Taki co ciasem łapsie wontko ribi to nie ribak

[rita100]

Taki co ciasem łapsie wontko ribi to nie ribak.
Taki połów wontko to na Warniji i Maziurach je abo kłusownictwo abo nazywajó
go złodziej.
To bandzie kuntek ło ribach.
Dzianki Freemasonwi mowam te materiałi ło ribach w gwarze.

[rita100]

Kożda riba mo flosy (płetwy)
Ta nazwa jest pochodzenia niemieckiego.

[rita100]

Kożda riba mo osiory (łuski)
"Łosiori biłi do fabriki łodstaziane i z tygo buło robzione sribro, ni złoto tlo
sribro, bo złoto to bi bili za bogate..... osiory to ta niecistość, to biłi
skrobane i otsiłane." (Giżycko)

Nazywane też były - szupy z niemieckiego abo szczeżule z kaszubskiego, abo
czeszuja z rosyjskiego.

[rita100]

A coby z łosior rybich slebro robzić to psiyrszy roz słysze.
Słychaliśta coś ło tam ?

[rita100]

Kożda riba mo skrzele
"Skrzele to tutaj, gdźie łona łoddycho."

Z niemieckiego też zwane - Kiemen
"Kiemen kedy jest sfeżo, to kiemen jest czyrwone, kedy staro, to kimen biołe."

[rita100]

Kożda ribo mo pencherek
Pęcherz rybi jest też znany jako 'blaza'.

[rita100]

Kożda riba mo pysk (głowę) abo godajo tyż 'pyszczek'.
Jinsze możem pozieduwać na to - 'łeb'. Eszcze jinsze możem pozieduwać na głowe
ryby - 'dziób', a także 'gamba".
I to je ciykawy tymat, bo weno.... patrzta niżej...

[rita100]

Menki Pana Jezusa
Tu musiwa poziedzieć, co nojstarsi Warnijacy i Maziurzi, rychtyczni riboki
dopatrywali się w układzie kości rybiej głowy Męki Pańskiej.
A tak mózili ło kościach szczupaka.
"To te scoki(szczupaki) ma, to jest taki krzis w głozie, kedy go tak richtik
rozbzierze"
"Krzizowe kości to do menki Pana Jezusa, lo nie tlo u scubła"
"To so ji krziziki i lance, rozmajitość to sistko, koruna ano je, co dla Pana
Jezusa od tygo ze łba scubła"
"We łbzie u szczuki młotek i wsistko do menki"
" te łości w głozie to jek na menke Pana Jezusa"

scubeł - szczupak

Wszyscy informacje zostały uzyskane od starszych (ponad 60 lat), pytani o to
młodsi wybacy nie znali już tego powiedzenia.

[rita100]

A tero to tarło, cieczba, mierzech, mrzost.
Najczajściej ło tarciu godo sia 'ciec', druge mniejsce mo nazwa 'mierzchnąć się'
, trzecio 'trzeć' i 'rejbować sia'.

"ciece riba, a Polak to mówzi przetark, bo z niej tedi ciece jikra, ten cias
riba ciece.... tam só niejsca, gdzie łona ciece, us my wzidzieli".

"Kożda ryba mo swoje mniesiunce do ciekenia"
"Scubeł ciece w marcu, prela i w maju."
"Scubeł to o rantu (brzeg) tedy tak do tszcziny, do trawy, na malice, gdzie
niałko cale woda jest, cobi on tam sie móg witrzeć o tu trawe. A kiedi esce lód
nie zginoł to łon szuko niejsca na górkach w jeżierze pod lodam, gdziebi un
znalaz żieliska, co un sia tam witrzeć może."

[rita100]

"Ribi majó takó jikre w sobzie, to z ti jikry wypusco i só młode."
Tyż godali ło jikrze - jojka.

[rita100]

Samica ryby to mleczak
Ale tyż godali: ikrzica, ikrzak, ikrzówka i ikrzowa ryba.

[rita100]

szczubełek, szczypak, szczuka, szczubaki, szczuplaki, szczublaki, szczuby,
szczuble i szczubełki.

Takigo szczubełka am ficuła [.......] )))

[rita100]

Wzdręga - zdrynka
Podobna do płotki i czajsto z nió mylona. Tak goda Mazur:
"Bo łóna (zdrynka) zgoła tako jek płocicka wiglonda"

zdrynka, zdryna, zdranka, bzdręga, krasnopiórka.

[rita100]

Ciernik - koluch
"ciernik ma kolci troche na sobzie, w ksiojzce zidzałem"
(żyje w małych rzeczkach i rowach)
kolka, Stichling, sztachlak, koza, sztachlączki

[rita100]

Leszcz - bleja
bleja, bleje, blej, blij
"lesce to po polsku" - goda Mazur z Warnijokiem pospołu

Nigdzie tak nie były znane bleje jak na terenach warmińsko-mazurskich. Nazwa
pochodzenia niemieckiego.
Przyjęła się tak jak inne: lin-szleja, krąp-guściora.
Ponoć na Kaszubach leszcz jest to kleszcz.

