Ocena obecnych wydarzen

[Gość: Tomasz]

Moj ulubiony felietonista profesor Lagowski komentuje ostatnie wydarzenia w
SLD, w ostatnim "Przegladzie".

Bronisław Łagowski

Nieodpowiedzialność


W chwili gdy rząd powinien skupić uwagę przede wszystkim na problemach i
zadaniach stawianych przez końcowy etap przygotowań do Unii Europejskiej, gdy
prowadzi on ważne negocjacje wymagające swobody racjonalnego kalkulowania,
gdy dla osiągnięcia dobrych wyników w tych negocjacjach potrzebuje poparcia
wewnątrz kraju, liderzy koalicji tworzącej rząd mówią tylko o odwołaniu
premiera. Nie przyszło im to do głowy pół roku temu i nie mogą wytrzymać
jeszcze dwóch - trzech miesięcy choćby dla przyzwoitości, jeśli innych
powodów nie pojmują. Tak się zachowuje partia, która dotąd wykazywała
najwięcej umiaru, spokoju i odpowiedzialności. Leszek Miller popełnił wielkie
błędy jako przewodniczący SLD. Widząc, że Aleksander Kwaśniewski odnosi
sukcesy jako prezydent wszystkich Polaków, postanowił być przewodniczącym SLD
wszystkich Polaków. Zdezorientował partię, zapomniał, że aby trwać, musi ona
mieć przeciwników. Ma ich zresztą. Zacieranie różnic między SLD a partiami
czy ośrodkami postsolidarnościowymi doprowadziło do pytania, po co istnieje
SLD. Na to pytanie ani Leszek Miller, ani jego przeciwnicy do dziś nie
potrafią dać odpowiedzi. Rozwiązać się - odpowiedź daje samo życie.
Secesjonistyczne ugrupowania z "borówkami" na czele tak samo jak SLD nie są
zdolne do prowadzenia walki idei. Partia, która nie jest do tego zdolna, nie
jest partią polityczną, lecz grupą interesów, spółdzielnią, której członkowie
szukają dla siebie korzystnego, dobrze płatnego i niezbyt trudzącego zajęcia
na scenie politycznej albo i poza tą sceną.
Jako premier Leszek Miller nie popełnił wielkich błędów. Biorąc pod uwagę
ograniczoność władzy rządowej, siłę mediów od początku mu wrogich, prezydenta
wszystkich Polaków (może z wyłączeniem elektoratu ludowego), inne ośrodki
siły i wpływu, nie bardzo widać, co innego mógł zrobić premier. Niechby
spróbował nie przyłączyć się do Amerykanów w Iraku! Opozycja, mająca do
dyspozycji wszystkie media, podniosłaby wrzawę, że Miller za moskiewskie
pieniądze zdradza najświętszy polski ideał za wolność waszą i naszą.
Roztaczano by wizję miliardowych kontraktów, jakie Polska by wygrała, gdyby
rząd Millera za moskiewskie pieniądze nie zaprzepaścił celowo oraz wskutek
nieudolności tej wspaniałej okazji.
Teraz, gdy na gwałt chcą zmienić szefa rządu, widać, że nie bardzo jest kim
Millera zastąpić. Jakiego skutku spodziewają się po tej zmianie?
Przewodniczący komisji do sprawy Rywina Nałęcz, Bogu ducha winny profesor
wyniesiony do władzy przez SLD, żąda odejścia Millera, bo widzi w tym jedynie
pewny sposób na odebranie posady rządowej Aleksandrze Jakubowskiej. Miller
miał zresztą zapowiedziane, że jeżeli Jakubowskiej nie usunie, to zostanie
ukarany. Nałęcz działa tu jako karzący miecz opatrzności. Miller popełnił
błędy, ale gdyby ci jego niecierpliwi i ślepi na okoliczności przeciwnicy
znaleźli się byli na jego miejscu, nie o błędach by się dziś mówiło, lecz o
katastrofie.
Wszystko co się dzieje w SLD i wokół rządu, jest bardzo smutne.
Ale "poczekajmy", jak mówią osoby publiczne, gdy pytać je o zdanie. Prawdziwy
cyrk na scenie politycznej zobaczymy dopiero po wyborach.
Istota sprawy polega na tym, że ważne interesy 38 milionów mieszkańców tego
kraju powierzamy ludziom, którym brakuje i wiedzy, i odpowiedzialności, i
poczucia rzeczywistości. Ich główną namiętnością jest szkodzenie partii
przeciwnej i w tej konkurencji zdobyli dużą sprawność. (Gdy rząd prowadzi
rokowania z Unią Europejską, Platforma Obywatelska troszczy się głównie o to,
aby Miller nie odniósł sukcesu, narzuca mu więc wymagania nie do spełnienia,
on zaś uważa w tym wypadku jak w niektórych innych, że bardziej mu się opłaca
być manipulowanym, niż mówić prawdę i postępować słusznie).
