b.pawelek
15.05.07, 18:56
SOCJOLOGIA OGÓLNA – ćwiczenia
Wprowadzenie:
SOCJOLOGIA → nauka o zbiorowości; wg J. Szczepańskiego: o tworzeniu się
zbiorowości, ich strukturze, procesach zachodzących w tych zbiorowościach
przedmiot badań: istota społeczna w swoim społecznym otoczeniu
socjologia – diagnoza życia społecznego
1837 r. – „Kurs filozofii pozytywnej” A. Comte – podzielił socjologię na
kilka poddziedzin:
Socjologia ogólna:
socjologia społeczna
dynamika społeczna
Socjologia szczegółowa:
socjologia miasta
socjologia pracy
socjologia wsi i rolnictwa
socjologia wiedzy
socjologia religii
socjologia antropologii społecznej itd.
Inne dyscypliny:
socjologia stresu
socjologia wolnego czasu
Funkcje socjologii:
diagnostyczna, krytyczna
prognostyczna (krótkoterminowa)
teoretyczna
socjotechniczna (co zrobić, aby coś się stało; zachowanie się masy)
demaskatorska
ideologiczna
Jednostka jako istota społeczna
Jednostka w społecznym otoczeniu. Człowiek w perspektywie socjobiologii.
Socjalizacja. Wpływ kręgów społecznych na socjalizację jednostki. Pojęcie
osoby w antropologii i socjologii. Osobowość społeczna. Kulturowe
uwarunkowania a typy osobowości.
B. Szacka, Wprowadzenie do socjologii
SOCJALIZACJA → złożony wielostronny proces uczenia się, który sprawia, że
człowiek z istoty biologicznej staje się istotą społeczną (przynależną do
określonego społeczeństwa i kultury)
rola socjalizacji w procesie kształtowania osobowości człowieka –
upodabnianie ich do innych w otoczeniu
Wpływ na jednostkę wywierają:
instytucje – rodzina, szkoła, kościół, inne
grupy rówieśnicze, przyjaciele
organizacje, miejsca, otoczenie
Na drodze socjalizacji uczymy się:
podstaw interakcji społecznych – systemy znaczeń, znaki (język, symbole) i
posługiwanie się nimi
normy i wzory zachowań np. zaspokajanie potrzeb biologicznych, reakcje
emocjonalne, zachowanie i rozpoznawanie różnych sytuacji, wartości
wartości
umiejętność posługiwania się przedmiotami
kształtowanie własnej osobowości i określanie własnej tożsamości
Trzy mechanizmy socjalizacji:
wzmacnianie – wynagradzanie i karanie
naśladowanie – podejmowanie wzorców
przekaz symboliczny – pouczenia słowne otoczenia oraz teksty pisane
Rodzaje socjalizacji:
SOCJALIZACJA PIERWOTNA (socjalizacja początkowa):
w okresie dzieciństwa, jednostka staje się członkiem społeczeństwa
wzory zachowań i podstawowe role społeczne
kształtowanie osobowości podstawowej
uczucia, więź emocjonalna z rodzicami
przejmowanie sposobu widzenia, wartości, postaw i wzorów zachowania od
rodziców
pod koniec pojawia się „uogólniony inny”; odkrycie ogólnospołecznych reguł –
internalizacja
SOCJALIZACJA WTÓRNA:
wprowadzenie człowieka w elementy życia społecznego
szkoła, nauka
człowiek dokonuje wyborów
nie wymaga więzi emocjonalnej
czasem naśladowanie mechanizmów socjalizacji pierwotnej
kształtuje się osobowość modalna
INTERNALIZACJA → najważniejszy aspekt socjalizacji, proces uwewnętrznienia
przez jednostkę elementów rzeczywistości społecznej (wartości, normy, role,
sposoby zachowania się oraz interpretacji świata) właściwych rodzinie, grupom
społecznym, społeczeństwo, którego jest członkiem; zinternalizowane treści
uznaje ona za swoje własne, obiektywne i obowiązujące
RESOCJALIZACJA → naśladowanie mechanizmów socjalizacji pierwotnej; cel:
przemiana człowieka, wymazanie ze świadomości dotychczasowych treści i
wprowadzanie nowych; przekształcenie obrazu świata i siebie samego
ROLE SPOŁECZNE → wzory zachowań odnoszące się do różnych pozycji ludzi w
zbiorowościach
OSOBOWOŚĆ → nie jest zbiorem przypadkowych cech, ale całością nadającą
zachowaniom człowieka jednolitość i wewnętrzną spójność
Na osobowość człowieka składa się:
