Krzykawka

[madohora]

PAMIĘCI POWSTANIA STYCZNIOWEGO - www.katowice.uw.gov.pl - 14.03.2023

[madohora]

FINAŁ PROJEKTU O POWSTANIU STYCZNIOWYM - www.tvp.pl - 14.03.2023

[madohora]

POWSTANIE STYCZNIOWE. NAJDŁUŻSZY ZRYW NIEPODLEGŁOŚCIOWY - www.kuratorium.pl - 17.03.2023

[madohora]

Powstanie styczniowe

[madohora]

Powstanie styczniowe okazało się
jednym z najważniejszych wydarzeń
w dziejach dzisiejszych gmin Kocmy-
rzów-Luborzyca i Igołomia-Wawrzeń-
czyce. W zgodzie ze stwierdzeniem
F. Kiryka warto zaznaczyć, iż ważnym,
jeśli nie decydującym impulsem dla po-
wstania lokalnych oddziałów powstań-
czych na tych terenach było opuszczenie
przez wojsko, w pierwszych dniach lute-
go 1863 roku, posterunków granicznych
od strony Galicji na całej długości ro-
syjsko-austriackiej granicy w obwodzie
miechowskim. Pierwszy taki oddział
powstańczy sformowany w Proszowi-
cach pojawił się na ziemiach gminy Igo-
łomia-Wawrzeńczyce w lutym 1863 roku.
Oddział ten – liczący około 20 osób –
podążając w kierunku Tropiszowa do-
tarł do Wawrzeńczyc i Igołomi 9 lutego
1863 roku. Po drodze powstańcy znisz-
czyli napotkane symbole władzy carskiej,
a w samej Igołomi – po opanowaniu ko-
mory celnej – skonfi skowali znajdującą
się w kasie kwotę 30 rubli. Ponadto po-
wstańcy zabierali znajdowaną po drodze
broń, a w Wawrzeńczycach przejęli broń
ukrytą w podziemiach tamtejszego ryn-
ku, pochodzącą prawdopodobnie jeszcze
z czasów chłopskich wystąpień w latach
1846–1848. Pojawiły się także informacje
o oddziale powstańczym działającym
w tym samym okresie w rejonie Tropiszo-
wa, Biórkowa i Wysocic. Oddział ten miał
jakoby liczyć około 10–30 powstańców.
Z kolei na ziemie sąsiedniej gminy
Kocmyrzów-Luborzyca powstanie „za-
witało” kilkanaście dni później. Dnia
6 marca 1863 r. do Goszczy przybył Ma-
rian Langiewicz wraz z dowodzonym
Powstanie styczniowe 1863–1864
na ziemiach dzisiejszych gmin
Kocmyrzów-Luborzyca i Igołomia-Wawrzeńczyce
przez niego oddziałem. Wśród dowód-
ców wojskowych pierwszego okresu walk
powstańczych Langiewicz wyróżniał się
skutecznością prowadzonych przez nie-
go działań. W przeciwieństwie do innych
dowódców oddziałów powstańczych
w pierwszym jego okresie posiadał przy-
gotowanie wojskowe. Dała mu je m.in.
służba w armii pruskiej i działalność
u boku Garibaldiego we Włoszech. Dzia-
łalność powstańczą rozpoczął na terenie
sandomierskiego. Po pierwszych niepo-
wodzeniach – m.in. pod Wąchockiem –
Langiewicz skutecznie zebrał rozproszone
oddziały i – pomimo rosyjskiego pościgu –
prowadził je w kierunku Krakowa. Na
przełomie lutego i marca 1863 Langiewicz
skutecznie odparł Rosjan pod Małogosz-
czą (24 lutego), Pieskową Skałą (4 marca)
i Skałą (4 marca). Po tej ostatniej potyczce
oddział Langiewicza dotarł do Goszczy.
Powstańcom brakowało żywności, broni,
odpoczynku. Wybór Goszczy na miejsce
obozu – zdaniem H. Rzadkowskiej – za-
proponował Langiewiczowi jego agent
J. Mayzel. Zaletą Goszczy było dogodne
położenie geografi czne. Miejscowość po-
łożona była w bliskiej odległości od gra-
nicy austriacko-rosyjskiej i zapewniała
Langiewiczowi możliwość łatwej komu-
nikacji z Krakowem, a właśnie stamtąd
Langiewicz oczekiwał szybkiej i skutecz-
nej pomocy materialnej szczególnie w za-
kresie uzbrojenia. Pobyt w Goszczy miał
umożliwić Langiewiczowi reorganizację
i uzupełnienie stanu osobowego oddziału
nie tylko w oparciu o ludność miejscową,
ale głównie ochotników z Krakowa i Ga-
licji. Warto pamiętać, iż przekroczenie
granicy nie było w tym czasie szczególnie trudne wobec dwuznacznej postawy
władz austriackich względem powstań-
ców. Jeszcze w drodze do Goszczy Lan-
giewicz wydał rozkaz-odezwę skiero-
waną do oddziałów rozbitych wcześniej
przez Rosjan. Liczył głównie na pokona-
nych pod Miechowem powstańców z od-
działu A. Kurowskiego, którzy po klęsce
znaleźli schronienie w Galicji. I rzeczywi-
ście spora ich grupa, pod dowództwem
W. Winerta dotarła do Goszczy. Zjawiły
się tu także oddziały płk. A. Waligór-
skiego i T. Cieszkowskiego. Liczyły one
około 150–200 powstańców. Liczną gru-
pę nowych podkomendnych Langiewi-
cza stanowili niezorganizowani ochotni-
