Ślonske legyndy

[broneknotgeld]

Ciga z Ficinusa

Ciga ło połnocy przi słupkach sie zjawio
Jak piyrwyj godajom tu na nia "Ryszawo"
Łona jako z cegły choć Ficinus siwy
Roztomajte ło niyj słychać było dziwy

Cosik som pamiyntom - starka mi prawiyli
Znodli sie dwa śmiałki - ciga wydojyli
Kej mlyka zaś szlukli - co złe ich trefiyło
Mioł farorz posługa - truły im kropiyło

Kej ciga tu meczy - pozor fest dowejcie
Sie jom dojić nawet nigdy niy chytejcie
Niyszczyńście z tym przeca na tym Ficinusie
"Ryszawo" widzicie - przeżegnejcie tu sie.

[broneknotgeld]

Francek "Maj"?

We maju rodzony czy miano te nosioł?
Tako mu godali choć ło to niy prosioł
Ponoć ciga stracioł z tym miesioncym prawie
Ze djoskym tyż trefioł sie wtedy na jawie
Dlo Francka tyn miesionc mioł cosik ze piynty
Żył jeszcze, a przeca już zdoł sie przeklynty.

[broneknotgeld]

Łoziym grzychow Francka

Łoziym grzychow Francka
Durś tu pamiyntajom
forum.gazeta.pl/forum/w,28940,120555288,125134972,Re_Kolonia_Robotnicza_Ficinus_Ruda_Slaska.html
Choć djosek niy wancka
Czy jo ło nich bajom?

[broneknotgeld]

"Andrzejki" na Ficinusie

Prawiom co sie dziwy we tyn czas tu dziejom
Francek Maj mioł szychty czynsto przi "Andrzeju"
Kajś przez jego rzompie w piekło wlazła dusza
Toż z tym dniym Ficinus zdowo sie aż ruszać

Wrożby tukej prawie wtedy łodprowione
Ponoć pokazujom kaj trefi cie koniec
Toż trza dować pozor - z nerwow niy wyłazić
Ponboczka przi tymu lepi niy łobrazić

Ciga zaś treficie - zło wrozba ztym tako
Kej jeszcze przi tymu ptoszysko zakrako
Ech, we familiji ktosik drap wom straci
Na stole skiż tego niy bydzie bogaci

Ponoć djosek z Rudy tyż tukej zoglondo
Dali łod Szombiyrek woli trzimać - znom go
Wandruje kaj piyrwyj te jego dziedziny
Choć tu Donnersmarckom robi sroge miny

A Jorgel Ficinus? Tego tu niy widać?
Za niym łogłoszynie jakoweś trza by dać?
Przi siymianowicki szachcie go widzieli
Trefi na "Andrzejki" kedyś do ty szteli?

[broneknotgeld]

Łosmy słupek - łosmy grzych

Łosmy grzych to łod bergmona
Prziszło mu skiż tego skonać
Jako gwizdnońć Skarbnikowi?
Strach - to kożdy ci tu powiy

Nic że z djoskym sztama trzimiesz
Już we betach niy podrzymiesz
Nic że ktosik kajś zaślimto
Zły tref przidzie - ano, wiym to

Łosmy słupek jak memynto
Ech, Barborko, choć żeś świynto
Niy poradzisz na to przeca
Jo niy darmo ło tym kleca.

[madohora]

Karol Godula wywodził się z biednej rodziny. Mimo tego udało mu się w krótkim czasie zdobyć olbrzymi majątek. Wielu podejrzewało go że doszedł do tego w nieuczciwy sposób a wręcz o paktowanie z diabłem. Ludzie bardzo bali się tego mrocznego, zamkniętego w sobie i unikającego ich milionera. Podobno po śmierci Godula żył dalej w postaci straszydła. W Orzegowie ludzie opowiadali, że we wietrzne, jesienne noce mężczyzna bez głowy goni po ulicach i każdemu kogo spotka głowę ukręca. Ta zjawa musi być duchem Goduli.

Legendy Górnego Śląska

[madohora]

Gdy byłam w Orzegowie w wietrzny, deszczowy jesienny poranek zaczepił mnie jakiś mężczyzna o niezbyt "zachęcającym wyglądzie" ii na skróty poprowadził do przystanku przy miejscowym cmentarzu (byłam umówiona w takim dziwnym miejscu). To na pewno musiał być ów duch. Zresztą nie zawsze to co wydaje nam się zewnętrznie brzydkie musi budzić w nas odrazę, czasem gdzieś tam w środku kryje się dobre serce.
--

Srebrny bruk Goduli

[madohora]

Srebrny bruk Goduli

Dla Karola Goduli jedyną wartością w życiu było skupianie i pomnażanie niezmiernego majątku. W głębi duszy marzył też o otrzymaniu tytułu szlacheckiego.
Gdy król Fryderyk Wilhelm IV miał jechać koleją przez Rudę na polowanie do Pszczyny, Godula polecił udekorować budynek dworca. Sam zaś stawił się z załogami swych hut i kopalń oraz orkiestrą na powitanie króla. By zwrócić na siebie uwagę monarchy sprawił mu również drogocenny prezent. Król jednak nie zważając na przygotowania przejechał przez Rudę nie zważając na Godulę. Godula zawiedziony niepowodzeniem planu postanowił się zemścić. Polecił podłogi swego domu wyłożyć królewskimi talarami i to wizerunkiem króla do góry, tak aby po podobiźnie stąpał. Gdy doszło to do dworu monarcha zagroził Goduli więzieniem, nie pozostało mu nic jak tylko posłuchać. Ale miał satysfakcję, że zniewaga poskutkowała.

Legendy Górnego Śląska

Godula w Szombierkach

[madohora]

W Szombierkach o północy pojawia się Godula i pędzi bezszelestnie w kierunku huty Godula. Jego wóz jest ciągniony przez dwa kare konie, którym z nozdrzy i pyska bucha ogień. Niekiedy na wozie widać też trumnę. Kto tę zjawę przypadkowo spotka ten jeszcze tego samego roku musi umrzeć. Ci natomiast, którzy specjalnie na ten wóz czekają zostaną na długo oślepieni i będą chorowali na oczy.

[madohora]

Karol Godula był miłośnikiem zegarów, których posiadał bardzo dużą ilość. Pieczę nad nimi przekazał sekretarzowi prowadzącemu także księgowość. Człowiek ten przez lata pracy zżył się ze swoim panem i doskonale się z nim rozumiał. Jednak Godula nie do końca wierzył swojemu sekretarzowi. Postanowił wystawić go na próbę. Zaplanował podróż do Wrocławia zostawiając mu wszystkie klucze od drzwi i szaf do użytku według potrzeb. Tylko jednego miedzianego, małego kluczyka miał użyć tylko wówczas, gdyby przyszła wiadomość o śmieci Goduli. Księgowy został sam i otwierał wszystkie szafy by do woli pobawić się zegarami. Tylko zabronioną szafę mijał z daleka choć oczywiście ciekawość go męczyła. W końcu na trzeci dzień nie mógł już wytrzymać i otworzył drzwiczki. W tym samym momencie z szafy wychyliła się ręka i mocno uderzyła go w twarz. Był to sam Godula, który udając że wyjechał ukrył się w szafie by sprawdzić wierność swojego sługi.

Legendy Górnego Śląska

[broneknotgeld]

Ło Goduli coś zaś dali
Tako tyż uradowali
www.dziennikzachodni.pl/artykul/877408,karol-godula-bohaterem-publikacji-dla-nauczycieli,id,t.html#komentarze

[broneknotgeld]

Ło złym młynorzu

Ludzie ło młynorzu złym tukej bajajom
Co wele Kochłowki mioł swoja dziedzina
Bojka czy legynda? -Ło to jo niy wajom
Choć kej kukom w woda mom niyhersko mina

Piyrwyj przi Kochłowce dyć stoł młyn dostatni
Koło sie kryńciyło - żorna monka mloły
Z młynorza gospodorz piyrszy, niy łostatni
Kto jednak parobkym tyn tu niywesoły

Skiż rynki co ciynżko abo i kijoka
Pot we monka wsionkoł, czasym krew tryskała
Czy klontwa parobka wcisłą młyn do ćmoka?
Czy krziwda bliźniego przepomnieć kozała

Młyn boł, dyć sie stracioł - Kochłowka coś prawi
Ło srogom młynorzu ze downych lot przeca
Legynda co ołpa już wnuki niom bawi
A coby spamiyntać jo z rymym drap leca.

[broneknotgeld]

Ło utopcach, strzigach, zmorach
Wiymy cosik niy łod wczora
Dyć kuknijcie
www.booktopsilesia.ciniba.us.edu.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=181:mitologia-lska-czyli-przywiarki-lonskie-leksykon-i-antologia-lskiej-demonologii-ludowej&catid=4:top-50&Itemid=16
Głos dać chciyjcie
Niy treficie ich w zło pora.

[broneknotgeld]

Co za mina?!
www.facebook.com/photo.php?fbid=360888160652760&set=a.360885813986328.12797060.195759197165658&type=1&theaterMeluzyna!!!

Legenda Białej Damy z Kórnika (nie śląska)

[madohora]

Po Kórnickim zamku chodzi Biała Dama
Trochę zamyślona, trochę zatroskana
Choć minęły wieki, migracje ludności
Ona wciąż dogląda swoich starych włości
Znają ją kustosze, znają robotnicy
Tych co ją widzieli - moja dłoń nie zliczy
Nie jest tam złym duchem, żadnych psot nie czyni
Ot przechadza się parkiem wśród dawnej zieleni

[broneknotgeld]

Co mo Dyngos do dyngysa?
-Niym spokopiom link dać musza
katowice.gazeta.pl/katowice/1,35063,13572470,Centrum_nauki_w_Elektrocieplowni_Szombierki__Piekne.html

[broneknotgeld]

Cwergi znocie?
Konkurs mocie

www.polskamasens.pl/dzieje-sie/459/Konkurs-na-bajke-o-krasnalach

"Akadymjo Bojki Ślonski"?

[broneknotgeld]

Akadymjo Bojki Ślonski???

Nom by sie przidało
Ślonsk uradowało
www.facebook.com/photo.php?v=578318562214637

[madohora]

Mora jest to człowiek o dwóch duszach. Dziecko, kiere sie narodzi z dwoma zębami, bydzie morą. Gdy przychodzi do swego wieku, upatrzy sobie jakąś ofiarę, którą dusi, ssie z niej we śnie krew tak długo, póki ofiara nie znajdzie sposobu odegnania jej od siebie. W pewnej wiosece żył se biedny chłopek. Żył tylko z tego, co zarobił na sprawowaniu butów. I prawie tego chłopka nachodziła nocami mora. Przychodziła do niego, nim jeszcze zasnął, i dusiła go, męczyła do utraty tchu, a oni ni móg się odegnać od nij. Wyglądoł już, jak śmierć w cywilu. Tela już się naprzeklinol, nafiksowol, nawet wszystkich świętych wzywol na ratunek, a mora jak dusiła, tak dusi. Ani sie poruszyć, ani bronić, ani krzyczeć nie był w stanie. Różnych sposobów używoł: kłod nóż pod głowe, sikiyre, ale wszystko na nic. Już myśloł, że taki jego przeklęty los. Aż mu jedna baba poradziła, aby te more zaprosił na śniodani. I na drugi dziyń, a raczej jak go w nocy zaś cyckała, powiedziol ji: "Przyjdź jutro na śniodani". Jak rano zaczął jeść, przyszła blisko sąsiadka po obiecane śniodani. Wtedy zerwoł się z ławy, porwoł oszkrabek mietły z kąta i zaczął sąsiadke prać po pysku i wołać:
- Ty pieróńsko moro, to ty chodzisz mie w nocy doić i mordować!
I proł aż iskry leciały z oszkrabka i aż babe wyproł za dwiyrze. I myślicie, że to pómógło? Katać tam. Mora od tego czasu dusiła go z tym większą zawziętością, że biedny szewc ze strachem kłod się do łóżka. Aż roz mioł moc roboty ze starymi butami i do późnej nocy ich sprawowoł. Naroz słyszy, że kole dwiyrzi cosi szuści. Dziwo sie i nadsłuchuje, co by to mógło
być. Naroz widzi, jak źdźeb słómy ciśnie się kluczową dziurką do izby. Nie namyślo sie chłopina dłógo, biere nożyce, po cichu podchodzi ku dwiyrzóm i przecino słóme na poły. W tej samej chwili słóma się zamiynio w głowe sąsiadki. Krzyknął przeraźliwie, że zbiegli się domownicy, zaś na drugi dziyń przyszła policja, ale szewcowi niczego nie udowodnili. Od tego czasu miywoł noce spokojne. A żyjąc dlugo, opowiadoł to zdarzenie dziecióm. Dzieci jego znowu swoim dziecióm tak, że to doszło do mnie. I jo to powtarzóm na prośbe moich dzieci

[madohora]

Mory to były baby ze sinymi wargami. Z gęby wychodziły im o północy myszy i dziurką kluczową wchodziły, gdzie chciały. U siedloka Buchcioka w Barujcu słóżyła staro dziywka Hana. Roz poszła spać; po chwili poczuła na piersi wielki ciężar, chciała wołać, ale tchu ji brakło. To mora ją przyszła dusić. Jak rano wstała, poszła zaroz do sąsiadki po porade.
Sąsiadka ji prawi, żeby se dała nóż pod zogłówek, a jak poczuje more, niech ji go pokoże. Hana, uradowano, obiecała tak zrobić. Już przed wieczorym dała se wielki bodok pod zogłówek, a jak leżała, to se myślała: Chwała Bogu, przeca sie dzisio wyspię. Nakryła się pierzyną i hnet zaczęła chrapać. W pewnej chwili uczuła, że ją cosi przysiadło i cycko. Chciała
siągnąć po bodok i zawołać na gazde, ale ni miała siły. Rano wstała, jak ożrało. Pokozała gazdowi czorny flek pod karkym, co ji zostawiła mora. A stary Buchciok sie jyny roześmiol i prawi: - Hano., Hano., sóm nóż ci niewiela pómoże. Jak pójdziesz dzisio spać, to sie
też przeżegnej trzy razy i porzykej, a mora nie bydzie miala do ciebie dostępu.

