Dodaj do ulubionych

Marsz pamięci pruszkowskich Żydów

08.02.05, 15:53
bardzo ciekawa inicjatywa; nie każdy wie, że w czasie wojny mieliśmy w
Pruszkowie getto żydowskie w rejonie dzisiejszych ulic Armii Krajowej-
Komorowska-Ceramiczna-Polna.

Marsz Pamięci Pruszkowskich Żydów
"Gazeta Stołeczna", 8 lutego 2005

- Nie miałam pojęcia, że w Pruszkowie działy się takie rzeczy. Wśród osób
pędzonych do wagonów były dziewczyny w moim wieku - mówi wzruszona Ewelina
Janczarska, uczennica liceum im. T. Kościuszki, która wzięła udział we
wczorajszym Marszu Pamięci. Uczcił on rocznicę likwidacji pruszkowskiego getta

- Pochód ma nam przypomnieć, jak dramatyczne były losy Żydów w naszym
mieście - mówi Marian Skwara, pomysłodawca marszu i badacz historii miasta.

Pochód ruszył z ul. Zakątnej - kiedyś centrum żydowskiej dzielnicy
mieszkaniowej. 300 osób przeszło trasą zbliżoną do drogi, jaką Niemcy 66 lat
temu pędzili kolumnę miejscowych Żydów z terenu getta do wagonów towarowych.
To właśnie tu, w pobliżu bramy byłych warsztatów kolejowych, 7 II 1941 r.
1200 miejscowych Żydów wsiadło do pociągów. Większość z nich zginęła w
Treblince.

W tym miejscu wyczytano wczoraj nazwiska kilkudziesięciu Żydów, którzy
zginęli podczas wojny, m.in. szewców, drukarzy i fotografów. Informacje o
nich zbiera Marian Skwara. W archiwum w Pruszkowie dotarł do dawno już
zapomnianych dokumentów. -To był dla mnie wstrząs! Wiedziałem o zagładzie
Żydów, ale teraz mam przed sobą dowody - dodaje. Wszystkie odkryte fakty
umieści w przygotowywanej przez siebie monografii miasta.

Wśród uczestników marszu byli świadkowie tamtych wydarzeń. - Miałam wtedy 12
lat. Pamiętam pierwszą egzekucję. Nie rozumiałam wtedy, dlaczego Niemcy
strzelają do moich sąsiadów - wspomina Stefania Moszczyńska, mieszkanka
Pruszkowa.

Pruszkowscy Żydzi

Pierwsi Żydzi zamieszkali w Pruszkowie pod koniec XIX w. Na początku XX w.
mieszkało w tu już kilkadziesiąt rodzin. Zajmowali się głównie handlem i
rzemiosłem. W 1939 r. było ich ok. 1500, stanowili 5 proc. wszystkich
mieszkańców miasta. Większość z nich była bardzo biedna. Na co dzień
posługiwali się językiem jidysz, dzieci posyłali do szkoły wyznaniowej.
Zamożniejsi Żydzi byli bardziej zasymilowani. Wśród nich było kilkunastu
przedsiębiorców, np. Stanisław Ehrenreich, właściciel fabryki fajansu. W
trakcie okupacji Niemcy spędzili Żydów do getta - obejmowało ono 18 domów. 7
II 1941 r. Żydów wywieziono z Pruszkowa. Prawie wszyscy zginęli w Treblince.
Wojnę przeżyło 10 proc. pruszkowian pochodzenia żydowskiego, m.in. prof.
Michał Głowiński.

Dominika Dziobkowska
Obserwuj wątek
    • sqh Re: Marsz pamięci pruszkowskich Żydów 08.02.05, 22:18
      Brawa dla Organizatorów za "znakomitą" reklamę imprezy zawczasu :-(((
      • mr.jedi Re: Marsz pamięci pruszkowskich Żydów 09.02.05, 23:04
        Jak się dowiedziałem od poinformowanych osób, to pomysł padł z dnia na dzień, i
        nie było czasu zrobić większej akcji reklamowej. Nam powiedziano w poniedziałek
        rano, że z trzema innymi klasami idziemy na 5 i 6 lekcji (między 11:30 a 13:30)
        na marsz poświęcony pamięci Pruszkowskich Żydów.
        Choć o dziwo - Policja i Straż Miejska o wszystkim wiedziały, i solidnie
        zabezpieczała marsz i organizowała ruch - wielkie brawa dla nich.
        Michał
        • kemot8 Re: Marsz pamięci pruszkowskich Żydów 09.02.05, 23:07
          ja widzialem jedno male ogloszenie na slupie (skrzyzowanie Chopina i Kosciszki)
          na dzien przed
          • sqh Re: Marsz pamięci pruszkowskich Żydów 09.02.05, 23:13
            Mama powiedziała mi, że słyszała o tym w PP w sobotę. Ja oglądałem, ale chyba
            albo przysnąłem, albo poszedłem sobie akurat herbatkę zrobić, bo zupełnie nie
            zarejestrowałem.

