wizerunek artysty

[Gość: gonia]

Poszukuję materiałów na temat: wizerunek artysty na wybranych przykładach z
literatury i sztuki.
Myślałam o zaprezentowaniu jakiś obrazów. A co do wyboru literatury to co mi
radzicie?

[enthousiasme]

3 RODZAJE ARTYSTY :)

1 Z NICH:
Motyw Artysty Słowa

Mitologia

Orfeusz, który swoim śpiewem obłaskawiał dzikie zwierzęta i zdołał przekonać
władców Podziemia, by zwrócili mu żonę, Eurydykę, uważany był za pierwszego
poetę w historii ludzkości.

J. Kochanowski "Muza" Poeta sobie śpiewa a Muzom, bo ludzie w pogoni za
majątkiem i innymi dobrami materialnymi nie mają ani czasu, ani ochoty na
czytanie wierszy. poezja nie daje żadnych korzyści materialnych, ale mimo to
poeta pozostaje wiernym sługą Muz, mając nadzieję, że co mu żywota ujmie czas
dzisiejszy, To po śmierci nagrodzi z lichwą wiek późniejszy.

A. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" Stary wajdelota Halban swoimi pieśniami i
opowieściami przypomina Wallenrodowi o obowiązkach, jakie na siebie przyjął. To
Halban przyczynił się do tego, że jako dziecko wychowane w Zakonie, Konrad nie
zapomniał jednak o swoim litewskim pochodzeniu. Teraz stoi na straży jego
misji, a kiedy Wallenrod będzie umierał, właśnie wajdelotę zobowiąże, by głosił
w swoich pieśniach prawdę o tym, co się stało.

A. Mickiewicz "Dziady" cz. III Konrad, jako poeta obdarzony mocą równą mocy
kreacyjnej Boga, stawia się na równi z Nim, by wreszcie stwierdzić, że jako
ten, który za miliony kocha i cierpi katusze, przewyższa Stwórcę, będącego
tylko mądrością. Do głębi przejęty cierpieniami swego narodu, Konrad wyzywa
Boga na pojedynek serc. A kiedy Bóg nie odpowiada, gotów jest posunąć się do
ostatecznego bluźnierstwa i nazwać Go carem. Na szczęście, niecierpliwy diabeł
wypowiada za Konrada to bluźnierstwo. Konrad-poeta, jak Prometeusz, zbuntował
się przeciwko Bogu. Nie został jednak potępiony - wybaczono mu ten bunt, bo
kochał Naród, kochał wiele, kochał wielu. Jedyną karą, jaką poniesie, będzie
to, że nie zobaczy proroczej wizji przyszłych losów Polski. A tajemniczy
czterdzieści i cztery widzenia księdza Piotra to być może właśnie Konrad.

Z. Krasiński "Nie-Boska komedia" Hrabia Henryk jest poetą fałszywym,
przeklętym - przez niego płynie strumień piękności, ale on pięknością nie jest.
Dla niego poezja nie jest jedyny celem życia, jedyną wartością. Traktuje to
jako środek do osiągnięcia sławy. W jego życiu brakuje miłości - nie kocha
niczego i nikogo poza sobą.

Orcio to poeta prawdziwy, błogosławiony. Poezja wypełnia całe jego życie i nie
ma w nim miejsca na nic innego. To oddanie się poezji symbolizuje postępująca
ślepota - w miarę jak traci wzrok zewnętrzny, coraz więcej dostrzega oczyma
duszy, bo poezja jest dla niego celem ostatecznym.

H. Sienkiewicz "Quo vadis" Petroniusz uchodzi w Rzymie za arbitra elegancji.
Jest jednym najbardziej zaufanych dworzan Nerona. Osiągnął tę pozycję dzięki
umiejętni stopniowanym pochlebstwom. Jednak przed śmiercią pisze do cezara
list, w którym mówi to wszystko, co do tej pory przemilczał.


Nerona przedstawia Sienkiewicz jako kabotyńskiego pseudoartystę. Cezar gra w
teatrze, śpiewa pieśni, które sam układa. By mógł opiewać w grafomańskich
wierszach pożar Troi, zostaje podpalony Rzym. Kiedy przyjdzie mu umrzeć, jego
ostanie słowa będą brzmiały: Jakiż artysta ginie!