[madohora]

Chłop lygowoł w kuchni na ławie. Każdą noc przychodziła go mora cyckać. Przeniós sie do szopy na siano, ale mora i tam go naszła. Tyn chłop mioł wielki i twarde piersi. Jak legła na niego ta mora, to sie ni móg ani poruszyć, ani zawołać, ani nawet dychać. Ale poruszoł wielkim palcem w nodze i mora z niego zlazla. A że świycił tej nocy miesiączek, tak ją widzioł. Miała wielki czorne oczy i czorne włosy, zaś lajbiczek miała czerwony i wielki piersi. Coło była hrubego. ciała. Wtedy chłop zaczął ją przeklinać: "Ty pieróńsko. moro, uciekosz ody mnie?"
Więcej już na niego nie przyszła.

[madohora]

Na moigo. starzyka chodziły też mory. Wtedy przychodził na niego ciężki sen, że ni móg sie ani obrócić na łóżku. Jednej nocy, a było już kansi po północy, śniło się mu, że po placu chodzi taki straszny diabeł. Starzyk chcioł wrzeszczeć, ale nie poradził, bo go cosi dusiło, jakby mu kiery na piersi doł strasznie ciężki kamiyń. Ni móg ani oddychać. Ale se spómnioł, że przed dwoma rokami przychodziły na niego. mory. I naroz mu zelżoło. i zaczął sie obracać na łóżku. Aż tu go cosik uszczypiło, że zaklął. Ni mógł doczekać rana i zaczął opowiadać babie, co mu sie tej nocy przydarziło. Naroz sie dziwo (już sie szarzoło.), a tu przez okno. ciśnie sie do chałupy jakisi sznórek. Starzyk go. chycił, starka podała mu nożyce i przestrzygli sznórek. Za chwile przyleciała sąsiadka-gaździno. i opowiado. z bekym, że dziywce urwało rękę w maszynie. Ta dziywka to była mora, co przychodziła na moigo starzyka, ale od tego czasu już był spokój.

[madohora]

Mora to człowiek o dwu duszach. Jak przyjdzie na niego ta godzina, to łupnie nim o ziym i zostanie leżeć jak trup, a wychodzi z niego dusza mory i męczy ludzi. Tako mora chodziła dycki do Jewki. Przedropoła sie dziurką od klucza i siodała Jewce na piersi, i to tak ciężko., że ni mógła oddychać. Jak już sie dobrze krwi napiła, odchodziła. Jewka poszła na porade do
sąsiada. Tyn ji poradził, aby se pod zogłówek doła masarski nóż, a jak przyjdzie mora, aby ji go pokozała Jak go mora uwidzioła, krzykła, cofła się i uciykła kluczową dziurką. Od tego
czasu miała Jewka spokój.

[madohora]

Na Klimczoku jest w jednym miejscu wielko dziura w lesie, prowadzi do ni malutki okiynko. Tym okiynkym wychodzą mory na łowy. Chodzowały też cyckać jednego krawca. Po niedłógim czasie mioł już całe piersi sine. Nie wiedzioł, jak sie przed nimi obrónić. Jednego dnia pozatykoł wszystkie dziurki od izby. O północy budzi sie, słyszy, że cosi jęczy, jakby wołało o pomoc. Stanął, rozglądo sie, a tu widzi, jak spod progu dwiyrzi wylazuje diobołek z trzema różkami i ni może sie przeciść. Krawiec drap sikiyrke i zaczół rąbać tego diobołka, ale że se ni móg dać rady, zawołoł babe, aby mu pómógła. Baba ni mógła przyść z pomocą, bo ją też morzysko cyckało. Ale jakosi sie wymotała, wstała i porąbali te more, co jako diobołek wciskała sie do izby chlopa. Żeby zaś więcej nie wróciła, namazali sie miesiąc starą śmietónkq, a pod głowe dali do łóżka dwie siekiyrki na krzyż. I mory naozaist już nie przyszły.

[madohora]

Downo, downo tymu, opowiadoł mi starzyk, że na Błatnym, kole potoczka, kaj miyszko teraz Szczepón, leżała wielko hołda skolo, a pod tym skolim miyszkały mory. Prawił mi, że mora wyglądo, jak małe światełko, i mo dwie dusze. Przed północą sie oblykają do biało-czornych koszul i idą na tego, na kogo mają złość. Jak idą, to ino pytają: " spisz, spisz, spisz?" Jak kiery spi, to go ściągają z prycza (bo downij nie było łóżek, ino prycza). Do moigo starzyka zawsze przychodziła jedna. Wyskoczyła na pryczo, pierzyne zerwała i ściepała na deliny, przysiadła boroka i cyckała. Starzyk chcioł sie wymotać od tego pieróństwa, ale nie poradził. Jak wybiła piyrszo godzina, to go same puściły, ale na starzykowych piersiach zostały wielki sine fleki. Na drugą noc starzyk schowoł sie do słómy i też go tam naszły. Choć każdą noc chowoł kaj indzi, zawsze go ty pieróny naszłym. Tak roz sie schowoł do beczki, a starka go przykryła wiekym, a na to wieko położyła kamiyń ze żarym. I myślicie, że to pómógło? Tej nocy prawie przyszły
aż trzy, beczke przewróciły i wszystki naroz zaczły cyckać boroka, że sie potym ani opamiętać ni móg. Jak przyszeł do siebie, napił sie ze szkopca, co stoł wedla, mlyka. Ale to nie było mlyko, ino jscochy od tych mór. Jak mu starka powiedziała, czego sie napił, poszeł na te złość do gospody w Jaworzu, bo bliżyj gospody nie było. Ożroł sie, jak bela. Jak wracoł kole północy, mory go zaś przedeszły, przewróciły i zaczły cyckać. A że starzyk miołjuż krew pomiyszaną z gorzołkq, to wszycki tak się upiły, że zostały leżeć i na drugi dziyń pozdychały.
Ale starzyk też niedługo umrzył.

[madohora]

Było to w Brynnej, pod Lipowskim Gróniym. U jednego gazdy słóżyła dziywka, co sie ni mógła wydać. Roz była w gospodzie na Spolónej jakosi wiesielawo muzyka. Dziywka w pytani, żeby ją gazdowie puścili i ci sie zgodzili. Ale ji przykozali, żeby o północy była nazoć. Przez całą muzyke tańcowała z pachołkym od gazdy Skrzyżale. O północy, jak to było wtedy we zwyczaju, każdy pachołek odkludzoł swoją dziywke. Jak szli przez las, dziywka sie naroz pachołkowi straciła. Pachołek, wystraszóny, łowił ją po lesie (bo była widno noc), aż ją naszeł pod świyrkowym drzewym, jak cyckała sok z korzyni. Nie wiedzioł jeszcze, co to znaczy, czymu óna to robi, i jak wrócił do dómu, zaroz sie pytoł gaździnej, co to mo znaczyć. Ona mu dopiyro powiedziała, że dziywka od sąsiada jest morą i tymu sie ni może wydać.

[madohora]

Nieboszczyk praprastarzyk jechol kóńmi do Biylska na torg. Wióz na wozie ciele i praprastarke. Do Biylska było daleko i wyjechol z dómujuż o trzecij rano. Jak już był za Grojcym i wjyżdżol w las, to sie już kapke szarzało. Uwidziol w lesie na piyńku jakąsi stwore. A była to mora. Jak uwidziała starzyka z wozym, zaroz nóń wyskoczyła. Tu widzi, że pod kożuchami chrapie se jakosi baba (a była to prastarka). Ściepała śni wszycko i zaczła ją cyckać. Jak to prastarzyk spozorowol, starka już była sino i smerdziało od ni, jak od tchórza.
Mora uciykła, ale od tego czasu przychodziła na prastarzyka w nocy. Dziepro jak całą chałupę okadzili diablim zielim, to sie więcej nie pokazała.

[madohora]

Górecki Kościół

Na ziemiach góreckich rozciągały się dawniej same lasy. Pewnego razu przyjechał do tych lasów jakiś rycerz na polowanie i zabłądził. W zwątpieniu zaczął prosić Boga o pomoc. Obiecał, że jak wyjdzie z tych lasów szczęśliwie, zbuduje w tym miejscu kaplicę. I wyszedł z tych lasów. Na pamiątkę odnalezienia drogi zbudował kaplicę. A gdy ludzie zaczęli się osiedlać w naszych stronach, rozbudowali kaplicę i powstał kościół górecki.

[madohora]

Na Grodzkim zamku

Byli panowie Jesionek, Świętoski i Bierowski. Dość bogaci. Ale stale ich napadali nieznani rabusie i uciekali ku północy. Raz się zebrali i radzili, jak się przed nimi obronić.
- Dół wykopać, jak na niedźwiedza, i nakryć gałęziami - mówi jeden.
- Szkoda roboty - mówi drugi - bo go przed czasem spozorują.
- Kto pod kim dołki kopie, sóm do nich wpadnie - prawił trzeci.
I nie uradzili niczego. Ale żona Świętoskiego powiedziała:
- Weźcie i ogródźcie swoi pola od pana Grodzieckiego.
Usłuchali jej i zaczęli grodzić, każdy wzdłuż swych granic. Rabusie, jak się dowiedzieli, ruszyli na nich. Ci, co grodzili, uciekli i więcej się nie pokazali. Rabusie postawili jednego ze swoich na miejscu zagrodzonym i przykazali mu pilnować.
- Jak nie pozwolisz dalej grodzić, to to pole będzie kiedyś twoje.
Strażnik jednak się nie doczekał, bo go inny niedługo zabił. Sam zaś Grodziecki, co żył ręka w ręke z rabusiami, mścił się teraz na Jesionku, Świętoskim i Bierowskim. Wybudował sobie zamek na Goruszce (stoi tam do dziś), spokrewnił się z Góreckim w Górkach, zapraszał go i innych sąsiadów do siebie na hulatyki i gry w karty. Jak mu brakło pieniędzy, posyłał do poddanych, aby zaraz spłacili długi. Żony poddanych poszły raz do zamku i prosiły, że nie mają pieniędzy.
- Starajcie się zaraz, bo dostaniecie mores.
W końcu jednak naprawdę już chybiło pieniędzy. Wtedy Grodziecki wezwał swego teścia z Górek, swą żonę, sprawcę z Bielowicka i radzili, skąd wziąć pieniędzy. Teść mówi:
- Musisz jeszcze barżyj ich nastraszyć.
- Ale czym?
- Bić, a bić, co wlezie.
- Jo tego nie poradzę, bo tu trzeba ludzi mocnych - prawi Grodziecki.
- To nie wiesz, jak to zrobić? - śmieje się żona - Ustruż porządną stolicę na pół metra szeroką a dwa metry długą, przybij silne pasy po bokach i wyznocz mocnego hajduka, co będzie żyłą ludzi wypłacoł.
I tak zrobili. Od tego czasu zaczęli w Grojcu wypłocać mores tym, co sie w byle czym panu sprzeciwili, a nie mieli pieniędzy, aby za przewiny zapłacić.

[madohora]

W Grojcu strasznie katowali ludzi, niż jeszcze hrabia Zamojski przegałganił mąjątek i sprzedoł za łacne piniądze fabrykantowi Strzygowskiemu z Bielska. W tym zómku była stolica z pasami. Na nią przypinali każdego oskarżonego i bili żyłą z 50 mietełek. Jak dostoł 50 hibów, to mioł dość. Więcej ani nie wydzierżoł. Inszych zaś przypinali do koła w piwnicy i wyciągali mu ręce ze stawów. Nim jeszcze zaczęli bić na ławie, mówili: "Mów prowde, bo bydzie miała
ława wiesieli!" Jeszcze po dzisio mówią o nieposłósznych: "Pójdziesz po mores do Grojca!"

[madohora]

Strzygowski z Grojca, jako pón, jeździł do Bielska hulać i w karty grać. Larysz z Jaworzo np. cały zómek przegroł za jedne noc. A Strzygowski jak siod do kolasy, to dycki sie naszeł przy nim jakisi drugi panoczek, też we fraku i cylindrze jak sóm pón. Nic ale ze sobą przez cały czas nie mówili. Jak wrócili do Grojca, to ten panoczek sie dycki stracił. Ludzie prawili, że to diabeł. I że dzięki niemu Strzygowskiemu sie wiedzie w kartach.

[madohora]

Krzyż na Spalonej

Sądzili się w Brennej dwo bracio o pole. Jeden z nich chcioł postawić na swoim i zaczął kopać dziure na kopiec graniczny. Przy kopaniu natrafIł na gornek ze złotem, a na nim była pokrywka z napisem. Ale cóż, kiedy nie umioł tego napisu przeczytać. Zawołoł brata, aby mu to przeczytoł. Brat nie dziwoł się na napis, jyny, chciwy złota, zaczął sie wadzić z bratem, że bez jego zezwolenia zaczął kopać. Ze zwady doszło do bijatyki i brat zabił brata. Od tego czasu stoi na Spólnej, jak sie skręco do Lipowca, krzyż.