sposób reagowania ruchowego i emocjonalnego
wyobraźnia i pamięć
postawy, motywacje, dążenia, zainteresowania
postrzeganie siebie i otoczenia
pragnienia
dręczące konflikty, życie osobiste i wewnętrzne
zachowania społeczne
OSOBOWOSC PODSTAWOWA → elementy osobowości występujące u przedstawiciela
danej kultury (zharmonizowanych z jej instytucjami); podłoże postaw
uczuciowych i systemu wartości zbiorowości
różnice w osobowościach podstawowych – różnice w wychowywaniu dzieci
OSOBOWOŚĆ MODALNA → typ osobowości występujący najczęściej w danej
zbiorowości (populacji)
Osobowość człowieka nowoczesnego:
otwartość na nowe doświadczenia
łatwość akceptacji zmian – innowacyjności, gotowość podejmowania ryzyka
rozbudzona potrzeba osiągnięć
negowanie fatalizmu, przekonanie o możliwości zapanowania nad siłami przyrody
orientacja na teraźniejszość i przyszłość
aspiracje oświatowe i zawodowe
dążenie do zdobywania szerokich informacji
umiejętność kalkulowania i przewidywania
nastawienie liberalne i demokratyczne
POZYCJA SPOŁECZNA → sposób usytuowania człowieka w zbiorowości
Rodzaje pozycji społecznych:
przypisane - na ich zajmowanie człowiek nie ma wpływu; wyznaczone bez udziału
woli wraz z urodzeniem
osiągane – człowiek sam je zdobywa lub zostają mu narzucone, lecz ma na to
jakiś wpływ
ROLA SPOŁECZNA → zespół praw i obowiązków związanych z daną pozycją; schemat
zachowania związanego z pozycją; (scenariusz pozycji – wyznacznik sposobu
zachowania się)
Trzy elementy konstrukcyjne roli:
zachowania nakazane
zachowania zakazane
margines swobody *(poszczególne role różnią się szerokością marginesu
swobody)
KONFLIKT RÓL → różne role wymagają w tym samym czasie sprzecznych ze sobą
zachowań
DOBÓR RÓL → sposób minimalizacji konfliktów ról – pozycje osiągane dobierane
tak, aby pasowały do pozostałych
Dwa kierunki zainteresowań rolą społeczną:
podejście funkcjonalno - strukturalne:
role jako czynniki porządkujące rzeczywistość społeczną i składniki struktury
społecznej
normy obyczajowe (zachowanie się w różnych sytuacjach)
role jako czynnik stabilizacji społecznej
coś zewnętrznego w stosunku do człowieka – gotowe, narzucone bądź przyjęte
ubrania – gorsety
zbiorowość rozumiana jako układ ról – rozumienie struktury społecznej jako
układu ról
podejście interakcyjne:
role społeczne jako coś gotowego, z zewnątrz narzuconego człowiekowi lub
powstałego w procesach międzyosobniczych reakcji
jak odgrywane są role, a nie jakie są
nie ważne miejsce roli w strukturze, lecz to, jak jest odgrywana przez
poszczególne osoby
Rola społeczna a osobowość:
osobowość człowieka ma wpływ na sposób odgrywania roli
człowiek ucząc się ról czyni je elementami struktury własnej osobowości
wpływ odgrywanych ról na osobowość jest silniejszy niż wpływ osobowości na
role
KONTRSOCJALIZACJA → kultywowanie przeciwnych reguł i wzorów niż te uznawane
przez grupy, od których chcemy się dystansować, będące naszymi negatywnymi
grupami odniesienia (stajemy się takimi, jakimi społeczeństwo nie chciałoby
nas widzieć; socjalizacja dewiacyjna)
PRÓZNIA SOCJOLOGICZNA → pusta przestrzeń miedzy publiczną sferą polityki a
prywatną sferą rodzinna, która zazwyczaj jest wypełniana przez dobrowolne
stowarzyszenia
SOCJALIZACJA ODWROTNA → sytuacja spotykana w warunkach szybkiej zmiany
kulturowej, kiedy młode pokolenie stara się wdrożyć tradycjonalnie nastawione
pokolenie starsze do nowych wzorów kulturowych: stylów bycia, mówienia,
ubierania się, rozrywki, twórczości artystycznej itp. (młodsze pokolenie
socjalizuje pokolenie starsze („Pokolenie X”

, „zeros” np. osoby z pewnego
pokolenia nie umieją obsłużyć video, komputera)
SOCJALIZACJA ANTYCYPUJĄCA