Roztoczańskie opowieści...

[ralston]

Przed chwilą wróciłem z weekendowego wypadu na Roztocze. Sporo sobie
obiecywałem po tym dwudniowym wypadzie na rowery, ale to co zobaczyłem
przerosło wyobrażenia. Pierwszego dnia przemierzyliśmy z kolegą 120 km jadąc
wzdłuż granicy z Ukrainą z Horyńca do Chotyńca i z powrotem. Drugiego 49 km -
pętla po rejonach na północny zachód od Horyńca. Więcej szczegółów w
najbliższym czasie...

[aureliano.83]

ralston napisał:

Pierwszego dnia przemierzyliśmy z kolegą 120 km jadąc
> wzdłuż granicy z Ukrainą z HORYŃCA DO CHOTYŃCA i z powrotem.

coś jak od Annasza do Kajfasza... ;)

Czekamy na ciąg dalszy, a nawet dalsze ciągi...

Małe sprostowanie :)

[ralston]

Właściwie, to winien jestem małe sprostowanie. Bo wyprawa, o której piszę tylko
w części dotyczyła Roztocza. Większość zamieszczonych opisów, dotyczy miejsc,
które w rzeczywistości leżą już poza geograficznym Roztoczem. Horyniec i
Radruż, to jeszcze Roztocze, ale dawna Sieniawka, to już chyba początek
Płaskowyżu Tarnogrodzkiego. Po Roztoczu jeździliśmy drugiego dnia wyprawy.
Jeśli czas pozwoli, to parę opisów zamieszczę jeszcze w przyszłym tygodniu. Mam
nadzieję, że ktoś to jeszcze czyta i że zanadto nie przynudzam...
Jeśli tak, to dajcie znać.

Radruż

[ralston]

Wyjeżdżamy z Lublina – pobudka czwarta rano, bez śniadania, pakujemy rowery na
dach samochodu i jazda na Hrebenne. Dojezdżamy do granicy – niestety
przeoczyliśmy skręt na Horyniec, wracamy – okazuje się że droga jest ślepa, bez
przejazdu. Dopiero teraz zauważamy, że rzeczywiście na mapie drogowej droga
urywa się kawałek za Hrebennem, co ciekawe – na mapie turystycznej można nią
bez przeszkód dojechać...

Próbujemy polnymi drogami– znowu mapa najwyraźniej kłamie, zapytany człowiek
mówi, że musimy się wrócić do szosy na Tomaszów i w Lubyczy skręcić na Hutę
Lubycką. Tym sposobem tracimy około godziny cennego czasu, a przecież przed
nami dzisiaj długa trasa. Jedyny pożytek z tego błądzenia jest taki, że
pomagamy grupce młodocianych turystów, którzy wstali wcześnie rano, żeby zdążyć
na autobus do Horyńca. Zdążyli ale kierowca nie zatrzymał się... Zabieramy dwie
osoby ze sobą. Pozostała trójka musi sobie jakoś poradzić. Na miejscu odwozimy
dziewczyny pod szkołę, w której miało być, zgodnie z mapą schronisko
młodzieżowe, ta jest jednak zamknięta na głucho. Kierujemy się do informacji
turystycznej. Dowiadujemy się, że co prawda – owszem na mapie jest zaznaczone,
ale schroniska nigdy w Horyńcu nie było. Nie ma już także pola namiotowego, bo
gmina sprzedała grunt, na którym był camping. Na szczęście otrzymujemy namiary
na jakieś trzy hoteliki i kilka kwater prywatnych. Okazuje się, że ceny za
nocleg tu i tu są identyczne, tj. 20-30 złotych od osoby. Instalujemy się więc
w najbliższym hoteliku. Po krótkich negocjacjach z właścicielem ustalamy stawkę
na 25 złotych od głowy. Dostajemy całkiem miły pokoik, w którym szybciutko
pakujemy sakwy rowerowe i ruszamy w trasę. Mieliśmy wyjeżdżać najpóźniej około
pół do ósmej, tymczasem przez błądzenie i szukanie noclegu zrobiła się już 8:40.

Kierujemy się na Radruż i po paru minutach jazdy docieramy do tej niewielkiej
obecnie wioseczki. Przed wojną mieszkało tu blisko 2,5 tysiąca osób, głównie
Ukraińców, dziś – może jedna dziesiąta tego... Na północnym skraju wsi
odnajdujemy przepiękną, otoczoną kamienym murem XVI wieczną cerkiew pod
wezwaniem Św. Paraskewii, a właściwie zespół cerkiewny złożony z samej
świątyni, pięknej drewnianej dzwonnicy i domu batiuszki. Wszystko w bardzo
dobrym stanie, gont na budynkach i na szczycie muru wygląda bardzo solidnie.
Niestety brama jest zamknięta więc nie możemy obejrzeć wszystkiego z bliska.
Zaglądam jeszcze przez szparę we wrotach, żeby obejrzeć dzwonnicę, ale niewiele
da się zobaczyć...
Po dwóch stronach cerkwii znajdują się stare cmentarze. Na nich podziwiamy
stare, trochę już zniszczone, nagrobki – rzeźbione w piaskowcu krzyże i figury,
dzieła mistrzów kamieniarskich z Brusna. Pośród mogił odnajdujemy również tę,
ojca Wasilija Huczko, zamordowanego przez NKWD w lipcu 1944 roku.
Ruszamy spod cmentarza i kierujemy się na południe. Docieramy do przysiółka
Radruża i odnotowujemy pierwsze niepowodzenie. W Radrużu jest bowiem druga
cerkiew, młodsza bo wybudowana kilka lat przed wojną, ale ponoć bardzo ładna.
Niestety musiała być ukryta gdzieś w drzewach i nawyraźniej ją przeoczyliśmy. W
związku z napiętym planem dnia (mamy do pokonania około 120 km) nie ma jednak
czasu, żeby się wracać...

In the middle of nowhere...

