Boris Ejfman - rozmowy

[anap1]

Teraz Molier

Boris Ejfman

Jakie jest miejsce Pańskiego teatru we współczesnym balecie?

- Nie myślę o tym. Dopiero w przyszłości będzie możliwa właściwa ocena. Ale
wróciliśmy niedawno z występów w USA, gdzie zbieraliśmy bardzo pochlebne
opinie krytyki i publiczności. Nazwano nas tam baletem XXI wieku,
podkreślając naszą odrębność, oryginalność. Rzeczywiście, łączymy najlepsze
tradycje rosyjskiego tańca i choreografii z nowoczesnym językiem tańca i
teatru.

Każdą fabułę można opowiedzieć tańcem?

- Balet można zrealizować nawet na podstawie książki telefonicznej, ale ja
szukam postaci skomplikowanych psychologicznie oraz nietuzinkowych historii.
Będę teraz pracował nad spektaklem do muzyki Mozarta i Berlioza, którego
bohaterem ma być Molier, twórca "Don Juana", a jednocześnie Molier-aktor
realizujący tę postać.

Nie nęci Pana stworzenie choreografii do "gotowych" baletów XIX wieku?


- Nie, zupełnie. Po co powielać realizacje np. "Romea i Julii" czy "Jeziora
łabędziego"? Moje spektakle dlatego są interesujące i inne, ponieważ
poszukuję inspiracji poza tym kręgiem.

Rozmawiała TD
Gazeta Wielkopolska
19.06.2000

Boris Ejfman - rozmowy Rzeczpospolita

[anap1]

Rozmowa z Borisem Ejfmanem, choreografem, szefem Sankt-Petersburskiego Teatru
Baletu

Rz.: Na świecie uchodzi pan za człowieka, który w Związku Radzieckim zbuntował
się przeciwko oficjalnej sztuce. Rzeczywiście był pan buntownikiem?

BORIS EJFMAN: To oszczerstwa. Nie lubię buntu, rewolucji, bo zawsze sieją
zniszczenia. Wychowałem się w Petersburgu, kolebce rosyjskiej tradycji, więc
wolę procesy ewolucyjne, łączące w sobie szacunek do przeszłości z
nowatorstwem. W sztuce zaś chodziło mi zawsze bardziej o przedstawienie samego
siebie.

Skoro tak, to dlaczego w latach 70. i 80. nie chciał pan tworzyć kolejnych
baletów klasycznych z radzieckiego repertuaru, jak panu wówczas proponowano?

Właśnie dlatego, by móc wyrazić swój wewnętrzny świat. Wybrałem tworzenie
własnej sztuki poprzez własną formę. Nie znaczy to jednak, że interesowały mnie
artystyczne eksperymenty. To dziś z moim doświadczeniem i pozycją kusi mnie
stworzenie małej grupy baletowej zajmującej się czystym eksperymentowaniem.
Teraz mogę sobie na to pozwolić i to nie dla siebie, lecz dla młodych
choreografów. Sam nie miałem takiej możliwości, ale chcę ją dać innym.

W Związku Radzieckim twierdzono, że nie chciał pan działać w oficjalnych
strukturach instytucjonalnych.

Nigdy nie zajmowałem się polityką, ale rzeczywiście uważano mnie za dysydenta,
opozycjonistę. Wyrażałem pewne nastroje, niepokoje i dlatego każdy mój balet z
oporami docierał do radzieckiej publiczności, musiałem zmagać się z cenzurą.
Najważniejsza była dla mnie swoboda twórcza. A to, że realizacja własnych idei
powodowała konflikt z władzą, to już zupełnie inna sprawa.

Wiedział pan, że tego właśnie publiczność oczekuje?

Myślę, że było to intuicyjne dążenie do tworzenia sztuki współczesnej niż chęć
reagowania na nastroje odbiorcy. Sięgałem do muzyki Pink Floyd czy Ricka
Wakemana, która była wówczas u nas zakazana, ponieważ widziałem w niej
możliwości dla rozwoju sztuki baletowej. Dawała nowy impuls, energię. I co
równie ważne - chciałem, żeby balet zyskał nową, młodą publiczność. To było
jedno z najważniejszych zwycięstw - oglądali nas ludzie, którzy nie chodzili na
balet klasyczny, występowaliśmy w salach liczących kilka tysięcy miejsc. Wtedy
odczułem ogromną siłę sztuki baletowej.

Tak postąpił wcześniej na Zachodzie Maurice B?jart, też pozyskał nową, wręcz
masową widownię.

Nie wiedziałem wówczas, co robi B?jart, bo żyliśmy w całkowitej izolacji.
Dopiero później zrozumiałem, że podążaliśmy podobnymi drogami.

Nie żal panu, że wtedy nie miał pan możliwości poznania dokonań twórców na
świecie?

Jako młody choreograf bardzo przeżywałem odcięcie od sztuki zachodniej. Ale
może to właśnie mnie uratowało jako artystę. Nie uległem wpływom innych, nie
zawładnął mną taniec modern. Może dlatego udało mi się stworzyć własny styl,
wykorzystujący tradycje baletu rosyjskiego. Ostatnie 5 - 7 lat, gdy stale
występujemy w Europie Zachodniej czy w USA, to potwierdziły. Nasze sukcesy
wynikają z tego, że nie jesteśmy podobni do żadnego zespołu zachodniego. Co
więcej, widzę, że są inni podążający naszym śladem. Odchodzą od tak zwanej
czystej formy, interesuje ich dramaturgia spektaklu, psychologia postaci,
teatralność. To bardzo nam schlebia.

