stary.prochazka
08.02.05, 15:53
bardzo ciekawa inicjatywa; nie każdy wie, że w czasie wojny mieliśmy w
Pruszkowie getto żydowskie w rejonie dzisiejszych ulic Armii Krajowej-
Komorowska-Ceramiczna-Polna.
Marsz Pamięci Pruszkowskich Żydów
"Gazeta Stołeczna", 8 lutego 2005
- Nie miałam pojęcia, że w Pruszkowie działy się takie rzeczy. Wśród osób
pędzonych do wagonów były dziewczyny w moim wieku - mówi wzruszona Ewelina
Janczarska, uczennica liceum im. T. Kościuszki, która wzięła udział we
wczorajszym Marszu Pamięci. Uczcił on rocznicę likwidacji pruszkowskiego getta
- Pochód ma nam przypomnieć, jak dramatyczne były losy Żydów w naszym
mieście - mówi Marian Skwara, pomysłodawca marszu i badacz historii miasta.
Pochód ruszył z ul. Zakątnej - kiedyś centrum żydowskiej dzielnicy
mieszkaniowej. 300 osób przeszło trasą zbliżoną do drogi, jaką Niemcy 66 lat
temu pędzili kolumnę miejscowych Żydów z terenu getta do wagonów towarowych.
To właśnie tu, w pobliżu bramy byłych warsztatów kolejowych, 7 II 1941 r.
1200 miejscowych Żydów wsiadło do pociągów. Większość z nich zginęła w
Treblince.
W tym miejscu wyczytano wczoraj nazwiska kilkudziesięciu Żydów, którzy
zginęli podczas wojny, m.in. szewców, drukarzy i fotografów. Informacje o
nich zbiera Marian Skwara. W archiwum w Pruszkowie dotarł do dawno już
zapomnianych dokumentów. -To był dla mnie wstrząs! Wiedziałem o zagładzie
Żydów, ale teraz mam przed sobą dowody - dodaje. Wszystkie odkryte fakty
umieści w przygotowywanej przez siebie monografii miasta.
Wśród uczestników marszu byli świadkowie tamtych wydarzeń. - Miałam wtedy 12
lat. Pamiętam pierwszą egzekucję. Nie rozumiałam wtedy, dlaczego Niemcy
strzelają do moich sąsiadów - wspomina Stefania Moszczyńska, mieszkanka
Pruszkowa.
Pruszkowscy Żydzi
Pierwsi Żydzi zamieszkali w Pruszkowie pod koniec XIX w. Na początku XX w.
mieszkało w tu już kilkadziesiąt rodzin. Zajmowali się głównie handlem i
rzemiosłem. W 1939 r. było ich ok. 1500, stanowili 5 proc. wszystkich
mieszkańców miasta. Większość z nich była bardzo biedna. Na co dzień
posługiwali się językiem jidysz, dzieci posyłali do szkoły wyznaniowej.
Zamożniejsi Żydzi byli bardziej zasymilowani. Wśród nich było kilkunastu
przedsiębiorców, np. Stanisław Ehrenreich, właściciel fabryki fajansu. W
trakcie okupacji Niemcy spędzili Żydów do getta - obejmowało ono 18 domów. 7
II 1941 r. Żydów wywieziono z Pruszkowa. Prawie wszyscy zginęli w Treblince.
Wojnę przeżyło 10 proc. pruszkowian pochodzenia żydowskiego, m.in. prof.
Michał Głowiński.
Dominika Dziobkowska