Gdynia

[madohora]

GDYNIA ZDJĘCIE Z 1925 ROKU

[madohora]

[madohora]

W XIII w. spotykamy w kronikach pierwsze wzmianki 0 G. Zapisuje ją księżna Świnisława klasztorowi norber tanek a rychło po tym Świętopełk II darowuje ją cystersom z Oliwy. Spór o G. między dwoma zakonami toczy się blisko 50 lat, po czym G. przechodzi ostatecznie do rąk cystersów, którzy ją dzierżą do połowy XIV wieku. W końcu XIV w. G. stanowi własność szlachetnych panów z Rusocina (pod Gdańskiem), którzy ją z kolei zapisują kartuzjanom na ufundowanie nowego klasztoru w Kartuzach. W rękach zakonu kartuzkiego G. pozostaje do sekularyzacji (1820), kiedy rząd pruski nadaje grunta w G. dawnym osadnikom na własność. W chwili odrodzenia Rzeczypospolitej, G. stanowi wioskę rybacką czysto polską o 1000 mieszkańcach. Rozpo częte w r. 1913 w kołach inteligencji poznańskiej i warszaw skiej propagowanie wyjazdów do G. na letnisko nie dało wyników ze względu na wybuch wojny. Dopiero po od zyskaniu niepodległości G. zaczyna wzrastać, początkowo jako letnisko i kąpielisko a potem jako osiedle portowe 1 miasto. W r. 1920 powstaje Polskie Tow. Kąpieli Morskich, które rozbudowuje przyległą do G. Kamienną Górę. Również w r. 1920 z rozkazu Naczelnego Wodza i za fundusze wojska rozpoczęto budowę prowizorycznego portu w G., prze znaczonego początkowo dla celów wojskowych. Do r. 1921 wybudowano 460 m mola i część falochronu oraz połączono ten prowizoryczny port bocznicą kolejową ze stacją kolei w G. Molo i falochron budowano z pali drewnianych wbijanych w dno morskie a przestrzeń między palami zapełniano ka mieniami. Do roku 1922 prace nad molem wykończono i wybudowano elektrownię, wieżę ciśnień oraz warsztaty. W dniu 13. VIII. 1923 r. zawinął do G. pierwszy okręt cudzo ziemski — „Kentucky" pod banderą francuską. We wrześniu 1923 ciała ustawodawcze uchwaliły ostatecznie budowstałego portu w G. Pertraktacje z firmami budowlanymi trwały do lipca 1924 r., po czym podpisano umowę z konsor cjum polsko-francuskim i rozpoczęto prace wg planu opra cowanego przez inż. T. Wendę. W r. 1925, gdy prace w porcie były dopiero w zaczątkach, trzeba było, na'kutek strajku w Gdańsku przystąpić w G. do przeładunku węgla eksportowanego. Ładowanie odby wało się sposobem prymitywnym, gdyż urządzeń przeła dunkowych jeszcze nie było, jednakże na ogół przeładunek się udał, co sprawiło, że po raz pierwszy monopol Gdańska na polski handel zamorski został przełamany. Od r. 1926 tempo budowy portu wzmaga się i nabiera rozmachu, który słusznie stał się dumą Gdyni i Polski oraz sławą realizatora budowy Ministra Kwiatkowskiego. Już w r. 1929 został osiągnięty i przekroczony, projektowany początkowo maksymalny przeładunek 2,5 mil. ton rocznie, a w r. 1931 osiągnięto przeładunek 5.000.000 ton. Prace jednak nad portem nie ustają. Buduje się w G. coraz to nowe nabrzeża, urządzenia techniczne, magazyny i urzą dzenia bezpieczeństwa, doprowadzając przeładunek w r. 1938 do imponującej cyfry 9.600.000 ton, czyniąc tym samym z G. jeden z najnowocześniejszych portów świata i stawiając ją w pierwszym rzędzie, przed najstarszymi i najruchliw szymi portami na Bałtyku. Równolegle ze wzrostem portu powstaje i rozwija się miasto. Do r. 1926 rozwój to powolny i nieskoordynowany. Od r. 1926 do 1938 następuje wzrost żywiołowy. Wzrost ten próbuje się ująć w plany, pozornie dalekowzroczne, które jednak już po kilku latach, w zetknięciu z życiem, okazują się zbyt szczupłe i mało przewidujące. Warto nadmienić, że w r. 1926 obliczano najoptymistyczniej, że G. za 50 lat, tj. w r. 1950 osiągnie 60.000 mieszkańców, a tymczasem miasto wraz z przedmieściami przekroczyło w r. 1938 120.000 miesz kańców. Ten imponujący wzrost powoduje duże trudności urbanistyczne z którymi Zarząd Miasta zwycięsko walczy. Powstaje nowoczesny, znakomity system wodociągów i ka- nalizacyi, oświetlenie elektryczne, asfaltowane ulice, nowo czesna komunikacja. Powstają liczne gmachy użytkowe i reprezentacyjne. Miasto z roku na rok zmienia się nie do poznania, pięknieje i staje się chlubą całej Rzeczypospolitej.

[madohora]

Pewien młodzian z Gdyni
Zamiał głowy miał pół dyni
Czy jest na to jakaś rada
Jak się z takim dogadać
Przecież on się (już) nie zmieni

[madohora]

[madohora]

Opis pochodzi z 1939 roku - więc większość opisanych rzeczy pewno się nie zachowała

[madohora]

Na gruncie starożytnej kultury pomorskiej i w związku z biegiem dziejów, powstały na wybrzeżu pomniki budownic twa oraz zabytki sztuki, w przedziwny sposób łączące w sobie wpływy potężnej Rzeczypospolitej XVI i XVII w. oraz niemieckich miast hanzeatyckich — z rodzimymi pier wiastkami artystycznymi, biorącymi początek w surowej i twardej przyrodzie bałtyckiej. Oczywiście najwięcej za bytków pozostało w Gdańsku, który od wojen i klęsk dziejo wych najmniej ucierpiał i który przez wiele wieków był ośrodkiem cywilizacyjnym dla wybrzeża. Ale resztki zabyt ków, zwłaszcza resztki budownictwa, daje się jeszcze widzieć w Pucku i Żarnowcu oraz w głąb lądu, w Wejherowie, Kar tuzach, Żukowie i niektórych innych miejscowościach.

[madohora]

Starożytne budownictwo północnego Pomorza to prze ważnie budownictwo gotyckie. Jedynie w kościele w Oliwie spotykamy nikłe ślady romańszczyzny, reszta zabytkowych budowli z XIII—XV w. to wyłącznie budowle gotyckie, wykonane w cegle, o stromych wysokich dachach i szczytnicach, oraz o nader wysokich i wąskich oknach. Gotyk pomorski różni się bardzo poważnie od gotyku, spoty kanego dalej na zachodzie lub na południu Polski. Oprócz kształtów różnice te stanowi przede wszystkim materiał, gdyż głaz polny pomorski nie był dość wartościowym tworzy wem i trzeba było używać cegły. Cegła, więcej krucha niż kamień używany na południu, nie pozwalała na zbyt silne profilowanie, a z drugiej strony ułatwiała zdobienie fryzami i technika linii prostej. W w. XIV rozpowszechnił się przy wieziony ‘ przez Krzyżaków z Sycylii zwyczaj zdobienia barwnie polewanymi cegłami. Wiele starożytnych kościołów, których pierwotnymi twór cami byli sprowadzeni przez książąt pomorskich cystersi, zachowało właściwą regule tego zakonu pierwotną prostotę i skromność. Kościoły te, wąskie a długie, przeważnie trzy nawowe, niekiedy nawet (jak np. w Oliwie, str. 163 ) bez wieży, zgodnie z wskazówkami św. Bernarda, twórcy budow nictwa cysterskiego. Kościoły gotyckie późniejsze, jak przede wszystkim kościół mariacki w Gdańsku (str. 156) nie tracąc prostoty, mają znacznie więcej wspaniałości i ozdób, zwłaszcza wewnętrznych. Obok gotyku spotykamy na wy brzeżu, a szczególnie w Gdańsku, zabytki budownictwa z późniejszej epoki gdańskiego odrodzenia. W stylu tej epoki, obok wpływów włoskich, spotykamy silne wpływy flandryjskie (Arsenał gdański — dzieło Antoniego van Obbergen, str. 151) ustępujące dopiero w końcu XVI w. na rzecz gdańskiego baroku, będącego zresztą rodzimym umiejętnym połączeniem wzorów włoskich z nider landzkimi (dom Schlueterów, str. 144). Architektura wybrzeża ubożeje wraz z upadkiem Polski. W XVIII w. ani Gdańsk ani inne miasta bliskie Bałtyku, nie tworzą już nic nowego, a co najwyżej kopiują świetne zabytki gdańskiego baroku. Także i czasy najnowsze po przywróceniu niezależności wybrzeża i W. M. Gdańska nie potrafiły stworzyć dotąd w zakresie architektury nic, co by mogło iść w porównanie z wspaniałymi zabytkami sztuki XVI i XVII w. Architektura nowoczesna, szukająca ciągle jeszcze drogi, obraca się, zresztą w związku z trudnościami ekonomicznymi, w stronę utylitaryzmu, i nie stworzyła dotąd tego, co by można nazwać stylem epoki na wybrzeżu. Mimo to, wybudowano nad mo rzem, a zwłaszcza w Gdyni, której żywiołowy rozwój przy ciągnął wiele talentów z całej Polski, szereg gmachów uży teczności publicznej. Twórcami tych gmachów są przede wszystkim arch. prof. Oskar Sosnowski, Lalewicz, Peretiat- kiewicz a także wielu innych młodych budowniczych. Budownictwo gdańskie opisuje szczegółowo praca Ks. dr T. Kruszyńskiego — Stary Gdańsk i Historia jego Sztuki (Kraków 1912)

[madohora]

Malarstwo i rytownictwo. Malarstwo dawne, zachowane na wybrzeżu, to niemal wyłącznie malarstwo gdańskie. Już w w. XVI występuje rytownik Mikołaj Andrea, rytujqc wiele podobizn znamienitych gdańszczan. Poczet malarzy gdańskich otwiera Antoni Moeller (1563—1620), pozostający pod wpły wem sztuki niderlandzkiej. Jest on autorem obrazu ,,Sqd ostateczny 1 ' w Dworze Artusa, oraz obrazu w kościele mariackim, przedstawiającego 7 uczynków miłosierdzia. Obok Moellera w w. XVII spotykamy pierwszego pejzażystę gdańskiego, twórcę przepięknych drzeworytu i miedzio rytów, Idziego Dickmana, oraz miedziorytnika Filipa Jansen a, twórcę miedziorytów, przedstawia jącego zwycięstwo floty polskiej nad szwedzką pod Oliwą. Do najsławniejszych jednak artystów XVII w. należy Wilhelm de Hondt oraz Jeremiasz Falek. Hondt (Hondius) jest twórcą bardzo licznych rycin, odnoszą cych się do współczesnej mu Polski, m. in. wielu portretów Władysława IV i Jana Kazimierza. Jest także twórcą cieka wych planów kopalni w Wieliczce, oraz map Ukrainy, wedle inż. de Beauplana i Pińszczyzny wedle zdjęć Daniela Zwickera. Falek jest rytownikiem niesłychanie płodnym, a przy tym jednym z najsławniejszych w swojej epoce. Pozostawił on wiele rycin alegorycznych i religijnych, ale przede wszystkim, bardzo wiele wspaniałych portretów polskich osobistości historycznych. Inni rytownicy z XVII w. jak Daniel Schultz i Franciszek Allen, oraz malarze Bartłomiej Milcewicz, Adolf Boy i Andrzej Stech, również szeroko rozsławiają imię Gdańska i Polski, i są znani nie tylko w Niemczech ale również w Niderlandach i w Anglii. Wiek XVIII otwiera rytownik Samuel Donnę t, rytownicy Hoffmannowie oraz zdolny portrecista, nadworny malarz Leszczyńskiego, Daniel Klein. W epoce rozbiorowej rysuje przejściowo w Gdańsku wiele portretów gdańskich osobistości sławny Daniel Chodo wiecki, rzeźbi Franciszek Wilhelm de But, a piękne portrety, m. in. Stanisława Augusta i paru polskich panów, oraz 50 wielkich rycin z widokami Gdańska, wykonywuje mezzotintą — Maciej Deisch. Po odrodzeniu Rzplitej wielu malarzy polskich spieszy nad morze po tematy i natchnienie. Kilku z nich osiada na wy brzeżu i ci mogą być uważani za następców sławnego ongiś malarstwa gdańskiego. Osiada więc przede wszystkim już w 1920 r. w Lisim Jarze uczeń znakomitego Eiwazowskiego Władysław Nałęcz i całą swą twórczość wiąże z Bałtykiem i jego historią. Osiada na terenie W. M. Gdańska znakomity marynista Marian Mokwa i wreszcie w Wiel kiej Wsi pejzażysta Franciszek Szwoch. W latach 30-stych ściąga nad Bałtyk grono młodzieży malarskiej jak Suchanek, Siwierski i inni, zapowiadając świetną przyszłość polskiemu malarstwu nadmorskiemu. Gdańskiemu malarstwu i rytownictwu poświęcona jest ciekawa praca M. Bersona ,,0 rytownikach gdańskich