[madohora]

Pies i wilk

Było to bardzo downo, jak verwalterem na mąjątku w Górkach Wielkich był Bobek. W mąjątku było wtedy 68 krów i 35 świń. Był przy nich pasterz Jano, co miał psa Azora, o biołych aż do kolan nogach. Roz paśli na łąkach buczańskich krowy. Przychodzi do Azora wilk i pyto sie
go: - Przyjacielu, skądeś wziął taki szumne buty?
A Azor mu na to:
- Ukrodech roz Szydzince świnie, odrzył ją, skóre wysuszył, zaniós ją do szewca w Lipowcu i ten mi uszył taki elegancki buty.
- Jo bych też rod mieć taki buty, zrób to jako...
- Jo bych ci już to po znąjomości zrobił, ale musisz ze zómeckiego świńszczoka przysmyczyć jedne tłóstą świnie.
Wilk sie zgodził, pognoł ku zómeckim chlewkóm i przysmyczył kormika. Azor se z nią siednął w krzokach pod lasem, zeżroł ją całą i zasnął. Społ aż do rana. Rano przychodzi wilk i pyto sie:
- Serwus kamrat, mosz ty moi buty?
Rozespany Azor na to:
- Wiesz co, kolego? Ta świnia miała za mało szpyrki. Skóra sie też skyrczyła i szewc prawił, że sie z ni nie do butów uszyć. Musi być świnia fest tłósto!
- No to dobre, zóndym tam jeszcze roz.
- A wiesz skądby ją wziąść? - doradzo Azor. - Z tego chlewka od masztale, tam jest panów tłóściutki kormik.
Wilk pognoł ku pańskim chlewkom. Dogonił go Azor i prawi:
- Teraz tam nie chodź, bo jeszcze je widno i mógłby cie kiery uwidzieć. Skocz tam pod sóm wieczór.
Wilk usłuchoł. Pod wieczór przysmyczył nejtłuściejszego kormika. Azor mu pieknie podziękowoł i kozoł przyjść rano. Potem sie zabroł do jedzynio. Poddoł szónki, świyczke i prawi se: "Gdo je głupi - ten sie do kupić!"
Przyszło rano, przyszeł wilk i pyto sie:
- No co, kamrat, mosz ty moi buty?
- Móm - mówi pies i kludzi go za pańską obore. Tam stoła beczka z wopnem. Azor mówi:
- Wroź tam nogi, a bydziesz mioł taki buty jak jo.
Wilk usłuchnął, wraził nogi do wopna w beczce i wyciągnął. Zadowolony mówi do Azora:
- Pódź, pujdymy ty buty obloć do Nierodzimia do gospody.
Pies się zgodził. Idą. Doszli ku Brennicy. Wilk mówi do psa:
- Drogi przyjacielu, ty umiesz pływać, a jo ni. Jako jo przyndym?
A pies mu na to:
- Tu ni ma głęboko, to przędziesz!
I wilk wchodzi do wody, a pies za nim. Wychodzą na drugi brzeg, wilk się patrzy, a tu biołych butów ni ma i prawi psu, że ich isto stracił we wodzie. Wrócił sie, aby ich łowić, ale nadaremno. W końcu prosi psa:
- Wiesz, co, kamrat? Jo sie muszę z tobą pobić!
Pies się zgodził. Poszli pod dąb ku harendzie. Wilk poszeł w jedne strone, do zbrojenio, pies w drugą. Wilk wziął se do pomocy niedźwiedzia i dziką świnie, zaś pies kocura i kokota. W takim orszaku poszli na Bucze. Pierwszy tam był wilk. Jak już był na górce, mówi do niedźwiedzia:
- Wyleź na drzewo i podziwej sie, czy już pies idzie!
Niedźwiedź sie wygramolił na dąb, rozglądo sie i woło:
- Idą, jeden mo szable (myśloł na kokoci grzebień), a drugi kose (myśloł na kocurzy chłost).
Dzik, jak to usłyszoł, zakopoł sie ze strachu do liścio, wilk uciekł, a niedźwiedź został na drzewie. Jak pies ze swoimi przyszeł pod dąb, niedźwiedź spod z drzewa i sie zabił, i zabił też swoim ciężarem dzika w liściu. Tak sie Azor i jego kompania mieli czym żywić.

[madohora]

Pies i wilk

Było to bardzo downo, jak verwalterem na mąjątku w Górkach Wielkich był Bobek. W mąjątku było wtedy 68 krów i 35 świń. Był przy nich pasterz Jano, co miał psa Azora, o biołych aż do kolan nogach. Roz paśli na łąkach buczańskich krowy. Przychodzi do Azora wilk i pyto sie
go: - Przyjacielu, skądeś wziął taki szumne buty?
A Azor mu na to:
- Ukrodech roz Szydzince świnie, odrzył ją, skóre wysuszył, zaniós ją do szewca w Lipowcu i ten mi uszył taki elegancki buty.
- Jo bych też rod mieć taki buty, zrób to jako...
- Jo bych ci już to po znąjomości zrobił, ale musisz ze zómeckiego świńszczoka przysmyczyć jedne tłóstą świnie.
Wilk sie zgodził, pognoł ku zómeckim chlewkóm i przysmyczył kormika. Azor se z nią siednął w krzokach pod lasem, zeżroł ją całą i zasnął. Społ aż do rana. Rano przychodzi wilk i pyto sie:
- Serwus kamrat, mosz ty moi buty?
Rozespany Azor na to:
- Wiesz co, kolego? Ta świnia miała za mało szpyrki. Skóra sie też skyrczyła i szewc prawił, że sie z ni nie do butów uszyć. Musi być świnia fest tłósto!
- No to dobre, zóndym tam jeszcze roz.
- A wiesz skądby ją wziąść? - doradzo Azor. - Z tego chlewka od masztale, tam jest panów tłóściutki kormik.
Wilk pognoł ku pańskim chlewkom. Dogonił go Azor i prawi:
- Teraz tam nie chodź, bo jeszcze je widno i mógłby cie kiery uwidzieć. Skocz tam pod sóm wieczór.
Wilk usłuchoł. Pod wieczór przysmyczył nejtłuściejszego kormika. Azor mu pieknie podziękowoł i kozoł przyjść rano. Potem sie zabroł do jedzynio. Poddoł szónki, świyczke i prawi se: "Gdo je głupi - ten sie do kupić!"
Przyszło rano, przyszeł wilk i pyto sie:
- No co, kamrat, mosz ty moi buty?
- Móm - mówi pies i kludzi go za pańską obore. Tam stoła beczka z wopnem. Azor mówi:
- Wroź tam nogi, a bydziesz mioł taki buty jak jo.
Wilk usłuchnął, wraził nogi do wopna w beczce i wyciągnął. Zadowolony mówi do Azora:
- Pódź, pujdymy ty buty obloć do Nierodzimia do gospody.
Pies się zgodził. Idą. Doszli ku Brennicy. Wilk mówi do psa:
- Drogi przyjacielu, ty umiesz pływać, a jo ni. Jako jo przyndym?
A pies mu na to:
- Tu ni ma głęboko, to przędziesz!
I wilk wchodzi do wody, a pies za nim. Wychodzą na drugi brzeg, wilk się patrzy, a tu biołych butów ni ma i prawi psu, że ich isto stracił we wodzie. Wrócił sie, aby ich łowić, ale nadaremno. W końcu prosi psa:
- Wiesz, co, kamrat? Jo sie muszę z tobą pobić!
Pies się zgodził. Poszli pod dąb ku harendzie. Wilk poszeł w jedne strone, do zbrojenio, pies w drugą. Wilk wziął se do pomocy niedźwiedzia i dziką świnie, zaś pies kocura i kokota. W takim orszaku poszli na Bucze. Pierwszy tam był wilk. Jak już był na górce, mówi do niedźwiedzia:
- Wyleź na drzewo i podziwej sie, czy już pies idzie!
Niedźwiedź sie wygramolił na dąb, rozglądo sie i woło:
- Idą, jeden mo szable (myśloł na kokoci grzebień), a drugi kose (myśloł na kocurzy chłost).
Dzik, jak to usłyszoł, zakopoł sie ze strachu do liścio, wilk uciekł, a niedźwiedź został na drzewie. Jak pies ze swoimi przyszeł pod dąb, niedźwiedź spod z drzewa i sie zabił, i zabił też swoim ciężarem dzika w liściu. Tak sie Azor i jego kompania mieli czym żywić.

[madohora]

O Klimczoku

Klimczok mioł swoją kryjówke na górze koło Bielska, co sie dzisio nazywo Klimczok. Tam był 'hersztem zbójników. Całą szajką napadali na bogaczy i księcia w Bielsku. Roz chcieli obrabować młyn, jak samego młynorza nie było. Ale nie mogli sie do niego dostać, bo były potrójne dwiyrze. Ani oknami nie wlyźli, bo były mocno zakratowane. Zaczyli nocą kopać popod próg. Jak już dziure wykopali, wloz nią nejmłodszy do postrzodka, po nim drugi i trzeci. Hersztowi było jyny dziwne, że każdy, jak wlezie, trzepie nogami. A tam cera młynorza każdymu głowe ucinała, a zabitych wciągała do młyna. Herszt był ostrożny i nie loz tam.
Po jakimsi czasie przebroł sie za babe i przyszeł wieczór do młyna pytać o nocleg. Cera, już wtedy wydano, była dóma. Na nieszczęści sama. Klimczok ji przypómnioł, co to kiejsi zrobiła z jego kamratami i kozoł ji iść ze sobą. Zakludził ją do lasu, gdzie w małym domku mieszkała jego matka. Pyto sieji, jakją ukorać. - Większej kory ni ma, jak drzozgi ciś ji za pazury, oblywać smołą i polić - mówi matka.
- Tak mi ji pilnuj, a jo idę zrobić ogień.
Marysia ze strachu strasznie zaczęła płakać.
- Nie płacz, jo cie puszczę, boś mi syna nie zabiła! Uciekaj, ale niedaleko. Skryj się na drzewie, bo cie psy wynuchcą.
I uciekła. Po chwili wraco syn i pyto:
- Każ je Marysia?
- Uciekła.
- Czemuś nie pilnowała?
- Trzymałach ją za warkocz, ale go wyrwała i uciekła.
- Kaj je ten warkocz?
- W piecu go spoliła.
- W którą strone uciekała?
- W prawo!
Syn pognoł z psami za Marysią, ale nic nie naszli. Ze złości pozabijoł brytany, potem matke, ale Marysia szczęśliwie wróciła do domu.

(O Klimczoku jest chyba tyle legend, ilu ludzi co je opowiadają:))

[madohora]

O Klimczoku

Klimczok mioł swoją kryjówke na górze koło Bielska, co sie dzisio nazywo Klimczok. Tam był 'hersztem zbójników. Całą szajką napadali na bogaczy i księcia w Bielsku. Roz chcieli obrabować młyn, jak samego młynorza nie było. Ale nie mogli sie do niego dostać, bo były potrójne dwiyrze. Ani oknami nie wlyźli, bo były mocno zakratowane. Zaczyli nocą kopać popod próg. Jak już dziure wykopali, wloz nią nejmłodszy do postrzodka, po nim drugi i trzeci. Hersztowi było jyny dziwne, że każdy, jak wlezie, trzepie nogami. A tam cera młynorza każdymu głowe ucinała, a zabitych wciągała do młyna. Herszt był ostrożny i nie loz tam.
Po jakimsi czasie przebroł sie za babe i przyszeł wieczór do młyna pytać o nocleg. Cera, już wtedy wydano, była dóma. Na nieszczęści sama. Klimczok ji przypómnioł, co to kiejsi zrobiła z jego kamratami i kozoł ji iść ze sobą. Zakludził ją do lasu, gdzie w małym domku mieszkała jego matka. Pyto sieji, jakją ukorać. - Większej kory ni ma, jak drzozgi ciś ji za pazury, oblywać smołą i polić - mówi matka.
- Tak mi ji pilnuj, a jo idę zrobić ogień.
Marysia ze strachu strasznie zaczęła płakać.
- Nie płacz, jo cie puszczę, boś mi syna nie zabiła! Uciekaj, ale niedaleko. Skryj się na drzewie, bo cie psy wynuchcą.
I uciekła. Po chwili wraco syn i pyto:
- Każ je Marysia?
- Uciekła.
- Czemuś nie pilnowała?
- Trzymałach ją za warkocz, ale go wyrwała i uciekła.
- Kaj je ten warkocz?
- W piecu go spoliła.
- W którą strone uciekała?
- W prawo!
Syn pognoł z psami za Marysią, ale nic nie naszli. Ze złości pozabijoł brytany, potem matke, ale Marysia szczęśliwie wróciła do domu.

(O Klimczoku jest chyba tyle legend, ilu ludzi co je opowiadają:))

[madohora]

Z Karwiny wybierała się rokrocznie pielgrzymka do Pszowa: nocleg wypadał za Pierśćcem, już za pruską granicą. Uczestnicy pielgrzymki nocowali zawsze we młynie, bo i gospodarze byli dobrzy, i do zjedzenia tam zawsze było można coś kupić. Ale w tym młynie był podrzutek, zwany podciepkiem, który co niemiara dokazywał. Głowę miał jak putnię, brzuch jak kocioł, nogi i ręce jak u dwuletniego dziecka, a wrzeszczał tak, że go w całej okolicy było słychać. Ludzie mówili:
- Zaś podciepek u młynarzów holofi.
Kiedy raz pod wieczór nadeszła pielgrzymka, by utartym zwyczajem zanocować we
młynie, jej uczestnicy zobaczyli, że podrzutek jeździ na nieckach po gnojówce. Podciepek
zapatrzył się w pielgrzymów, wleciał do gnojówki, cały się otochlał i zaczął ryczeć jak
zarzynany wół. Nie pomógł ani rzemień młynarza, ani głaskanie go po głowie przez
młynarkę i co litościwsze kobiety. Wepchnięto go więc do komory obok sali, w której
zazwyczaj nocowali pielgrzymi. Północ już dochodziła, a podrzutek ciągle darł się bez przerwy. Po północy, trochę widocznie wyczerpany, ustał, więc jedna kobiecina z pielgrzymki zawołała z radością:
- Dobrze, że też ten podciepek przestał!
Ale zaraz dał się słyszeć spoza ściany pomruk rozzłoszczonego podrzutka, który miał widocznie cieńkie ucho:
- Przestoł, ja, przestał. Ale jak se spoczna, beda zaś!...
I rzeczywiście - po chwili rozpoczął na nowo i darł się aż do rana... Odtąd słowa podrzutka: "jak se spoczna, beda zaś" oznaczają desperacką wolę przetrwania, ostateczność.