cy, którzy dotarli do obozu z Galicji. Był
wśród nich również oddział zorganizo-
wany przez dzierżawcę dóbr
luborzyckich Alojzego Wende,
który sam, ze względu na po-
deszły wiek, nie wziął udziału
w powstaniu. W ciągu kilku
dni oddział osiągnął liczebność
około 3000 ludzi. Spowodowa-
ło to konieczność jego reorga-
nizacji. Langiewicz utworzył
składającą się z trzech pułków
brygadę piechoty, której do-
wództwo powierzył J. Śmie-
chowskiemu. Dowództwo bry-
gady kawalerii (dwa pułki)
otrzymał J. Czapski. Uzupeł-
nieniem oddziału Langiewi-
cza były tabory i symboliczna
artyleria składająca się z dwu
małokalibrowych armatek. Go-
rzej przedstawiała się sprawa
uzupełnienia zapasów, przede
wszystkim zaś uzupełnienia
w nowoczesną broń. Jak podaje
S. Kieniewicz w liczącym oko-
ło 3000 tys. ludzi oddziale tyl-
ko 1000–1200 uzbrojonych było
w broń palną, często nie naj-
lepszej jakości. W posiadaniu
żołnierzy Langiewicza znalazła się tylko
niewielka liczba nowoczesnych sztuce-
rów belgij skich oraz pewna liczba kara-
binów austriackich. Różna też była atmo-
sfera w obozie i jej oceny, wahające się od
euforii do dużej dozy krytycyzmu. Oto
jak moment przybycia do Goszczy wspo-
minał pochodzący z chłopskiej rodziny
M. Rembacz ze Szczurowej: „Gdy przy-
byłem do Goszczy, doznałem niezwykłe-
go wzruszenia na widok obozu, w którym
przy ogniskach wiara nasza nuciła pieśni
patriotyczne. Trudno wyrazić słowami
radość moją, że i ja należę do obrońców
Ojczyzny, którą zamierzamy przy Boskiej
pomocy oswobodzić z tyloletniej niewoli
moskiewskiej”. Z kolei F. Gorczycki tak
przedstawiał sytuację w obozie Langiewicza: „Oddział w Goszczy rósł z dnia
na dzień, broń i ładunki przywożono
codziennie z Krakowa. Placówki koło
Goszczy były rozstawione prawidłowo.
Wysyłano również rekonesanse. Lan-
giewicz prawie nie wychodził z dworu,
gdzie miał kwaterę. Nas najmłodszych
najwięcej wysyłano na rekonesans, gdyż
my młodzi byliśmy posłuszniejsi od star-
szych. Pamiętam Jaszowskiego jak głoś-
no mówił: Młodych wysyłać na pikiety,
bo starzy nie głupi stać po kilka godzin”.
Natomiast W. Bentkowski w liście do
H. Cegielskiego z 10 marca 1863 r. tak przed-
stawił przekrój społeczny uczestników
obozu w Goszczy: „Chłopów w ogóle
bardzo mało, mieszczaństwa porządnego
di o, najwięcej różnych lagasów miej-
skich dojrzałego wieku i młodzi wszela-
kiej tak szlacheckiej jak i miejskiej, woj-
skowych stosunkowo mało”. Powstańczy
obóz w Goszczy żył nie tylko sprawami
wojskowymi. Od chwili jego powstania
polityka i konfl ikty pomiędzy powstań-
czymi dowódcami odciskały na nim nie-
zatarte piętno. M. Langiewicz był zapew-
ne niezłym dowódcą wojskowym, choć
metody, które stosował w swoich dzia-
łaniach budzą dziś jeszcze kontrowersje.
Politykiem jednak okazał się cokolwiek
naiwnym. Rywalizacja pomiędzy po-
szczególnymi orientacjami politycznymi
pośród przywódców powstania, konfl ik-
ty pomiędzy „Białymi” i „Czerwonymi”,
na którą nakładał się jeszcze osobisty
konfl ikt Langiewicza i Ludwika Miero-
sławskiego utrudniały realizację celów
powstańczych. W takiej sytuacji obóz
w Goszczy nierzadko przypominał roz-
politykowany sejmik szlachecki, a nie
zagrożony przez Rosjan obóz wojskowy.
Tak wspominał to obecny w Goszczy
ksiądz S. Szulc: „Pokazały się zwiastuny
nieszczęścia, różne fi gury, które nie o bo-
jach, ale to o Mierosławskim, to o jakimś
innym pryncypale swoim mówiły. Gdy
partie w obozie zaczną się wyrabiać nic
z takiego wojska nie będzie, a niestety
ślady ich były zanadto liczne w „langie-
wiczowskiej armii”.
Na przełomie lutego i marca 1863 r.,
kiedy popularność Langiewicza była naj-
większa pojawiła się koncepcja przekaza-
nia mu władzy dyktatorskiej. Inicjatywa
obozu „Białych”, według których Lan-
giewicz był jedyną osobą, jaką na stano-
wisku dyktatora mogłyby zaakceptować
różne powstańcze partie i obozy. Rozmo-
wy na ten temat prowadzone były w Kra-
kowie już w pierwszych dniach marca.
Langiewicz początkowo nie zajmował
jednoznacznego stanowiska. Pomimo
to, na spotkaniu w krakowskim hotelu
„Saskim” 8 marca podjęta została decy-
zja o zaproponowaniu mu objęcia funk-