[madohora]

Spośród rozlicznych i bogatych gałęzi przemysłu arty stycznego najwspanialej rozwinęło się w Gdańsku złot- nictwo. Złotnicy gdańscy należeli do najsławniejszych w średniowieczu, a cech złotniczy istniał już w XIV w., czego dowodem jest, że w rozruchach przeciwkrzyżackich w r. 1416 wzięło udział 24 złotników. Największy rozkwit złotnictwa przypada na wiek XVI i XVII kiedy ożywione stosunki z Polską zapewniały złotnikom dobrze płatne obstalunki. Tworzą podówczas w Gdańsku: Jurgen Klatte (koniec XVI w.), Gabryel Wulff (1620—47), Chrystian Paulsen (1630—60), R a j n- hold van der Rennen oraz jego syn Piotr, twórca sarkofagu św. Wojciecha w Gnieźnie, Benedykt Clau sen (1670—1700), Jakób Beckhausen (1678—1705), Chrystian Tichgel starszy (1672—1700), Jan Gottfryd Schlaubitz (1733—1766) i wielu innych. Złotnictwo upada niemal zupełnie z końcem XVIII w. wraz z upadkiem Rzeczypospolitej. Złotnictwo gdańskie przez długie wieki zachowuje jako styl gotyk — początkowo piękny i czysty, a potem, nawet jeszcze w XVI! w., swoiście przerabiany i stosowany. Po g o- tyku następuje bezpośrednio b a r o k g d a ń s ki, a wytwory w stylu gdańskiego odrodzenia są bardzo rzadkie. Dziełami mistrzów gdań skich są przede wszystkim srebrne okłady do obra zów religijnych, sarkofa gi i relikwiarze (np. sar kofag św. Wojciecha w Gnieźnie i św. Stanisława na Wawelu), wspaniałe naczynia użytku kościel nego i świeckiego oraz ozdoby kobiece. Okazy gdańskiego złotnictwa przechowały się w wielu muzeach polskich i zagra nicznych, a przede wszyst kim w Muzeum Ks. Czar toryskich W Krakowie. I obecnie spotykamy w Gdańsku mistrzów złotniczych, są to jednak raczej rzemieślnicy często zresztą bardzo zdolni, niż twórcy. Epoka bowiem nie stwarza warunków do rozwoju tej pięknej sztuki. Obok złotnictwa specjalność Gdańska tworzyła rzeźba w bursztynie. Bursztyn już od czasów książąt pomor skich był cenionym artykułem wywozu z wybrzeża, a wspa niałe wyroby z bursztynu bywały wartościowym podarunkiem, jaki królowie polscy ofiarowywali obcym władcom z okazji wysyłania do nich poselstw. Zachowało się bardzo wiele wyrobów bursztynowych, będących dziełem gdańszczan, a wśród nich na szczególną uwagę zasługuje wspaniała czara gdańska z popiersiem Władysława IV, w stylu gdańskiego baroku, znajdująca się w Leningradzie w Ermitażu. Dziś rzeźba w bursztynie choć zmechanizowana i zstan- daryzowana, jak wszystkie wytwory współczesnego rzemiosła artystycznego, ciągle jeszcze jest regionalnym przemysłem gdańskim. Najbardziej znaną jest wytwórnia H. Friese, której wyroby odznaczają się dobrym smakiem i pięknym wykonaniem. Gdańsk^słynąłjrównież z wyrobu zegarów. Zegary gdańskie wyrabiane są już od XV w., (jak np. słynny zegar Diiringera z lat 1470 w kościele mariackim), a główna epoka ich wytwarzania przypada na wiek XVII, z którego pochodzi zegar na ratuszu gdańskim, dzieło Gugenmusa. Wreszcie obok licznych rodzai rzemiosł artystycznych, jakie na wybrzeżu polskim, a w szczególności w Gdańsku, kwitły za czasów Rzeczypospolitej, jak wyrób instru mentów muzycznych, druków, armat zdo bionych wspaniale, pieców i kafli malo wanych, (jak np. piec z 1546, dzieło Jerzego Stelzenera w Dworze Artusa), na szczególną uwagę zasługuje sto- I,'ars two. Od XV w. w Gdańsku wykonywane są stalle do naczelnych kościołów polskich, ołtarze kościelne, a w wie ku XVII także meble i sprzęty pałacowe. Wykonywane są podówczas przede wszystkim szafy gdańskie w stylu wspaniałego gdańskiego baroku, rzeźbione z dębiny lub z gruszkowego drzewa i będące często prawdziwymi dziełami sztuki. Do najcenniejszych rzeźbiarzy w drzewie należy w początku XVI w. Adrian Karfycz, oraz w począt kach XVII w. Szymon Hoerl.

[madohora]

Kolibki

Kolibki (kaszb. Kòlibczi, niem. Koliebken) – osiedle w Gdyni, w dzielnicy Orłowo położone nad potokiem Kolibkowskim. Obszar osiedla obejmuje południową część dzielnicy Orłowo i znajduje się bezpośrednio nad Morzem Bałtyckim granicząc od południa z Sopotem (granica na rzece Swelina). We wrześniu 1939 na pozycjach pod Kolibkami prowadził ciężkie walki obronne 2 Morski Pułk Strzelców.

[madohora]

Przy alei Zwycięstwa (stanowiącej ciąg głównej arterii komunikacyjnej Trójmiasta i dzielącej, wespół z linią kolejową SKM, osiedle na część zachodnią i wschodnią) znajduje się na wysokości stacji benzynowej „Pomnik Obrońców Gdyni 1939” – umiejscowiony na tarasie widokowym, z którego rozpościera się widok na Zatokę Gdańską. Po stronie zachodniej (na zalesionych wzgórzach morenowych) znajdują się tor motocrossowy i pozostałości po niemieckich stanowiskach baterii przeciwlotniczej składającej się z umocnionych stanowisk pod 8 armat, budynku koszarowego i stanowiska wieży dalmierza.

[madohora]

awna własność cystersów oliwskich pod nazwami „Colybka” i „Kolebki”, w okresie późniejszym własność rycerska i szlachecka. Prywatna wieś szlachecka położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie gdańskim województwa pomorskiego[1]. Majątek kolibkowski był własnością znanych rodów szlacheckich, m.in. Wejherów, Radziwiłłów, Ostromeckich, Sobieskich i Przebendowskich. Właścicielem majątku kolibskiego po śmierci króla Sobieskiego stała się królowa Marysieńka (w parku znajduje się m.in. „Dąb Marysieńki” i „Grota Marysieńki”). W 1720 syn Jana III Sobieskiego, Jakub Ludwik Sobieski, sprzedał dobra kolibkowskie wojewodzie Piotrowi Przebendowskiemu. Przez krótki okres, około lat 1814-1831, właścicielem dworu był również konsul brytyjski w Gdańsku baron Alexander Gibson. W okresie trwania zaboru pruskiego majątek stał się własnością pruską. Ostatnim prywatnym właścicielem dworu został po I wojnie światowej Witold Kukowski (jego imię nosi nadmorska aleja spacerowa w Kolibkach).

[madohora]

W okolicy dworu znajdowały się nieistniejące już obiekty karczmy z XV wieku, cegielni (z wyprodukowanych cegieł wybudowano wiele gmachów m.in. w Gdańsku), hamerni, młyna zbożowego i papierni. Dzisiejsze budynki przydworskie pochodzą z pierwszej połowy XIX wieku i są otoczone Parkiem Marysieńki o założeniu barokowym z kilkusetletnim drzewostanem. W lipcu 1945 majątek przejęło państwo[3]. W zabytkowym dworze zakwaterowano rodziny, a w parku powstała kotłownia, szklarnia i szkółka ogrodnicza. Dwór jest siedzibą stadniny koni podlegającej gdyńskiej Straży miejskiej.

[madohora]

Kościół został zbudowany w 1763 przez generała Józefa Przebendowskiego, w założeniu fundacyjnym powiązany bezpośrednio z Kalwarią Wejherowską. Fundator zamierzał założyć przy nim franciszkański klasztor kapucynów. W kościele tym, zburzonym późną jesienią 1939 przez niemieckich okupantów podczas drugiej wojny światowej, znajdował się gotycki obraz „Matki Boskiej Piaseckiej” z początku XVI wieku (prawdopodobna darowizna królowej Marii Kazimiery). Jedyną pozostałością po kościele jest fragment dawnego cmentarza przykościelnego.

[madohora]

[madohora]

Mały Kack

Mały Kack (kaszb. Małë Kack, niem. Klein Katz) – południowa dzielnica Gdyni granicząca z następującymi dzielnicami tegoż miasta: Witomino-Leśniczówka, Witomino-Radiostacja, Działki Leśne (wszystkie trzy od północy), Wzgórze Św. Maksymiliana, Redłowo, Orłowo (wszystkie trzy od wschodu) oraz Karwiny i Wielki Kack (obie od zachodu), a od południa także z miastem Sopot.

[madohora]

Dzielnica została włączona do Gdyni 13 czerwca 1935 roku. Nazwa pochodzi od przepływającej przez nią rzeki Kaczej, tak jak sąsiedniej dzielnicy Wielki Kack[2]. Podczas okupacji Niemcy zmienili nazwę dzielnicy na Kleinkatz.

Zabudowę stanowią głównie domy jednorodzinne. Na terenie Małego Kacku znajdują się m.in. takie obiekty jak:

stadion miejski, na którym mecze rozgrywają kluby piłkarskie Arka Gdynia.
rezerwat przyrody Kacze Łęgi, w którym potok Źródło Marii uchodzi do rzeki Kaczej.

[madohora]

Mały Kack rozciąga się wzdłuż doliny rzeki Kaczej oraz na wzgórzach morenowych leżących nieopodal granicy z Sopotem.

Granicę z Witominem oraz Karwinami wyznacza malowniczy odcinek linii kolejowej Gdynia - Kościerzyna. Fragment tej linii znajduje się u podnóża skarpy z której szczytu pada widok na większość Małego Kacku i fragmenty dzielnic sąsiednich.

[madohora]

Najstarsze pozostałości osady na terenie Małego Kacka datowane są na lata 550-450 p.n.e. Odnaleziono kolczyki, szczypce i paciorki z brązu oraz żelazną brzytwę. Odkryto cmentarzysko z ciałopalnymi grobami skrzynkowymi i popielnicowymi. Do XIV wieku obszar dzielnicy był własnością władców Pomorza Gdańskiego. Pierwsza wzmianka historyczna o wsi pochodzi z 1342 roku, gdy wielki mistrz zakonu krzyżackiego Ludolf König von Wattzau określił granice opactwa cystersów w Oliwie. Kolejny dokument z tego roku wspomina właściciela wsi – rycerza Piotra z Kacka, sędziego ziemskiego[5]. W 1363 roku otrzymała ona przywilej lokacyjny na prawie magdeburskim od komtura gdańskiego Giselbrechta von Dudelsheima

[madohora]

W drugiej poł. XIV wieku w Małym Kacku znajdowały się młyny zbożowe, papiernie, cegielnie i największe na Pomorzu Gdańskim skupisko kuźnic żelaza. Na pocz. kolejnego stulecia wieś przeszła w ręce rodziny Ściborowiców ze Sławutowa, którzy odtąd podzielili się na linię sławutowską i kacką. W 1550 roku znaczną część miejscowości zakupił późniejszy burmistrz Gdańska Jerzy Rosenberg, wraz z lasami, łąkami, ogrodami, polami i sadami oraz prawem do łowienia ryb w rzekach. W 1586 roku ufundował on w Małym Kacku kościół protestancki, głównie dla tamtejszych pracowników kuźnic (według niektórych źródeł przeznaczyli oni na ten cel pieniądze zabrane na odbudowę kościoła katolickiego w Wielkim Kacku), obecnie rozbudowany jako katolicki p.w. Matki Boskiej Bolesnej. Dokumenty z tego okresu wymieniają wielu właścicieli obiektów na terenie wsi. W jej skład wchodził w owym czasie też dwór, kilkakrotnie przebudowywany, leżący obecnie w granicach dzielnicy Orłowo. Wieś stanowiąca własność miejską, położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie gdańskim województwa pomorskiego[7]. W XVII w. właścicielem Małego Kacka był gdańszczanin Salomon Hienrch Bartsch, a następnie Georg Arendt, zaś w latach 1710-1730 Valentin Andreas Borckmann. Po nim przeszedł w ręce rodziny Krokowskich z Krokowej, którzy jeszcze bardziej rozwinęli wieś gospodarczo oraz zbudowali obecny pałac w stylu barokowo-rokokowym[8].