[ralston]

Za Radrużem przejeżdżamy przez mostek na Baszence i wjeżdżamy do lasu. Nie ma
tu żadnego znakowanego szlaku niełatwo więc odnaleźć się w plątaninie ścieżek.
Opisy w przewodniku są niezbyt precyzyjne, trzeba więc często korzystać z
kompasu. Cóż z tego, skoro ścieżka, która na początku zdaje się prowadzić we
właściwym kierunku, za chwilę zmienia swój bieg. Na efekty nie trzeba czekać
długo. W pewnej chwili wyjeżdżamy prosto na... dwa słupy. Jeden pomalowany na
biało-czerwono, drugi powinien być w kolorze żołto-niebieskim, ale widać
Ukraińcy nie mają we zwyczaju malować swych słupów granicznych w barwy
narodowe, bo ich słup jest po prostu szary. Trzeba pogodzić się z faktem, że
wjechaliśmy na ścieżkę przeznaczoną wyłącznie dla pograniczników do
patrolowania granicy. Trochę kusi żeby postawić nogę po tamtej stronie, ale
lepiej nie ryzykować, tym bardziej, że kilka razy słychać było z tamtej strony
trzask pękających gałązek. Może to jakiś zwierz, ale co jeśli zwierz
zagada: „Kudy wy jidete? Wasze prizwyszcze, imia?” Postanawiamy więc wracać i
szukać innej drogi. Przemierzamy całkowicie zarośnięty młodym lasem, teren
przedwojennej wsi Kuczery. Dziś jedynie kilka dzikich czereśni wskazuje na to,
że kiedyś żyli i mieszkali tu ludzie. Według przewodnika powinien gdzieś tu
jeszcze stać kamienny krzyż, ale nie udaje się go odnaleźć. Na szczęście mapa i
kompas wyprowadzają nas w końcu na upragniony mostek nad Smolinką. Kończy się
las i wjeżdżamy na łąki wsi o wiele mówiącej nazwie Huta Kryształowa. Z całej
wsi najładniejsza jest... nazwa. Po prawej stronie mijamy jedyny chyba ciekawy
budynek, prawdopodobnie starej gorzelni a dalej widać już tylko ponure,
zdewastowane zabudowania PGR-u. Materiały budowlane, z których zostały
wzniesione budynki gospodarcze pochodzą z rozebranej tuż po wojnie cerkwii z
pobliskich Tymoszy, będących przysiółkiem Sieniawki. Ani Tymoszy, ani Sieniawki
zobaczyć się już nie da. Zostały całkowicie zniszczone w trakcie powojennych
wysiedleń...
Na terenie należącym kiedyś do Sieniawki urządzamy postój pod starą jabłonką i
postanawiamy zjeść śniadanie. Kiedy już kończymy dopijać: ja herbatę (pyszny
Darjeeling) a Mariusz kawę, nagle zjawia się na rowerach trójka dzieci. Dwóch
chłopców i dziewczynka. Najodważniejszy jest najmłodszy z trójki. Wypytuje nas
skąd jesteśmy i dokąd jedziemy. Udziela rad – jak najlepiej dotrzeć do
tajemniczej sosny o pięciu pniach – miejscu objawień Matki Bożej. Słuchamy z
uwagą legendy o ukraińskim, czy rosyjskim żołnierzu, który chciał sosny ściąć
ale zginął od własnej piły. Dowiadujemy się też, że niejaki pan Kucha (Kuchta?)
który kaplicę zbudował, już nie żyje, ale ludzie z jego rocznika i owszem
jeszcze niektórzy mają się dobrze. Opowiada też o samym objawieniu, które miało
miejsce w czasie wojny. Wówczas to Matka Boża objawiła się żołnierzowi
przykładajac mu dłoń do piersi i nakazała zbudowanie w tym miejscu kaplicy.
Żołnierz początkowo myślał, że to sen, ale kiedy wieczorem zobaczył na swojej
piersi ślad jakby dłoni, postanowił znaleźć jakiegoś cieślę, który kaplicę
postawi. Znalazł Kuchę (Kuchtę) – ten prośby wysłuchał, ale ją zlekceważył.
Dopiero kiedy i jemu objawiła się postać kobiety w białych szatach, wybudował
kapliczkę pod sosną.
Teraz my zadajemy pytania, skąd są dzieci, gdzie się uczą i po co tu
przyjechały. Okazało się, że powodem jest jabłonka, pod którą siedzimy.
Dzieciaki przyjechały zebrać jabłka. Dziwi mnie po co wzięły ze soba tyle
worków, przecież przejeść tego nie sposób, kompotu tyle też nikt nie wypije.
Najmłodszy znowu wyjaśnia – to na skup. Za 20 worków dostaną 120 złotych. A po
co ktoś skupuje takie marne jabłka? – pytam. Jak to po co? Na jabole! –
rezolutnie odpowiada mały... i cieszy się, że wygnietliśmy trawę pod drzewem,
bo łatwiej bedzie zbierać jabłka. Życzymy więc udanych zbiorów i ruszamy dalej.
Przejeżdżamy przez mostek na Nowej Rzece, mijamy Hołodówkę, Budomierz i
docieramy do Krowicy, z której pochodzą spotkane dzieciaki. Tu w środku wsi
można jeszcze zobaczyć resztki XIX wiecznej cerkwii św. Michała Archanioła.
Wykorzystywana tradycyjnie – jako magazyn PGR, nie remontowana zawaliła się
całkowicie. Na końcu wsi znajduje się drewniany kościółek katolicki z początku
XX wieku. Zaś obok niedawno wzniesiony nowy kościół. Obraz wyjątkowej chyba
pychy proboszcza, której dorównuje chyba tylko jego brak smaku Pierwszy raz
widzę coś takiego – przed kościołem fontanna, białe rzeźby – nie wiadomo czy
się śmiać, czy płakać raczej by należało...
Krowica łączy się właściwie z następną wsią – Cetynią Hołodowską. Mijamy
ostatnie zabudowania i wjeżdżamy znowu do lasu. I na nowo przychodzi walczyć z
kopnym piachem, który chwilami zupełnie uniemożliwia jazdę. W lesie
odnajdujemy wspomnianą przez dzieci sosnę. Rzeczywiście z jednego miejsca
wyrasta pięć pokaźnych pni. U stóp sosny stoi wątpliwej urody kapliczka. Przed
nią drewniane ławki – znak, że przychodzą tu ludzie i to chyba nawet licznie. W
kapliczce ku mojej radości i niemałemu zaskoczeniu odkrywam reprodukcję obrazu
Matki Boskiej Pacławskiej – z Kalwarii Pacławskiej na ukochanym Pogórzu
Przemyskim. Na podłodze kapliczki leży zeszyt. W nim wiele wpisów. Są
podziękowania, ale przeważają prośby: o zdanie matury, o dobrego chłopaka. Moją
uwagę zwraca napisane dużymi, niezgrabnymi literami błaganie: „Boże spraw żebym
nie stracił wzroku”...

[anka1]

takie opowiesci sa rownie dobre jak sniadanie podane do lozeczka :)
pycha !
Rals opowiadaj dalej !

[marat69]

anka1 napisała:

> takie opowiesci sa rownie dobre jak sniadanie podane do lozeczka :)
> pycha !
> Rals opowiadaj dalej !