[madohora]

Było to bardzo dawno, kiedy gminy same opodatkowywały się na rzecz szpitali, zwłaszcza na rzecz cieszyńskich Bonifratrów. Ludność chętnie łożyła na ten szpital, znajdowała tam bowiem opiekę, a w razie potrzeby przytułek. Kiedy braciszkowie ruszali po kweście, zdarzało się jednak często, że nikogo w domu nie zastawali, gdyż wszyscy pracowali w polu, tracili więc po próżnicy czas. Wójt z Koszarzysk, człowiek uczynny, postanowił więc zaoszczędzić braciszkom bieganiny i trudów, sam zbierał datki na szpital i zanosił je wraz z datkiem gminy do przeora.
Postępując tak, miał zresztą również własny interes na względzie, zawsze chętnie go
bowiem goszczono, a ilekroć przyjeżdżał do Cieszyna w sprawach gminy, nie musiał się
martwić o nocleg. Pewnego razu znów przywiózł grubszą gotówkę. Przeor zaprosił go na wieczerzę, a kiedy się dowiedział, że zostaje na dłużej, oferował mu również nocleg.
Wyznaczono mu salkę, w której jeszcze ubiegłej nocy przebywał wariat; do opawskiego zakładu dla obłąkanych został odwieziony po południu, nie powiadomiono jednak o tym braciszków, którzy doglądali chorych. Stało się tak dlatego, ponieważ zakonnicy w dzień spali, a w nocy czuwali. Wójt, syty i uraczony dobrym winem, wyciągnął się wygodnie na łóżku i rozmyślał, jak to dobrze być wójtem, bo to i ugoszczą i uhonorują... Gdy tak rozmyślał, pod drzwiami zaczęło się dziać coś podejrzanego - jakieś szepty, narady... Nagle drzwi się szeroko
otwarły, wpadło czterech braciszków, obezwładnili wójta. Ten zaczął krzyczeć i niewybrednie kląć, dano mu więc zastrzyk mocnego środka obezwładniającego, aż się uspokoił. Po chwili odzyskał jednak przytomność, zerwał się z łoża i począł uciekać. Wtedy braciszkowie rzucili się na niego po raz drugi i mówiąc er tobt!, czyli dostaje napadu szalu!, zaprowadzili na powrót do celi. Tam wpakowano mu dalsze dwa zastrzyki. Rano, gdy się wójt zbudził, czuł się, jakby go z krzyża zdjęto. Nie wiedział, czy się mu to wszystko śniło, czy też przeżył wczoraj rzeczywiście te okropności. Nie namyślał się jednak na wszelki wypadek długo, tylko wyskoczył przez otwarte okno do ogrodu. A czterej braciszkowie za nim. Zaczęła się gonitwa i krzyki, wybiegł przeor i inni braciszkowie, nawet lżej chorzy, by się dowiedzieć, co to wszystko znaczy. Braciszkowie wołali:
- Wariat uciekł, łapcie, łapcie go!...
Wójt krzyczał:
- Kto w Boga wierzy, niech mnie ratuje, bo te wariaty mnie zamęczą!
Kiedy przeor nadbiegł, zobaczył powalonego wójta, a na nim czterech braciszków; powalony już ledwie dychał, bo braciszkowie użyli chwytów stosowanych wobec wariatów. Padały słowa:
- Świnie, bydlaki!
A z drugiej strony:
- Er tobt! On szaleje! Trzymać, trzymać!
Dopiero przeor wybawił wójta z tej niemiłej opresji. Sprawa się wyjaśniła, przeor wójta
przeprosił i chciał gościć, ale ten się nie dał przebłagać. Do końca życia nie wstąpił do
Bonifratrów, a ilekroć musiał przechodzić koło ich szpitala, ostentacyjnie spluwał.

[madohora]

Mory
Urodzi się dziecko ze zębami - to znak, że bedzie morą. Jeśli mu matka do pierś, to bedzie chodziło cyckać ludzi, jeśli klocek drzewa, to bedzie chodziło nocą na drzewa. Mora różni się od innej kobiety tym, że jest zawsze tłusta i czerwona na twarzy i ciele. Mory przychodzą najczęściej na tych ludzi, u których pierzyny bywają na żerdzi jeszcze po zachodzie słońca. Przychodzą na ludzi w czasie snu i wtedy się trudno śpiącemu obronie. Jak odegnać
morę? Jedni wbijają nóż do tragarza w powale, drudzy trzymają siekierę pod pierzyną. Najlepszym sposobem jest iść do wychodka i jeść albo gównym zrobić krzyż na progu izby, gdzie się śpi.

[madohora]

* * *
Na Milikowie słyżył jeden pachołek z Gutów. Gaździno dycki rano jodała krew smażoną z tego, co nocą nacyckała z ludzi, ale nigdy nie wraziła do ni noża. Pachołkowi to było dziwne i dzióbnół roz nożym do tej krwie smażonej. W tej chwili gaździno sie przewródła ze stołka na ziym i umrzyła.

[madohora]

o nocznicach
Nocznice, zwane przez uczonych "błędnymi ognikami", były jeszcze niedowno bardzo rozpowszechnione. I niebezpieczne, bo myliły podróżnym ścieżki i drogi i kludziły na bagna i do wody. I przez to były pómocne utopcóm. Czym były nocznice? Podług wierzeń naszych przodków były to duchy nieochrzczonych dzieci. A skąd sie ty dzieci brały? Przed piyrszóm wojną światową i w całym zeszłym stuleciu brakowało w wielu państwach ludzi do pracy. Do tych państw wyjeżdżali robotnicy z tych krajów, gdzie była biyda i nie było roboty, jak na
przykład z terenów naszej dzisiejszej Polski, głównie z Galicji. Nie było wtedy trzeba żodnych wiz ani paszportów, jyny dać sie zapisać agyntowi, a on sie już o wszystko, co trzeba, postarał. I wyjyżdżali nasi ludzie do Czech, Austryje, Węgier, Niymiec, Francyje, Belgie, Anglie i do dalekij Ameryki. Ale nie wszyscy wyjyżdżali za zarobkym, ale też zwóli czego innego. Na przykłod jeżeli gdo kogo zamordowoł, aby ujść ręki sprawiedliwości, nejlepi było uciyc do Ameryki. Tam były rozległe teryny i puste, i szukej wiatru w polu! Byli też tacy, co zawrócili
głowe jakij dzivwczynie i z tego miało być dziecko, tóż robił dęba, żeby sie nie musiał żynić albo płacić alimyntów. I co tako dziołcha miała począć? Dóma sie na nióm szpetnie dziwali, przezywali, do zwierzęcia przyrownywali, na słóżbe z dzieckym przyjąć nie chcieli, a o żeniaczce to już ani myśleć! Dlatego tako dziywczyna, aby tego uniknóć, pokryjomu dziecko porodziła i udusiła, i pokryjómu kańsi zagrzebała do ziymie, żeby nikt nie widzioł. Ale gdzie
miała sie podzioć dusza takigo nieochrzczonego dziecka? Do piekła ni, bo niewinne, do czyśćca też ni, bo nieochrzczóne. I musiała sie błąkąć po ziymi w postaci światełka. I tak samo jak utopców, tak i tych nocznic była cało annia. W Niymcach nazywali ich "wasermónami". Mój wujek Sikora, jak wracoł nocą kiedyś do dómu, to szeł zawsze pośrodkym drogi czy chodnika, a jak uwidzioł to błędne światełko, zaroz zmowioł Ojczenasz za dusze nieochrzczónych dzieci. Tak było kiejsi. Jak nastała sanacyjno Polska, to znów był świat deskami zabity. W każdym państwie z wyjątkym Rosyje było bezroboci. Wyjyżdżać za granice mogli tylko ci, co mieli piniędzy jak lodu. A nocznice dali ludzi smykały. A dziołchy były dali głupi jak przedtym. Taki bezrobotny Fróncek umiał każdej głowe zawrócić; choć już nigdzi nie uciekoł, to i tak ni mioł z czego płacić alimyntów na dziecko. I tak ani zarobić, ani
sie iynić. I dziołcha zaś musiała sie jakosi dziecka pozbyć. W czasie ostatnij wojny byłech na
robotach w Wilhelshafen. Tam Niymcy sprowadzili moc ukraińskich dziełuch. Były chyba nejpiekniejsze z całej Europy i wszystki zgoła jak jedna. Tylko jedna sie wyróżniała, co miała zadarty nosek. Ale mówili o ni nieszykowne rzeczy, że na Ukrainie pozbyła sie dziecka. Chodziła w ciąży, a potym dziecka nie było. I była podejrzano przez koleżanki. Naroz wybuchła wojna. Niymcy zajęli Ukraine i óna dostała sie na roboty i tak ją kora minęła.
Dzisio w naszym kraju żodno i żodyn nic nie ukryje. Trzeba płacić alimynty albo sie żynić. Dlatego dziewczyny dzieci swych nie tracą i nocznice też nie lotają. Zostały jyny w głowach starzyków.

[madohora]

Podciepy
Jedna baba miała w kolybce nieochrzczóne jeszcze dziecko. Poszła doić krowe. Jak wróciła, dziecko leżało w kącie pod ławą, a na gnojowisku zaszczekoł czorny pies i znik. Od tego czasu dziecko sie ganc przeinaczyło: całymi dniami i nocami wrzeszczało, chciało jyny jeść i pić a nic niy rosło

[madohora]

We Wędryni plakował też taki podciep. Roz szeł jedyn gazda i pyto sie:
- Cóż chcesz, że tak wrzeszczysz?
- Chrzcielniczki! - prosi dziecko
Gazda nad nim porzykoł i ochrzcił słowami:
- Chrzczę de w imię Ojca, Syna i Ducha świętego"! Potem depnął sznuptychlą o ziym i dziecko przestało krzyczeć i przemieniło sie na dobre.

[madohora]

Dziywka z Toszonowic służyła we folwarku na Gudowach (część Krasnej) i też miała podciepa. Roz stodolny kichnął, a tyn poddep mu odpowiedzioł.
- Pozdrów Pón Bóg!
Stodolny, zły, gichnął dziecko po gębie. I od tego czasu ozdrowiało.

[madohora]

Utopcy
Downij, choć bezpiecznij było na drogach, to niebezpiecznie było kole wody. Potoki, rzyki, stawy, jeziora zamiyszkiwali utopcy-wodnicy. Kim byli ci utopcy? To były duchy wodne. Ich zawodem było myśleć i czyhać, kogo tylko zwabić do wody i utopić. Ty duchy wodne dzieliły sie na podziymne (kopalniane) i lądowo-wodne. U nas w Polsce były ich całe armie, kilkadziesiąt tysięcy. Skąd sie tego tela namnożyło? Podle wierzyń naszych przodków kogo
utopiec utopił, tego dusza zaroz stała sie utopcem i tak liczba ich stale rosła. Po czym sie ich poznawało? Utopiec w postaci małego chłopka miał zawsze nogawice mokrą, a kaj siad,
zawsze zostawił po sobie kałuże wody. Dzieciom pokazowaly sie utopce jako dzieci i wołały ich do zabawy. Były w czerwóne szateczki ubrane albo miały przynajmniej czyrwóną czopeczke. Każdy taki utopiec miał swój wyznaczóny rejon nad potokym, rzykóm czy stawym. Niebezpiecznie było iść tam samymu, a najniebezpiecznij w samo połednie, kiedy utopce obiadwaly, albo nocóm. Utopcy pilnowali też piniędzy w nikierych plosach.

[madohora]

* * *
Jeden utopiec chodzował do masorza po mięso i zawsze palcym pokazowoł, co mu mo masorz uciąć. Masorz hóncfut uciął mu roz palec. Utopiec mu jyny pogroził i więcej po mięso nie przyszeł. Masorz od tego czasu unikał kąpieli w wodzie. Jednego razu szeł drogą do sąsiada. Jak przekraczał kóńskóm kałuże, naraz zasłob i obalił sie gębóm do tych jscochów
na drodze i udusił sie nimi.

[madohora]

Moigo wujka dwa razy utopiec przeganiał. Było to hnet do piyrszej wojnie. Wujek pracowoł u moigo ojca. Po fajróńcie chodzawał do domu kole potoka. Aż tu roz na pochyłej wiyrzbie uwidział zająca. Zadziwiło go, skąd na wiyrzbie zając. Myślał go postraszyć, ale zając przed
czasym plums do wody i już go nie było. A wujek Sikora w nogi. Spostrzyg sie, że to
był utopiec.

[madohora]

Innym razym zaś szeł kole tego samego potoka na Dolny Bór w Skoczowie. Było już na śćmiywku. Naraz naszeł sie przy nim jakisi nieznany chłop i pyto sie, kaj najlepi przyńse potok na drugóm stróne ku stawóm. Wujek mu pokazał miejsce, kaj może przeskoczyć. Spytał sie
go jeszcze, jak sie nazywo, bo go nie znoł. Chłop odpowiedział, że Smrodek. Takigo
nazwiska jeszcze wujek nigdy nie słyszoł choć znał ludzi w okolicy. I tak przeszli to
miejsce, kaj mu wujek poradził, i dochodzili do głębokigo plosa i wiru. Tamtędy chłop chciał przechodzić.
- Ty trąbo jedna - woła wujek - nie widzisz, że tu je głęboczyzna?!
Ale chłop jyny żbluch do wody i już go nie było. Wujek w strach i ani nie wiedział, jak sie naszeł zdyszany i spocóny w dómu. Baba sie go pyto, co sie stało. Wujek, jak wydychnół, opowiedział o wszystkim, a od tego czasu więcej nie chodził kole potoka.