Po rozbiorach Polski główna część Małego Kacka kilkakrotnie zmieniała właścicieli. Wpierw należała do Englikowskiego, od 1824 do rodziny Stobbe, od 1840 do rodziny Waschke, a następnie aż do 1939 roku do rodziny Kühlów, którzy budowali m.in. Dwór Młynarza z 1868 roku, obecnie w granicach Orłowa. W 1859 roku rodzina von Brauchitsch zakończyła przebudowę pałacu. W okresie międzywojennym jego właścicielem był Julius Jewelowski, a następnie Towarzystwo Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych w Warszawie. Do 1945 roku Mały Kack (z Kolibkami) był głównym skupiskiem miejscowej ludności protestanckiej na obszarze dzisiejszej Gdyni. W 1922 roku było ich ok. 300. Na cmentarzu przy kościele luterańskim chowano zmarłych różnych wyznań protestanckich i narodowości. Podczas walk w marcu 1945 kościół ten uległ znacznemu zniszczeniu. W latach 1948-1955 został znacznie rozbudowany jako katolicki. Wraz z napływem ludności przybywającej do budowy Gdyni, Mały Kack wzrósł liczebnie do kilkunastu tysięcy mieszkańców w okresie międzywojennym, w większości katolików. Na ich potrzeby zbudowano i poświęcono w 1933 roku kościół parafialny pw. Chrystusa Króla. W latach 1958-1970 wzniesiono na jego miejscu nową świątynię. W pobliżu kościoła znajduje się najstarsza w tej części obecnej Gdyni szkoła podstawowa, utworzona wkrótce po odzyskaniu niepodległości. W aktualnym podziale miasta na dzielnice znaczna część historycznego Małego Kacka została przyłączona do Orłowa

[madohora]

[madohora]

Witomino (kaszb. Witòmino) – wspólna nazwa dla dzielnic Gdyni: Witomino-Leśniczówka oraz Witomino-Radiostacja. Obszar w 2010 roku zamieszkiwało oficjalnie 19 389 mieszkańców
Wieś duchowna, należąca do klasztoru brygidek w Gdańsku położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie gdańskim województwa pomorskiego. Witomino położone jest na terenie wzgórz, na których początki osadnictwa datuje się na 900 lat wstecz. Zostało przyłączone do Gdyni wraz z Działkami Leśnymi i Obłużem w 1933.
Podczas okupacji niemieckiej nazwa dzielnicy została zmieniona na Wittomino

[madohora]

Chylonia

Chylonia (kaszb. Chëlonô, niem. Kielau) – największa pod względem liczby mieszkańców dzielnica Gdyni – zamieszkuje ją ponad 22,3 tys. osób (2018)[2]. Jej zabudowa jest zróżnicowana, stanowią ją głównie bloki mieszkalne i domy jednorodzinne (na południowy zachód od magistrali kolejowej Trójmiasta) oraz tereny przemysłowe i kolejowe (na północny wschód od torów).

[madohora]

Obłuże (kaszub. Òblëżé) – północna dzielnica mieszkaniowa Gdyni, zamieszkana przez ponad 18 tysięcy mieszkańców. Dawniej wieś o tej samej nazwie przyłączona do Gdyni w 1933 roku.

[madohora]

Cisowa

Cisowa (kaszb. Cësowô, niem. Ciessau/Ziessau) – najdalej na północny zachód wysunięta dzielnica Gdyni. Całą dzielnicę przecina, niemal dokładnie na pół, Potok Cisowski zwany również Strugą Cisowską. Nad Cisową góruje Długa Góra osiągając w najwyższym punkcie 134 m n.p.m. Graniczy z Rumią.

Zabudowę dzielnicy stanowią przede wszystkim bloki mieszkalne (wzdłuż ulic Morskiej i Chylońskiej) postawione w latach 70. dla rodzin ówczesnych pracowników stoczni i portu gdyńskiego. Dwa węzły autobusowe i trolejbusowe, elektrowozownia Trójmiejskiej Szybkiej Kolei Miejskiej i przystanek Gdynia Cisowa. Na północ od torów kolejowych także hurtownie, magazyny i zakłady przemysłowe, rozlewnia Coca-Cola. Na granicy Cisowa-Chylonia swój początek ma Obwodnica trójmiejska.

Do dzielnicy należy również fragment Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego. Nazwę Cisowa nosi również będący jego częścią rezerwat przyrody o powierzchni 25 ha, położony jednak faktycznie w granicach sąsiedniej dzielnicy Pustki Cisowskie-Demptowo.

[madohora]

Pierwsze wzmianki o rzece Strudze Cisowskiej pochodzą z końca XII w., kiedy była ona granicą posiadłości cystersów oliwskich. Znajdował się tu wówczas królewski trakt. W XIV w. wieś Cisowa w księgach posiadłości krzyżackich. W 1935 przyłączona do Gdyni na prawach dzielnicy. Podczas okupacji Niemcy zmienili nazwę dzielnicy na Zissau. Po wojnie wybudowano tu SP nr 9, przeobrażoną potem w SP nr 31 im. Synów Pułku (po reformie oświatowej w tym samym budynku mieści się także Gimnazjum nr 12) oraz IV LO (przeniesione do dzielnicy Chylonia).

[madohora]

Na terenie W. M. G. obowiązuje odrębna od polskiej waluta: gulden gdański = 1 frankowi szwajcarskiemu = 0,81 marki niem. Praktycznie, wobec dewaluacji, gulden równał się m. w. złotemu i przez długi czas waluta polska i gdańska były w W. M. przyjmowane na równi. Potem jednak władze gdańskie starały się o zachowanie od rębności swej waluty i wydały w tym celu szereg zarządzeń dewizowych. Według zarządzeń tych nie wolno było wy wozić z Gdańska guldenów i nie wolno przyjmować zapłaty w Gdańsku złotymi polskimi. Złote w myśl tych ograniczeń przyjmowały tylko domy bankowe oraz firmy handlowe, upo ważnione przez Gdański Urząd Dewizowy. W praktyce większość składów gdańskich złote przyjmowała, natomiast bezwzględnie nie przyjmowały złotych ani też polskiej monety zdawkowej gdańskie instytucje publiczne (np. tramwaje, autobusy, promy). Instytucje kolejowe, poczta polska i instytucje portowe sq ustawowo zobowiązane do przyjmowania złotych na równi z guldenem wg kursu dnia. Obecnie wobec dalszej dewaluacji guldena jest oczywiście korzystniej na bywać guldeny w Gdyni — gdzie się otrzyma właściwy kurs dzienny, niż wwozić złote do Gdańska i płacić niemi al pari, lub zmieniać wg sztucznego gdańskiego kursu oficjalnego. Gulden liczy 100 fenigów. Guldeny istnieją w odcinkach papierowych po 100, 50 i 20 G., srebrne po 10 i 5 G. oraz w niklu po 1, i 0,50 G. Nadto istnieje moneta zdawkowa miedziana po 10, 5, 2 i 1 fenigów. Każdy obywatel polski ma prawo wywieźć do Gdańska w ciągu miesiąca kalendarzowego zł 500, — w walucie polskiej lub w guldenach. Wywóz jest na granicy odnotowany w do wodzie osobistym. Wywóz większej sumy bez zezwolenia władz dewizowych jest przestępstwem. Wywóz jakichkol wiek walorów (weksli, czeków, książeczek czekowych, oszczęd nościowych itp.) jest niedozwolony. Jeżeli powracając z Gdańska przywozimy część kwoty wywiezionej, mamy prawo okazać ją kontroli granicznej i żądać odnotowania w dowodzie — co automatycznie odnawia odpowiednio nasze prawo wywozu w danym miesiącu.

[madohora]

Plan wycieczki

Plan I. Trzydniowy pobyt na wybrzeżu. Dzień 1. Gdynia. Dokładne zwiedzenie pieszo portu (str. 62) i pobieżne miasta — wieczór w Gdyni lub Orłowie. Dzień 2. Gdańsk — zapoznawcze zwiedzenie miasta (str. 68), do kładne zwiedzenie Ratusza, Dworu Artusa i kościoła Ma riackiego, wieczór w Sopotach lub w Gdyni. Dzień 3. Wycieczka na półwysep: a) wyjazd statkiem do Helu (przepustka str. 62), zwie dzenie Helu, kąpiel w Bałtyku, przejazd koleją do Juraty, zwiedzenie Juraty, pieszy spacer do Jastarni (3 km), zwiedzenie Jastarni, dancing popołudniowy w Jastarni, powrót statkiem do Gdyni. Wyjazd z Gdyni

[madohora]

program bardziej męczący. Wyjazd rano koleją do Wielkiej Wsi. Zwiedzenie portu Władysławowo, prze jazd autobusem do Jastrzębiej Góry, kąpiel w Bałtyku, powrót autobusem do Wielkiej Wsi, przejazd koleją do Jastarni, zwiedzenie Jastarni, krótka wycieczka auto busem i z powrotem. Odjazd statkiem do Gdyni.

[madohora]

Plan II. — Pięciodniowy pobyt na wybrzeżu. Dzień 1. Jak w planie nr I. Dzień 2. Jak w planie nr I — nocleg w Sopotach lub Orłowie. Dzień 3. Po kąpieli w zatoce powrót do Gdańska, zapoznanie się z możliwie dużą ilością zabytków gdańskich, nie zwiedzonych w poprzednim dniu . Wieczór w Sopotach lub w Orłowie. Dzień 4. Wyjazd koleją do Pucka, zwiedzanie Pucka, wyjazd koleją lub autobusem do Jastrzębiej Góry, kąpiel w morzu, powrót do Wielkiej Wsi w miarę sił piechotą, zwiedzenie Rozewia, zwiedzenie portu Władysławowo, odjazd koleją do Jastarni, nocleg w Jastarni. Dzień 5. Kąpiel w morzu w Jastarni, zwiedzenie Jastarni, Juraty i Helu, powrót statkiem z Helu do Gdyni

[madohora]

Dzień 1. Przyjazd i rozlokowanie się w Orłowie, kąpiel, zwiedzenie Orłowa, po południu zwiedzenie miasta Gdyni i ew. prze jażdżka motorówką po porcie. Powrót spacerem przez lasy redłowskie do Orłowa (5 km). Dzień 2. Zwiedzenie portu w Gdyni, zwiedzenie Oksywia. Dzień 3. Wyjazd do Gdańska — jak dzień 2 w planie nr I. Dzień 4. Ponowny wyjazd do Gdańska — jak dzień 3 w planie nr II. Dzień 5 i 6. Jak dzień 4 i 5 w planie nr II. Dzień 7. Wycieczka całodzienna autobusem, samochodem lub ko leją do Żukowa i Kartuz (str. 78) lub do Wejherowa i Żarnowca (str. 85). Powrót do Gdyni. Dla osób, spędzających wakacje w jednym z kąpielisk na wybrzeżu, godne zalecenia są wycieczki jednodnio- w e ze względu na zapewniony już w swoim pensjonacie noc leg. Przy wybieraniu się na taką całodzienna wycieczkę należy uprzedzić właściciela pensjonatu, gdyż zwykle w ta kich wypadkach pensjonat odlicza za niespożyte posiłki. Pla nowanie wycieczek uzależnione jest od miejsca zamieszka nia. Zalecane są wszystkie wycieczki całodzienne podane w powyższych trzech planach, a nadto: a) całodzienna wycieczka (z Gdyni i okolic) do Szwajcarii Kaszubskiej i Kartuz (str. 79), b) całodzienna wycieczka do Pucka, Żarnowca i Dębek, z powrotem przez Karwię, Jastrzębią Górę i Wielką Wieś (męcząca lecz piękna), c) całodzienna wycieczka na wschodnie wybrzeże W. M. Gdańska, na piękne plaże Nickelswalde i Steegen (możliwa w jednym dniu tylko z Gdańska, Gdyni i okolic), d) wycieczki statkami z Gdyni lub Orłowa na półwysep lub odwrotnie, oraz wiele innych, uzależnionych od czasu i środków jakie turysta może poświęcić.