Różne rzeczy o Ralsie można powiedzieć, ale oprócz jednego: że uciekał z lekcji
polskiego
:)))

PS. Jeżeli wena twórcza Ralstona wymaga wspomożenia produktem końcowym procesu
browarniczego, na pierwszy jego sygnał wysyłam mailem zgrzewkę Carlsberga.
A drugą faxem; żeby mieć pewność, że przeszło...

:)))))

[awee]

marat69 napisał:

> Różne rzeczy o Ralsie można powiedzieć, ale oprócz jednego: że uciekał z
> lekcji polskiego
> :)))


A dlaczego nie....? ;) Mógłby być np genialnym samoukiem :))))

[ralston]

Hehehe, zdarzało się i z polskiego uciekać :))) Może dlatego dziś zbieram słowa
krytyki od żony za błedy stylistyczne, że o ortografii nie wspomnę...

[awee]

ralston napisał:

(....) Może dlatego dziś zbieram słowa krytyki od żony za błedy stylistyczne,
że o ortografii nie wspomnę...

....mniemam, że na myśli błędy w wersji mówionej....:)

[ralston]

Ortografy w wersji mówionej jest popełnić nader ciężko. od czasu jak
przestaliśmy odróżniać w wymowie twarde 'h' versus 'ch'. Co innego
stylistyczne :) Ale niestety nie o mowę a o pisanie jej chodziło :((( Filolog
jest z wykształcenia więc wypada mi jej wierzyć :)

Wielkie Oczy

[ralston]

Od pięciu sosen jedziemy lasem na południowy zachód. Szybsze tempo jazdy
uniemożliwiają na przemian: miałki piach i błotniste kałuże. Po obu stronach
drogi rozciągają się tereny bagienne. Na szczęście po paru kilometrach las się
kończy i zaczynają się łąki, droga jakby nieco twardsza i już nie trzeba co
chwilę zeskakiwać z siodełek. Głośna muzyka z nastawionego na pełny regulator
magnetofonu dobitnie świadczy, że powróciliśmy pomiędzy ludzi. I rzeczywiście
za chwilę wyłania się kilka chałup po lewej stronie a po prawej, pośród
wysokich starych drzew, ukazuje się piękna drewniana cerkiew. Jesteśmy w Wólce
Żmijowskiej a przed sobą mamy świątynię greckokatolicką z końca XVIII w. pod
wezwaniem Narodzenia NMP. Żal patrzeć na spustoszenia, które poczynił czas i
ludzie. Pierwotnie pewnie była kryta gontem, dziś straszy brzydka, nierówno
położona blacha. Wzdłuż ścian ciągną się niskie, również kryte blachą okapy.
Brak drzwi od strony prezbiterium pozwala wejść do środka. Wewnątrz, zgodnie z
tym, czego się można było spodziewać nie ma nic. Brakuje ikonostasu i
jakiegokolwiek wyposażenia. Gdzieniegdzie na ścianach da się jeszcze dostrzec
resztki polichromii. Kiedyś te kolory musiały być bardzo żywe, dziś już ledwie
dadzą się zauważyć na ciemnych, drewnianych belkach. W 1947 roku wywieziono
stąd tych, którzy dbali o to wszystko i od tamtej pory cerkiewka chyli się z
wolna ku całkowitej ruinie...
Ruszamy dalej, kończy się droga gruntowa i zaczyna się asfalt. Przejeżdżamy
przez wieś Żmijowiska i odnotowujemy kolejne po Radrużu większe niepowodzenie.
Otóż znowu udaje się nam przegapić cerkiew! Zanim się spostrzegamy, Żmijowiska
się kończą i docieramy do wsi o ciekawej nazwie Wielkie Oczy. Może to i dobrze,
że minęliśmy tę cerkiew w Żmijowiskach. Według przewodnika jest w daleko
gorszym stanie niż ta, oglądana w Wólce. Przez wiele lat służyła jako magazyn
PGR. Wiem jak wyglądają takie obiekty z wędrówek po Pogórzu Przemyskim...
Ale jesteśmy w Wielkich Oczach. Wieś budowano z rozmachem. Ma właściwie układ
miejski: ulicę biegnącą koliście wewnątrz i pięć odchodzących od niej w
różnych kierunkach dróg. W istocie było to kiedyś miasteczko, prawa miejskie
utraciło jednak po I wojnie. Mocno też ucierpiało w czasie II wojny, zwłaszcza
podczas ataku UPA w lipcu 1944 roku, kiedy to grupka Polaków przetrwała
trwający do świtu atak dwóch ukraińskich sotni. Nad ranem i tak musieli opuścić
spalone miasteczko i uciekać do nieodległego Radymna.
Pierwszym charakterystycznym budynkiem, który rzuca nam się w oczy jest cerkiew
greckokatolicka p.w. św. Mikołaja Cudotwórcy. Nie jest tak stara jak te
oglądane do tej pory, bo wybudowano ją w okresie międzywojennym, ale ma bardzo
interesującą bryłę i konstrukcję. Pierwszy raz widzę cerkiew zbudowaną z
pruskiego muru. Przynajmniej dolną część, bo górna, ośmioboczna jest drewniana
i wieńczy ją blaszana, cebulasta kopuła. Całość jest niestety dość mocno
zniszczona, ale ciągle do uratowania. Deski, którymi zabito drzwi do
prezbiterium dają się trochę odsunąć, na tyle, że można się wsunąć do środka.
Wewnątrz smutny obraz zniszczenia: gołe ściany, walają się jakieś cegły z
resztkami zaprawy, kilka desek. Po 1947 roku był tu magazyn. Wykorzystuję
porzucone materiały budowlane do zbudowania prowizorycznego statywu i robię
zdjęcie wnętrza.
Nieco dalej kolejny ciekawy budynek. Podobnie jak cerkiew - również zniszczony.
Przez wybite witraże widać dziury w suficie, które świadczą o braku poszycia na
dachu z drugiej, niewidocznej części budynku. Jest to dawna synagoga. W XIX w.
Żydzi stanowili blisko połowę mieszkańców miasteczka.
Z nieco mniejszym już zainteresowaniem oglądamy dawny dwór obronny z XVII w.
później chyba wielokrotnie przebudowywany, obecnie siedziba władz gminnych,
biblioteki i policji. Przypadkowo napotkany mieszkaniec opowiada nam o
potężnych umocnieniach ziemnych, które kiedyś otaczały dwór a zostały zużyte na
liczne budowy lub niwelację terenu w okolicy.
Zaglądamy też do barokowego kościoła dominikanów p.w. Niepokalanego Poczęcia
NMP, ale gdzież mu tam do białostockiego baroku...