[madohora]

Wraz z Malczewskim granicę przekroczyć miał rów-
nież konwój z bronią i amunicją, którym
dowodził E. Petion, autor relacji z tejże
wyprawy, do której jeszcze kilkakrotnie
będziemy mieli okazję się odwoływać.
Zgodnie z założeniami planu operacyjne-
go – przygotowanego przez generała Mie-
rosławskiego – oddział Malczewskiego,
po przekroczeniu granicy miał się zatrzy-
mać i okopać w Pobiedniku, i tam oczeki-
wać na połączenie z głównym siłami „kor-
pusu” Mierosławskiego. Siły te – według
E. Petiona – liczyły około 3700 żołnierzy.
Dane te, słusznie zresztą, kwestionuje
E. Kozłowski, który w swojej pracy – do-
tyczącej wypraw wojennych organizowa-
nych w Krakowie w 1863 roku – ocenia
je jako znacząco niższe. Po przekroczeniu
granicy Malczewski całkowicie zignoro-
wał rozkazy swojego dowódcy i popro-
wadził oddział w kierunku Igołomi na-
przeciw kolumny wojsk rosyjskich, które
maszerowały od strony Nowego Brzeska.
Trudno dziś jednoznacznie określić przy-
czyny takiego postępowania. Być może
kapitanem Malczewskim powodowała
osobista ambicja, wzmocniona dodatko-
wo łatwym odparciem oddziału rosyjskiej
straży granicznej tzw. „objezdczyków”,
który, jak tłumaczył po bitwie, zamierzał
całkowicie rozbić. W każdym bądź razie
swoją decyzją Malczewski doprowadził
do odcięcia jego oddziału od granicy
w wyniku zajęcia Pobiednika przez Ro-
sjan, co spowodowało, iż znalazł się on
w bardzo trudnym położeniu. W chwi-
li kiedy Rosjanie zajmowali Pobiednik,
gdzie Malczewski pozostawił dwa działa
z niewielką obsadą, powstańcy rozloko-
wywali się w Igołomi. Oto jak w opisie
E. Petiona przedstawiał się ówczesny pałac
i folwark w Igołomi: „Folwark Igołomia
położony jest na płaszczyźnie dopierają-
cej do Wisły. Pomiędzy walącymi się bu-
dynkami folwarcznymi a rzeką jest duży
angielski ogród, w środku którego znaj-
duje się piętrowy murowany pałac o pod-
stawie kwadratowej, pałac któren jest na-
turalnym blokhauzem; ogród zaś porosły
tylko przeźroczystymi krzakami stanowił
wyborny plac broni. Folwark i ogród oto-
czone były rowem. Wprawdzie na rogu
folwarku, wystawionego właśnie na atak
Moskwy z Opatowca dążącej wznosił się
pochyły, zbutwiały, zgniłą słomą pokryty
wielki budynek, któren nam najwyraźniej
przeszkadzał i psuł całą obronę”.
Na wiadomość o zajęciu przez Ro-
sjan Pobiednika Malczewski podjął pró-
bę jego odzyskania. Okazała się ona nie
tylko nieskuteczna, ale i katastrofalna dla
jego oddziału. W starciu, do jakiego do-
szło w pobliżu folwarku w Igołomi, na
drodze w kierunku Pobiednika oddział
kapitana został rozbity przez Rosjan.
Większość powstańców co prawda prze-
kroczyła granicę, ale została tam uwię-
ziona przez oddziały austriackie. W ręce
Austriaków dostał się także praktycznie
cały konwój z amunicją i bronią (w tym