[madohora]

Niezwykle interesujące jest piesze zwiedzenie całego wy brzeża. Zwiedzenie to najlepiej rozpoczynać od Pucka. Po zwiedzeniu miasta, okolicznych lasów darzlubskich i Swa rzewa (1 dzień) udajemy się koleją do Krokowa, stąd do Żarnowca po czym przez Dębki, Karwię do Jastrzębiej Góry (2 dzień). Z Jastrzębiej Góry poprzez Rozewie, Wielką Wieś i Władysławowo do Kuźnicy (3 dzień). Stąd do Jastarni, Juraty, po czym koleją do Helu (4 dzień). Z Helu wracamy statkiem do Gdyni, gdzie spędzimy 5 dni, zwie dzając Gdynię i pobrzeże zatoki. D n i a 10 udajemy się do Sopot, Jelitkowa i Brzeźna. Następne 3 dni poświęcamy na poznanie Gdańska a dnia 14 i 15 zwiedzamy wybrzeże wschodnie, posługując się częściowo komunikacją autobu sową i statkiem. Dnia 15 wracamy do Gdyni

[madohora]

Zainteresowanie jakie budzi Gdynia i port gdyński nie tylko w Polsce, ale na całym świecie, spowodowane jest przede wszystkim żywiołowym tempem w jakim ten najmłodszy port bałtycki powstał i wyrósł ponad inne, od setek lat istniejące osiedla portowe. Na zwiedzenie G. potrzeba właściwie 3 dni. Pierwszego dnia zaleca się szczegółowo przejść nabrzeża portu wg trasy jak niżej. Zwiedzanie to jednak jest stosunkowo długotrwałe, tak, że w dniu tym nie będzie już czasu na zapoznanie się z miastem. Drugiego dnia najlepiej odbyć przejażdżkę po porcie motorówką. Motorówki od chodzą co godzinę z przystani R. Wilkego na nabrzeżu Pomorskim, mola Południowego (str. 67). Ponieważ objazd portu trwa około 1 godziny można dzień ten wykorzystać na zwiedzenie miasta wg trasy na str. 68. Dzień trzeci warto poświęcić zapoznaniu się z pięknymi przedmieściami G., a przede wszystkim z Orłowem (str. 72) i Oksywiem (str. 75). Gdyby turysta mógł poświęcić na pobyt w G. więcej czasu zaleca się przepiękne spacery w lasach redłowskich (str. 71) oraz przechadzki po niewiele im w piękności ustępujących lasach Witomina. Wykorzystując pobyt w G. warto również dokonać kilku wycieczek w głąb zaplecza a przede wszystkim zwiedzić pobliskie Żukowo (str. 78), malowniczą Szwaj carię Kaszubską (str. 79) i siedzibę powiatu morskiego Wejherowo (str. 80). W G. turysta szuka czegoś innego, niż w posia dających długowieczną historię miastach. Nie ma tu pamią tek starej kultury, gotyckich kościołów, ani artystycznych budowli starego Gdańska. Wszystko tętni teraźniejszością, wszystko nosi znak tempa w jakim osiedle powstawało. Jedyne ,,zabytki" śródmieścia G. to stary dąb na ul. Portowej i kilka, niezburzonych jeszcze chatek rybackich przypo minających, że przed 12 jeszcze laty, G. dzisiejszej nie było. Toteż turysta zdąża w G. przede wszystkim tam, gdzie wysiłek pracy ludzkiej, geniuszu ludzkiego, ustokrotnił się i gdzie wizja błyskawicznej twórczości jest najistotniejsza. Zdąża do portu.

[madohora]

Zwiedzanie portu od strony lądu daje silniejsze i bardziej bezpośrednie wrażenie ruchu i życia cechującego pracę portową, niż objazd portu motorówką. Port dzieli się zasadniczo na 3 części, tj. na port zewnętrzny, wewnętrzny i avant-port. Port zewnętrzny obejmuje basen Żaglowy, Prezydenta i Południowy, posiadające odrębne wejścia oraz basen Węglowy z wejściem przez avant-port. Na port wewnętrzny składają się basen im. M. Piłsudskiego i basen Min. Kwiatkowskiego, zajęty przez Strefę Wolnocłową. Wejście do tych basenów prowadzi z awant-portu przez Kanał Portowy. Na północ od avant- portu leży basen Północny, zajęty przez Marynarkę Wojenną. Przed rozpoczęciem dokładnego zwiedzania portu należy udać się do Kapitanatu Portu (25) na nabrzeżu Portowym celem uzyskania przepustki, bez której wstęp na niektóre tereny jest niedozwolo ny. Tam również uzyskać można ze zwolenie na fo tografowanie na terenie portu. Ka pitanat Portu czynny jest od wczesnego rana. Zwiedzanie roz poczynamy od mola Połu dniowego, do którego docho dzimy od Skweru Kościuszki (plan na str. 60 — nu meracja przy objektach odnosi się do numerów na planie) Aleja Zjednoczenia. Na molu mamy z prawej strony gmachy Morskiego Urzędu Rybac kiego (1) i Domu Żeglarza (2), a z lewej strony nabrzeże Pomorskie z przystanią pasażerską Żeglugi Pol skiej (3). Basen z prawej strony przeznaczony jest dla sportu żeglarskiego i nosi nazwę basenu Żaglowego. Tuż przy wejściu na molo znajduje się przystań motorówek (4) służących do zwiedzania portu. Przechodząc dalej nabrze żem Prezydenta dochodzimy do ul. Rybackiej i mola Rybackiego, obramowanego z prawej strony nabrze żem Wilsonowskim a z lewej Angielskim. Przy nabrzeżu Wilsonowskim znajduje się przystań żeglugi rzecz nej „Vistula” (5) i magazyn Żeglugi Polskiej (6). Dojście ul. Rybacką, której zakończeniem jest z prawej strony fabryka mączki rybnej (7), a z lewej stacja odciekowa Imhoffa (8). Szybko przechodzimy obok i skręcamy w lewo na nabrzeże Angielskie przy baseniePołudniowym. Basen ten dzieli się na 3 części oddzielone molami. Jedną z nich, połu dniową, zajmuje basenRybacki, inną, północną 4 S t o- cznia Gdyńska. Zaraz z brzegu basenu Południowego znajduje się stacja bunkrowa Polmin (9) a dalej magazyny ry bne (10). Przy nabrzeżu Angielskim, które na odcinku basenu Rybackiego nosi nazwę nabrzeża Kaszubskiego, skoncen trował się cały przeładunek i handelrybny, wraz z zakładami przemysłu pomocniczego. Duża 4 chłodnia i hala rybna (11) jako miejsca składowe surowców i przetworów rybnych, zaopa trzone sq w naj nowsze urządze nia przetwórcze i chłodnicze. Jako produkt uboczny przy działaniu u- rządzeń chłodni czych hali rybnej otrzymuje się dzienniedo20 ton lodu. Z przedsię biorstw śledzio wych najpoważ niejszą rolę od grywa Towarzy stwo Okrętowe Dalekomorskich Połowów ,,Me wa" (12), a z przedsiębiorstw wędzarniczych Zakłady Rybne ,,Społem“ (14) J. Konkol 0 18 piecach i A. Budzisz o 10 piecach. Firmy te wraz z innymi znajdują się na ul. Śledziowej wzdłuż nabrzeza Rybnego. Bardzo ciekawy jest 4- widok wracających kutrów rybackich i wyładowanie połowu. Z na brzeży basenu Rybackiego oglądać można + pływający dok Stoczni Gdyńskiej (15) o nośności 3.500 ton, pełniący rolę warsztatu dla budowy (w budowie SS. Olza) i naprawy stat ków, oraz najsilniejszy w porcie dźwig pływający w kształcie statywu o nośności 50 ton. Ażeby dojść do mola i -4 basenu Węglowego, trzeba, ob chodząc tereny i zabudowania Stoczni, przejść ul. św. Piotra 1 Waszyngtona na ul. Węglową. Tam z prawej strony, tj. na nabrzeżu Śląskim, znajdują się urządzenia bunk rowe kilku koncernów węglowych. Z drugiej strony mola mamy basen Węglowy, służący przeważnie przeładun kowi węgla. Obramowany od południa nabrzeżem Szwedz kim, od zachodu Duńskim i północy Holenderskim, basen ten posiada obszar około 33 ha o głębokości 9 m. Nabrzeże Szwedzkie służy przeładunkowi węgla i sypkich towarów masowych np. fosforytów, rudy żelaznej itp. Nabrzeże to o długości 758 m jest w części zajęte przez koncern węglowy ,,Robur“, który posiada tam 4 dźwigi portalowe o nośności 7 ton i ciekawe urządzenie przeładunkowe 44 tzw. wywrot nicę wagonową (16) o nośności 32 ton. Wywrotnica ta podej muje 20-tonowy wagon bezpośrednio z toru, przenosi ponad statek i wysypuje węgiel do luki, po czym stawia próżny już wagon na inny tor. Cała ta manipulacja trwa zaledwie 3_4 minut tak, że zdolność przeładunkowa dochodzić może do 400 ton na godzinę. Na nabrzeżu Szwedzkim, niedaleko Duńskiego znajdują się wiecznie zakurzone ♦ dźwigi mostowe (17) do przeładunku towarów sypkich, połą czone z wagą automatyczną tzw. zasobnikiem samoważą- cym. Samo wybrzeże Duńskie wyposażone jest również w bardzo ciekawe urządzenia. Znajdują się tam bowiem ♦+2 transportery taśmowe (18), które w połączeniu z wy wrotnicą pomysłu polskiego inżyniera Wilimka pozwalają na przeładowanie 670 ton węgla w ciągu godziny. Do na stępnego mola tj. Pasażerskiego można przejść również ul. Warsztatową na Wiadukt i dalej ul. Chrzanowskiego i Polską. Po drodze spotykamy gmach Urzędu Morskiego(19), Na froncie mola Pasażerskiego po stronie nabrzeża Fran cuskiego znajduje się + Dworzec Morski (22) służący wyłą cznie obsłudze ruchu pasażerskiego (str. 49). Zwracają uwagę ściany holu ozdobione brązowymi płaskorzeźbami Prezydenta Mościckiego i Marszałka Piłsudskiego, oraz marmurowymi tablicami z opisem budowy portu. Sądnie, zwykle niedziele, w których można zwiedzać za opłatą 50 groszy przycu mowane do dworca pasażerskiego + statki pasażer skie „Piłsudski", „Sobieski" i „Batory". O dniach zwiedzania pojawiają się ogłoszenia w prasie gdyńskiej. Po zwiedzeniu dworca obchodzimy całe molo pasażerskie od strony prawej tj. nabrzeża Holenderskiego wzdłuż magwagon na inny tor. Cała ta manipulacja trwa zaledwie 3_4 minut tak, że zdolność przeładunkowa dochodzić może do 400 ton na godzinę. Na nabrzeżu Szwedzkim, niedaleko Duńskiego znajdują się wiecznie zakurzone ♦ dźwigi mostowe (17) do przeładunku towarów sypkich, połą czone z wagą automatyczną tzw. zasobnikiem samoważą- cym. Samo wybrzeże Duńskie wyposażone jest również w bardzo ciekawe urządzenia. Znajdują się tam bowiem ♦+2 transportery taśmowe (18), które w połączeniu z wy wrotnicą pomysłu polskiego inżyniera Wilimka pozwalają na przeładowanie 670 ton węgla w ciągu godziny. Do na stępnego mola tj. Pasażerskiego można przejść również ul. Warsztatową na Wiadukt i dalej ul. Chrzanowskiego i Polską. Po drodze spotykamy gmach Urzędu Morskiego(19), Na froncie mola Pasażerskiego po stronie nabrzeża Fran cuskiego znajduje się + Dworzec Morski (22) służący wyłą cznie obsłudze ruchu pasażerskiego (str. 49). Zwracają uwagę ściany holu ozdobione brązowymi płaskorzeźbami Prezydenta Mościckiego i Marszałka Piłsudskiego, oraz marmurowymi tablicami z opisem budowy portu. Sądnie, zwykle niedziele, w których można zwiedzać za opłatą 50 groszy przycu mowane do dworca pasażerskiego + statki pasażer skie „Piłsudski", „Sobieski" i „Batory". O dniach zwiedzania pojawiają się ogłoszenia w prasie gdyńskiej. Po zwiedzeniu dworca obchodzimy całe molo pasażerskie od strony prawej tj. nabrzeża Holenderskiego wzdłuż magazynów „Warty“ (23) i „Aukcji Owocowych" (24). Molo zakończone jest nabrzeżem Belgijskim. Stąd mamy dosko nały 4- widok na wejście główne i avant-port. Wejście to oznaczone jest w porze nocnej światłami, białym i czerwonym w 5 sek. okresach z lewej strony, a zielonym z 2 sek. okresem z prawej strony. Wejście do portu w czasie mgły i niepogody ułatwia szereg specjalnych urządzeń, jak radiofar, syrena podwodna orąz głośniki wahadłowe. Sygnały radiowe, podwodne i akustyczne, nadawane wg określonego klucza, pozwalają przybywającym statkom na zorientowanie się tak w kierunku jak też i odległości od stacji sygnałowej. Z nabrzeża Belgijskiego wracamy nabrz. Francuskim, do którego dobijają statki pasażerskie. Głębokość na tym nabrzeżu wynosi 12 m, tak że mogą tu swobodnie przybijać wszystkie okręty mogące pływać po Bałtyku. Stad kieru jemy się w prawo nabrzeżem

[madohora]

Gdynia (wymowa i, kaszub. Gdiniô, niem. Gdingen) – miasto na prawach powiatu w północnej Polsce, w województwie pomorskim, położone nad Morzem Bałtyckim, na Pobrzeżu Gdańskim i Pojezierzu Wschodniopomorskim. Wchodzi w skład Trójmiasta (wraz z Gdańskiem i Sopotem), jest zatem jednym z miast centralnych aglomeracji Trójmiasta. Według danych GUS z 30 czerwca 2020 roku, Gdynia liczyła 245 867 mieszkańców (dwunaste miejsce w Polsce) i zajmuje 135,14 km². Jest największym ludnościowo miastem niewojewódzkim

[madohora]

[madohora]

Prawa miejskie Gdynia uzyskała 4 marca 1926. Impulsem do rozwoju miasta była budowa portu, który powstał w celu zapewnienia Polsce dostępu do morskich szlaków i bazy marynarki wojennej wobec niepewnej sytuacji w Wolnym Mieście Gdańsku. Szybki napływ ludności i dynamiczny rozwój portu sprawiły, że w ciągu kilkunastu lat po nadaniu praw miejskich Gdynia ze wsi rybackiej przekształciła się w miasto zamieszkane blisko 130 tys. osób (1939).