[anka1]

Rals a kiedy bedzie mozna zdjecia obejrzec ?

[ralston]

Dziś odbieram z zakładu slajdy. Zakładam, że choć część się udała. Album na
onecie może uda się założyć w przyszłym tygodniu, ale zakładać się o to nie
będę :)

[ralston]

Odebrałem, przejrzałem - jakieś takie przygnębiające te slajdy... Prawie same
ruiny i cmentarze. Chyba nie będę robił z tego albumu...

Szcze ne wmerła Ukraina...

[ralston]

Z Wielkich Oczu (niektórzy mówią Wielkich Ócz), jadąc tym razem już cały czas
asfaltem, docieramy do Kobylnicy Wołoskiej. Wsi nie sposób byłoby przegapić, bo
już z odległości kilku kilometrów widać wybudowaną na wzgórzu, potężną ,
murowaną cerkiew p.w. św. Dymitra. Ta jest w doskonałym stanie, bo raz że
wybudowana stosunkowo niedawno (1924 rok) a dwa – jest wykorzystywana od 1947
roku, jako kościół rzymskokatolicki, więc cały czas o nią dbano. W ostatnich
latach, na powrót zaczęto tu odprawiać nabożeństwa w liturgii greckiej, na
przemian z rzymskimi. Mimo prześladowań ze strony komunistów nakierowanych na
likwidację Cerkwi greckokatolickiej, udało się unitom przetrwać i w latach 90-
tych niektóre cerkwie na wschodzie Polski ożyły na nowo... Ta w Kobylnicy
Wołoskiej robi duże wrażenie, bo jest rzeczywiście ogromna w porównaniu do
wszystkich tych małych cerkiewek oglądanych do tej pory. Podobno tu też kiedyś
była stara, drewniana cerkiew, z którą wiąże się pewna legenda. Otóż pewien
kupiec wołoski miał kiedyś pędzić tędy woły na sprzedaż. Rozpętała się potężna
burza i woda zaczęła zalewać okoliczne łąki. Kupiec z bydłem schronił się na
wzgórzu i ślubował, że jeśli ocaleje, zbuduje tu cerkiew. Deszcz ustał, kupiec
wywiązał się z ślubowania i odtąd to miejsce zaczęto nazywać Kobylnicą Wołoską
(czemu nie Wołownicą Wołoską– nie mam pojęcia).
Z Kobylnicy, znowu asfaltem kierujemy się przez Budzyń i Korczową do Młynów.
Jedzie mi się ciężko, pokonywanie wzniesień sprawia coraz więcej trudności.
Słońce nie ułatwia jazdy, dogrzewając okrutnie. Z dużą ulgą zsiadam z roweru
pod następną drewnianą cerkiewką, zaczynam powątpiewać czy dam radę pokonać
całą zaplanowaną na dziś trasę, a nie jesteśmy jeszcze nawet w jej połowie...
Ale przestaję sobie tym na razie zaprzątać głowę. Chodzę na sztywnych nogach
wokół zbudowanej w I połowie XVIII wieku cerkwi p.w. Opieki Matki Bożej. Nie
tak może piękna, jak niektóre z dotąd widzianych, ale przynajmniej w dobrym
stanie. Ma dwie kondygnacje i szerokie soboty. Drzwi są niestety zamknięte i
nie da się obejrzeć wnętrza. Przez okna widzimy tylko, że jest wyposażone.
Zachował się ikonostas. Przy cerkiewce znajduje się też drewniana dzwonnica.
Największą ciekawostką tego miejsca jest to, że przez blisko 20 lat, w tej
cerkwi pracował jako kapłan Michajło Werbyckij. Urodził się w Jaworniku Ruskim
na Pogórzu Przemyskim, w pobliskim Uluczu (kilka kilometrów od Jawornika)
oglądałem kilka lat temu tablicę pamiątkową poświęconą Werbyckiemu). Zmarł
tutaj we Młynach i tutaj został pochowany. Jego bardzo oryginalny nagrobek, w
kształcie liry znajduje się blisko cerkwi. Przy grobie sporo kwiatów i to
niedawno składanych, bo nie całkiem jeszcze zwiędły. Na wieńcach żółto-
niebieskie wstęgi i ukraińskie napisy. Skąd to wszystko? Otóż Michajło
Werbyckij był nie tylko unickim księdzem, ale też i kompozytorem. To on napisał
muzykę do sztuki „Zaporożcy” a w niej jedną szczególną pieśń – obecny narodowy
hymn ukraiński - „Szcze ne wmerła Ukraina”...

[marat69]

ralston napisał:

To on napisał
>
> muzykę do sztuki „Zaporożcy”

A czy nie chodzi tu przypadkiem o markę pewnego środka transportu z tamtych
stron, w liczbie mnogiej?
:)))

Ale tak ogólnie to przyjemnie usiąść i na spokojnie, relaksowo to poczytać...
Pozdr. dla autora

Chotyniec

[ralston]