m.in. około 500 nowoczesnych karabi-
nów belgij skich). W stoczonej 4 maja 1863
roku bitwie pod Igołomią śmierć ponio-
sło 19 powstańców, a 20 zostało rannych.
Według wspomnianego już E. Petiona tak
oto wyglądały przełomowe momenty bi-
twy: „Pomiędzy trzecią a czwartą nagle
doniesiono kapitanowi Malczewskiemu,
że Pobiednik jest zajęty, jak również, że
Moskwa nadciąga od Proszowic i Opa-
towca. Malczewski nakazał natychmia-
stowy odwrót do Pobiednika. O godzi-
nie czwartej zaledwie czoło kolumny
wyruszyło z dziedzińca folwarcznego,
gdy nagle cały oddział zatrzymał się na
widok Moskali postępujących ku nam od
Opatowca. Szerokim gościńcem posuwa-
ła się dość wielka kolumna kawalerii...”
i dalej: „Tymczasem Malczewski i Kle-
pel, zapominając, że nie odstępuje się od
nieprzyjaciela już rozwiniętego mając tył
zajęty, od prawego mając zapowiedziany marsz Moskwy a od lewego Wisłę,
bo wówczas zaciąga się tylko pętlę, którą
nieprzyjaciel już założył, po chwilowym
zatrzymaniu kolumny nakazali dalszy
odwrót. Błąd to był ogromny”. Aż wresz-
cie autor dochodzi do chwili ostatecznej
klęski: „Zaledwie kawaleria nieprzyjaciel-
ska zatrzymała się, kolumna nasza jakby
lekceważąc ją, puściła się w dalszą drogę
po gładkiej równinie ku Pobiednikowi.
Wówczas pierwsze kule rozsypanego pół
batalionu Moskwy syknęły koło uszów
naszym, oddział maszerował jednak we
wzorowym porządku. Dopiero gdy ob-
jezdczycy dopadli zabudowań dworskich
i ogień ze swoich janczarek skrzyżowali
z gradem kul swojej, wówczas porządek
się zmieszał i nic dziwnego, ogień był tak
przeraźliwy, że wątpię czy czwartacy na-
wet nie rzuciliby popłochu”.
Polegli pod Igołomią zostali pocho-
wani w specjalnie wykopanym grobie na
cmentarnej drodze w Pobiedniku. Zgod-
nie z rosyjskimi rozkazami ówczesny
wójt Pobiednika – Nowak wraz z kilko-
ma chłopami układał w nim warstwami
zwłoki powstańców, które przykryte zo-
stały tylko ziemią i darnią bez jakiegokol-
wiek oznaczenia miejsca pochówku. Rok
później wójt Nowak zasadził na czterech
narożnikach kwatery czerwone klony
oznaczając w ten sposób mogiłę powstań-
ców. Kilka lat później na mogile został po-
stawiony bezimienny drewniany krzyż.
Również w maju 1863 roku w okolicach
Igołomi działał oddział powstańczy do-
wodzony przez J. Szwendowskiego-Ja-
worskiego, w skład którego wchodzić
mieli okoliczni chłopi.
Ostatnią bitwą powstania stycznio-
wego na terenach dzisiejszej gminy
Igołomia-Wawrzeńczyce było starcie –
dowodzonego przez pułkownika A. Ta-
niewskiego-Tetery – oddziału powstańczego z Rosjanami pod Czernichowem,
do którego doszło 15 sierpnia 1863 roku.
Bitwa ta zakończyła się klęską powstań-
ców, w której śmierć poniosło 28 z nich.
Większość z poległych (21) została po-
chowana w zbiorowej mogile na cmenta-
rzu parafi alnym w Igołom