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Gdynia jako jedno z pierwszych miast w Polsce wprowadziła 8 maja 1991 do Statutu Miasta podział na dzielnice. 9 grudnia 1992 Rada Miasta, wprowadzając zmiany w Statucie, podzieliła niektóre z nich. Na przykład Śródmieście przekształcono w trzy odrębne dzielnice: Śródmieście Centrum, Śródmieście Kamienną Górę oraz Śródmieście Port. W wyniku tych podziałów liczba dzielnic w Gdyni wzrosła z 13 do 24. Kolejne dwie zmiany nastąpiły w 1998: w kwietniu połączono dotychczasowe dzielnice Chylonia i Chylonia Nowa w dzielnicę Chylonia, zaś w grudniu dzielnicę Port, która zajmowała duży obszar, ale była zamieszkana przez niewiele ponad 100 mieszkańców, włączono do dzielnicy Śródmieście. W rezultacie tych ostatnich zmian liczba dzielnic zmniejszyła się do 22. Obecny kształt dzielnic jest przede wszystkim odzwierciedleniem tradycyjnych podziałów. Z tego powodu pojawiają się duże dysproporcje pomiędzy wielkością dzielnic zarówno pod względem powierzchni, jak i liczby mieszkańców. Największą dzielnicę, Chylonię, zamieszkuje 26 826 osób, gdy najmniejsza, Babie Doły, liczy zaledwie 2376 mieszkańców. Z kolei największy obszar zajmuje dzielnica Chwarzno-Wiczlino – 27,92 km², która jest aż 44 razy większa od najmniejszej Kamiennej Góry (0,63 km²).

[madohora]

Od początku istnienia Gdynia miała gospodarkę związaną z morzem. W czasach bycia wioską odnosiło się to do istnienia przystani rybackiej na Oksywiu. Gdy nadano osadzie prawa miejskie w 1926 na jej terenie istniał już od 6 lat port, który z czasem przejął rolę gospodarczego symbolu miasta. Wówczas był to jedyny liczący się port przeładunkowy i pasażerski w Polsce z uwagi na krótką linię brzegową w okresie międzywojennym oraz niemożność korzystania z portu w Gdańsku. Równocześnie w Gdyni rozwijał się przemysł stoczniowy. Od lat 90. XX w. w Gdyni rozwija się sektor finansowy i oddawane są do użytku biurowce firm z różnych branż. Od 2001 w Gdyni funkcjonuje Pomorski Park Naukowo-Technologiczny.

[madohora]

W Gdyni dominuje wyznanie rzymskokatolickie. Jest ponad 30 kościołów katolickich (z których najstarszy – zabytkowy pw. św. Michała Archanioła w Oksywiu – pochodzi z XIII w.), a także polskokatolicki pw. Wniebowzięcia NMP (parafialny). W mieście znajdują się także zbory różnych kościołów protestanckich, w tym: trzy zbory Kościoła Zielonoświątkowego (Eklezja, Koinonia, Port), dwa zbory Kościoła Bożego w Polsce (Nowe Pokolenie, Społeczność Chrześcijańska „Pasja”) oraz Kościół Boży w Chrystusie (Międzynarodowa Boża Armia), Kościół Chrześcijański „Słowo Wiary”, Kościół ZOE, Kościół Chrześcijański „Shekinah”, zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów, zbór Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego, Wspólnoty Kościołów Chrystusowych. Spośród innych kościołów w Gdyni działa także Kościół Nowoapostolski. Działalność kaznodziejską prowadzi również 8 zborów Świadków Jehowy korzystających z dwóch Sal Królestwa w Gdyni[b][44].

Gdynia dysponuje 3 cmentarzami komunalnymi: w Witominie, Kosakowie i Małym Kacku.

Na terenie miasta działalność religijna prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

baptyści
Beit Trójmiasto (judaizm postępowy)
Kościół Boży
Kościół Adwentystów Dnia Siódmego
Kościół Chrystusowy
Kościół Chrześcijański „Słowo Wiary”
Kościół Jezusa Chrystusa Świętych Dni Ostatnich
Kościół rzymskokatolicki
Kościół Nowoapostolski
Kościół Polskokatolicki w RP
Kościół zielonoświątkowy
Świadkowie Jehowy

[madohora]

Akwarium Gdyńskie
Muzeum Emigracji – Otwarte 16 maja 2015 podczas „Nocy Muzeów 2015” w budynku byłego „Dworca Morskiego”
Centrum Nauki Experyment
Domek Abrahama
Domek Żeromskiego
Gdyńskie Muzeum Motoryzacji
Izba dydaktyczna Nadleśnictwa Gdańsk
Muzeum Marynarki Wojennej
Muzeum Miasta Gdyni – najmłodszy budynek, muzeum otworzone zostało 16 listopada 2007[53]
Planetarium (obecnie niedostępne dla turystów)
Sala Tradycji Akademii Morskiej
Skansen Rybołówstwa Morskiego

Do Nabrzeża Pomorskiego przycumowane są dwie jednostki pływające, które pełnią funkcje pływających obiektów muzealnych.

Niszczyciel ORP „Błyskawica”, funkcję okrętu muzeum pełni od 1976. Wybudowana w brytyjskiej stoczni jednostka służyła w Marynarce Wojennej RP w latach 1939–1946, powróciła do Polski w 1947 i służyła w Marynarce Wojennej do 1969. W 1976 przycumowała w Gdyni jako pływające muzeum.
Żaglowiec „Dar Pomorza”, funkcję statku muzeum pełni od 1983. W 1929 został zakupiony we Francji i pełnił funkcję fregaty szkolnej Szkoły Morskiej w Gdyni.

[madohora]

Trójmiejski Park Krajobrazowy: Został utworzony w 1979. Jego ogólna powierzchnia wynosi 20 104 ha. Park obejmuje część wysoczyzny morenowej wraz z jej strefą krawędziową, w obrębie której występują liczne rozcięcia erozyjne z bardzo atrakcyjnymi geomorfologicznie i krajobrazowo dolinami. Występującymi najczęściej zbiorowiskami roślinności są fitocenozy lasów bukowo-dębowych, bukowych i grądowych, w dnach rozcięć spotyka się lasy łęgowe olszowo – jesionowe. Na terenie Parku w granicach administracyjnych Gdyni znajdują się trzy rezerwaty przyrody i kilkanaście pomników przyrody. Położenie Parku i nagromadzenie w nim obiektów przyrodniczych czyni go jednym z najbardziej interesujących rejonów dla badań przyrodniczych i ochrony środowiska.
Rezerwat Kępa Redłowska: Stanowi utworzony w 1938 rezerwat krajobrazowy o powierzchni 118,16 ha. Położony w granicach administracyjnych Gdyni, między Orłowem a Kamienną Górą. Celem ochrony jest zachowanie naturalnych lasów bukowych oraz stanowisk jarzęba szwedzkiego i rokitnika zwyczajnego. Rezerwat daje możliwość obserwacji panoramy Gdyni oraz procesów abrazji morskiej. Jest to pierwszy rezerwat utworzony w województwie gdańskim i jeden z najstarszych w Polsce.
Rezerwat przyrody Kacze Łęgi: Jest to rezerwat leśno – florystyczny o powierzchni 8,97 ha utworzony w 1983, leżący w dolinie rzeki Kaczej. Obejmuje odcinek potoku z niewielkim dopływem oraz dobrze zachowany fragment lasu łęgowego z okazałym drzewostanem i wieloma drzewami pomnikowymi. Rezerwat chroni pozostałość dawnej szaty roślinnej dolin rzecznych (łęg wiązowy) w formie typowej dla roślinności dna dolin niewielkich rzek.
Rezerwat przyrody Cisowa: Rezerwat leśny o powierzchni 24,76 ha, utworzony w 1983 w celu zachowania fragmentów buczyny i łęgu jesionowo – olszowego oraz stanowisk roślin chronionych i rzadkich.

[madohora]

[madohora]