S. Wyspiański "Wesele" Poeta (którego pierwowzorem był Kazimierz Przerwa-
Tetmajer) potrafi wygłaszać pełne górnolotnych słów przemowy, ale nie kryją one
żadnej istotnej treści. Scena spotkania z widmem Rycerza pokazuje wewnętrzną
pustkę Poety i jego poezji. Nawet, kiedy mówi o Polsce, stać go tylko na
frazesy w rodzaju: Polska to jest wilka rzecz.

W. Szymborska "Radość pisania" Poeta ma nieograniczoną władzę nad światem,
który kreuje. Od niego zależy to, co się w tym świecie dziej, ale on też
decyduje, czy ów świat pozostanie utrwalony w wierszu, czy też zniknie. Zatem
radość pisania to możność utrwalania, zemsta ręki śmiertelnej - śmiertelny
człowiek nieśmiertelne światy.

2 Z NICH:

Motyw Artysty

Mitologia:

Hefajstos wytwarzał pioruny i dzieła sztuki; tarcza dla Achillesa na prośbę
Tetydy (ze scenami z życia Greków; w Iliadzie);

Apollo jest opiekunem artystów; pięknie gra na lirze;

Atena pięknie tkała (b. plastyczne sceny przedstawione);

Arachne też pięknie tkała (podejrzenie że uczennicą Ateny); zgubiła ją pycha
(wezwała Atenę na pojedynek-->surowa kara);

Marsjasz pięknie grał na lirze; wyzwał na pojedynek Apollina-->okrutna kara
(obdarty ze skóry żywcem);

Orfeusz pięknie grał na lirze i śpiewał (zwierzęta kładły się mu u stóp, drzewa
wyrywały korzenie aby iść za nim); gdy udał się do Podziemia po żonę, nawet
mściwe Erynie wzruszyły się

Dedal uważany za artystę; jego dzieła to dzieła sztuki (największe osiągnięcie
to labirynt na Krecie na życzenie króla Minosa, będący symbolem dzieła
doskonałego dla starożytnych);

Biblia Stary Tesament

można powiedzieć, że artystą był król Dawid (śpiewem i tańcem wysławia Boga)

Średniowiecze

Sztuka była tworzona ad maiorem Dei gloriam (dla większej chwały Boga);
większość dzieł anonimowa, a osoba artysty całkowicie nie znana; prawie nigdy
artysta nie był przedmiotem sztuki;

J. Kochanowski "Pieśń XXV" ks. II (Czego chcesz od nas, Panie) Bóg to Deus
artifex (Bóg - artysta), ponieważ świat jest doskonale piękny i służy
człowiekowi.

W. Szekspir "Hamlet" Aktorzy, którzy zjeżdżają się do Elsynoru, swoim talentem
i magią sztuki scenicznej pomagają potwierdzić podejrzenia na temat Klaudiusza;

C.D.Norwid "Fortepian Szopena" Wspomnienie dni przedostatnich Chopina budzi
refleksje na temat jego sztuki, która była doskonałym-wypełnieniem;

Fidiasz jest uosobieniem sztuki - doskonałego-wypełnienia w rzeźbie;

Obraz zrzuconego na bruk fortepianu Szopena wyraża charakterystyczną dla
Norwida myśł, że jednostka wybitna nie znajduje zrozumienia u współczesnych;

E. Orzeszkowa "Nad Niemnem" Zygmunt Korczyński uważa siebie za niezwykle
utalentowanego artystę. Nie tworzy jednak niczego, bo monotonny polski pejzaż
nie dostarcz mu natchnienia. Marzy o ponownym wyjeździe za grznicę, bo tylko
bogactwo i różnorodność krajobrazu południowej Europy dostarcza mu bodźców do
tworzenia i pozwoli rozwinąć skrzydła malarskiego talentu.

B. Prus "Lalka" Występy Rossiniego budzą zachwyt Rzeckiego, który nie zdaje
sobie sprawy, że Wokulski wysłał go do teatru tylko po to, by wręczając
aktorowi albym, sprawił przyjemność pannie Łęckiej;

Skrzypek Molinari wzbudza nie tylko artystyczny zachwyt panny Izabeli, choć
jego niestosowne zachowanie wywołuje pewną ambiwalencje uczuć Łęckiej. Na
pytanie pani Wąsowskiej, czy Molinari będzie przyjmowany, Książę odpowiada:
Owszem, a po chwili dodaje: W przedpokoju;

H. Sienkiewicz "Janko Muzykant" Szlachta nie zauważa talentów takich jak Janko,
natomiast dofinansowuje rozwój zachodnich artystów.