[madohora]

Opisując dzieje powstania stycz-
niowego na ziemiach dzisiejszej gminy
Igołomia-Wawrzeńczyce nie sposób nie
odnieść się do sprawy udziału mieszkań-
ców tych ziem w najdramatyczniejszym
polskim zrywie niepodległościowym.
Z powodu braku znaczących źródeł trud-
no nawet w przybliżeniu ustalić liczbę
powstańców wywodzących się zwłasz-
cza spośród ówczesnych włościan, czy
też szczegółowo określić zakres wspar-
cia, jakiego wieś udzieliła powstańcom.
Dlatego też przypomnimy w tym miejscu
sylwetki tylko dwóch mieszkańców tych
ziem, którzy przyłączyli się do powsta-
nia, a o których posiadamy możliwe do
weryfi kacji informacje. Pierwszym z nich
był Henryk Latała z Wawrzeńczyc, któ-
ry za pomoc powstańcom z oddziału
kapitana Stefana Malczewskiego został
przez władze rosyjskie skazany na zsył-
kę na Syberię. Drugim był Tadeusz Zim-
ny «Beznogi» z Pobiednika. Informacje
o jego życiu zawdzięczamy prawnukowi,
komandorowi Marynarki Wojennej panu
Stanisławowi Stępie: „Tadeusz Zimny
«Beznogi» urodził się w roku 1836. Służył
w wojsku rosyjskim, brał udział w woj-
nie krymskiej. Podczas walk pod Sewa-
stopolem był chorążym grenadierów.
W bitwie chroniąc sztandar pułkowy
został ciężko ranny i początkowo uzna-
ny został za poległego. Utracił wówczas
jedną nogę (stąd późniejszy przydomek –
«Beznogi»). Za wykazane męstwo został
odznaczony Krzyżem Świętego Jerzego,
otrzymał wojskową rentę i zwolniony
do domu. Wybudował dom w Pobied-
niku, obok dworskich zabudowań. Gdy
nadszedł czas powstania narodowego
czynnie zaangażował się w patriotyczną
działalność. Wykorzystano jego wiedzę
wojskową i prowadził kilkutygodniowe
szkolenia napływających ochotników –
rekrutów z Galicji i Prus. Gdy Rosjanie
dowiedzieli się o prowadzonym szkole-
niu, zaatakowali dom Tadeusza Zimne-
go. Obecni w nim już przeszkoleni po-
wstańcy potrafi li się umiejętnie wycofać
do Galicji, tracąc w nurtach Wisły dwóch
towarzyszy broni. «Beznogi» został
schwytany, wywieziony do Miechowa
i postawiony przed sądem. Uwzględnio-
no jednak wcześniejsze zasługi i otrzymał
karę tylko czterech lat więzienia. W prze-
kazach rodzinnych pozostały opowieści,
jak to po zwolnieniu z więzienia Tadeusz
Zimny udał się piechotą w półroczną wę-
drówkę do Petersburga, aby dotrzeć do
samego cara i odzyskać wypłatę renty
wojskowej, która była mu zabrana przy
uwięzieniu. Wyprawa była skuteczna –
uzyskał wypłatę wojskowej renty, nawet
z wyrównaniem za okres uwięzienia.
Zmarł około roku 1905 i wraz z żoną Ka-
tarzyną został pochowany na cmentarzu
parafi alnym w Pobiedniku. Jego mogiła
niestety nie zachowała się, stąd też jego
nazwisko zostało umieszczone na mogile
zbiorowej powstańców 1863 roku”. Pod-
kreślmy, iż stało się to dzięki staraniom
jego prawnuka komandora Marynarki
Wojennej pana Stanisława Stępy.
Epizody związane z okresem powsta-
nia styczniowego na długo zapisały się