♦ Zwiedzanie m. Gdyni Po wyjściu z dworca (40), mamy przed sobą rozległy Plac Konstytucji. Na wprost przed nami duży z półokrągłym frontem (41) gmach Sądu Grodzkiego i Okrę gowego. Z prawej strony Państwowy Bank Rolny (42). Na lewo ogólny widok na port han dlowy oraz na widniejące w dali zabudowania Oksywia. Kierujemy się w prawo, przechodząc obok położonego tuż przy dworcu biura informacyjnego Ligi Popierania Tu rystyki (43) (str. 54). W lewo odchodzi ul. Staro- wiejska. W narożnym domu Wagons Lits Cook (44). Idziemy prosto ul. Pierackiego, po czym na lewo wchodzimy na ul. 10 Lutego. Jest to jedna z najbardziej ożywionych ulic Gdyni. Zaraz z lewej Szkoła Powszechna (45) i zwracający uwagę duży dom handlowy P. P. W. (Polski Przemysł Włókien niczy, gmach stanowi własność Z. U. P. U.) (46), w którym mieści się również Izba Przemysłowo- Handlowa. Następuje skrzyżowanie z ul. 3 Maja. Na jednym rogu pierwszorzędna kawiarnia Caf e- B ałty k, na drugim Bank Polski (47). Z prawej 7-piętrowy dom handlowy. Z ul. 3 Maja wejście do oddziału P.K.O. (48), nieco dalej kościół Najśw. Serca Jezuso wego (49). W dal szym ciągu idziemy ul. 10 Lutego, gdzie pod nr 29 znajdu je się Komenda Miasta (50), która m. in. wydaje przepustki wstępu na Hel ( str. 101). Całą przestrzeń ul. 10 Lutego, od ul. Władysława IV do Zygmunta Augusta zajmuje Urząd Pocztowy Gdynia I (51). Gmach ten zbudowany w latach dwudziestych przerastał w swo im czasie rażąco powstające osiedle. Dziś już nie jest w stanie zaspokoić potrzeb Gdyni i niebawem zosta nie rozbudowany. Tuż za pocztą gmach Banku Go spodarstwa Krajowego (52). U wylotu ul. 10 Lutego przechodzi poprzecznie ul. Świętojańska, za którą widzimy ♦ piękną panoramę Skweru Kościuszki i Alei Zjednoczenia. Duży narożny gmach z lewej to K. K. O. m. Gdyni (53). W gmachu z prawej strony w tyle Skweru mieści się kino „Morskie Oko“ (54). Przedłużenie Skweru Koścruszki stanowi Aleja Zjednoczenia z przystanią Żeglugi Polskiej i będącym w budowie Domem Żeglarza (str. 63). Kierujemy się teraz ul. Świętojańską w prawo. W domu pod nr 26 + tablica pamiątkowa ku czci Stefana Żeromskiego, który tu w r. 1921 pisał,,Wiatr od morza“ (55). Idąc dalej dochodzimy do B. P. „Orbis“ (56), oraz do położonego z lewej strony ulicy katolickiego kościoła pod w. Najświętszej M. P. (57). W domu pod nr 23 (wejście boczne) mieści się + Gospo darcze Archiwum Morskie jako oddział Instytutu Bałtyc kiego. G. A. M. zaopatrzone jest w bardzo bogatą bibliotekę dotyczącą spraw wyłącznie morskich. Również i czytelnia abonuje znaczną ilość czasopism tak krajowych jak i zagranicznych. Czytelnia i biblioteka dostępna jest dla wszystkich interesujących się zagadnieniami morza. Mijamy kilka przecznic,wświe- tle których na le wo odsłania się każdorazowo wi dok Kamiennej Góry. Na rogu ul. T r augu tta Urząd Pocztowo- Telekomu ni ka- cyjny — Gdynia 8(58). Naprzeciw, w odległości kil kudziesięciu me trów, znajduje się na ul. Piłsud skiego blok do mów Komisaria tu Rządu i Urzu Skarbowego (59). W prawo pod przejazdem kolejowym pro wadzi przejście na ul. Śląską, Bydgoską i dalej do Witomina. Wprost auto strada do Orło wa, Sopot i Gdań ska. Idziemy da lej, Aleją Piłsud skiego w kierun ku morza, obok głównego wejścia do Komisariatu Rządu, mijamy ul. Bema, bloki mieszkaniowe i już za ul. Legionów wchodzimy na tereny willowe Kamiennej Góry. Od wylotu Alei Piłsudskiego w pra wo ul. Wincentego Pola, po czym ul. Eismonta dochodzimy do Stadionu Miejskiego i dalej do + Polany Redłowskiej. Polana ta bywa terenem konkursów hippicznych i wyścigów. W dniach zwykłych stanowi „dziką plażę“ uczęszczaną przez mieszkańców G. Z Polany Redłowskiej wracamy wchodząc w ul. Bolesława Prusa, którą dochodzimy do wylotu Alei Pił sudskiego i plaży przed Domem Zdrojowym (60). Na wprost mamy terasy i pensjonat „Różany Gaj“. Stąd można by skró cić drogę wracając nadbrzeżnym bulwarem obok Polskiej Riwiery do Alei Zjednoczenia. My jednak kierujemy się dalszą drogą i wchodzimy zakosami na górną płaszczyznę terasu, skąd rozpościera się +♦ wspaniały widok. Przy czy stym powietrzu wyraźnie widać Gdańsk, Hel, Jastarnię oraz cały port zewnętrzny łącznie z Oksywiem. Przez ul. Korze niowskiego, piękną willową dzielnicą obok Konsulatu król. szwedzkiego (dom nr 8) dochodzimy do pomnika H. Sienkie wicza, po czym idziemy dalej, środkową ul. Mickiewicza obok klombu aż do Krzyża na Kamiennej Górze (61). Stąd mamy nieco inny niż poprzednio ++ widok, gdyż na pierwszy plan wysuwa się miasto aż do chylońskch lasów, cały port wewnętrzny i zewnętrzny, Oksywie oraz w oddali widoczny przy czystym powietrzu Hel. Od krzyża schodzimy w dół na prawo, obok Polskiej Riwiery i dalej ul. Waszyngtona. Mijamy Aleję Zjednoczenia, Skwer Kościuszki z pięknymi klombami i wodotryskiem, z prawej basen żaglowy, przystań Żeglugi Polskiej i basen Prezydenta (str. 63). Pierwszy gmach na ul. Waszyngtona (62) mieści biura Żeglugi Polskiej oraz konsulaty japoński, finlandzki i wicekonsulat brytyjski. Następny gmach (63) jest siedzibą Państw. Instytutu Meteorologicznego i Obserwatorium Mors k i e g o. Od Hotelu Turystycznego (64) wcho dzimy w lewo w ul. Derdowskiego. Na rogu ul. Żeromskiego mijamy potężny nowoczesny gmach „Domu Bawełny" (65) z Konsulatem Islandii i Danii, po czym wchodzimy na Plac Kaszubski. Idąc w prawo dochodzimy do Banku Handlowego na rogu ul. Św. Wojciecha (66), po czym za ♦ starym dębem na ul. Portowej wracamy przeciwną stroną. O starym dębie istnieje podanie, iż odpoczywał pod nim Napoleon I podczas swego pobytu na wybrzeżu. Istnieją nawet ślady, że w w. XIX dąb ten nosił później zapomnianą nazwę „dębu Napoleona". Dąb i pobliskie chaty rybackie, jeszcze niezburzone, stanowią ciekawy kontrast z nową Gdynią i są nieomal jedynymi pa miątkami jej niedawnej przeszłości. Tu na pierwszym planie mamy gmach szpitala św. Wincentego przy ul. Mościckich (67). Kiosk na środku Placu Kaszubskiego (68) jest pocze kalnią i głównym przystankiem autobusów Miejskiego Towarzystwa Komunikacyj nego. W kiosku biuro ruchu i sprzedaż biletów M. T. K. Kierujemy się w prawo i przechodzimy prawie całą ul. Sta- rowiejską aż do ul. 3 Maja. Tu w domu nr 50 mieści się Muzeum Miejskie (69). Muzeum to stanowi właściwie zaczątek zbiorów regionalnych wybrzeża i niewątpliwie, niebawem znajdzie stosowne pomieszczenie i zostanie wzbogacone. Muzeum jest otwarte od godz. 10 do 13 codziennie z wyj. niedziel i poniedziałków. Ul. 3 Maja w prawo dochodzimy do nowoczesnych hal targowych m. G. (70) otwartych od godz. 7 do 19. Przez' Jialę warzywną przechodzimy do spożywczej, po czym przez dziedziniec do hali rybnej. Stąd dalej ul. Mościckich obok Domu K. P. W. (71) dochodzimy do Placu Konstytucji i koń czymy zwiedzanie miasta przed dworcem jako naszym punktem wyjściowym.

[madohora]

Spacer do Orłowa. Bardzo piękną i nader polecenia godną przechadzką jest pieszy spacer z G. do Orłowa przez kępę redłowską sta nowiącą rezerwat leśny. Spacer ten zajmuje mniej więcej 1 do 1,5 godz., jednak ze względu na liczne wąwozy i związane z tym męczące podejścia, zaleca się raczej tempo wolniejsze. Według trasy zwiedzania miasta dochodzimy do polany redłowskiej za stadionem miejskim. Stąd rozchodzą się dwie drogi. Jedna na prawo, poprzez polanę wiedzie do Osiedla Lisa Kuli. Jest to miejsce obozów letnich dla młodzieży. Na lewo, tuż nad brzegiem morza tablica objaśniająca, że las na kępie redłowskiej stanowi rezerwat roślinności nad morskiej i przejście dozwolone jest tylko ścieżkami oznaczo nymi kolorem niebiesko-białym. Ścieżki te wiodą wzdłuż brzegu morskiego na różnych wysokościach, schodząc w nie których miejscach aż na plażę. Mniej więcej w połowie drogi do Orłowa, spotykamy na płaskim brzegu ♦ rezerwat roślinności halofilowej. W końcu, z wysokiej kępy schodzimy do położonego nieco niżej kąpielisk♦ Orłowo. Położenie Orłowa jako kąpieliska jest nadzwyczaj korzystne. Zasłonięte od zimnych, północnych wiatrów wzgórzami porośniętymi pięknym lasem, posiada równy klimat i silne nasłonecznienie. O. jako kąpielisko rozbudowuje się bardzo szybko i jest obecnie dla Gdyni tym, czym są Sopoty dla Gdańska. Kolejowe połączenie z Orłowem jest bardzo dogodne. 0. leży bowiem przy linii kolejowej Gdynia—Gdańsk. Dwo rzec kolejowy znajduje się na zachodnim krańcu osiedla o 3 minuty od centrum. Wszystkie pociągi pospieszne za trzymują się w O. Nadto chodzi wiele pociągów lokal nych stanowiących połączenie Gdyni z Gdańskiem. Na molo spacerowym znajduje się równocześnie przystań statków Żeglugi Polskiej, utrzymujących stałą komunikację między O. a Gdynią, Jastarnią i Helem. Autobusy M. T. K. (linia nr 3) kursują do O. co 7 — 8 min. i to od godz. 6 do 23,55. Końcowy przystanek obok poczty. Cena przejazdu z Gdyni do O. 60 groszy. Na rogu ul. Orłowskiej i Gdańskiej znajduje się postój taksówek (tel. 92-04). Na dworcu kolej, i przystanku autobusowym tragarze. Odwiezienie bagażu do 50 kg 1,— zł za sztukę, dalsze po 50 groszy od sztuki.

[madohora]

♦♦ Rezerwat leśny rozłożony na wyżynie okalającej O. od półn. zach. zawiera wiele pięknych zakątków i wspaniałych okazów roślinności. Spacer po lesie oraz ponad brzegiem do Gdyni (str. 72) daje niezapomniane wrażenia. O 1 km w stronę Gdańska, leży posiadłość Kolibki. Nazwę K. spotyka się już od XIII w., Przez pewien czas znajdują się K. w posiadaniu Króla Jana Sobieskiego, po czym do roku 1791 stanowią własność wojewody Przebendowskiego. W tym czasie ufundowana została ♦ kaplica Przebendowskich, istnie jąca do dziś i zawierająca wiele, dobrze utrzymanych zabytków. W parku kolibskim znajduje się aleja grabinowa z kilku setletnimi drzewami, oraz grota znana pod nazwą „groty Marysieńki".Stamtąd ♦ p i ę k n y rozległy widok na morze.

[madohora]

Oksywie: Następnym z kolei przedmieściem Gdyni godnym zwiedze nia jest Oksywie. Dojeżdża się do O, autobusem nr 1 do końca linii przed szlaban (cena 55 groszy), albo też pieszo przez port do nabrzeża Pol skiego skąd prze jeżdżamy stat kiem (20 groszy) do Obłuża i dalej pieszo do Oksy wia. Zwiedzanie O. rozpoczynamy od++ portu wo jennego (zwie dzanie dozwolone od godz. 12—14). Przepustki wyda- ...... , je wartownia na Grob Abrahama ’ , „ . , podstawie dowo du osobistego z poświadczonym obywatelstwem. Aparaty fotograficzne na leży pozostawić na przechowanie w wartowni, gdyż tak na terenie portu wojennego jak też i w większej części Oksywia fotografowanie jest wzbronione. Przed Dowództwem Floty ♦ pomnik bitwy pod Oliwa. Po zwiedzeniu portu udajemy się do starego kościoła św. Michała istniejącego już w XIV w. i na ♦ c m e n- tarz obok kościoła. Na cmentarzu, ocieniony głazem, grób ,,gorliwego obrońcy wiary świętej i polskości na Ka szubach" — Antoniego Abrahama, który z własnej inicja tywy udał się do Paryża, aby walczyć o przyłączenie Pomorza i Gdańska do Polski. Słynne jest jego powiedzenie do Lloyd Georga: ,,Pomorza nam ani kusi purtok zabrać nie może“. O kilka kroków na prawo, grób zesłańca sybirskiego ks. Muchowskiego. Od grobu Krzemieniewskich ♦♦ piękny widok naport, lasek brzozowy z boku, Gdynię, wzgórze redłowskie i na Gdańsk na ostatnim planie. O 5 min. drogi na wschód od przystanku autobusowego przy kościele, docho dzimy na wzgórze przy latarni oksywskiej do ♦ mauzo leum gen. Orlicz-Dreszera. W drodze powrotnej z Oksywia zwiedzić można nowo cześnie urządzoną Rzeźnię Miejską m. Gdyni, poło żoną w Chylonii u stóp wzgórz Pogórza

[madohora]

Lasy Witomińskie. Piękny widok na miasto i port, daje nam niedaleki spacer w odwrotnym kierunku miasta. Od ul. Pierackiego wzgl. 10 Lutego przechodzimy pod przejazdem kolejowym ul. Podazd, po czym na wprost schodami do góry, w ul. Warszawską, Słupecką i na prawo do góry w las. Stamtąd rozpościera się ♦ rozległy widok na całe miasto wraz z portem. Na wprost za dworcem kolejowym, gmach Sądu Okręgowego, zza którego wyłania się basen węglowy i avantport. W lewo port marynarki, basen Kwiatkowskiego, Strefa Wolnocłowa i Kanał Przemysłowy. Na tylnym planie Oksywie. Z prawej widok na tylnią stronę zabudowań ul. Świętojańskiej, wyżej Kamienna Góra i wreszcie lasy Kępy Redłowskiej. Stąd już nie daleko do pobliskich lasów witomińskich. Już dziś mogą być one celem pięknych spacerów i wycieczek,a zchwilą prze prowadzenia przez Zarząd Miejski projektowanych dróg leśnych, staną się niezawodnie jedną z najpiękniejszych części G. Piękną również jest wycieczka w lasy za zna kami czerwonymi na białym tle. Od dworca głównego w Gdyni (wyjście na ul. Morską i Leśną) znaki prowadzą do dworca kolejowego Gdynia—Orłowo (ca 20 km), prawie cały czas pięknymi lasami bukowymi i igla stymi, porastającymi malownicze wzgórza do 150 m n. p. m. z okazami starych dębów, wierzb, buków i sosen. Na uwagę zasługują: ♦ aleja doglezji i wejmutek, jodeł (piękne okazy drzew iglastych), ♦ oryginalnie zrośnięte ze sobą drzewa buk z dębem (tzw. Bracia Leśni, Ucho Igielne — koło Wielkiego i Małego Kacka), oryginalny gaj starych buków rosnących bez podszycia, źródło Matki Boskiej — koło Wielkiego Kacka, 4- wzgórze z widokiem na morze 146,6 m n. p. m. około 300 m na wschód od Braci Leśnych, 4 malownicza Gołębia Góra — wzgórze na zachód od ma jątku Kolibki. Idąc z tej góry w kierunku Orłowa piękny widok na uzdrowisko Orłowo. Trasa została opracowana i wytyczona przez Oddział Morski Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Pozostałe przedmieścia G. Chylonia i Grabówek mało mogą turystę zainteresować. Są to przeważnie osiedla robotnicze, często złożone z tymczasowych dom- ków, w których znajdują pomieszczenie stale napływa jący do G. nowi mieszkańcy, szukający w porcie pracy i szczę ścia