Z prawdziwym bólem siadam na rower. Nie, żebym się nie mógł rozstać z
Młynami... ale antypody głowy mam już stwardniałe na kształt podeszwy a nogi
ledwie już dają radę kręcić pedałami. Prawdziwym przerażeniem napawa mnie
świadomość, że do przejechania jest jeszcze ponad 60 km. Na podjazdach Mariusz
odjeżdża na kilkadziesiąt metrów, doganiam go na zjazdach. Na szczęście mamy
półmetek naszej podróży, czyli Chotyniec. Tyle tylko, że wyruszyliśmy przed 9-
tą a jest już blisko 17-ta. Wszystko wskazuje na to, że ciężko będzie wrócić
przed północą... Podziwiamy przecudnej urody dużą, drewnianą cerkiew. Trzy
kopuły oparte na ośmiobocznych bębnach. Wszystko kryte gontem. Bardzo obszerne
okapy i soboty na piętrze. Architektoniczne cacko i do tego w bardzo dobrym
stanie. Wybudowano ją w 1613 roku na niewielkim pagórku. Po wojnie wysiedlono
praktycznie wszystkich mieszkańców Chotyńca i przez wiele lat cerkiew stała
opuszczona i niszczała. Odnowiono ją na początku lat 90-tych. Zainicjowali te
działania Ukraińcy, którzy wrócili tu w 1956 roku.
Wypadałoby już wracać, bo robi się coraz później, a do domu daleko... Ale nie
mam po prostu sił, żeby jechać. Muszę coś zjeść. Rozkładamy się więc na ławce
przed ogrodzeniem cerkwi i robimy kanapki. Niestety zaczyna się chmurzyć i jak
na złość zrywa się silny wiatr, który na tyle chłodzi menażkę, że palnik nie
jest w stanie zagotować wody. Cóż – kawa jest w końcu rozpuszczalna więc się
zaparzy, po odlaniu zaś wody na kawę, reszta przeznaczona na herbatę, prawie
się gotuje. Zalewam Darjeelinga tym co jest i wypijam z wielkim smakiem.
Wcinamy kanapki, pakujemy sakwy i już mamy ruszać, kiedy pod pagórek podjeżdża
jakiś samochód, w nim trzy osoby. Kierowca opuszcza szybę i rzuca: „chcecie
zobaczyć w środku?”. Jasne, że chcemy. Obiecuje wrócić za kilka minut. I
rzeczywiście niespełna 10 minut później pojawia się ponownie, tym razem na
motorze. Otwiera piękne, solidne drzwi, z kutymi zawiasami i oryginalnym
żelaznym zamkiem z zapadką. Wewnątrz – kompletne wyposażenie liturgiczne.
Piękny ikonostas. Rzeźbione, ażurowe wrota carskie z postaciami jakichś
świętych siedzących jakby na gałęziach złotego drzewa. Ikona po prawej stronie
tuż za wrotami zdradza wezwanie cerkwi, tj. Narodzenie NMP. Skrajna lewa ikona
tradycyjnie już przedstawia jednego z ważniejszych greckokatolickich świętych,
tu jest to św. Mikołaj. Dwie środkowe ikony, po obu stronach carskich wrót
przedstawiają też tradycyjnie: Matkę Bożą z Dzieciątkiem i Chrystusa
Pankreatora. Nad ikonami głównymi – rząd mniejszych ikon, tzw. prazdników. Nad
nimi mandylion, czyli twarz Chrystusa odbita w chuście św. Weroniki. Wszystko
bajecznie kolorowe i przystrojone tradycyjną bielizną ołtarzową – pięknie
haftowanymi krzyżykowo płótnami. Od mężczyzny, który nas wpuścił dowiadujemy
się, że co tydzień uczęszcza tu na nabożeństwa około 50-60 osób. Jest to jedyna
w okolicy cerkiew służąca tylko grekokatolikom. Mówi, że remont pochłonął około
200 tys. Złotych, ale musiało się to odbyć przy dużej ilości pracy wykonanej
społecznie – inaczej niemożliwe byłoby zrobienie tak poważnego remontu tak
niewielkimi środkami. Dowiadujemy się również, że współfinansowali odnawianie
jacyś Francuzi. Ten wątek mnie interesuje, bo słyszałem, że jakaś francuska
fundacja zbiera środki na remont cerkwi w Piątkowej Ruskiej na Pogórzu
Przemyskim. Człowiek potwierdza, że i tam jeździli – więc pewnie chodzi o tych
samych ludzi. Miło się gawędzi, ale pora już wracać – jest przeraźliwie późno,
bo zaraz bedzie pół do siódmej. Wsiadamy na rowery i o dziwo herbata i
jedzonko, zdziałały cuda. Jestem w stanie pruć 25-30 km/h choć jeszcze niedawno
ostatkiem sił dojeżdżałem do Chotyńca. Próbujemy skrócić sobie drogę przez
Młyny i wykorzystać stary most kolejowy do przeprawy przez rzeczkę, ale jeden z
mieszkańców stanowczo nam odradza ten wariant. Wracamy więc na szosę. Teraz
Mariusz zostaje w tyle i ja muszę czekać na końcu podjazdów. Mijamy szybko
Korczową, mając jeszcze w pamięci ostrzeżenia człowieka z cerkwii, że tu źli
ludzie mieszkają i dlatego często pada tu deszcz a i grad nierzadko, i
docieramy do Budzynia. Tu szybki rzut oka na mapę i kalkulacja: nie opłaca się
jechać asfaltem – skracamy polami na Wielkie Oczy. Droga okazuje się jednak
niełatwa. Znowu piach i prowadzenie rowerów na dłuższych odcinkach. Potem droga
zaczyna kluczyć, miejscami niknąć na łąkach. Musimy używać kompasu, żeby
utrzymać dobry kierunek. Mariusz wyraźnie opada z sił na tych wertepach. Nawet
pięknie zachodzące nad łąkami słońce nie jest w stanie mu zrekompensować trudów
jazdy, a ja żałuję, że nie ma czasu na to, by się zatrzymać i porobić trochę
zdjęć. Na domiar złego zaczyna padać deszcz. Wdziewamy kurtki i chwilę później
docieramy do asfaltu. Przemykamy przez Wielkie Oczy i mocnym tempem kierujemy
się na Lubaczów. Z rzeczy wartych wspomnienia jest jeszcze jedna piękna
drewniana cerkiewka w Łukawcu, którą oglądamy już w półmroku, nie schodząc z
rowerów... Kilka kilometrów przed Horyńcem wysiada mi lewe kolano. Zostaję z
tyłu - ból chwilami nie pozwala jechać, muszę zejść i prowadzić rower. Potem
podjeżdżam w tempie maszerującego dziarsko piechura, ale w końcu jakoś doganiam
Mariusza, który już zaniepokojony moją półgodzinną nieobecnością, czeka na
przejeździe kolejowym przed Horyńcem. Ostatecznie powrót zajął nam niewiele
ponad trzy i pół godziny. W hotelu meldujemy się o 22-giej. Po szybkim, zimnym
prysznicu zasypiam natychmiast z ostatnią myślą – czy jutro w ogóle dam radę
jechać?

[anka1]

i jak bylo Rals ? zlapales tzw. drugi oddech ?

[ralston]

anka1 napisała:

> i jak bylo Rals ? zlapales tzw. drugi oddech ?

Ja tak. Gorzej było z kolegą - ale o tym w następnych odcinkach :)

Chotyniec - supplement

[ralston]