w pamięci mieszkańców tych ziem. Zwy-
kle przekazywane z pokolenia na pokole-
nie w formie ustnych opowieści przyjęły
w końcu postać ludowych legend i opo-
wieści. Jedna z nich wiążę się z dwo-
rem Stefanów znajdującym się wówczas
w Stręgoborzycach. Otóż w niespokoj-
nych czasach powstania styczniowego
właścicielami Stefanowa było trzech braci
szlachciców. Jeden z nich dołączył wówczas do partii (oddziału) powstańców
Kality „Rębajły”. Po przegranej potycz-
ce pod Wąsowem, blisko Igołomi, ranny
próbował się dostać do swoich włości.
Dopędzony przez oddział Kozaków zo-
stał przez nich zakłuty na łąkach nieda-
leko domu. Jego pies, duży biały bernar-
dyn, który wyczuł śmierć swojego pana
zerwawszy się z łańcucha pobiegł go szu-
kać. Długo błąkał się po okolicznych po-
lach i łąkach, a jego żałobne wycie słychać
było daleko od Stręgoborzyc. Z czasem
opowieść ta zmieniła swoją treść i stała
się legendą o psie pilnującym legendar-
nego skarbu ukrytego w tych okolicach.
Inna z na wpół legendarnych opo-
wieści łączy się z nieodległym dwo-
rem w Tomaszowie, którego właścicielka
w czasach powstania styczniowego Anna
Olimpia Jankowska aktywnie włączyła
się w działania powstańcze. Według po-
wstańczej legendy niedobitki oddziałów
powstańczych ukrywające się we dworze
Tomaszów miały jakoby w parku ukryć
skarb pochodzący z rozbitej wcześniej
komory celnej w Igołomi. Legenda ta ma
także swoją kontynuację, która opowiada
o tym jakoby w latach trzydziestych XX
wieku jeden z rolników, który pracował
na polach dworskich położył się na chwilę
pod dębem w parku dworskim. Po pew-
nym czasie miała mu się przyśnić Matka
Boska, która przemówiła do niego tymi
słowami: ,,człowieku nie wiesz na jakim
skarbie śpisz”. Przerażony chłop obudził
się i natychmiast uciekł z dworskiego
parku. Być może historie te mają zwią-
zek z opowieściami o ukrytym gdzieś
w Tomaszowie powstańczym sztandarze
ocalonym po klęsce pod Czernichowem
oddziału, którym dowodził pułkownik
Aleksander Taniewski-Tetera.
Inna z zachowanych w przekazach ro-
dzinnych legend z tego okresu wiąże się
ze znajdującą się w Wawrzeńczycach, na
posesji Państwa Latałów, fi gurą św. Bar-
bary. Według rodzinnej tradycji w miejscu
tym około roku 1863 miała znajdować się
drewniana kapliczka ku czci św. Barba-
ry – Patronki Dobrej Śmierci. Zgodnie ze
wspomnianym przekazem w jej pobliżu
zakopany zostać miał w marcu 1863 roku
z polecenia przedzierającego się do Gali-
cji generała Mariana Langiewicza skarb,
którym mogła być najprawdopodobniej
kasa wojenna dowodzonego przezeń od-
działu. Niestety kapliczka św. Barbary
uległa w latach późniejszych zniszcze-
niu, a podejmowane próby odnalezienia
skarbu Langiewicza zakończyły się nie-
powodzeniem. O przekazie rodzinnym
związanym z kaplicą św. Barbary nie
zapomniał na szczęście Grzegorz Latała,
który w roku 1913 ufundował stojącą po
dzień dzisiejszy fi gurę św. Barbary.