Czy dziś, gdy Koreańczycy zamawiają u pana "Pinokia", Amerykanie zaś
balet "Who's Who" inspirowany filmem "Pół żartem, pół serio", ciągle czuje się
pan twórcą rosyjskim?

Francuz Marius Petipa przez lata działał w XIX w. w Petersburgu. Tworzył balet
rosyjski, który dziś jest ogólnoświatową wartością. Pracuję w Rosji, ale
pokazuję spektakle poza nią, warszawski Teatr Wielki jest mi bliższy niż
jakikolwiek w Rosji, bo w Polsce mam możliwość prezentacji co roku kolejnych
prac, czego nie mogę zrobić u siebie, tam nie dysponuję własną sceną. Mamy
kontrakt z Nowym Jorkiem, Bostonem, Chicago i San Francisco, gwarantujący
coroczne występy. Myślę więc, że dziś jeździmy po świecie ze sztuką o
rosyjskich korzeniach, ale mającą kosmopolityczny charakter, zrozumiałą dla
widzów w różnych krajach.

Czyli, tak jak sto lat temu Sergiusz Diagilew, teraz pan pokazuje światu
rosyjską duszę?

Rzeczywiście, czasami mój teatr porównywany jest do zespołu Diagilewa, który w
początkach XX wieku objawił nowe możliwości sztuki rosyjskiej, jej tradycje,
ale i możliwości rozwoju. Diagilew też nie miał swojej sceny w Moskwie czy
Petersburgu, znalazł ją poza ojczyzną.

W takim razie, jaki jest status pańskiego teatru? Czy musi się on utrzymać
wyłącznie z występów?

Oficjalnie jesteśmy zespołem państwowym. Ale dotacje z każdym rokiem mamy coraz
mniejsze. Niedawno dowiedziałem się, że nie dostaniemy żadnych pieniędzy na
przygotowanie "Who's Who", którego premiera zaplanowana jest na początek
przyszłego roku, ale pracę musimy zacząć już teraz. Jedyne więc, co pozostało,
to zarabianie naszą sztuką, a tak naprawdę własnymi nogami.

Otacza się pan stałymi współpracownikami - scenografami, tancerzami, ekipą
techniczną. Nie lubi pan pracować z nieznanymi ludźmi?

Jestem trochę konserwatywny. Lubię sprawdzony zespół. Ale też wiem, że
potrzebni są nowi ludzie, którzy dadzą mi impuls. Tylko w ten sposób sztuka
może się rozwijać. Moi asystenci jeżdżą po Rosji, Ukrainie czy Białorusi
szukając talentów i dokonując selekcji kandydatów. W "Pinokiu" występują
tancerze, którzy nigdy nie byli w Warszawie. Tak więc mój zespół stale się
odmładza.

A pan sam zaczyna realizować balety w innych teatrach.

W tym roku w Essen była premiera "Braci Karamazow", za kilka miesięcy
zaplanowano tam "Requiem", w Dreźnie zaś zrealizuję "Rosyjskiego Hamleta". Dla
mnie oddanie spektaklu innemu zespołowi było jednak wielkim problemem. Wiem, że
we własnym teatrze realizuję coś, czego nie odtworzę gdzie indziej. To są
ewidentne straty. Ale są też i zyski. "Bracia Karamazow" w Niemczech stali się
innym baletem. Mniej było w nim Dostojewskiego, więcej romantyzmu i
europejskiego spojrzenia na filozofię.

Ciągle mówi się, że zrobi pan spektakl z tancerzami Opery Narodowej. Czy
wreszcie dojdzie do realizacji tego pomysłu?

Dostałem taką propozycję i będę o tym rozmawiał podczas obecnego pobytu.
Chętnie pracowałbym z warszawskim zespołem, który bardzo lubię. Poza tym dzięki
temu teatrowi przeżyłem wiele radosnych chwil i chciałbym się zrewanżować
zrobieniem czegoś dla jego zespołu i dla polskiej publiczności, która jest
najlepsza na świecie. A znam ją już 27 lat, po raz pierwszy przyjechałem do was
do Łodzi w 1975 r. z "Gajane".

Rozmawiał Jacek Marczyński

rozmowy
rzeczpospolia

Notka o artyście

[anap1]

Boris Ejfman, absolwent wydziału baletmistrzowskiego Konserwatorium w
Leningradzie, pracę choreograficzną zaczynał w początkach lat 70., m.in. w
tamtejszym Teatrze Kirowa. W 1977 r. założył własny zespół, który dziś nazywa
się Sankt-Petersburski Teatr Baletu Borisa Ejfmana. W ciągu 25 lat działalności
konsekwentnie realizował w nim własny, oryginalny styl choreograficzny. W
Związku Radzieckim zespół nie otrzymywał zgody na wyjazdy do krajów spoza bloku
komunistycznego. Prawdziwy rozgłos światowy zyskał więc dopiero w latach 90.
Obecnie zespół Borisa Ejfmana regularnie występuje w USA, Azji, Europie Zach. i
w Polsce. W Operze Narodowej odbyła się polska premiera baletu Borisa
Ejfmana "Pinokio".