[madohora]

* * *
Mie też cosi podobnego spotkało. Było to w styczniu 1912 roku. Matka moja miała porodzić i była już przy ni położno. A że w takim razie nie powiniyn być żodyn w izbie, położno mie wygnała przed czasym do szkoły. Na polu był wtedy siarczysty mróz. Ale to nic, bo mie matka za wczasu zaopatrzyła, by syneczek nie przeziąb. Idę se tak kole młynki ku zaporze, kaj od-
pływała woda do młyna, dziwóm sie na lód, a tu jak nie zacznie cosi trzaskae pod lodym. Ja w nogi. "To utopiec!" - cosi mi szeptało. A ni mógech szybko lecieć, boch był hrubo ubrany. Ani żech sie za siebie ze strachu nie oglądał. Od tego czasu obchodziłech te młynke ze strachu.

[madohora]

W Skoczowie nad Bładnicóm ros-nie stuletnio wiyrzba. Tak ludzie starzy mówią. W tym miejscu przed stu rokami miyszkoł utopiec. Wychodził se na wiyrzbe i skakał do wody. Tak szpart se uprawiał, jak to dzisio młodziacy. Ludzie sie go boli i obchodzili to miejsce ulicą Ustróńską. Dzisio to je wszystko zabudowane, ale dawni było to dosc przestróństwio i ani by
przed utopcym nie dało sie uciyc.

[madohora]

PIJANE KÓNIE

Za niebogi Austryje w pańskich dworach były palarnie, co w nich warzili gorzołke - z łobilo, ze ziymioków abo z ćwikle. Nazywali jóm palarskóm. Potym zawozili jóm w takich hróznych beczkach do fabryki, a tam z tej palarski wyrobiali raztomamte gatónki kwitu. Panowie mieli
z tego forymny profit, a ludzie przileżytość żeby se popić. Było z tego pijaństwa kupa biydy, bo ludzie przepijali mocka piniyndzy, a w chałupie nikiedy nie było co dać do gorka. Roz też w pruchyńskim dworze robotnicy z palarni odloli se kapke tej palarski do żberka i wrazili jóm pod żłób do masztali, żeby im tego sprawca nie naloz. Kóni w masztali akurat nie było, bo pasły sie na rajczuli. Jak pachołcy przignali kónie, óny wyczuły tyn kwit i wszycko ze
żbetka wypiły. Móglikie sie dziwać, co sie potym robiło. Kónie sie łożrałv i polygały na ziymie, jakby ich gdo zaczarowoł. Sprawca idzie do masztali, dziwo sie, a tu kónie leżóm jak placki, grzybióm nogami, przewracajóm łoczami i chocioż ich walił biczyskym co wlazło, bezkurcyje ani rusz nie stawały. Wylynkany polecioł do ferwaltera. Pón w ty pyndy przylecioł i dziepro widzi, co je. Pomyśloł se, że to jakosi choroba do nich wlazła, tóż wzión flinte i kónie wystrzyloł. Dziepro potym prziszli na to, że kónie były pijane. I tak se pón ferwalter dworski
kónie zmarnowoł.

[madohora]

O zapadły gospodzie w Ochabach

W Ochabach pomiyndzy stawami, jak sie idzie na Podbór, był kiesi kole grobli przy ceście taki głymboki kowiór zarosniynty krzokami i torkami a naokoło rosły olsze. Woda w tym kowiorze była cało zielóno od roztomaitego trowska i zielska i wcale nie wysychała, bo kowiór bezmali
był taki głymboki, że jeszcze żodyn do dna nie dobił. W nocy też tam bezmali straszyło. Gdosi widzioł o północy psa, co wyskoczył z kowiora a jak napotkoł człowieka, zawył okropnie, uciyk i skoczył spadki do wody. Nieboga Badurka prawiła, że szła kiesi o północy ze szkubaczek kole tego miejsca i słyszała, jak cosi strasznie w tej wodzie jynczało. Jeszcze gdosi opowiadoł, że o północy widzioł tam gónić swiatełka. A hebama Młotkula, jak szła w nocy od połogu, słyszała, jak sie tam cosi we wodzie doplało i chichrało, jakby sie gdo kómpoł. A to isto były
potympióne duszyczki. Podobno kiesi, strasznie downo tymu, była tam gospoda. A gospodzki to był straszny wydrziduch, wysrany na pinióndze. Gospoda była na boku kole stawów
niedaleko był las, tóż mało gdo tam zaglóndoł a takich lepszych gospod to było mało kiedy. Tóż aby jak nejwiencej zarobić, skludzoł muzykantów i sproszoł ludzi aji z inkszych dziedzin na muzyki. Roz też urzóndził taki haudamasz z muzykóm i tańcami we wielim posde.
Nazbiyrało sie troche roztomaitej gowiedzi, co to Boga i grzychu sie nie bojóm i tańczyli i hólali, aż sie chałpa trzónsła a na Swiynty post wubec nie zważali. Gospodzki zaś był rod, że może tarżyć i piniążki do kapsy zbijać. O północy przyszła naroz ogrómno wichura, zaczło sie blyskać i grzmieć, ziymia sie zaczła trzóńs a s nióm cało gospoda. Dziepro sie ludzie spamiyntali, chcieli uciekać, ale już było nieskoro. Naroz straszny pierón z ogrómnym hókym
uderzył do chałpy, zaczło sie wszystko walić i cało gospoda, społym z ludziami zapadła sie w ziymie a to miejsce zaraz woda zaloła, tak że ani śladu nie zostało. Tak to Pónbóczek ich pokoroł.

[madohora]

B ardzo zamyślony chodził już od dłuższego czasu król Polski Leszek III. Często zamykał się w swojej komnacie i długo rozmyślał wpatrując się w niebo. Widać, że ważną decyzję podjąć musi. Wreszcie pewnego wieczoru wezwał do siebie trzech synów Bolka, Leszka i Cieszka i tak do nich przemówił: - Stary już jestem, a i wy podorastaliście. Pora mi zadecydować, co będzie
dalej z królestwem. Tron polski postanowiłem zostawić swemu najmłodszemu synowi Cieszkowi. Wam zaś, pozostali synowie, dam drużyny duże. Jedźcie, jeden na południe, drugi na zachód, poszukajcie sobie ziemi, na której zechcecie osiąść i grody pobudować. Zgodzili się synowie z ojcowską decyzją, jeden tylko Cieszko zaprotestował: - Pozwól i mnie ojcze wyruszyć. Niech i ja świata kawal zobaczę, zanim na tronie osiądę. Popatrzę, jak ludzie żyją, pouczę się, może mnie coś ciekawego spotka. Ciężko było Leszkowi III ulubionego syna na wędrówkę puszczać, ale co miał robić, kiedy słowa młodzieńca bardzo mu się rozsądne wydały. Przystał więc na prośbę z ciężkim sercem. Wyruszyli bracia. Pojechał Bolko na południe. Jechał, przez puszcze się przedzierał, przez rzeki przepływał, ludzi spotykał, co tak samo jak on po polsku mówili. Aż wreszcie po wielu tygodniach góry wielkie drogę mu zagrodziły. Na te jeszcze wspiąć się potrafił, bo i przełęcz dogodną znalazł, ale za nimi zobaczył skaliste tumie, których nijak przejść się nie dało. Najpierw chciał zawrócić do domu, by ojcu powiedzieć, że znalazł ziemię, na której osiądzie, ale potem pomyślał, że może mało jeszcze widział i postanowił podróż kontynuować. Skręcił więc ze swoją drużyną na zachód i odtąd u podnóża gór jechali coraz dalej i dalej...Leszko ruszył na zachód. Jechał, przez puszcze się przedzierał, przez rzeki przepływał, ludzi spotykał, co tak samo jak on po polsku mówili. Aż wreszcie po wielu tygodniach rzeka wielka puszczami i bagnami okolona, którą tutejsi Odrą nazywali, drogę mu zagrodziła. Najpierw chciał zawrócić do domu, by ojcu powiedzieć, że znalazł ziemię, na której osiądzie, ale potem pomyślał, że może mało jeszcze widział i postanowił podróż kontynuować. Skręcił więc ze swoją drużyną na południe i odtąd w górę rzeki, w stronę ciągnących się gdzieś daleko gór jechali coraz dalej i dalej...Długo rozmyślał Cieszko, w którą stronę ma jechać. - Skoro bracia moi, jeden na zachód, a drugi na południe ruszyli, ja wybiorę drogę, która między nimi prowadzić będzie - postanowił wreszcie.
Jechał, przez puszcze się przedzierał, przez rzeki przepływał, ludzi spotykał, co tak samo jak on po polsku mówili. Aż wreszcie po wielu tygodniach ziemię zobaczył, co go swą urodą zachwyciła. Nigdy czegoś piękniejszego nie widział. Na południu góry, niby srogie, ale kiedy im się bliżej przyjrzeć, to się widziało, że się z frasunkiem i dobrocią nad leżącą pod nimi ziemią nachylają. Ziemia zaś piękna była nad podziw. Pełno tu pagórków poprzecinanych dolinami, wśród których srebrzyły się nitki potoków. Nie były to jednak wolno płynące rzeki, jakie w ojcowskiej krainie oglądał. Te tutaj szemrały, płuskały, jakby chciały coś wędrowcowi opowiedzieć, podroczyć się z nim, albo mu chociaż swoją rzeczną piosenkę zaśpiewać.

[madohora]

Zatrzymał się wreszcie pewnego razu Cieszko w miejscu szczególnie urokliwym, tuż obok źródła, które na stoku pagórka biło. Naprzeciw stroma góra stała, jakby specjalnie do budowy zamku przygotowana. Kiedy podziwiał uroki miejsca, gdzie obóz rozbił, usłyszał jakiś hałas. Zerwali się wojowie, nie wiedząc, czy im walczyć nie przyjdzie, jako że ziemie Morawian nie tak daleko leżały, aż tu barwy znajome zobaczyli. Oto ze wschodu nadciągnął Bolko a z północy Leszko, którzy także urodą ziemi zachwyceni, postanowili w tym miejscu obóz założyć. Uściskom braci nie było końca. Zachwyceni i ucieszeni niespodziewanym spotkaniem postanowili gród w tym miejscu założyć i Cieszynem od ich uciechy nazwać. Razem wracali bracia do ojca. Cieszko całą drogę zamyślony jechał. Widać było, że trudną decyzję podjąć musi. Stanęli wreszcie przed ojcem. Bolko i Leszko relacje z podróży złożyli i wreszcie
odezwał się Cieszko: - Wiem, ojcze, żeś dla mnie tron Polski przewidział. Ja jednak chciałbym, byś go najstarszemu Leszkowi oddał. Ja zaś wrócę tam, gdzie się cudownie spotkaliśmy. Kiedy ujrzałem tę krainę, od razu ją pokochałem. Ziemia tam piękna, ludzie dobrzy i pracowici. Postanowiliśmy z braćmi gród tam założyć. Ja go zbuduję, będę na nim kasztelanował, królowi polskiemu nie tak odległej granicy strzegł. I tak się stało. Dziś już nikt nie pamięta czy to od cieszenia się, czy od Cieszka (Cieszymira) gród, kasztelanię, a potem miasto tak nazwano. Ale pamięć o spotkaniu trzech braci u ludzi przetrwała. Więc na studni miejskiej - bracką nazwanej - tablicę umieszczono, na której taki napis widnieje:
"ROKU 810 WIAROPODOBNE ZAŁOŻENIE MIASTA CIESZYNA PRZEZ TRZECH SYNÓW LESZKA III-GO KRÓLA POLSKIEGO. TRZEJ POLSCY KSIĄŻĘTA, BOLKO, LESZKO l CIESZKO ZESZLI SIĘ PO DŁUGIEJ WĘDRÓWCE PRZY TYM ŹRÓDLE I CIESZĄC SIĘ ZBUDOWALI NA PAMIĄTKĘ MIASTO, KTÓRE MIANO CIESZYN OTRZYMAŁO."

[madohora]

Baśń Świętojańska

Cyt!.. o, cyt! już, słowiku, w gęstwinie
ucisz swoje rozgłośne piosneczki,
Baśń po lesie Świętojańska chodzi,
kwiat cudowny zakwita paproci...
Moc zaklęta z tchnieniem wiatru płynie,
Dziw na leśne wyszedł nikłe stecki,
Czar w srebrzystej
się życa powodzi
w dziuplach próchno zapala i złoci,
Hen, nad leśną w gęstwinie skrytą strugą.
pośród czeremch rozkwitłych i kalin-
z latarkami snują się świetliki,-
błędny ognik milczkiem się przekrada.
W ciemnej toni błyska jasną smugą,
między krzewy sunie dzikich malin,
tam, gdzie młode zwarte zagajniki-
i gdzieś w gąszczach om rocznych przepada.
A Baśń chodzi sobie borem-lasem-
het! po dawno zapomnianych drogach...
Czar się ubrał w sznur paciorków szklany
Dziw z za dębów patrzy wielko-oczy...
I w Iiljowe dzwonki dzwoni czasem,
gdy rozkwita na leśnych rozłogach
kwiat paproci, kwiat zaczarowany,
co swym blaskiem wzrok śmiertelny mroczy.