            Swoją drogą, faktycznie - z artykułu można było odnieść wrażenie, że w marszu
            uczestniczyła głównie spędzona w tym celu młodzież szkolna.

            W przyszłym roku okrąglejsza rocznica - liczę na powtórzenie.
            • stary.prochazka Re: Marsz pamięci pruszkowskich Żydów 10.02.05, 21:33
              Stawiam się na miejscu organizatora i mam wrażenie że to był taki bardzo
              ostrożny pierwszy raz, który może się stać trwałą tradycją, co by mnie bardzo
              ucieszyło.
              Ciekawe czemu miasto się w to nie włączyło,nie zostali poinformowani?
              Mnie taka inicjatywa bardziej cieszy niż te wszystkie tory kolarskie:-)
              • mr.jedi Re: Marsz pamięci pruszkowskich Żydów 23.02.05, 23:45
                moze to też wzięło się z tego,że nadal jest masa rasistów,i ludzi, którzy
                dyskryminują ludność Żydowską.. moze organizatorzy bali się,że będzie jakaś
                rozróba,i żeby nikomu nic się nie stało?
                • radioaktywny Re: Marsz pamięci pruszkowskich Żydów 24.02.05, 11:03
                  Bardzo mozliwe, z faktami - dla wielu jeszcze osob kontrowersyjnymi, trzeba
                  oswajac powoli.
                  • stary.prochazka Re: Marsz pamięci pruszkowskich Żydów 24.02.05, 12:49
                    z faktami - dla wielu jeszcze osob kontrowersyjnymi, trzeba
                    > oswajac powoli.

                    czy kontrowersją jest, że Żydzi mieszkali w Pruszkowie? Jest o tym napisane
                    chyba w każdej historii Pruszkowa.
                • stary.prochazka Re: Marsz pamięci pruszkowskich Żydów 24.02.05, 12:58
                  jeśli to prawda to przykre jest, że to organizatorzy musieli się bać a nie ci
                  co robią takie rozróby. Taka sytuacja jest postawiona na głowie bo oznacza, źe
                  działanie takich rasistów jest skuteczne.
        • sqh Re: Marsz pamięci pruszkowskich Żydów 20.02.05, 20:55
          mr.jedi napisał:

          > Jak się dowiedziałem od poinformowanych osób, to pomysł padł z dnia na dzień,
          > i nie było czasu zrobić większej akcji reklamowej.

          W ostatniej "Panoramie" powiedziano jednak, że informacja o marszu została
          rozesłana do szkół, a więc na pewno pomysł powstał jakieś 1-2 tygodnie
          wcześniej.

          No, chyba, że informację rozsyłano w zalakowanych kopertach z
          adnotacją "otworzyć w poniedziałek rano" ;-)
          • stary.prochazka Re: Marsz pamięci pruszkowskich Żydów 20.02.05, 21:03
            na stronie forum Żydzi-Polacy-Chrześcijanie znalazłem szczegółowy program i
            zapowiedź marszu

            www.forum-znak.org.pl/index.php?t=wydarzenia&id=2535
    • stary.prochazka Zagłada pruszkowskich Żydów 20.02.05, 20:50
      Zagłada pruszkowskich Żydów
      04.02.2005/MT

      Krótka historia prześladowań i zagłady pruszkowskich Żydów podczas II wojny
      światowej. Materiał przygotowany dla uczestników Marszu Pamięci (7 lutego 2005 r.).

      Zob. też Zapowiedź Marszu Pamięci w Pruszkowie

      W 1939 roku w Pruszkowie mieszkało około 1450 Żydów, w większości przy ulicach
      B. Prusa, Kraszewskiego, Kościelnej. Bożnica była na tyłach zabudowań ulicy B.
      Prusa w pobliżu ul. Niecałej, a świecka szkoła żydowska "Ibryja" przy ul.
      Kraszewskiego 29.

      Od początku okupacji pruszkowian wyznania mojżeszowego poddano dużo ostrzejszym
      rygorom i prześladowaniom niż pozostałych obywateli. Zostali specjalnie
      oznakowani: musieli nosić na lewym ramieniu białą opaskę z niebieską gwiazdą
      Dawida. Obowiązywała ich dłuższa godzina policyjna, nie wolno im było kupować w
      sklepach należących do Polaków, ani na targowisku, mieli zabroniony wstęp do
      parku i wielu instytucji, nie wolno im było jeździć pociągami, zarekwirowano
      należące do nich fabryki i zakłady rzemieślnicze, a z czasem wszystkie
      nieruchomości. Na gminę żydowską została nałożona kontrybucja, ale niezależnie
      od tego Niemcy od początku do końca dokonywali grabieży ich majątku. Za
      najdrobniejsze przewinienie Żydów rozstrzeliwano, a przy każdej okazji bito i
      upokarzano. Żydzi stanowią zdecydowaną większość z około 800 osób rozstrzelanych
      w pocegielnianych wyrobiskach przy ulicy Lipowej. Egzekucje odbywały się także w
      innych miejscach: w Parku Potulickich, za siedzibą żandarmerii przy ul.
      Kraszewskiego oraz koło żbikowskich glinianek.

