowiada inaczej
swojego coś dorzuca.
(…)
Wiadomo także, iż tylko młody może tego kwiatu dostać, i to rękami czystymi.
Stary człowiek, choćby nań natrafił, to mu się w palcach w próchno rozsypie.
Tak ludzie bają, a w każdej baśni jest ziarenko prawdy, choć obwijają ludzie w
różne szmatki to jąderko, że często go dopatrzeć trudno, ale tak i ono jest.”

Powyższy fragment pochodzi z „Kwiatu paproci” autorstwa także Józefa Ignacego
Kraszewskiego.

Wierzono, że ten, kto znajdzie kwiat paproci w noc św. Jana w ciemnym lesie,
stanie się bogaty, szczęśliwy i zdrowy. Złoty, lśniący niczym płomień kwiat
zakwita na krótko. Młodzieńcy błądzili więc po lasach, by go zdobyć. Szukają od
wieków, ale jeszcze nikomu nie udało się go zobaczyć. Może dlatego, że jak
wiemy z lekcji biologii paproć nie rozkwita ognistym kwiatem, ma tylko malutkie
brodaweczki na spodzie liścia. A może dlatego, że kwiatu paproci i jej skarbów
strzegły okrutne, leśne straszydła? Albo po prostu nie umiemy szukać i nasze
serca nie są tak czyste, jak być powinny, aby go ujrzeć. Widocznie nie jesteśmy
godni, by być szczęśliwymi. A może powinniśmy docenić to, co już mamy?


***


W Polsce jeszcze w połowie XIX wieku Noc Świętojańska rozbrzmiewała muzyką i
śpiewem. Z czasem jednak obyczaj jej obchodzenia stał się mniej powszechny. A
przecież warto celebrować tę magiczną noc, choćby z tego względu na fakt, iź
dawniej uważano, że osobom biorącym czynny udział w sobótkowych tańcach,
skokach przez ogień i innych zabawach nic złego stać się nie może aż do
następnego św. Jana. Kolejnym argumentem jest fakt, że to wspaniały początek
wakacji!
Aibhill Dreamstoher
7.08.2003, 19:26

Pięknie napisane, nie zawsze link się otwiera, a tak macie wszystko

prorok.pl/czarownica/art-79,0.html

[ciupazka]

JAN KOCHANOWSKI Z CZARNOLASU

Wstęp
Gdy słońce Raka zagrzewa,
A słowik więcej nie śpiewa...

Panna I
Siostry, ogień napalono
I placu nam postąpiono...

Panna II
To moja nawiętsza wada,
Że tańcuję barzo rada...

Panna III
Za mną, za mną, piękne koło,
Opiewając mi wesoło...

Panna IV
Komum ja kwiateczki rwała,
A ten wianek gotowała...

Panna V
Zwierzęć sie, gromado moja,
Nie mam przed Szymkiem pokoja...

Panna VI
Gorące dni nastawają,
Suche role sie padają...

Panna VII
Prózno cię patrzam w tym kole:
Twoja, miły, rozkosz pole...

Panna VIII
Pracowite woły moje,
Przy tym lesie chłodne zdroje...

Panna IX
Ja płaczę, a żal zakryty
Mnoży we mnie płacz obfity...

Panna X
Owa u ciebie, mój miły,
Me prośby ważne nie były...

Panna XI
Skrzypku, by w tej pięknej rocie
Usłyszeć co o Dorocie...

Panna XII
Wsi spokojna, wsi wesoła,
Który głos twej chwale zdoła...

www.halat.pl/sobotka.html