[rita100]

Jazgarz - jażdź, jazgarz
jażdź, jazgarz, jazgarek, jazgodka oraz zniemiecka Kaulbarsch.

[rita100]

Płotka - płocia
"płoć to juz duże, a jek małe takie, to płotka"
płociczka, trzcinowa płociczka
A jek sia mocno Mazur rozeźli to goda na płociczke - płocica.
płoć, płaskuny, płaski, białun, płaszczki, białe ryby, płasiczki, płaskie ryby,
od niemieckiego płaca.

[rita100]

Okoń - okonia, okonek, okóń, okunie łowić

[rita100]

Karp - karpś, karip, karpy, kurpie

[rita100]

Stynka - stynki mała rybka znana tylko na Warmii i Mazurach.
Notowane w wyrażeniach - małe stynki

[rita100]

Sum - to duza riba
"Sum to riba taka duza, to w przodku take wunsy ma duze." - ło tak goda ribok ze
Szczytna.

[rita100]

Węgorz - węgor, żmij
Tak ciajsto zwali węgora Maziurzi - jeko żmij, bo podobny je do zaskrońca.

[rita100]

Krąp - guścior
Kromp, krąpia to je taka riba co przipomina leszcza i ciajsto z nió mylna.

"kromp tak wyglunda jek blij (leszcz), ino mo zołte skrzele"
"najdawniejsa nazwa to guścior, a teroz jak jeden to nazywajo rompś, krumpie."

[rita100]

Lin - szleja, klin

[rita100]

Olszówka - olszanka, wyplówka, modrasa

[rita100]

Kiełb - "kiełbiki, źelonkowate, łokrongłe, pasiaste, czszi deko", kiełek

[rita100]

Sielawa - maryna
"Muranki (to) cale nolepso i nosmacniejso w mazurskiech jeziorach, to lepsi ribi
nie oddo, gdis ona mało ma łości, ona jest głatko"
odmiana niemiecka nazwy sielawy to - marine, maryna, marynka, muranka.

[rita100]

Ukleja - okleja
od słowa niemieckiego Uckelei - ukleja, uklejka
"uklejki to te maluskie takie"
maluśkie uklejki
malusieńkie uklejki
uklei, okleja i oklejka

[rita100]

Miętus - kwab

[rita100]

Karaś - karasek
"laski, pisaki, karaski ma szlachcic podlaski"

[rita100]

Sandacz - cander

Kóniec

[rita100]

Re: Warmia na stole czyli powstaje książka kuchar
Autor: Gość: Rafał Bętkowski 05.01.06, 22:00

Pomysł jest przedni i godny poparcia. Warto byłoby w tej publikacji podkreślić
związki łączące kuchnię dawnej Warmii z Polską, z sąsiednimi dzielnicami, z
Warszawą. Nikt nie spojrzał jeszcze na historię naszego regionu z tej strony.
Czy wiedzą Państwo, że jedną z potraw ulubionych w Olsztynie końca XIX i
początku XX wieku były "Dalikate Warschauer-Flaki"? Chętnie jadali je nie tylko
przybywający do miasta w dni targowe warmińscy gospodarze - choć zapewne przede
wszystkim z myślą o nich serwowały je miejscowe restauracje - lubowali się w
nich nawet miejscowi Niemcy! Mieszkańcy Warszawy z kolei przez stulecia jadali
ryby odławiane w warmińskich i mazurskich jeziorach. Ryby z jeziora Dadaj
trafiały przede wszystkim na stoły Warszawiaków. Potwierdzają to pamiętniki jak
i wzmianki w dawnej prasie olsztyńskiej. Zarówno na początku XIX wieku jak i w
sto lat później bliżej było stąd do Warszawy niż do Berlina!

O rybkach proszę bardzo: "...i o pół mili w tejże parafii wpada do drugiego
jeziora, Dadaj zwanego, na kilka mil długiego, ale mniej szerokiego. Jezioro to
bardzo rybne, mianowicie obfituje w ogromne raki, leszcze, okonie, sumy i
szczupaki, które ostatnie takie sławne jak niegdyś owe wychwalane szczupaki
lwowskie rokrocznie do Warszawy Żydki polskie licznymi pocztami w porze zimowej
dowożą..." To pamiętnik Franciszka Liedera, opublikowany przez pana profesora
Janusza Jasińskiego w wydawnictwie Pojezierze pt. "Warmia moich młodych lat" w
roku 1986. Mam go zawsze pod ręką. Polecam wszystkim jego lekturę! Wzmianek z
"Gazety Olsztyńskiej" musiałbym poszukać w swoich notatkach. O "Delikate
Warschauer-Flaki" wspominam tylko w ksiązce "Olsztyn jakiego nie znacie"
(str.44, poczt.nr 37). Temat wart jest rozwinięcia. Obiecuję napisać coś na ten
temat w wortalu www.olsztyn-pamiatki.pl

Ledwo zarzuciuł wóntka a...

[rita100]

płutka - spławik wędki.

Ledwo zarzuciuł wóntka i już płótka sia zanurzuła i riba na hoku.