[i]Józef Batorowicz[/i]

[madohora]

Błędny ognik

Tłumy publiczności fali nieustanną przewalały się po ogrodzie miejskim. Ku wieczorowi ciżba wzrastała. Orkiestry grzmiały na zmianę w różnych punktach. Tak zwane zabawy zbiorowe, które usiłowało urochonić szerokie koło gospodyń i gospodarzy, nie udawały się zupełnie. Ale ożywienie i zadowolenie panowały niezmiennie: oczekiwano na "Wianki" ognie sztuczne, żywe obrazy i wreszcie "Sobótki", lecz do tego potrzeba było cieniów nocy, po dniu przepięknym, ciepłym i rozmarzającym. Dekoracja z wspaniałych gór, wijącej się wstęgi wodnej i przebogatej zieleni drzew i kwiatów były wprost niesłychane. Natura, jako reżyser, była bajkowo szczodrą i niewzruszenie piękno siejącą. Batorówki studenckie, dzięki niezwykłej
ruchliwości swych posiadaczy, zdawały się wypełniać ogród. Szczęśliwcy, którzy zasiadali ławki, nie opuszczali swych miejsc ani na chwilę, pełniąc jednocześnie obowiązki orjentacji i łączności dla młodszych członków rodziny, przyjaciół i znajomych. Właśnie do eleganckiej i ładnej kobiety podchodzi dwóch panów.
- Irenko, mówi starszy, już dobrze siwy i jeszcze lepiej otyły-przyprowadzam ci kolegę w zawodzie i miłego towarzysza - doktór Zygmunt X
D-r Zygmunt skłonił się wytwornie i ucałował podaną sobie rękę żony kolegi. Był wszakże jeszcze o wiele młodszym od swego towarzysza i jako wojskowy, zachował ruchy nieomal młodzieńca.
- Czy nie widziałeś Heli?-zagadnęła męża po wymianie kilku zdań z nowoprzybyłym.
- Nawet kilka razy. Bądź spokojna-nie przepadła, powinna tu być wkrótce, gdyż uprzedziłem ją, że wkrótce opuścimy ogród.
- Ty sam chyba, gdyż ja muszę dla Heli...
- O nic z tego nie będzie! Wieczory tu nad rzeką bywają chłodne i musisz wrócić do domu, co zaś do Heli, o ile zechce tu zostać, może zostać z kolegami i przyjaciółkami, którzy ją odprowadzą do domu. .
Po chwili przypadł kłopot rodziny. Śliczna, zgrabna szatynka, wykapana mamusia. Śmiały się jej oczy, cała figura jakby tańczyła bez ustanku, a z ust leciały wykrzykniki.
- Mamusia już idzie... szkoda.. teraz będzie najładniej. Jak się ściemni, machniemy sobie w kółku swojem kilka turów walca na to już nie pójdziemy szukać świetlików, a może za to pomyślimy o walczyku, mazurze i skakaniu przez ogień. Na boisku tenisowym... a może i mazura. Muzykę już pozyskaliśmy.., Mamusiu, a potem chlaśniemy sobie przez ogień...
No, dobrze! niech się pan rozchmurzy, dziś nie można być w złym humorze lub smutnym...Prosiła tak serdecznie i tkliwie, dotykając
- No. nie wiem, bo mamusia nigdy już tego pana nie spotkała, ale go zawsze z przyjemnością wspomina.
- A on jak wspomina pani mamusię?
- Czy pan się na mnie za co gniewa?
Pan doktór się wstrząsnął, jakby w inną skórę włażąc. Przystanął pod drzewem, w mroku zupełnym i ujął tę rączkę swawolną.
- Na wszystko zgoda! pójdziemy szukać świetlików, lecz jeśli je znajdziemy, co wzamian od pani otrzymam?

[madohora]

O założeniu klasztoru na Łysej górze

Był król na łowach,
Jeździł po borach.
Trąby grają,
Psy szczekają,
Po borach.
A wtóru jeleń z uboczy,
Z złotym rogiem wyskoczy,
Król naciąguie cięciwy,
Pada jeleń nieżywy,
Na borach.
Król wesoło zakrzyczy,
Ewą się kundle ze smyczy,
Biegną strzelcy na łowach,
Po borach, po borach,
Na łowach.
W końcu rogu złotego,
Obraz Syna Bożego:
W kolo wielka jasność,
Taka była zacność
Obrazu świętego.
Wszyscy się zbiegali,
Razem poklękali,
I na górze, na onój
±\'a górze zielonej
Klasztor budowali.
Tam w organy grają,
Ludzie się schadzają,
Nabożnie śpiewają.

[madohora]

Pieśń starożytna o Mazurach

Mazurowie mili
Gdzieście się popili?
—W Warce na gorzałce,
W Czersku na złem piwsku.
Jechali przez pole,
Złamali dwie kole.
Mazowiecki kaftan
Zgoninami natkan.
Co się Mazur ruszy,
Z kaftana się kruszy:
Więc wąsy odyma,
Eohatynę trzyma.
Mazurowie naszy,
Po jaglanój kaszy,
Słone wąsy mają,
Piwemje zmywają.
Skoro se podpiją
Wnet chłopa zabiją.
Szarszan zardzewiały
Z poszew opadały

[madohora]

Rozterka między miesiącami: lutym, marcem i majem.

Miesiąc m a r z e c prosił do siebie lu t e g o na obiad. L u t y mówi do m aj a: "w jaki sposób pojadę?" :M a j powiada: Zjedź na wozie, weź z sobą sanie, czółno i kota". I tak l u t y jedzie na wozie. M a r z e c się dowiedział i jak zaczął śniegiem dąć l u t y składa sanie, jedzie. M a r z e c gdy to zobaczył, zaczął bić deszczem, aż woda wylała. Luty wsiada w łódź - jedzie - przyjechał na podwórze. M a r z e c to zobaczył i wypuścił psa, żeby l u t e g o pokąsał. L u t y puścił kota; pies za kotem. L u t y wpadł do domu m a r c a; dopiero m a r z e c mścił się na maju za tę doradę. "Czekaj maju" powiada marzec, zapalę ci liście na gaju." nie czekaj głupi marca, nic mi nie zrobisz, bo jak ja wyjdę z ciepłemi zorzami będziesz uciekał przede mną cieniami. Tylko marzec z kwietniem dobrze żyją, bo jak marzec chciał chłopa a brakło
mu swoich dni, to k w i e c i e ń mu pożyczył dnia jednego.

[madohora]

Inna, wersyja wspomina, że kiedy luty był zakłopotany, jak się wybrać do marca, spotkał
go starzec i ten poradził mu, aby w podróż zaopatrzył się w wóz, sanie i czółno. Rozgniewany marzec za radę po czasy obecne mszcząc się na starcach, kiedy jego pora, panowania nastaje, zabija wielką, po świecie ilość starców.

[madohora]

Zakład chłopa z mrozem.

Założył się chłop z mrozem. Mróz powiedział do chłopa, że go umrozi. Chłop powiedział, że nie, i to się miało stać w dwudziestu czterech godzinach. Chłop się dobrze ubrał i stał na mrozie. Mróz wszystkie siły wysadzał, chłopu bardzo nogi zmarzły w butach; nie mógł wytrzymać, zdjął buty, postawił nogi na mrozie. Mróz leci i pyta się chłopa: na co (dlaczego) zdjął buty? Chłop powiada: "bardzo mi się nogi zapociły w butach. I przestał mróz już mrozić,
bo przegrał, bo go chłop sztuką, zarwał.

[madohora]

Mróz, słońce i wiatr

Zbiegli się na jedno miejsce w polu, gdzie spotkali dziewkę: mróz, słońce i wiatr. Zapytywali się po kolei dziewki, kto z ni jest najładniejszy. Dziewka powiedziała, to wiatr najładniejszy. Mróz się gniewał, i rzekł do dziewki: ja cię przemrożę. Wiatr odpowiedział: nie bój się dzieweczko, ja tam będę. Słońce powiada: ja cię spalę. Wiatr powiada: nie bój się dzieweczko, bo ja tam będę. Mróz bez wiatru nie umrozi; słońce nie spali, kiedy jest wiatr.

[madohora]

O gradzie

W pewnej wsi, za dawnych bardzo czasów, żył chłopek poczciwy, podczas gdy wszyscy inni byli bardzo złymi i bezbożnymi. Do kościoła nie chodzywali i spędzali czas tylko na pijatykach i bójkach. Poczciwy ten chłopek zawsze sam chodził do kościoła i prosił Boga, aby się jego sąsiedzi poprawili. Koło kościoła był ogromny staw, który latem i zimą był zamarznięty. Raz w niedzielę szedł sobie nasz chłopek, jak to zwykle czynił z do domu, z kościoła i widzi,
że wielu ludzi rąbią lód na stawie - a każdy wyrąbany kawałek lodu unosi się ku niebu. Zdziwiony tą pracą, pyta się rabiących: co to ma znaczyć? Oni mu mówią: że ten lód będzie spadał na ziemię, i zboża złych, bezbożnych ludzi wytłucze. On zaś, jeśli tego nieszczęścia chce uniknąć, niech zakopie na rogach swego pola ewangelije, a grad jego pole ominie, tylko niech tej tajemnicy nikomu nie wyjawi. Ludzie ci znikli, a nasz chłopek zrobił jak mu
przykazano, jednemu tylko dziedzicowi swemu, wydał ten sekret, bo mu się go żal zrobiło, aby szkody w swem polu nie poniósł. Na drugi dzień spadł ogromny grad i wytłukł w polu zboże wszystkich cbłopów - tylko tego pobożnego chłopka i dziedzica pole wolne było od gradu. Od tego czasu grad spada na ziemię, a tylko ci, którzy zakopują ewangelije są wolni od tej klęski.

[madohora]

Niejaki chłop miał się biedno i poszedl do lasa i myśli bez drogę, gdzieby pieniędzy pożyczyć. Wychodzi starzec i pokazał mu dużo pieniędzy. Ten strzelec - a był to sam djabeł, zgodził się dostawiać chłopu przez lat dziesięć po 100 rubli rocznie. Chłop obiecał mu po dziesięciu latach oddać głowę. Skończywszy się lat dziesięć, djabeł przychodzi po głowę. Chłop mu daje głowę kapusty; djabeł powiada: daj swoją głowę. Chłop powiada; idź do karczmy, skuś dwóch chłopów niech się biją; słuchaj, co będą mówić. Jak jeden drugiemu będzie przymierzał
pięści i jak powie, że cię rznę w głowę - to ja ci dam swoją głowę a jak powie: ja cię rżnę w łeb toś przepadł. Więc tak się też stało. Chłop dał djabłu głowę kapusty, a djabeł ze złości
wyrwał mu wszystką, kapustę i pokładł na kupę i przystąpić nikomu do niej nie dał aż zgniła
--

[madohora]

Służba żołnierza przez siedem lat u djabła.

Służył jeden żołnierz w wojsku 25 lat, a po skończonej służbie puszczony został do domu. Martwił się, gdzie się ma obrócić, co nie miał ni ojca l ni matki" ni żony, ni siostry, ni żadnej rodziny i mówi do siebie: żeby mi się trafiło choć do d j a b ł a, tobym poszedł służyć. A wtem pan jakiś idzie i mówi do niego: a możebyś ty poszedł do mnie służyć? A on odpowiada: no mogę iść służyć. Bierze go ów pan, wiezie aż do piekła, ażeby mu się podpisał na tę służbę
swoją krwią. A on na tę służbę się podpisuje i umowę tak robią z sobą: żeby przez siedem lat ani nie umywał się, ani nie obłóczył, ani pazurów nie obrzynał, ani nosa nie ucierał, ani brody
nie golił. Dał mu pan ściereczkę i mówił mu: że z tej ściereczki co będziesz chciał to będziesz miał - pieniądze i złoto. Przyszedszy on żołnierz z onego lasa, szed precz i trafił do jednej karczmy, która stała na trakcie. Do arendarza onej karczmy powiada: tak nakupmy różnych trunków, owsa, siana i przedajmy z tego to, czego z przejeżdżających kto żądać będzie. Za to, co sprzedawać będziemy, nie żądajmy pieniędzy, tylko jeno słowa: Bóg zapłać. Ów arendarz oddał mu osobną stancyją, a on przyjął kucharza i lokaja, żeby mu usługowali i nic nie robił, jeno w łóżku leżał a co mu brakowało, to tylko zatrząsł ową ściereczją i zaraz wszystko mieli i pieniądze i złoto i co trza im było. Przejeżdżali rozmaitego stanu osoby, kupowali owies, kupowali siano, pili trunki. Co kto chciał zapłacić, to arendarz nie chciał nic przyjąć, tylko dobre słowo. On żołnierz leżał przez te siedem lat! Ani się nie umywał, ani czesał, pazurów nie obrzynał i wytrwał w onej djabelskiej służbie. Tak po tych latach jeździli od jednego króla tacy rycerze, którzy szukali, eliby się taki nie nalaz, kto by im dał trzy cetnary złota. Przyjechali do tej karczmy, wypili wódki, owsa dla koni nabrali i pytają się arendarza: co się za to należy. A ów arendarz odpowiada: jest tu taki już siedem lat, co na to wszystko nakłada. Wtedy jeden najstarszy rycerz poszedł do niego. Wchodzi - zobaczył go i w tył się cofnął od niego. Ale przypomniawszy sobie, co mu król powiedział na wyjezdnem, że czyby to był dziad, czy żyd, czyby drab a, który mnich dałby trzy cetnary złota, to za tego córkę by swoją dał i pół królestwa, bo owemu królowi duchem potrzeba było tych trzech cetnarów, bo drugi król wypowiedział mu wojnę. On żołnierz zdjął z siebie portret i oddał owemu najstarszemu rycerzowi aby pokazał królowi i królewnie: czy się zgodzą na takiego zięcia. Król miał trzy córki - skoro mu portret owego żołnierza przywieźli ci wysłani rycerze, to go król pokazał każdej z osobna córce i pytał się jej, czy pójdzie za niego. Pierwsza mówi: że woli za śmierć iść jak za tego noska. Druga tak samo odpowiedziała. Trzecia mówi: ja pójdę za niego; łatwiej mi jednej zginąć, jak ojcu zginąć z żołnierzami i królestwem. Przyjechali ci rycerze po to złoto do owego żołnierza. On zatrząsł ściereczką i już jest złoto dla nich. Pożegnał się z arendadarzem i poszedł do tego pana, któremu tak wiernie służył. Panisko zaprowadziło go do piekła i oddało mu jego zapiskę i powiedziało: trza mu za to posłużyć, bo nam wiernie służył. Wtem się djabli zlecieli i z niego brzydotę oczyścili i stał się taki młody, jakby miał 18 lat. Poszedł do miasta, kupił konie, powóz i jedzie do swojej panny i napisał list do niej, aby wyjechała, bo on jedzie. I wyjechała ku niemu z całą paradą. A siostry jej wylazły na trzecie piętro przyglądać się jak to n o s e k wyglądać będzie. Jak zoczyły, że to taki galanty młodzieniec - to z żalu aż z trzeciego piętra poskakiwały i pozabijały się. Wtedy pan jego (djabeł), co on żołnierz mu przez siedem lat służył wiernie leci i mówi: - Jak się masz bracie. Ty masz jedną a ja dwie panny.