Politycy różnych partii spowodowali swoimi reformami szkody, które trzeba
liczyć w dziesiątkach miliardów złotych. Robili to przy otwartej kurtynie, a
sprzeciwów nie było słychać. Nikt bowiem nie porównywał kosztów i strat
prywatyzacji, reformy administracyjnej czy "otwarcia gospodarczego na świat".
Politycy zachowują się jak hazardziści przystępujący do gry cudzymi
pieniędzmi. Przyszłość Polski jest obciążona błędami polityków. Nie jest
żadną pociechą powiedzieć to samo o Rosji, Ukrainie czy Argentynie. Nie
wiemy, a politycy są ostatnimi z tych, którzy mogliby nam odpowiedzieć na
pytanie, do jakiego poziomu wzrośnie bezrobocie po akcesji do Unii
Europejskiej. Kręcą się wokół nic nieznaczącej "Nicei", a zrobili bardzo mało
dla przygotowania polskiej przedsiębiorczości do konkurencji z wielokrotnie
silniejszymi gospodarkami. Opozycja wymyśla triki przeciw aktualnie rządzącym
i nie myśli, jak naprawić szkody, jakie wyrządziła krajowi w swoich
poprzednich wcieleniach partyjnych.
W naukach politycznych widzę poważną lukę. Brakuje epistemologii politycznej,
nauki, która badałaby, czy rzeczywistość, którą polityk kreuje lub niszczy,
jest dla niego poznawalna. Politycy podlegają psychologii tłumu i Lepper miał
rację, jeśli studiował Le Bona po to, aby ich poznać. (Prawdopodobniejsze, że
chciał się dowiedzieć, jak manipulować tłumem, a to byłoby z jego strony
bardzo nieładne). Najtrafniejsze spostrzeżenia z zakresu epistemologii
politycznej znalazłem w sławnej książce Schumpetera "Kapitalizm, socjalizm i
demokracja". Zjawisko psychologii tłumu - pisze autor - nie ogranicza się do
motłochu burzącego się na ulicy. "Każdy parlament, każdy komitet, każda rada
wojenna złożona z tuzina generałów wykazuje, choć w łagodniejszej formie,
niektóre cechy uwidoczniające się rażąco w zachowaniu motłochu, w
szczególności zmniejszone poczucie odpowiedzialności, niższy poziom myślenia
i większą podatność na nielogiczne wpływy. Ponadto zjawisko nie ogranicza się
do tłumu w sensie fizycznego nagromadzenia wielu ludzi. Czytelników gazet,
słuchaczy audycji radiowych, członków partii, nawet jeżeli nie są oni
zgromadzeni w sensie fizycznym, ogromnie łatwo przekształcić w tłum w sensie
psychologicznym i wprawić w stan skrajnego podniecenia, w którym próby
zastosowania racjonalnych argumentów jeszcze silniej wyzwalają zwierzęce
instynkty".
Jednostka myśli realistycznie w zakresie swoich codziennych interesów, spraw
dotyczących bezpośrednio jej, jej rodziny, miasteczka, w którym żyje,
osobistych wrogów i przyjaciół. Przedsiębiorca jest racjonalistą, gdy
kalkuluje swoje własne wydatki i przychody, zyski i straty. Na ile mu tego
racjonalizmu wystarczy, gdy wypowiada sądy o polityce? Z pewnością sprawy
lokalne łatwiej ogarnąć umysłem niż sprawy ogólnokrajowe, ale nawet i w tych
lokalnych - jak przekonujemy się na każdym kroku - obywatel ma ograniczoną
zdolność rozpoznawania faktów i osłabione poczucie odpowiedzialności.
Wciągnięta w psychologię tłumu (tego wytworzonego przez gazety czy telewizję)
jednostka nie stara się oprzeć swego stanowiska politycznego na sprawdzonych
informacjach i nie szuka uzasadnienia.
"Typowy obywatel - pisze dalej wielki ekonomista - skoro tylko wkracza w
sferę polityki, spada na niższy poziom sprawności umysłowej. Argumentuje on i
analizuje w sposób, który w zastosowaniu do sfery swoich realnych interesów
sam bez trudu uznałby za infantylny. Staje się na powrót prymitywem".
Przechodząc jako kibic, a zwłaszcza jako gracz na teren polityki, rozluźnia
swoje zwykłe normy moralne (prawdomówności, poszanowania drugiego człowieka)
i nieraz ustępuje przed ciemnymi popędami, które w swoim życiu prywatnym
udaje mu się stłumić. To zejście na niższy poziom moralny i umysłowy dokonuje
się zwłaszcza wówczas, gdy obywatel "wpadnie w szlachetne oburzenie" - pisze
Joseph Schumpeter.
Informacje, zawsze selektywne, argumenty, przeważnie pozorne, ideały obłudnie
głoszone przez media zazwyc