S. Przybyszewski "Confiteor" Artysta to ipse philosophus, daemon, Deus et
omnia. Jest kapłanem najwyższej religii - sztuki. Stoi ponad życiem, ponad
światem, jest panem panów, nie ograniczony żadną siłą ludzką.

K. Przerwa-Tetmajer "Evviva l'arte" Sztuka jest wartością najwyższą, a artysta,
choć przymiera głodem, zawsze będzie stał ponad światem filistów. W jego piersi
płoną ognie przez Boga samego włożone, więc odrzuca dobra materialne i patrzy
na tłum z głową pdniesioną.

S. Wyspiański "Wesele" W borowickiej chacie zgromadzili się na weselu artyści
różnych dziedzin. Ale łączą ich tylko powierzchowna fascynacja wsią i ludem,
bierność, młodopolska poza i skłonność do logorei, która potokiem słów pokrywa
zupełną pustkę wewnętrzną.

W.S. Reymont "Chłopi" Jagna jest wyraźnie obdarzona artystycznymi talentami:
jej pisanki są najpiękniejsze, ona najgustowniej się ubiera, najlepiej
dobierając kolory stroju. Jest też bardzo wrażliwa na piękno otaczającego
świata. Przyznaje sobie prawo do swobodnej ekspresji własnych pragnień,
upodobania się nijako do modernistycznych artystów, tak jak oni wchodząc w
konflikt ze społecznością, w której

[enthousiasme]

ciąg dalszy...

żyje.

M. Kuncewiczowa "Cudzoziemka" Róża Żabczyńska nie może się zrealizować jako
artystka. Źle ustawiona kiść, jak twierdzi, uniemożliwia jej zagranie koncertu
Brahmsa. Dopiero przed śmiercią zrozumie, co w rzeczywistości nie pozwalało jej
na wydobycie całego piękna muzyki.
Motyw Artysty i Sztuki

Antyk: Źródłem słowa sztuka jest greckie słowo technikos-kunsztowny.
Przymiotniki techniczny i artystyczny mają to samo pochodzenie i dla
starożytnych znaczyły prawie to samo, dla nas zupełnie co innego. W Antyku
dopatrujemy się dwóch nurtów: apoliński (nakazuje oddawać świat i jego piękno,
faworyzuje sztukę naśladowczą) i dionizyjski (czyni sztukę przestrzenią
wyrażania uczuć, pozwala ukazać brzydotę czy cierpienie). Artysta w antyku.
Mistrz był rzemieślnikiem, wykonawcą. Poeta zaś już nawet za życia mógł być
zdobyć uznanie.

a) Horacy „Exegi monumentum” Horacy porusza problem sztuki i jej uniwersalnego,
ponadczasowego wymiaru. Naczelnym przesłaniem tego wiersza jest
stwierdzenie: „non omnis moriar” („nie wszystek umrę”). Poeta bowiem nie umiera
do końca, pozostają po nim wiersze i pamięć.

b) Arystoteles „Poetyka” Średniowiecze. Odrzucano sławę, twórcy w większości
pozostawali anonimowi, bowiem chwała za życia była pychą, czyli grzechem („ad
maiorem Dei gloriam”-„na większą chwałę Bożą”) Starano się więc służyć Bogu i
ewentualnie zdobyć szczęście po śmierci. Na wzór starożytnych traktowano sztukę
użytkowo. Renesans Oto epoka, w której nastąpił awans artysty. Poeta nadal był
człowiekiem, którego można było uznać już za jego życia(Francesco Petrarca we
Włoszech, Kochanowski w Polsce), ale za to malarz przestał być rzemieślnikiem,
zaczął być artystą, któremu potrzebny jest talent.

c) Jan Kochanowski „Pieśń XXIV” topos „exegi monumentum”, wyraz świadomości
własnego talentu, wyjątkowości, ponadczasowości sowich utworów.