[madohora]

Do 1918 roku

1013 – budowa drewnianej kaplicy na Kępie Oksywskiej
1209 – pierwsza informacja o wsi, podarowanej zakonowi norbertanek z Żukowa przez Mściwoja I
1253 – wzmianka o wsi, wymienionej z nazwy (zapisana jako Gdina), przynależącej do parafii Oksywie
1308 – wieś opanowana przez Krzyżaków
1316 – własność oliwskich cystersów, później przeszła na własność panów z Rozecina
1382–1772 – własność klasztoru Kartuzów, po podarowaniu zakonowi wsi przez Jana z Różęcina
1466 – na mocy II pokoju toruńskiego wróciła z rąk Krzyżaków do Polski
1614 – uruchomienie jednej z trzech cegielni
1637 – zaślubiny Polski z morzem w Radłowie (obecnie Redłowo) na cześć Władysława IV
od 1772 – pod zaborem pruskim
1820–1822 – budowa drogi bitej
wrzesień 1870 – uruchomienie linii kolejowej z Gdańska przez Gdynię do Szczecina
1904 – otwarcie kąpieliska morskiego z Domem Kuracyjnym i drewnianym molo o długości 50 m.
1910 – budowa przystani rybackiej na Oksywiu

[madohora]

Dwudziestolecie międzywojenne

28 listopada 1918 – utworzenie Marynarki Wojennej
1920 – przejęcie Gdyni i Pomorza dla Polski przez gen. Józefa Hallera
1921 – rozpoczęcie budowy portu i miasta
1922 – SS Gdynia, pierwszy pełnomorski statek z Gdynią jako portem macierzystym
1923
29 kwietnia – poświęcenie molo i otwarcie „tymczasowego portu wojennego i schroniska dla rybaków”
13 sierpnia – do portu zawinął pierwszy oceaniczny statek (francuski SS Kentucky)
3 maja 1924 – wyświęcenie Kościoła Najświętszej Marii Panny Królowej Polski
4 marca 1926 – uzyskanie praw miejskich (zostały nadane rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1926)
1927 – uruchomienie komunikacji miejskiej
1928 – początek budowy linii kolejowej z Gdyni na Górny Śląsk
1929 – założenie klubu piłkarskiego Arka Gdynia
1930 - założenie klubu piłkarskiego Bałtyk Gdynia
1931 – Instytut Bałtycki w Toruniu otwiera oddział w Gdyni
10 lipca 1932 – otwarcie stadionu piłkarskiego przy ulicy Ejsmonda
31 lipca 1932 – po raz pierwszy w Gdyni zorganizowano Święto Morza
1933 – oddanie do użytku Dworca Morskiego
1 maja 1935 – uruchomienie portu lotniczego Gdyni w Rumi
1936 – oddanie do użytku Domu Marynarza Szwedzkiego, Gmachu Sądu Rejonowego w Gdyni
1937 – oddanie do użytku Domu Żeglarza Polskiego
28 sierpnia 1938 – położono stępkę pod SS Olza, pierwszy budowany w Polsce statek pełnomorski

[madohora]

1939 – obrona Gdyni (1–13 września) i Kępy Oksywskiej (1–19 września) pod dowództwem płk. Stanisława Dąbka
1939–1945
Niemcy zmienili nazwę na Gotenhafen („Port Gotów”), historyczna nazwa niemiecka Gdingen posiadała bowiem słowiańskie pochodzenie. Przeprowadzono masowe wysiedlenia Polaków, na których miejsce przybyli Niemcy
ośrodek konspiracji Armii Krajowej, Tajnego Hufca Harcerzy, Tajnej Organizacji Wojskowej i TOW „Gryf Pomorski”
okres wojny miasto przetrwało niemal nietknięte, natomiast port został doszczętnie zniszczony i zablokowany wrakami
1945
ucieczka Niemców na statkach, m.in. MS Wilhelm Gustloff
28 marca – wkroczenie do miasta wojsk II Frontu Białoruskiego pod dowództwem marsz. K. Rokossowskiego, przy wsparciu I Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte
8 kwietnia – zaślubiny z Bałtykiem żołnierzy I Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte

[madohora]

Okres powojenny, PRL

1945
19 maja – wyszedł pierwszy numer Dziennika Bałtyckiego
16 lipca – wpłynął pierwszy statek po zakończeniu wojny – s/s Suomen Neito
21 września – do portu zawinął pierwszy wracający z wojny polski statek, s/s Kraków
3 stycznia 1947 – odznaczenie miasta orderem Krzyża Grunwaldu III klasy za bohaterską postawę ludności i jednostek wojskowych marynarki w obronie miasta we wrześniu 1939 roku[1]
30 marca 1949 - w czwartą rocznicę zdobycia Trójmiasta przez siły radzieckie, wspólnie obradujące Miejskie Rady Narodowe Gdańska, Gdyni i Sopotu specjalną uchwałą przyznały marszałkowi Rokossowskiemu tytuł Honorowego Obywatela Gdańska i Gdyni[2]
7 sierpnia 1952 – rozpoczął się proces oskarżonych o tzw. „spisek komandorów”
26 czerwca 1960 – udostępnienie muzeum ORP Burza do zwiedzania
25 czerwca 1969 – oddanie do użytku Bulwaru Nadmorskiego
1970 – strajki i demonstracje robotników (Pomnik Ofiar Grudnia 1970)
21 czerwca 1971 – otwarcie Muzeum Oceanograficznego i Akwarium Morskiego MIR
1974 – zlot żaglowców (regaty Tall Ships Races)
1 maja 1976 – otwarcie okrętu muzeum ORP Błyskawica przy Skwerze Kościuszki
1979 – zdobycie piłkarskiego Pucharu Polski przez klub Arka Gdynia
1980 – strajki („Solidarność”)
4 lipca 1982 – formalne wycofanie ze służby Daru Pomorza i przeniesienie bandery na STS Dar Młodzieży
20 maja 1985 – zmarł Karol Olgierd Borchardt, kapitan ż.w., nauczyciel akademicki, pisarz marynista
1987 – wizyta papieża Jana Pawła II i msza na al. Zjednoczenia (obecnie al. Jana Pawła II) i na skwerze Kościuszki

[madohora]

990 – otwarcie linii promowej do Karlskrony
27 maja 1991 – pierwsza po wojnie wizyta trzech niemieckich okrętów wojennych
7–10 sierpnia 1992 – zlot żaglowców (regaty Cutty Sark Tall Ships’ Races – Operacja Żagiel)
1993 – odsłonięcie Pomnika Ofiar Grudnia '70
1995 – nadanie Złotych Gwiazd Partnerstwa przez Komisję Europejską
1996
15 sierpnia – przekazanie Gdyni Honorowej Flagi Rady Europy
zdobycie pierwszego mistrzostwa Polski w koszykówce kobiet przez Wartę Gdynia
13 listopada 1998 – otwarcie drugiego etapu budowy Estakady Kwiatkowskiego
11 marca 2000 – nadanie Teatrowi Miejskiemu imienia Witolda Gombrowicza
2002 – otwarcie węzła Franciszki Cegielskiej
19–22 lipca 2003 – zlot żaglowców (regaty Cutty Sark Tall Ships’ Races – Operacja Żagiel)
2004
26 maja – do Nadbrzeża Francuskiego w gdyńskim porcie zacumował wycieczkowiec Grand Princess, największa w historii portu jednostka (ponad 100 tys. jednostek tonażu)
zdobycie pierwszego mistrzostwa Polski w rugby union przez Arkę Gdynia
2006
10 maja – wmurowanie kamienia węgielnego pod Sea Towers – najwyższy (139 m i 118 m) budynek mieszkalny w Polsce
17 czerwca – oficjalne otwarcie kolejnego w Gdyni terminalu kontenerowego Gdynia Container Terminal
7 grudnia – pierwsze wręczenie Nagrody Literackiej Gdynia
16 listopada 2007 – oficjalne otwarcie nowej siedziby Muzeum Miasta Gdyni przy ulicy Zawiszy Czarnego

Open’er Festival 2009

2008
13 marca – otwarcie ostatniego odcinka Drogi Różowej (Gdyńskiej)
6 czerwca – otwarcie przebudowanej ul. Wiśniewskiego
12 czerwca – otwarcie po 34 latach budowy Estakady Kwiatkowskiego w docelowym przebiegu
2009
2–5 lipca zlot żaglowców (regaty Tall Ships’ Races – Operacja Żagiel)
2–5 lipca – jeden z największych festiwali muzycznych w Europie – Open’er Festival
przeniesienie drużyny Prokomu Trefla Sopot do Gdyni i zmiana nazwy na Asseco Prokom Gdynia
2010 – zdobycie pierwszego mistrzostwa Polski w koszykówce mężczyzn przez klub z Gdyni – Asseco Prokom Gdynia
15 lipca 2012 – zdobycie pierwszego mistrzostwa Polski w futbolu amerykańskim przez drużynę Seahawks Gdynia
2014 – RedBull Air Race Gdynia 2014

[madohora]

Z uwagi na młody wiek miasta Gdyni większość zabytków pojawiła się stosunkowo niedawno, w dwudziestoleciu międzywojennym – w czasie rozwoju nowo wybudowanego miasta i portu. Ponadto można znaleźć pojedyncze zabytki mające swoją genezę przed XX wiekiem.

[madohora]

Zabytki zlokalizowane są głównie dzielnicach centralnych – Kamienna Góra (wille i pensjonaty) i Śródmieście (budynki portowe i użyteczności publicznej oraz kościoły, kamienice, budynki z czasów wsi i letniska) oraz w Orłowie (pensjonaty i wille). Zabytki przetrwały w oryginalnej postaci praktycznie nienaruszone przez działania wojenne. Te, które zostały zniszczone, zostały w okresie powojennym odbudowane (jak Zespół Hal Targowych). Zabytki Gdyni wpisane są do rejestru zabytków nieruchomych.

[madohora]

Budynek Banku Polskiego

[madohora]

Budynek Biura Budowy Portu (obecnie budynek mieszkalny)

[madohora]

Budynek biurowy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/Polskich Linii

[madohora]

Budynek firmy POLSKAROB

[madohora]

Budynek mieszkalny wraz z budynkiem gospodarczym

[madohora]

Budynek Sądu Rejonowego

[madohora]

Chłodnia

[madohora]

[madohora]

Dom czynszowy Antoniego i Bronisławy Konopków

[madohora]

Dom Kuracyjny

[madohora]

Dom Marynarza Szwedzkiego (obecnie Dom Szwedzki)

[madohora]

Dom mieszkalny Funduszu Emerytalnego BGK

[madohora]

Dom mieszkalny "Opolanka"

[madohora]

Dom mieszkalny Schroederów

[madohora]

Dom Schroedera – zabytkowy dom w Gdyni. Mieści się w Śródmieściu przy ul. Starowiejskiej.
Zbudowany w 1914 roku. Należał do rodziny Franciszka Schroedera[3][2]. Od 1995 roku wpisany do rejestru zabytków

[madohora]

[madohora]

Dom mieszkalny wójta Radtkego

[madohora]

Dom podoficerski Funduszu Kwaterunku Wojskowego (obecnie wielorodzinny dom mieszkalny)

[madohora]

Dom Żeglarza Polskiego (obecnie Akademia Morska)

[madohora]

Dworek ze stajnią

[madohora]

Dworzec Morski

[madohora]

Elewator zbożowy

[madohora]

Hotel "Bristol"

[madohora]

Hotel "Polska Riwiera"

[madohora]

Kamienica

[madohora]

Kamienica A. Jurkowskiego

[madohora]

Kamienica I. Reicha i W. Birnbauma

[madohora]

Kamienica Krenskich

[madohora]

Kamienica Hundsdorffów

[madohora]

Kamienica Orłowskich

[madohora]

Kamienica Pręczkowskich

[madohora]

Klasztor Zgromadzenia SS. Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo

[madohora]

Kościół parafialny pw. NMP Królowej Polski

[madohora]

Bazylika kolegiacka Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski, zwana także bazyliką Morską lub kolegiatą gdyńską – jedna z dwóch najstarszych rzymskokatolickich świątyń w Gdyni. Neobarokowy kościół filialny, należący do parafii NMP Królowej Polski, znajdujący się w centrum gdyńskiej dzielnicy Śródmieście w sąsiedztwie ulicy Świętojańskiej.