[madohora]

Feliks Wiktor Riedl (Szczęsny) (ur. 6 sierpnia 1850 w Dydni, zm. ?) – powstaniec styczniowy, zesłaniec, pamiętnikarz, jezuita.

[madohora]

Urodził się jako syn Kazimierza Riedla zarządcy majątku Trzecieckich, a następnie sekretarza starostwa Bohorodczany i Pauliny Schiller. Miał siostrę Annę oraz braci Stanisława i Kazimierza (1841-1898, pisarza jezuickiego).

[madohora]

Feliks Wiktor Riedl walczył na Zamojszczyźnie i Lubelszczyźnie pod komendą Jana Żalplachty Zapałowicza, a następnie Marcina Borelowskiego. 6 września 1863 w bitwie pod Batorzem koło Kraśnika jego oddział został rozbity, a on sam odniósł rany i dostał się do niewoli. Prawdopodobnie jako najmłodsza osoba został zesłany na katorgę do Tomska, ale dzięki gubernatorowi dotarł tylko do Tobolska, skąd udało mu się wrócić.

[madohora]

Po powrocie z Syberii, mając 15 lat wstąpił w 1865 do zakonu jezuitów w Starej Wsi. Święcenia przyjął 16 czerwca 1869 z rąk biskupa Antoniego Monastyrskiego. Studia filozoficzne odbył w Śremie w latach 1871–1872, w 1873 w Tarnopolu. Był też studentem I roku teologii moralnej w Krakowie. Około 1880 spisał swoje wspomnienia powstańcze i zesłańcze. Pracę Wspomnienie z powstania 1863 roku i z drogi na zesłanie w 1864 roku, opublikował w 1981 roku w książce Zapomniane wspomnienia profesor Eligiusz Kozłowski.

[madohora]

Feliks Wiktor Riedl do stycznia 2023 uznawany był za najmłodszego uczestnika powstania styczniowego (jest natomiast najmłodszym zesłańcem) – wziął w nim udział w wieku 13 lat – jako uczeń I klasy szkoły realnej w Samborze, gdzie ojciec był kancelistą w urzędzie. W styczniu 2023 Genealogia Polaków – Fundacja Odtworzeniowa Dziedzictwa Narodowego odnalazła dokumenty w postaci aktu chrztu Ludwika Ruscha, który był o 12 dni młodszy (ur. 18 sierpnia 1850) od Riedla – co czyni Ruscha najmłodszym uczestnikiem wśród oddziałów powstańczych w latach 1863–1864

[madohora]

W ŻYWCU ODSŁONIĘTO POMNIK POWSTAŃCA STYCZNIOWEGO - www.gov.pl - 26.11.2023

[madohora]

[madohora]

Krzykawka, w. w woj. małopol., w pow. olkuskim (gmina Bolesław), na wschodnim skraju Garbu Tarnogórskiego, w pobliżu Sławkowa.

[madohora]

W czasie powstania styczniowego 5 V 1863 miejsce bitwy stoczonej między wojskiem ros. a oddziałem powstańczym, zakończonej zwycięstwem Polaków; w bitwie poległ F. Nullo.

[madohora]

Nullo FRANCESCO GIUSEPPE, ur. 1 III 1826, Bergamo, zm. 5 V 1863, pułkownik wojsk wł., generał w powstaniu styczniowym 1863–64;

[madohora]

wraz z oddziałem ochotników wł., tzw. garybaldczyków, brał udział w powstaniu styczniowym w Polsce; mianowany przez Rząd Nar. generałem; zginął w bitwie z Rosjanami.

[madohora]

POŁĄCZENIE AUTOBUSOWE SŁAWKÓW - KRZYKAWKA

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

•

[madohora]

▪️▪️▪️