Wczoraj na TV 4 w programie "To się nie mieści w głowie" była kilkuminutowa
migawka z Chotyńca. Nie napisałem o innej ciekawostce, związanej z tą niewielką
wioską, więc w tej chwili nadrabiam zaniedbanie. Otóż wieś składa się dzisiaj
zaledwie z 44 numerów, ale są w niej aż trzy świątynie! Wspomniana już
greckokatolicka cerkiew, kościół katolicki i... jeszcze jeden kościół,
wybudowany przez pana Stanisława Kaczmara - byłego traktorzystę w miejscowym
PGR-ze. Otóż pan Stachu zakupił był kiedyś figurkę Matki Boskiej. Po latach
figurka zapłakała krwawymi łzami. Pobrana z figurki substancja oddana do
analizy zawierała podobno czerwone krwinki, nie zawierała białych. Pan Stachu
powziął decyzję o budowie kościoła w tym miejscu. I zamiar urzeczywistnił, co
ciekawe, nie jest to bynajmniej zbita z desek kapliczka, tylko solidny,
murowany budynek, nawet ciekawy architektonicznie, nawiązujący trochę do
wschodnich tradycji bo i kopułka jest. Oprócz kościoła przedsiębiorczy pan
Stachu wybudował sobie nielichą "plebanię" - bardzo ładny, obszerny dom. W
programie niestety nie wyjaśniono, skąd pan Stanisław wziął na to wszystko
środki. W późniejszym okresie, kiedy rozeszła się już sława, że miejsce słynie
łaskami i że można się spodziewać uzdrowień, prawdopodobnie pojawiły się
darowizny od tych, którym się zdrowie poprawiło, ale jak zaczynał - tego nie
wiem...
W każdym razie, kiedy się spojrzy zza cerkwi w stronę wioski widać leżące w
jednej prawie linii trzy kościoły. Zaiste - miejsce bardzo ciekawe i warte
obejrzenia...

Zgliszcza i ruiny...

[ralston]

Ustalona na 7.15 pobudka nie dochodzi do skutku. To znaczy Mariusz nawet
wstaje, wyłącza budzik i idzie do łazienki. Kiedy wraca, udaję że nadal śpię,
żeby mu czasem nie przyszło do głowy ambitnie realizować plan. Nie przychodzi.
Ponownie budzimy się więc koło 9-tej...
Spokojnie wcinamy śniadanko i pakujemy sakwy. O dziwo – mięśnie nie bolą po
wczorajszym aż tak bardzo, jak mógłbym się spodziewać, ale tyłek buntuje się
trochę przy siadaniu na siodełko. Już w czasie jazdy okazuje się, że lewe
kolano chwilami trochę pobolewa, ale da się jechać w tempie nie przekraczającym
20 km/h. Po kilkunastu minutach skręcamy z asfaltowej drogi na Lubaczów w prawo
i wjeżdżamy na drogę gruntową. Na szczęście na tyle twardą, że da się jechać i
nie ma konieczności złażenia z rowerów.
Mijamy jakieś stawy i wjeżdżamy na teren wsi Podemszczyzna. Tu w pewnym
momencie naszą uwagę zwraca resztka jakiegoś kamiennego nagrobka czy pomnika.
Nic specjalnego – ot na kikucie z piaskowca, zachowanych kilka liter pisanych
cyrylicą. Kiedy jednak zaczynamy przyglądać się bliżej, okazuje się, że w
krzakach i drzewach na niewielkim wzniesieniu widać jeszcze jakieś ruiny. Są to
resztki murowanej dzwonnicy typu kurtynowego, często spotykanego na Kresach
Wschodnich. Tu zachowały się dwa filary, połączone łukiem. Resztki łuków po
zewnętrznej stronie kolumn, wskazują na to, że były jeszcze conajmniej dwa
filary. A jeśli jest dzwonnica i to pokaźnej wielkości, to znaczy, że była też
i niemała cerkiew... Żadnych śladów nie udaje się jednak odnaleźć – nawet
jednej cegły. Najprawdopodobniej została rozebrana – a budulec wykorzystano na
postawienie jakiegoś PGR-owskiego budynku, co niestety stało się udziałem wielu
murowanych cerkwi...
Z cerkwiska kierujemy się drogą na północ i po około 2 kilometrach docieramy do
rozjazdu dróg. Na wprost w odległości 200-300 metrów ciągną się zarośla,
skrywające brzegi Brusienki. Samej rzeczki nie widać, podobnie jak nie można
dostrzec śladów tego, że była tu kiedyś jakaś wieś. Tylko kilka drzew owocowych
i samotny krzyż bruśnieński, postawiony na pamiątkę zniesienia pańszczyzny i
jakiś pomnik po prawej stronie drogi, zdają się coś mówić. Na pomniku
odnajdujemy smutną listę 58 nazwisk – mieszkańców wsi Rudka, wymordowanych w
kwietniu 1944 roku przez sotnię UPA, pod dowództwem okrytego złą
sławą „Zalizniaka”. Spłonęła wówczas cała wieś i nigdy już jej nie
odbudowano... Na wieść o tym polscy mieszkańcy sąsiedniego Nowego Bruśna
uciekli całymi rodzinami do Lubaczowa.

[ralston]

Właśnie się dogrzebałem do informacji dotyczącej cerkwi w Podemszczyźnie.
Rzeczywiscie była tam cerkiew, drewniana, z II poł. XIX w. Nie została jednak
rozebrana po wojnie. Spaliły ją oddziały UPA w 1944 r., gdyż wieś sprzyjała
Polakom...

Sprostowanie sprostowania...

[ralston]

Przepraszam, ale namieszałem - cerkiew spalono w trakcie akcji pacyfikacyjnej,
bo wieś sprzyjała UPA. Czyli zrobiło to najprawdopodobnie polskie lub sowieckie
wojsko. Zmyliła mnie nieco data: 1944 rok to czas szczególnej aktywności UPA.

Bruśnieńscy mistrzowie...

[ralston]

Bruśnieńscy mistrzowie...