[madohora]

Kościół NMP

Przed latami, przed dawnemi,
Pewien młynarz żył w tej ziemi,
A gdzie mieszkał? Prosta sprawa:
Tam gdzie stoi dziś Warszawa.
Domek miał nad W isłą szarą,
Cieszył się koników parą,
Czwórką wołów pracowitych,
Kur i kaczek rozmaitych
W ielkiem m nóstwem ... A miał przytem
Młyn zapchany zawsze żytem
I pszenicą... Z tego zboża,
Ani długo, ani krótko,
M łynarz mąkę m ełł bielutką
I sprzedaw ał aż za morza.
Dobrze płacił cudzoziemiec,
Anglik, Francuz, Szwed, czy Niemiec,
Za tę mąkę życiodajną,
T aką smaczną, choć zwyczajną.
Polskie zboże żną parobcy,
Polski m łynarz mąkę miele,
z tej mąki mają obcy
Pszenny kołacz na niedzielę.
W ięc nasz młynarz, z łaski nieba,
Ze się trudził najgoręcej,
Miał dla siebie dosyć chleba,
Miał dla biednych jeszcze więcej;
A ponadto w kutej skrzyni
Codzień się przybytek czyni.
Srebrny talar przy talarze
Leżą sobie w zgodnej parze,
Złoty dukat przy dukacie
Podzwaniają w cichej chacie.
Aż talarów i dukatów
Tyle razem się zebrało,
Ile wiosną w łąkach kw iatów —
I to jeszcze pewnie mało!
Od Warszawy ku Gdańskowi
Można niemi szlak wymościć...
Więc bogactwa młynarzowi
Mógłby książę pozazdrościć!

[madohora]

Szumi stary młyn nad rzeką
I trajkoce i terkoce.
Młynarz patrzy, hen, daleko
I w źrenicach łza migoce.
aka piękna, tak a młoda,
Siedzi w izbie młynarzowa,
Czemuż ćmi się jej uroda?
Czemuż smutna, gdyby wdowa?
Skąd ten sm utek i tęsknota?
Skąd te w oczach srebrne łezki,
Gdy w alkierzu tyle złota,
Gdy tak jasny strop niebieski?
Są na niebie dla nich chm urki:
Ni im syna, ni im córki!
I cóż przyjdzie z bogactw w domu,
Choćbyś pereł wór zarobił,
Gdy zostawić niema komu,
Czego człek się pracą dobił.
Nic dziwnego, że się łzami
Zalewają młynarzowie,
Boć są sami, zawsze sami,
Czy w robocie, czy w alkowie!
Czy dzień zwykły, czy to święto,
Czy m rok idzie, czy blask świta,
Nikt ich buzią uśmiechniętą
Przez okienko nie powita.
Rozchylając ustek wiśnie,
Nie zagwarzy, jak to dzieci,
I tatusia nie uściśnie,
I do mamy nie przyleci
Głucha cisza w długie noce
I w dzień cisza na dom spada,
Tylko stary młyn turkoce
I z wiślaną falą gada.
Gdybyż w domku życia kwiecie:
Jedno dziecię! Jedno dziecię

[madohora]

Po robocie całodziennej,
Hołd złożywszy świętym Pańskim ,
Spać się kładzie młynarz senny
W swoim domku nadwiślańskim.
A nim do snu się ułoży,
Przed obrazem kornie klęka,
Gdzie z Dzieciątkiem w glorji Bożej
Przenajświętsza lśni Panienka.
I tak blaga i tak prosi
0 dziecinę dla swej chaty,
Ku niebiosom głos podnosi,
1 duch w niebo mknie skrzydlaty.
Zda się, płynie w pozaświecie
Swe zwierzając Bogu żale:
Daj mi, Panie, małe dziecię,
Bym je chował ku Twej chwale!
Noc gwieździsta dookoła
Szatą m roku świat osnuwa,
A pod domkiem straż anioła
Nad snem dobrych ludzi czuwa.
Śpi nasz młynarz utrudzony
A wtem: Boże! Jakież cuda!
Czy to niebios sen wyśniony?
Czy to tylko zmysłów złuda
W płaszczu modrym, jak niebiosa,
Cała w blaskach, gdyby zorza,
Jasnooka, złotowłosa
Przed nim staje M atka Boża!
A gdy pada na kolana,
W skroś radością wielką zdjęty,
Głos Jej słyszy: „Wielbij Pana,
Bo twój pacierz w niebo wzięty
W zięty w niebo, usłyszany,
Czlecze dobry, pracowity,
Więc gdy wstanie świt różany
I wyblyśnie na błękity,
Idź po samym W isły brzegu
Od swojego domku proga,
A gdzie ujrzysz w zgórek w śniegu,
Zbuduj kościół na cześć Boga.
Bo ci mówię w tej godzinie
I nasz Stwórca tak uczyni,
Że nim jeden rok upłynie,
Ochrzcisz synka w tej świątyni.
W prawdzie, w szczęściu, w łasce Bożej,
Mając w sercu cnót prom ienie,
Twoje plemię się rozmnoży
Po dziesiąte pokolenie."
Cudna postać się rozpływa,
Jak marzenie, jak mgła lekka,
Młynarz ze snu się porywa, —
A już niebo świt obleka

[madohora]

Idzie młynarz W isły brzegiem,
W śpiewem ptaków ranek gwarny;
Gdzież tu wzgórek kryty śniegiem,
Gdy na świecie lipiec skwarny?
Fale zboża wietrzyk wzdyma,
Słonko parzy, świecąc cudnie
Toć daleka jeszcze zima!
Toć na śniegi mroźne grudnie!
A le w wierze niepożytej
Nie zawaha się na chwilę,
Bo, co spojrzy na błękity,
Coś mu w sercu szepce mile:
Niech cię trudność nie przeraża,
Kto nie sieje — ten nie zbiera,
Szczera wiara cuda stwarza,
Góry nosi w iara szczera!
Ju ż przybliża się południe,
N agle: istne dziwowiska !
Patrz, młynarzu, jakże cudnie
Bliski wzgórek srebrem błyska
Na szczyt wzgórza młynarz bieży
I przyklęka oniemiały
A tam śniegu obrus leży,
Obrus śniegu, zimny, biały.
Cud się spełnił z woli nieba,
W ięc ku czci Jej nieustannej,
Teraz prędko, prędko trzeba
Stawiać kościół Marji Panny

[madohora]

Jakże pilnie się zwijają
Młynarzowi robotnicy I
Mija miesiąc — mury stają,
Biegnie w niebo krzyż świątnicy.
Mija drugi w pracy Bożej, —
Już i wieża w górę pnie się;
Każdy tydzień coś dołoży,
Każdy tydzień coś przyniesie.
M łynarz złota nie żałuje,
Hojnie sypie dukatami,
Sam pomaga, sam pilnuje,
Sam się trudzi z murarzami!
Aż przyjemnie patrzeć na to,
Aż człekowi serce ro śn ie!
Przeminęło śliczne lato,
Jesień wiatrem łka żałośnie.
Lecz robota wre na brzegu,
Choć i deszcze z nieba cieką,
Tam, gdzie widniał obrus śniegu,
Na pagórku ponad rzeką.
Mknie na W isłę pieśń radosna,
Brzmi w tej pieśni Boża chwała,
A gdy przyszła nowa wiosna
I kwiatam i świat ubrała
W pewien złoty blask poranny,
W dzień Jej chwale poświęcony,
Stanął kościół Marji Panny
I zagrały z wieży dzwony.

[madohora]

Od kościoła w dzień niedzieli
Idzie orszak rozśpiewany,
To nasz młynarz się weseli,
Radby prawie skoczyć w tany.
Uśmiechnięta m łynarzowa
Dzieciąteczko śliczne tuli, —
Niechże zdrowo im się chowa,
Niech ich kocha jak najczulej!
Wielkiem szczęściem błyszczą oczy,
Duch wzwyż leci, szczęściem z d ję ty ...
Tak się spełnił sen proroczy,
W dawnych czasach w iary św iętej. ..

[madohora]

A że człek był staroświeckiej wiary,
Nigdy w bitw ę nie szedł bez kaplerza.
Na kaplerzu, co lśnił z napierśnika,
Swe Dzieciątko tuli Boża Macierz,
Gdy w namiocie wojak się zamyka,
Przed kaplerzem odmawia swój pacierz.
W zlata w niebo duszą chrześcijańską,
Zanim jutro skoczy w boje krwawe,
I wspomina Farę Świętojańską,
S tare Miasto i starą W arszawę

[madohora]

Tam, gdzie dom y stoją, ja k w o rd y n k u ,
A każdem u jakiś zna k dal snycerz,
W kam ie nicy „P od n ie d źw ie d zie m " w R y n k u
O w y dzielny p rz em ie szkiw ał ryce rz.
W ida ć szarą w stęgę naszej W is ły
Z okien jego izdeb ki podniebnej,
T o słoneczne b laski na niej b ły s ły ,
T o ją księżyc o p rom ie nia sre brny.
A ż tu kiedyś, w w iosenne św itanie ,
W pe łn ym k w ia tó w i piosenek m aju,
W okna — trą b e k u d e rz y ło granie
I k rz y k ludu : „W o jn a ! T u rc z y n w k r a ju !"
Co tu myśleć, m ościpanie, d łu g o !
D źw ięczą szable, rżą bojo w e k o n ie ;
W o ja k w ie rn y m b y ł ojczyzny sługą,
W ięc, ja k inni, w a lczy w jej obronie

[madohora]

D ni ż o łn ie rs k ic h zm ienne są ko leje :
Sława błyśnie, k u lk a żebra zmaca,
T o się dobrze ry c e rz o w i dzieje,
To się szczęście od niego odw raca.
Pod srebrzystym cho rągw ianym p ta k ie m
W mnogich w a lk a c h m ężnie się po tyka,
A ż raz runął z ro z c ię ty m szyszakiem
I w tu re c k ie poszedł, biedak, ły k a !
Jakże ciężko w pogańskiej n ie w o li
Sw obodnem u c ie rp ie ć P o la k o w i;
J a k to serce od p ę t w ra żych b o li, —
Tego żadnem słow em nie w y p o w ie !
N ie c h b y raczej z a b iły go k u le ,
N iż m a szarpać p o n ie w ie rk a ta k a ;
N ad B osforem , w d a le k im Stam bule,
W u tra p ie n iu p łyn ą dni w ojaka .

[madohora]

Że P ola cy do k o n i zw yczajni, —
N a ró d ziem ia n i n a ró d w o ja k ó w , —
S łu ż y M a z u r p rz y su łta ń skie j stajni
I ara b skich p iln u je ru m a kó w .
K onie ścigłe, ja k w ia tr, a rozum ne,
A ta k zw inne , ja k p a n ie n ka z tańca, —
0 , m ój B oże! daj, n im pójdę w trum nę,
T a k im k o n ie m zdeptać łeb pohańca!
O d ś w ita n ia już na służbie swojej,
Co w o je n k ę na pam ięć przyw o dzi,
R y c e rz k a rm i, czyści je i poi,
Po p o d w ó rc u p a ła c o w y m w odzi.
A b y ł jeden siw ek m ięd zy niem i,
Co, ja k pies, się przypo do bać um ie,
N a grzb ie t skoczysz — ledw o ty k a ziemi
1, ja k c z ło w ie k , glos lu d z k i rozum ie.

[madohora]

I co w ieczór, gdzie je w ojak poi,
A na placu p rzy stajennej studni,
B o ż e ! C óżto za figura stoi?
A ż się język w u sta ch onieśm iela!
Aż, jak lodem , k re w się w żyłach ścina!
To P an Jezus! To krzyż Z baw iciela!
Splugaw iony rę k ą poganina!
Na znak w zgardy zle niew iernych dłonie,
Bijąc posąg ze złością p rze k lę tą ,
Do nóg Z baw cy przyw iązują k o n ie
I śm igają biczem przez tw a rz św iętą.
T ak codziennie o św icie i zm roku
C zerń n a d k rzyżem zn ęca się szalenie,
Aż łzy, zd a się, błyszczą w B ożem oku,
A ż p ierś z drew n a podnosi w estch n ien ie.

[madohora]

Ja k ż e płacze M azur p raw ow ity,
Pełny w iary ry cerz chrześcijański,
N ad bluźnierstw em , co bluzga w błęk ity ,
N ad P ostaci pohańbieniem P ańskiej!
Niźli p a trz e ć n a te k rzy w d y Boże,
Żywym ogniem w olałby się spalić,
Aż już dłużej znieść m ęki nie m oże —
I krzy ż m usi od w zgardy ocalić!
W ięc, odziany łachm any nędznem i,
W noc, co blaskiem gw iazd złotych nie płonie,
P o d k rzy ż biegnie — w y d ziera go z ziem i —
I w głąb studni k rz y ż cisk a: niech tonie!
N iech on raczej zgnije w czystej w odzie,
N iżby m iał się w zdrygać od k rzy w d w ielu, —
O, Jezu sie! Ju ż e ś n a sw obodzie,
Ju ż e ś te ra z w olny, Zbaw icielu!