d) Nicolas Boileau „Sztuka poetycka” Romantyzm Tej epoce zawdzięczamy
utrwalenie modelu poety samotnego, odrzuconego przez tłum zwykłych
śmiertelników, obdarzonego misją. Więcej jeszcze; człowieka trawionego
wewnętrznym ogniem, spalanego przez pasje twórczą, zdolnego do poświęceń, nawet
do zbrodni. Artysta romantyczny pogardza zwykłym tłumem, a poezja - tworzenie z
niczego - urasta do potęgi dzieła. Możemy uznać poetę za reprezentanta
artystów, poezję za przykład sztuki. (Warto jednak przywołać osobowości z
innych dziedzin -Chopin)

a) Adam Mickiewicz „Dziady cz. III” („Wielka improwizacja”) Konrad, wybitna
jednostka,

b) Juliusz Słowacki „Kordian”

c) „Testament mój” Słow. świadom swojego talentu wierzy, że zapewni mu on
miejsce w pamięci przyszłych pokoleń. Swoją twórczość określa jako siłę,
która „zjadaczy chleba- w aniołów przerobi”. Przypisuje jej moc uświęcania,
zmieniania ludzi

d) C.K. Norwid „Fortepian Szopena” akt tworzenia sztuki, geniusz
twórczy, „Pióro” pióro, symbol aktu twórczego, dla autora poezja staje się
ważnym elementem kultury narodowej Pozytywizm Pozytywiści potraktowali sztukę
instrumentalnie, artystom nakazali służbę wobec narodu. Oświecać, propagować,
uświadamiać - główne założenia sztuki pozytywizmu. Pozytywiści wytknęli
romantykom pozę, sztuczność, zmanierowanie (czyni to E. Orzeszkowa konstruując
postać Zygmunta) w „Lalce”- epizod, gdy Izabella zachwyca się występem
włoskiego artysty Rossiego, artysta przywiera tu postać gwiazdy jednego sezony,
pseudoartysty. Młoda Polska Sztuka, natura, nirvana. Dekadenci, symbolizm (St.
Wyspiański „Wesele”) Poeci wskrzesili symbol białego, samotnego ptaka jako
wizerunku artysty. Epoka ta utrwaliła typ artysty abnegata, bywalca zadymionych
knajp, oddalonego od praktycznego życia, szukającego podniet w alkoholu,
narkotykach i seksie. Problem: artysta-filister.

a) Stanisław Przybyszewski „Confiteor” szuka dla sztuki

b) Kazimierz Przerwa-Tetmajer „Evviva l’arte” „niech żyje sztuka”- artysta i
sztuka ponad wszystko. XX-lecie międzywojenne. Grupy poetyckie Skamander (J.
Tuwim, J. Lechoń, J. Liebert, K. Iłłakowiczówna, M. Jasturn) -bezprogramowość
Awangarda krakowska (J. Przyboś, Jalu Kurek) - kult tzw. 3xM- miasta, masy,
maszyny. ekspresjonizm, futuryzm, dadaizm, nadrealizm, neoklasycyzm.

Malarstwo: kubizm. FILM jako nowa sztuka (Charlie Chaplin), film stał się
inspiracją do powstania nowego gatunku literackiego-scenariusza filmowego.
Dojrzewa reforma teatru- aktor dołącza wreszcie do panteonu artystów.
Dostrzeżono, że sztuką mogą być dzieła dzieci, plemion afrykańskich. Nadal
modne jest ujęcie artysty jako szalonego, biednego człowieka. Poeci szydzą ze
świętości, strącają sztukę z piedestału (dadaiści). Wojna i okupacja Mimo
trudnych czasów, gdzie człowiek walczył jedynie o byt, sztuka nie umarła, stała
się jeszcze bardziej potrzebna. Poezja wskrzesiła mit tyrtejski, ale także
stała się „ucieczką” od straszliwego świata. Za sztukę można również uznać tu
wszelkiego rodzaju plakaty, zagrzewające do walki, czy też film. Kolumbowie.

a) K.K. Baczyński „Pokolenie”, „Z głową na karabinie”

b) T. Różewicz „Ocalony” Czasy powojenne i współczesne –trudno tu pisać o
jakiejś jednej, współczesnej teorii sztuki. Artysta po prostu musi mieć talent,
ale nie musi być ponad przeciętną jednostką.