Do Nowego Brusna docieramy chwilę później, bowiem przed wojną Rudka właściwie
łączyła się z Nowym Brusnem (zamieszkanym głównie przez Polaków wyznania
katolickiego), te z kolei przechodziło w wieś Deutschbach (obecnie Polanka
Horyniecka). W Deutschbach mieszkali osadnicy austriaccy, głównie ewangelicy.
Ich osada łączyła się następnie ze Starym Brusnem, zamieszkałym głównie przez
grekokatolików narodowości ukraińskiej. Tym sposobem w dolinie jednej,
niewielkiej rzeczułki, na przestrzeni kilku kilometrów – płot w płot mieszkały
sobie trzy nacje i trzy religie. Przez wiele lat w zgodzie i pokoju...
O tym, jak bardzo się ta ludność przez wieki mieszała, świadczy choćby
popadająca w ruinę drewniana cerkiew p.w. św. Paraskewii, wybudowana w niby
polskim Nowym Brusnie i ewangelickie nagrobki z niemieckimi nazwiskami i
charakterystycznymi trójkątem zwieńczonymi nagrobkami zamiast krzyża, które
odnajdujemy na cmentarzu za cerkwią tuż obok krzyży na grobach unitów,
prawosławnych i katolików. Wszystkich leżących na sporym, ale zaniedbanym i
zarośniętym wysoką trawą i krzakami cmentarzu łączy dziś jedno – nagrobki i
krzyże będące dziełem bruśnieńskich mistrzów.
Niedaleko stąd znajdują się dawne kamieniołomy a w nich pokłady kamienia
wapienego i piaskowca. Kto nauczył mieszkańców okolicy trudnej sztuki obróbki
kamienia – bliżej nie wiadomo. W przekazach ustnych zachowała się pamięć o
jakichś Turkach. Początkowo kamień był wykorzystywany czysto użytkowo – robiono
z niego kamienie młyńskie, czy żarna. Z czasem zaczęto robić krzyże nagrobne,
te najstarsze – niezdarne trochę, grubo ciosane, z trochę koślawymi napisami, z
czasem coraz zgrabniejsze i o coraz bardziej wyszukanych formach. Jeszcze
później naprawdę piękne figury nagrobne, płaskorzeźby i posągi. Tradycje
kamieniarskie sięgają tu do XVI w. ale te najpiękniejsze dzieła pochodzą z XIX
i początku XX w. Sława bruśnieńskich rzemieślników sięgała bardzo daleko, bo
krzyże i rzeźby, które odnajdujemy tu na każdym niemal kroku, na cmentarzach
ale i przy drogach, czy stojące w szczerym polu, znane były również i we
Lwowie, Zamościu czy Żółkwi a więc wcale daleko od Brusna...
Z cmentarza wracamy znowu do cerkwi. Tablica przed nią informuje, że obecnie
jest remontowana. Hmm... cóż tak na ogląd laika, to remont polega chyba na
podparciu ścian drągami, żeby się nie zawaliły... Wewnątrz – to samo –
drewniane podpory i... i tyle. Blacha na dwóch kopułach jest już mocno
zardzewiała, na dużej części trzeciej kopuły widać pociemniały gont. Z dawnych
okapów biegnących wzdłuż ścian, zostały tylko sterczące krótkie belki, na
których okap był wsparty... Po wysiedleniu w 1947 r, ukraińskich mieszkańców
Nowego Brusna, nie było już komu o świątynię zadbać... Jeśli teraz nie znajdzie
się ktoś, kto wesprze prace remontowe, wkrótce znikną ostatnie ślady po tych,
którzy tu kiedyś żyli.
Z Nowego udajemy się do Starego Brusna. A właściwie do miejsca, w którym kiedyś
było, bo w 1947 roku polskie wojsko wysiedliło całą ludność a wieś spaliło.
Droga jest ciężka do jazdy rowerem, bo nie dość że wcale stromo pod górę, to
jeszcze i po piachu. W pewnym momencie, mimo jazdy na najniższym przełożeniu
muszę zeskoczyć z siodełka. Nie da rady jechać...
Szukamy starego cmentarza - jedynej pozostałości po wsi. Ponoć można na nim
odnaleźć najpiękniejsze z bruśnieńskich dzieł. Odnalezienie ukrytej w lesie
nekropolii okazuje się jednak niełatwe. Brak jakichkolwiek oznaczeń, skromnej
choćby tabliczki informacyjnej, czy strzałki. Na szczęście dysponujemy dość
dobrą mapą topograficzną i z rzeźby terenu udaje się wywnioskować, w którym
miejscu należy szukać zejścia lasem w dół zbocza. Zjeżdżamy więc rowerami po
drodze spotykając starsze małżeństwo, które dziwi się, że sami odnaleźliśmy to
miejsce. Oni dopytywali się w Nowym Bruśnie i tylko dzięki otrzymanym,
precyzyjnym, wskazówkom, trafili na miejsce. Po chwili dojeżdżamy do cmentarza
i tu... wielkie rozczarowanie. Miał być wspaniały, stary z pięknymi rzeźbami a
tu – i owszem rzeźby są, są stare, są nawet i piękne – ale jest ich tylko
kilka... Cóż – i te warto obejrzeć z bliska. Wchodzę w krzaki którymi są
zarośnięte nagrobki i kiedy już stoję tuż przy nich – widzę następne trzy,
cztery groby – tak samo zarośnięte wysokimi na chłopa krzakami. Podchodzę – za
nimi następne, i następne i... następne. Wszystko strasznie zarośnięte, ukryte
przed ciekawskimi oczyma i rzeczywiście – tak jak miało być – przepiękne
rzeźby, płaskorzeźby, krzyże. Niektóre przecudnej wprost urody. Migawka aparatu
sama się otwiera z wrażenia a słów, którymi możnaby to opisać – nie znajduję. I
obiektywem aparatu wymalować tego nie sposób, bo jak ująć większy fragment,
jeśli wszystko jest tak pozakrywane? Jak pokazać ten smaczek i radość i
zachwyty odkrywania jeden po drugim wspaniałych rzeźb? Jak oddać ten
niesamowity klimat miejsca zapomnianego przez Boga i ludzi?
Ostatecznie okazuje się, że nagrobków jest ponad trzysta. Obok na niewielkim
wzgórku, znajdujemy miejsce po cerkwi św. Paraskewii. Rozebrano ją w 1956. Dziś
tylko krzyż misyjny z napisem z 1925 roku, mówi że kiedyś była tu i świątynia...

[anka1]

wiesz Rals a moze dobrze ze tam trudno i wszystko tak ukryte. inaczej pewnie te
dziela juz bylyby albo zniszczone albo w zagranicznych kolekcjach ...

[ralston]

A wiesz, kiedy się nad tym zastanawiałem, to jeszcze jedna rzecz mi przyszła do
głowy. Takie szukanie czegoś, co schowane i trudno znaleźć, ale o czym wiesz,
że gdzieś tam jest ma swój dodatkowy smaczek. No i tak sobie też myślę, że
gdyby na przykład ten cmentarz był ślicznie uporządkowany i miał alejki
wysypane żwirkiem i nie daj Boże parking przed i asfaltową drogę dojazdową, to
nie podobałby się tak bardzo jak teraz, kiedy jest zdziczały i zarośnięty.
Klimat ma po prostu niesamowity...

[anka1]

ralston napisał:

> A wiesz, kiedy się nad tym zastanawiałem, to jeszcze jedna rzecz mi przyszła
do
>
> głowy. Takie szukanie czegoś, co schowane i trudno znaleźć, ale o czym wiesz,
> że gdzieś tam jest ma swój dodatkowy smaczek. No i tak sobie też myślę, że
> gdyby na przykład ten cmentarz był ślicznie uporządkowany i miał alejki
> wysypane żwirkiem i nie daj Boże parking przed i asfaltową drogę dojazdową,
to
> nie podobałby się tak bardzo jak teraz, kiedy jest zdziczały i zarośnięty.
> Klimat ma po prostu niesamowity...

a tak. < nie o to chodzi by zlowic kroliczka, ale by gonic go > :)
tajemniczosc jest bardziej pociagajaca ...