[madohora]

Cicho, cicho niew olnik szczęśliw y
N a sen w ra c a - już nic go nie boli,
A w tem zarży a rab sk i koń siwy,
Jego w ierny przyjaciel w niew oli.
I n atchnienie w m yśl w ięźnia u derzy,
Do po w ro tu m u drogę w skazuje,
I arab czy k już bieży, już bieży,
R ozdął ch rap y o g n iste: ste p czuje!
D zień po dzionku, p rz e z k raje, p rz e z obce,
D zielny rum ak, jak b u rza, p rz e la ta ;
A ż graniczne w idnieją już kop ce
I znajomy, rodzinny k ą t św iata.
T w arz tu słońca, jak nigdzie, św ie tla n a,
K w iaty p achną, że ty lk o je z b ie r a ć !
To ojczyzna! to P o lsk a k o ch an a!
G dzie żyć m ilo i m iło um ierać

[madohora]

Siedzi w ojak w stary m dom u, w R ynku,
Z o kna izby n a W isłę pogląda,
0 swym zbożnym w spom ina uczynku
1 krzyż tam ten w idzieć m u się żąda.
Noc m u ow a p rz e d oczym a sta w a
I ucieczka z k ra ju tu reck ieg o , —
A ż tu krzykiem zahuczy W arszaw a
I k u W iśle tłum y ludu biegą
yjdzie w ojak z sw ojej kam ienicy
I k u rz e c e p rz e c isk a się z tru d em :
T łum n a R yn k u , tłu m w k ażd ej ulicy
I p o b rzeże w ypełnione ludem .
Z ło tem słońcem goreją n iebiosy
N ad W arsz aw ą zatłoczoną ściśle,
Z ew sząd sły c h ać zadziw ione głosy
I w ołania: „C ud! cud! cud n a W iśle!"

[madohora]

A n a W iśle, w te j ran n ej godzinie,
W b la sk a c h sło ń c a b łyszczący w spaniale,
K rzy ż C h ry stu só w p rzeciw w odzie płynie
I p o k o rn e całują go fale.
W y szed ł b isk u p w p o złocistej szacie,
S am p a n b u rm istrz i dosto jn a R ada,
D źw ięczy m iasto w dzw onów m ajestacie
I dzw onam i z m o d rem niebem gada.
S e tk i łó d e k po rzece śmigają,
L ecz d o płynąć nie m ogą do k rz y ż a ;
Ju ż zbliżają się — w idać — zbliżają,
I znów fala o d ep ch n ie je chyża.
C zas u ciek a na m iejskim zegarze,
K ończy słońce sw ój obieg pow rotny,
Sił pró b u ją najlepsi w ioślarze —
A krzyż płynie i płynie sam otny.

[madohora]

K rzyż z niew o li poznał ż ołnie rz stary.
Na brzeg biegnie, łz y radosne leje,
I prz y k lę k a przed biskupem z F a ry
I pow iada z T u recczyzny dzieje.
W ięc mu biskup do ło d z i siąść każe,
Sam z N ajśw iętszym siada S akra m entem ;
0 to ń biją w iosłam i żeglarze
1 już — już są przed O bliczem św iętem .
A gdy w oja k w yciągnął swe dłonie,
B y Chrystusa przycisnąć do łona,
K rzyż k u jego p o c h y lił się stro nie
I p a dł w swego ob rońcy ram iona.
W idać z lica, że odtąd na w ie k i
Chce być Jezus z ty m grodem w p rz y m ie rz u
I szept w io n ą ł, ja k tchnienie, ta k le k k i:
„B łog o sław ię cię, p o ls k i r y c e r z u ...

[madohora]

W całem m ieście grają w szystkie dzw ony,
W szyscy ludzie w eseli i radzi
I w triu m fie naród zgrom adzony
K rz y ż C udow ny do F a ry prow adzi.
Szumią z w ia tre m cechowe sztandary,
Lśniąc, ja k k w ia ty , k o lo ra m i w iosny,
A Chrystusa niesie w o ja k stary,
T a k i dum ny i ta k i radosny
Mnogie cuda warszawianom czyni
Krzyż z figurą Zbawiciela świata.
My na Jego opiekę się zdajem,
Nic nam wrogi i nic nam złe mary,
Póki czuwa nad miastem, nad krajem
Nasz Pan Jezus Cudowny u Fary!

[madohora]

Biała Dama

Stanisław August siadł na tronie,
Głośne mu „W iwat" lud wykrzyka,
I miecz Batorych ujął w dłonie,
Lecz to nie dłonie wojownika.
Nie do pancerza pierś królewska,
Ani do hełmu białe czoło, —
A tu się chmurzy toń niebieska
I groźne w ichry szumią wkoło.
Czyha na Polskę cudzoziemiec,
Słabnie potęga ojców stara,
W Rzeczpospolitej Moskal, Niemiec
Rządzi się w łaśnie, jak gęś szara.
W prow adza w ojska swoje wraże,
W olność narodu pcha w mogiłę, —
Niech Polak słucha, gdy on każe,
Za nic mu prawo, — on ma siłę!

[madohora]

Stanisław August krzewi sztuki
I o oświatę dba narodu
Ale kraj szarpią, jakby kruki,
Sąsiedzi z wschodu i zachodu.
Nie ma kto wydać hasła boju,
Z „Bogarodzicą" grzmiącą w nieba, —
Taki król dobry w czas pokoju,
Teraz Sobieskich Polsce trzeba.
Z nim -by poleciał lotem p tak a
Nasz orzeł w polu purpurow em ,
Znów pod Grunwaldem zgnieść Prusaka,
Na łeb Moskala bić pod Pskowem !
Lecz dobrze wiedzą źli sąsiedzi:
Król Ja n w katedrze śpi krakow skiej,
A na warszawskim Zamku siedzi
Stanisław August Poniatowski.

[madohora]

Król Staś w komnacie swej bogatej
Coś tam rozważa, coś tam myśli:
Może mu śnią się sławy kwiaty,
Lub plan „Łazienek" nowych kreśli.
A tu zawzięte wrogi nasze
Ojczyznę dwakroć już rozdarły;
Huczą arm aty, lśnią pałasze,
I dzwon grzmi Polsce, jak umarłej.
Kościuszko wzywa, by rwać pęta,
A z nim najlepsze w kraju męże —
I wzwyż przysięga leci święta:
„Albo polegnę, lub zwyciężę!"
Lecz po Racławic bitwie chwackiej
Znowu się sypią klęski krwawe —
I wojsk carowej tłum żołdacki
W iedzie Suwarów na Warszawę.

[madohora]

Na krw ią zbroczonych Pragi walach
W re bój zacięty, bój ostatni,
M rą kanoniery przy swych działach,
Ginie walecznych hufiec bratni.
M ężny Jasiński, K orsak dzielny
Już legli — męże wiekopomni! —
Nigdy ich sławy nieśmiertelnej
W dzięczna ojczyzna nie zapomni!
Suw arów z setki arm at wali,
N apiera podłych zbirów zgrają, —
I lecą kule dalej, dalej,
W królew ski Zamek uderzają.
Zda się, mur Zamku się rozrywa,
Zda się, dygoce ziemia sama...
Król Staś padt w fotel, tw arz zakrywa:
Stanęła przed nim — Biała Dama

[madohora]

Na piersiach ranę ma czerwoną,
Z której koralem krew się broczy,
I ta k żałośnie drży jej lono,
I ta k się łzam i sreb rzą oczy.
Z gorzkim w y rz u te m p atrzy w króla,
A jem u se rce m rze od trw ogi, —
„T am — szep ce w idm o — M oskal hula,
P o m oich synach d ep cą w rogi!
W e k rw i się pław i m a k rain a
I w k a żd em se rc u ty le bólu!
Czyjaż to w in a ? Czyja w ina?
U d erz się w piersi, slaby królu!
M ój n a ró d w p ę ta dziś okuty,
G dzie sp o jrzeć — rozpacz, Iza i blizna;
Iluż to trz e b a la t p o k u ty ,
B y w olną b yła znów O jczyzna!

[madohora]

P o lsk a w niew oli b y t sw ój w lecze,
T rz e c h ją ty ra n ó w uciem ięża,
R dzew ieją w p ochw ach s ta re m iecze —
I niem a p o la d la oręża.
A le się n aró d nie upodli
I Izę u k ry w a, co z ócz ścieka,
0 bój się z w rogiem codzień modli
1 n a w olności ju trzn ię czeka.
A k ażd y p o ry w k u sw obodzie,
K rw ią b o h a te ró w okupiony,
S k ra c a tw ej m ęki czas, narodzie,
Zbliża odrodzin św it w yśniony.
A gdy już z d a się, zm artw ychw staje
Słońce w ielkości, glorja chw ały, —
W w arszaw sk im Z am ku w oknie staje
U ro cze w idm o Dam y Białej.

[madohora]

Z ap ch an y ludem plac Zam kow y,
A w szyscy p a trz ą w stro n ę W isły,
D um nie w zniesione w olnych głowy,
Bo się k ajd an y w p ro ch rozprysły.
A tam od m ostu pieśni biegą,
A ch, nasze p ieśni to bojow e! —
I o bok Z am ku w arszaw skiego
P rz e c ią g a w ojsko narodow e!
Je d e n za drugim hufiec zbrojny,
P iech o ta, jazda, ró w n y m szykiem ,
W m ury stolicy w raca z w ojny,
Z w ojny zw ycięskiej z bolszew ikiem !
S erc a w ta k t biją, w zro k się łzawi,
I trium falna stoi bram a, —
A z o k n a Z am ku błogosław i
Zw ycięskim pułkom -— Biała D am a!...

[broneknotgeld]

Kej we Bytomce woda zmyntniała
Kej fiszow już tam cołkym niy było
Do waserturmu wtedy bezmała
Utopcow poru aże trefiyło

Dyć w jedny wieży dlo nich ciasnota
I Szczurołapa czasy gościyli
Niydugo trwało, toż niy dziwota
Iże pieronym fest powadziyli

Jedyn na wander wybroł daleki
Drugi sie zapar: Tu moja woda!
Trzeci - to niy som jakoweś fleki
Mu waserturmu niy było szkoda

I słonkym wiela tyż sie niy tropioł
We gowie inkszo woda bulkała
Toż kej roz wiyncyj gorzoły popioł
Sztolnia dziedziczno go zawołala

Tako na grubie już go widzieli
Kej im kurzawka jakoś groziyła
Skarbnik niy wnerwioł w podziymny sztli
A wieża wodno? Co z niom? Straciyła/

zabrze.naszemiasto.pl/artykul/wieza-cisnien-huty-zabrze-prace-konserwatorskie-i-pozar,3555263,artgal,t,id,tm.html

[broneknotgeld]

Mono legyndy by poczytały
Ku godce tako przirychtowały.

www.vanessa.fm/uczennice-ekonomika-chca-ratowac-slasko-godka/

[broneknotgeld]

Bytōmsko klōntwa
Anō – ksiynżoszkōw tu potopiyli
I ze tym klōntwa na miasto wziyli
Woda co życie im ôdebrała
Wartko kopalnie tyż zalywała
A przeca srybro tam dobywali
Niy dziw co potym coś biydowali
Kościōł wygoroł, mōr niy folgowoł
Bytōm już wiyrchym bardzi niy stowoł
Co piyrwyj ksiynstwym bytōmskim było
We Donnersmarckōw rynce trefiyło
I chocioż srybra juzaś szukali
Inaczy wszysko kulnyło dali
Prziszoł czas cynku, wōnglo czornego
Dzisioj ślimtajōm tam skuli tego
Kej stoji jak na kyjzie dziurawy
Bytōmsko klōntwa?! Niyszczyńście jawi
Bytōm sie buli, ludzi ubywo
Skiż downy klōntwy? Kogosik dziwo?
Bytōm biydnieje, Bytōm sie traci
Rym szkryfnōńć werci, mono ôpłaci?
www.facebook.com/groups/332939560673928/posts/1027021624599048/

[broneknotgeld]

Na Kruczy Gōrze

Kej Schaffgotschowi żynić trefiyło
Na zōmku Gryf fest wesele było
Goście dniōw pora biesiadowali
We kōńcu do sia przeca wrocali

Tōż grof Lepopold ze ślubnōm swojōm
Niyskorzyj społym kejsik wystrojōm
Z zōmka wybierōm sie ze asystōm
We dziyń klarowny co zdo im zistōm

Na wierchu gōrki pobiesiadujōm
W słōnku, niym nocōm zaś uradujōm
Społym we izbie swoji zōmkowy
Ech, ciyngym marzy i to grofowi

Niy sie zećmiyło, z gōrki zbiyrajōm
Ringa ślubnego jednak szukajōm
Ze palcs ślecioł tam łōn grofowi
To źle zdo wrōżyć, utropy sprowi

Slugi szukajōm ringa we trowie
Złe społniōm wrōżby Leopoldowe?
Kejś mu to hexa przepowiedziała
Co tako stanie – łōna wiedziała

Stało sie, do dōm wrocać trza było
Trza dować pozōr, kej to trefiyło
Pszoli sie modzi aż roczek prawie
Dziecka niy było – tela w ty sprawie

Po roku zaś tam biesiadowali
Ze Kruczy Gōry światu dziwali
Sługa mysz chcioł co podjadała
Z jejich noczynio, zdo – uczta miała

Sługa mioł zabić prawie stworzynie
Ruszōł grafini jednak sumiynie
Wolno jōm puścić mu przikozała
Sie śmierci myszy niy winszowała

Sługa usłuchoł, mysz puściōł w trowa
Yno mignyła w niyj jeji gowa
Dyć co zarozki potym sie stało?
Wszystkich fest gynau aże dziwało

Mysz sie wrōciyła, w pyszczu trzymała
Złoty ring grofa – grofini dała
Grof uradował – zło wrōżba psincym
Kej ring na palcu mo swoji ryncy

Spokopiōł co sie rok tymu stało
Do mysi nory złoto wleciało
Teroz z dobroci zaś ślubny jego
Co mysza znodła – prziszło do niego

We zōmku gryf tyż radzi fest byli
Grof ze grafiniom dziecka płodzili
Tōż niy dziwejcie – na mysi noże
Stanie kaplica – we miano Boże

Grof jōm wystowiōł – Leopoldowo
Do dzisioj stoji – trzimie sie zdrowo
Świynty Leopold jyj patrōnuje
Zōmek w ruinie zaś – niy dziwuje.


karkonoszego.pl/artykul/kaplica-sw-leopolda/1023305