      Jesienią 1940 roku zarząd miejski musiał wykonać polecenie niemieckich władz o
      utworzeniu oddzielnej "żydowskiej dzielnicy mieszkaniowej" i przesiedlenia do
      niej wszystkich Żydów. Wyznaczono teren w kwadracie ulic Komorowska, Ceramiczna,
      Polna, Pęcicka (dziś Armii Krajowej). Dzielnica ta istniała trzy miesiące - od 7
      listopada 1940 do 7 lutego 1941. Według sprawozdania burmistrza z wydzielonego
      kwartału wysiedlono 623 Polaków, a na ich miejsce wprowadzono 1331 Żydów. Byli
      oni zakwaterowani w około 18 domach. W każdym mieszkaniu było stłoczonych po
      kilkanaście osób w bardzo złych warunkach sanitarnych. Tylko jeden dom był tam
      skanalizowany.

      Panowała wysoka śmiertelność, ale liczba Żydów nie zmniejszała się, ponieważ
      przybywali nowi przesiedlani z Piastowa, Nadarzyna i innych okolicznych
      miejscowości. Getto pruszkowskie nie miało ogrodzenia, ale było strzeżone przez
      posterunki policji. Polacy mieli tam zakaz wstępu, a Żydzi musieli mieć
      zezwolenie na wychodzenie. Podobne getta istniały w Grodzisku Mazowieckiem,
      Sochaczewie, Łowiczu, Otwocku, Piasecznie.

      Na rozkaz gubernatora dystryktu warszawskiego od lutego 1941 rozpoczęła się
      akcja likwidacji lokalnych gett w podwarszawskich miejscowościach i
      przemieszczaniu ich mieszkańców do wielkiego getta warszawskiego. Od początku
      lutego żandarmi przez kilka dni szczelnym kordonem blokowali teren
      pruszkowskiego getta, aby zmusić mieszkańców do oddania ostatnich pieniędzy i
      kosztowności, a 7 lutego uformowali ich w kolumnę i przeprowadzili na teren
      warsztatów kolejowych popędzając pałkami i kolbami karabinów. Tam wszystkich
      zmuszono do rozebrania się do naga pod pozorem odwszenia ubrań, a faktycznie w
      celu przeszukania i odebrania ukrytych pieniędzy i biżuterii. Protestujące
      kobiety bito. Następnie wszyscy zostali załadowani w towarowe wagony i
      przewiezieni do Warszawy. Większość pruszkowskich Żydów zostało zamordowanych w
      obozie zagłady w Treblince. Wielu rozstrzelano w innych okolicznościach w ramach
      represji za jakieś przewinienia. Wielu wcześniej zmarło z głodu i wycieńczenia,
      albo popełniło samobójstwo.

      Przeżyło nie więcej jak 10 proc. pruszkowian pochodzenia żydowskiego. Byli to
      głównie ci, którzy mówili dobrze po polsku, mieli polskich przyjaciół i
      znajomych oraz pieniądze na łapówki dla Niemców, a także haracze dla polskich
      szantażystów (tzw. szmalcowników).

      Znane są nazwiska kilkudziesięciu Pruszkowian, którzy ratowali Żydów, choć było
      to zagrożone karą śmierci. Wiadomo, że małżeństwo Szymańskich z ul. 3 Maja
      zostało przez Niemców rozstrzelane za ukrywanie Żydów. Troje pruszkowian zostało
      po wojnie odznaczonych izraelskim medalem "Sprawiedliwy wśród narodów świata".

      Kronika Szkoły Podstawowej Nr 6 w Pruszkowie. Zapis w rozdziale "Szkoła Nr 6 w
      czasie okupacji":

      Wynajęty budynek przy ul. Lipowej 1 stoi niedaleko glinianek nad którymi
      zabijano Żydów. Pewnego ranka zauważyliśmy dwóch żandarmów prowadzących młodą,
      elegancko ubraną kobietę i dziecko mające 4 - 5 lat. Kobieta żywo rozmawiała z
      żandarmami, o czymś ich przekonywała, a dziecko skakało po ścieżce i coś goniło.
      Dzieci w klasie zamarły z przerażenia. One wiedziały przecież gdzie idą ci
      ludzie. Egzekucje w tym miejscu odbywały się nieomal co dzień. Za parę minut
      rozległy się strzały. Żandarmi wracali sami. Kilka uczennic szlochało w ławkach.

      www.forum-znak.org.pl/index.php?t=sylwa&id=149
    • sqh 65. rocznica likwidacji getta 31.01.06, 09:34
      Czy ktoś coś może słyszał o ewentualnych uroczystościach w tym roku?
      • zwierz.alpuhary Re: 65. rocznica likwidacji getta 31.01.06, 09:49
        ani widu ani słychu, może znowu bedą tylko jakies ogłoszenia na słupach? W tym
        roku wypada akurat 65 rocznica, może by się upomnieć o jakieś skromne miejsce
        pamięci?

Nie masz jeszcze konta? Zarejestruj się


Nakarm Pajacyka