Bruśnieńscy mistrzowie... - suplement

[ralston]

Najbardziej znanym z brusnieńskich artystów był Hryhoryj Kuźniewicz. Kilka z
jego młodzieńczych prac zauważył i docenił jeden z profesorów Politechniki
Lwowskiej. On załatwił chłopakowi stypendium i umożliwił studia we Lwowie a
później we Włoszech. Wiele jego prac można we Lwowie oglądać. Ale najbardziej
znane dzieło Kuźniewicza i to znane olbrzymiej rzeszy ludzi na całym świecie,
znajduje się w USA w Południowej Dakocie. W skale Black Hills są tam wykute
płaskorzeźby głów czterech prezydentów Stanów Zjednoczonych. Chyba każdy
widział je kiedyś w telewizji. Jedną z tych płaskorzeźb wykonał właśnie artysta
ze Starego Brusna - Hryhoryj Kuźniewicz.
Ja oglądałem (wtedy jeszcze nie znając autora) piękny pomnik - nagrobek
polskich żołnierzy - poległych w walkach z Ukraińcami w 1918 roku. Przedstawia
on żołnierza, śpiącego w pozycji siedzącej, wspartego na karabinie z bagnetem a
można go znaleźć na cmentarzu w Horyńcu przy wyjeździe w stronę Tomaszowa
Lubelskiego.

Wola Wielka

[ralston]

Z cmentarza w Starym Brusnie wracamy ścieżką do drogi. Jeszcze tylko kawałeczek
podjazdu i za chwilę będzie już lżej jechać. Na skraju lasu, na wzgórzu po
lewej stronie, majaczą między drzewami betonowe ściany. To kilka spośród całego
mnóstwa bunkrów, które wybudowali tu sowieci w czasie II wojny światowej.
Tworzyły one tzw. linię Mołotowa – główną zaporę, jaka miała powstrzymać
Niemców w razie agresji na ZSRR. Jak wiadomo na wiele się nie zdała...
Miało być lżej, bo z górki a tu rozczarowanie - po chwili wjeżdżamy w las,
kierując się na północ, i zaczynamy grzęznąć w piachu. Nie pomagają próby
omijania między drzewami – na niektórych odcinkach rowery musimy prowadzić. Po
wczorajszych szaleństwach i ponad 120 przejechanych kilometrach, dzisiaj jakoś
szybciej opadamy z sił i konieczny jest odpoczynek. Rozkładamy się więc i
robimy kanapki. Do tego herbata (Darjeeling – dla mnie) i kawa (rozpuszczalna –
dla Mariusza) i małe słodkie conieco w postaci tabliczki czekolady i paczki
delicji. A to wszystko w scenerii pięknego, mieszanego lasu. Przeważa sosna,
ale widać i brzozy i buki, trochę klonów, grabów i jesionów.
Po odpoczynku odzyskujemy siły i dalej brniemy przez piachy do zagubionej w
lesie wioseczki Stara Huta. Tu też kiedyś stała cerkiew p.w. św. Paraskewii.
Dziś po wysiedleniach pozostało zaledwie kilka domów i bunkry w lesie... Dalej
przez Hutę Złomy, Dębiny i Jacków Gród, docieramy do Woli Wielkiej. Tu na
niewielkim wzniesieniu odnajdujemy kolejną piękną, drewnianą cerkiew. Kiedyś
pewnie kryta gontem, dziś straszy pordzewiałą blachą. Obok ciekawa drewniana
dzwonnica, też trochę już zniszczona. W schodach prowadzących na górę brakuje
stopni. Podłoga na górze jest spróchniała i strach wchodzić na jej środek.
Trzymamy się brzegów i podziwiamy sztukę ciesielską, bo dzwonnica wznoszona
była bez metalowych śrub, czy gwoździ. Wszystko mocowane jest na wpust lub na
drewniane kołki. Tylko deski, którymi jest obudowana, ktoś całkiem współcześnie
poprzybijał dla pewności gwoździami. Na odrzwiach cerkwi odnajdujemy napis:
Domus Haec Dei Aedificata A.D. 1755 Stoi tu już od połowy XVIII wieku i strach
pomyśleć, że mogła podzielić losy wielu innych. Cerkiew jest pod wezwaniem
Wniebowzięcia NMP, więc gdyby była czynna, za kilka dni byłyby tu uroczystości
odpustowe - tłum odświętnie ubranych ludzi, dym świec, śpiewy...

Werchrata

[ralston]

Z Woli Wielkiej już cały czas asfaltem jedziemy na południowy wschód doliną
rzeki Raty, która kilka kilometrów dalej wpada na Ukrainę. W jej górnym biegu
leży sporej wielkości wieś – Werchrata, nazwę swą biorąca od rzeki. Wieś o
zacnej historii, bo wzmiankowana już w XII wieku. Przed wojną zamieszkana była
praktycznie w całości przez Ukraińców. Tu i w okolicznych lasach miały swoje
bazy duże oddziały UPA. W 1947 r. Wieś została całkowicie wysiedlona w
akcji „Wisła”, a w toku walk z UPA, wiele zabudowań zostało zniszczonych. Do
tej pory nie wróciła do przedwojennej liczebności a o dawnej świetności
świadczy tylko duża, murowana cerkiew p.w. św. Jerzego. Wybudowano ją w 1910
roku. Po wojnie przejęta została przez rzymskich katolików, ale wiele lat stała
nie wykorzystana. Dopiero w 1974 roku konsekrowano ją jako kościół p.w. św.
Józefa. Dziś prezentuje się niezwykle efektownie. Zbudowano ją z rozmachem, na
planie krzyża. Białe ściany i błyszcząca kopuła widoczne są z daleka. Do środka
wejść się nam jednak nie udało – drzwi były zamknięte. Obejrzeliśmy więc tylko
stojące na zewnątrz gabloty poświęcone działalności św. Adama Chmielowskiego
(Brata Alberta), który dzięki przyjaźni z księciem Pawłem Sapiehą był częstym
gościem w tych okolicach. Dzisiaj gmach kościoła służy obu wyznaniom i
nabożeństwa odbywają się tu na przemian. Wydaje się, że pomału sytuacja wraca
do normalności i jak dawniej ludzie różnych wyznań potrafią żyć obok siebie w
zgodzie i spokoju...

I na tym właściwie wypada zakończyć wątek. Z Werchraty wróciliśmy już właściwie
bez przygód do Horyńca. U końca podróży licznik w rowerze pokazał 49
kilometrów. Tak więc w ciągu dwóch dni przejechaliśmy ponad 170 km.