[madohora]

Inspiratorem powstania kaplicy był pierwszy wójt Gdyni – Jan Radtke, który jako wiceprezes przewodził Komitetowi Budowy Katolickiej Kaplicy w Gdyni. Grunt pod budowę został podarowany przez właścicielkę dużego gospodarstwa – Elżbietę Skwiercz[3]. 29 września 1922 w uroczystość św. Michała Archanioła, pod przewodnictwem proboszcza oksywskiej parafii pw. św. Michała Archanioła będącego również prezesem komitetu – ks. Franciszka Łowickiego, odbyła się uroczystość poświęcenia kamienia węgielnego. Za prace budowlane była odpowiedzialna firma Mariana Baranowskiego i Romana Wojtkiewicza, którzy byli również architektami świątyni. Roboty murarskie trwały prawie dwa lata i zostały zakończone na wiosnę 1924.

[madohora]

Wiosną 1923 dokonano zmiany projektu budowlanego tak, aby umożliwić budowę kościoła zamiast kaplicy. W związku z tym komitet przekształcił się w Komitet Budowy Katolickiego Kościoła w Gdyni. 3 maja 1924 ks. Łowicki poświęcił kościół, stanowiący wotum dziękczynne za odzyskanie przez Polskę niepodległości. Dzięki wybudowaniu kościoła mieszkańcy Gdyni nie musieli już udawać się 3-kilometrową drogą do kościoła na Oksywiu.

[madohora]

Projekt architektoniczny nawiązuje do barokowych i renesansowych kościołów Polski centralnej. Fundamenty świątyni zostały zbudowane z kamieni balastowych przywiezionych przez jeden z pierwszych statków zagranicz­nych (s/s KENTUCKY), które zawinęły do będącego w budowie portu. Kościół jest jednonawowy, przykryty sklepieniem kolebkowym, głównym akcentem elewacji frontowej jest wieża-dzwonnica. W ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Bożej Pocieszenia namalowany przez prof. Jana Rutkowskiego, będący darem wojewody pomorskiego Stanisława Wachowiaka.

[madohora]

25 stycznia 1984 kościół został wpisany do rejestru zabytków wraz z cmentarzem przykościelnym (zieleniec) i ogrodzeniem. W rejestrze zabytków województwa gdańskiego znajdował się pod nr 896, a obecnie w rej. woj. pomorskiego jest wpisany pod nr 1049

[madohora]

Z tyłu kolegiaty znajduje się nowy kościół wybudowany w 1986 roku pod tym samym wezwaniem. Od tego momentu kościół przestał pełnić funkcję parafialnego, stając się kościołem filialnym tejże parafii. Oba kościoły przylegają do placu Jana Pawła II.

[madohora]

26 czerwca 2001 arcybiskup metropolita gdański – Tadeusz Gocłowski, erygował przy kościele Kapitułę Kolegiacką Gdyńską i tym samym kościół stał się Kolegiatą.

[madohora]

Obecnie kościół ma rangę kolegiaty i jest siedzibą Kapituły Kolegiackiej oraz miejscem wieczystej adoracji Najświętszego Sakramentu.

[madohora]

10 kwietnia 2011 roku przy kolegiacie odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą ofiarom katastrofy polskiego Tu-154 w Smoleńsku

[madohora]

21 listopada 2018 roku papież Franciszek podniósł kolegiatę do godności bazyliki Mniejszej, nadając tytuł bazyliki morskie. Uroczystość nadania i publicznego ogłoszenia tej decyzji odbyła się 4 maja 2019 roku. Uroczystościom przewodniczył arcybiskup Salvatore Pennacchio – nuncjusz apostolski w Polsce

[madohora]

[madohora]

Kościół parafialny pw. św. Mikołaja

[madohora]

Kościół św. Mikołaja w Gdyni – kościół rzymskokatolicki znajdujący się w gdyńskiej dzielnicy Chylonia w województwie pomorskim przy ulicy św. Mikołaja. Należy do dekanatu Gdynia Chylonia w archidiecezji gdańskiej.
Jednym z ważniejszych wydarzeń w życiu kościoła parafialnego, była nominacja 20 kwietnia 2000 – pochodzącego z tej parafii ks. dr Józefa Szamockiego – na biskupa pomocniczego diecezji toruńskiej[

[madohora]

Został wybudowany w 1896–1897 w stylu neogotyckim na kamiennej podmurówce. Konsekracja kościoła odbyła się 6 lipca 1897 roku[4]. Zachowało się prezbiterium starej świątyni z XIV wieku. Od 1915 stanowi samodzielny kościół parafialny – wcześniej był kościołem filialnym parafii św. Michała Archanioła na Oksywiu. W latach 1981–1990 został rozbudowany według projektu architekta Janusza Kowalskiego z Sopotu o nawę boczną i wieżę. Rozbudowana świątynia została poświęcona w dniu 6 grudnia 1990 przez biskupa Mariana Przykuckiego – ordynariusza chełmińskiego. W dniu 6 grudnia 1992 nową wieżę poświęcił abp Tadeusz Gocłowski – metropolita gdański. Organy 17–głosowe, wykonane przez Jerzego Kureckiego – poświęcił tenże metropolita gdański w dniu 25 października 1996.

[madohora]

Do wyposażenia starej części kościoła należą: neogotyckie ołtarze z 1895, figura św. Mikołaja z XVII stulecia, Pieta z około XIV wieku oraz obrazy św. Mikołaja i Piety z XVII stulecia

[madohora]

[madohora]

Historia kościoła sięga roku 1224, gdy został ufundowany przez księcia gdańskiego Świętopełka II. Powołana w roku 1253 przez biskupa Wolimira – biskupa kujawsko–pomorskiego; parafia obejmowała swoim zasięgiem obszar Kępy Oksywskiej i prawie całe terytorium administracyjne obecnej Gdyni. Z pierwotnej średniowiecznej konstrukcji do dnia dzisiejszego zachowała się jedynie ściana zachodnia świątyni. W XIV wieku dokonano rozbudowy o wieloboczną część prezbiterium i o nawę boczną od strony północnej. W okresie wojen szwedzkich kościół został zniszczony i ograbiony z wyposażenia. Odbudowa kościoła nastąpiła w roku 1687, w tym samym roku kościół wzbogacił się o nową drewnianą wieżę zwieńczoną barokowym hełmem. W latach 1925–1927 przeprowadzono kolejną restaurację kościoła, kładąc tym razem szczególny nacisk na północną ścianę nawy głównej. W okresie II wojny światowej substancja budowlana świątyni uległa dwukrotnemu częściowemu zniszczeniu. Zniszczony kościół został odbudowany krótko po wojnie. Wewnętrzny układ architektoniczny nawiązuje do rozpowszechnionego w XIII i XIV wieku na Pomorzu Gdańskim stylu wiejskiego kościoła parafialnego.
We wnętrzu kościoła znajduje się neobarokowy ołtarz główny z 1930 oraz tablice pamiątkowe: bł. ks. Władysława Miegonia, adm. Józefa Unruga i wiceadm. Jerzego Świrskiego.

[madohora]

Oksywski cmentarz parafialny to najstarsze miejsce wiecznego spoczynku w Gdyni. Położony jest tuż przy Zatoce Puckiej, na zboczu niewielkiego wzniesienia, którego szczyt określa XIII-wieczny kościółek pod wezwaniem św. Michała Archanioła, a podnóże to – port Marynarki Wojennej[10]. Tu znajdują się groby tych, którzy tworzyli polską historię tego regionu m.in. Antoni Abraham. Dzisiaj najstarszą „wojskową” mogiłą jest miejsce spoczynku ks. Antoniego Muchowskiego, zmarłego w 1915 – uczestnika powstania 1863; zesłańca na Sybir, z którego udało mu się zbiec.

[madohora]

[madohora]

Magazyn długoterminowy "H"

[madohora]

Osada rzemieślnicza Mały Kack

[madohora]

Pensjonat "Gryf"

[madohora]

Szkoła elementarna (obecnie Szkoła Podstawowa nr 10)

[madohora]

Willa

[madohora]

Willa Bliźniacza

[madohora]

Willa Mariana Piotrowskiego

[madohora]

Willa mieszkalna

[madohora]

Willa modernistyczna

[madohora]

Willa "Orla"

[madohora]

Willa "Otok"

[madohora]

Willa "Poznanianka"

[madohora]

Willa "Sadyba"

[madohora]

Willa "Sokola"

[madohora]

Willa "Szczęść Boże"

[madohora]

Willa "Szumka"

[madohora]

Willa "Weneda"

[madohora]

Willa "Zosieńka"

[madohora]

Zajazd Adlera (obecnie Zespół Szkół Plastycznych)

[madohora]

Zespół budynków dawnej Szkoły Morskiej

[madohora]

Zespół Dowództwa Floty

[madohora]

Zespół dworca kolejowego w Gdyni

[madohora]

Zespół dworsko-krajobrazowy Kolibki 1830

[madohora]

Zespół dworsko-parkowy w Orłowie XVIII w

[madohora]

Zespół Hali Targowej

[madohora]

Zespół Łuszczarni Ryżu

[madohora]

Zespół ruralistyczny dawnej wsi Oksywie

[madohora]

Zespół ruralistyczny dawnej wsi Wielki Kack

[madohora]

Zespół ruralistyczno-kuracyjny Orłowo

[madohora]

Zespół urbanistyczny Kamiennej Góry

[madohora]

Zespół urbanistyczny śródmieścia

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

GDYNIA ROK 1930

[madohora]

Prawa miejskie Gdynia uzyskała 4 marca 1926. Impulsem do rozwoju miasta była budowa portu, który powstał w celu zapewnienia Polsce dostępu do morskich szlaków i bazy marynarki wojennej wobec niepewnej sytuacji w Wolnym Mieście Gdańsku. Szybki napływ ludności i dynamiczny rozwój portu sprawiły, że w ciągu kilkunastu lat po nadaniu praw miejskich Gdynia ze wsi rybackiej przekształciła się w miasto zamieszkane blisko 130 tys. osób (1939).

[madohora]

Graniczy z powiatami ziemskimi: kartuskim, puckim, wejherowskim i powiatami grodzkimi: Gdańsk oraz Sopot. Przez miasto płyną małe rzeki: Kacza oraz Chylonka. Gdynia znajduje się na 2 miejscu pod względem ludności w województwie pomorskim, a 12 pod względem ludności i 16 pod względem wielkości w Polsce. Powierzchnia miasta wynosi 135,14 km². Najniżej położonym miejscem jest tafla wody Zatoki Gdańskiej – 0 m n.p.m. Najwyższe wzniesienie to Góra Donas o wysokości 205,7 m n.p.m.

[madohora]

Gdynia jako jedno z pierwszych miast w Polsce wprowadziła 8 maja 1991 do Statutu Miasta podział na dzielnice. 9 grudnia 1992 Rada Miasta, wprowadzając zmiany w Statucie, podzieliła niektóre z nich. Na przykład Śródmieście przekształcono w trzy odrębne dzielnice: Śródmieście Centrum, Śródmieście Kamienną Górę oraz Śródmieście Port. W wyniku tych podziałów liczba dzielnic w Gdyni wzrosła z 13 do 24. Kolejne dwie zmiany nastąpiły w 1998: w kwietniu połączono dotychczasowe dzielnice Chylonia i Chylonia Nowa w dzielnicę Chylonia, zaś w grudniu dzielnicę Port, która zajmowała duży obszar, ale była zamieszkana przez niewiele ponad 100 mieszkańców, włączono do dzielnicy Śródmieście. W rezultacie tych ostatnich zmian liczba dzielnic zmniejszyła się do 22. Obecny kształt dzielnic jest przede wszystkim odzwierciedleniem tradycyjnych podziałów. Z tego powodu pojawiają się duże dysproporcje pomiędzy wielkością dzielnic zarówno pod względem powierzchni, jak i liczby mieszkańców. Największą dzielnicę, Chylonię, zamieszkuje 26 826 osób, gdy najmniejsza, Babie Doły, liczy zaledwie 2376 mieszkańców. Z kolei największy obszar zajmuje dzielnica Chwarzno-Wiczlino – 27,92 km², która jest aż 44 razy większa od najmniejszej Kamiennej Góry (0,63 km²).

[madohora]

Gdynia posiada rozległe nadmorskie tereny spacerowe. Zalicza się do nich Molo Południowe, będące przedłużeniem Skweru Kościuszki – cumują tam jednostki muzealne – niszczyciel „ORP Błyskawica” oraz żaglowiec „Dar Pomorza”. Na Molu Południowym znajduje się także Akwarium Gdyńskie, a do Helu, Gdańska, Sopotu i Kaliningradu pływają z niego statki białej floty. W gdyńskiej marinie prowadzone są szkolenia żeglarskie, można także czarterować jachty. Trasy spacerowe mieszkańców to Bulwar Nadmorski oraz kilka kilometrów piaszczystych plaż, które ciągną się do Sopotu i dalej do Gdańska. Dostępny jest również port – przy Nabrzeżu Francuskim, gdzie stawały polskie transatlantyki, w sezonie cumują duże wycieczkowce. Okolice Kapitanatu Portu są dostępne dla każdego. Z Nabrzeża Pilotowego można obserwować wchodzące i wychodzące statki oraz rzucić okiem na port wojenny Gdynia. Panoramę miasta podziwiać można z Kamiennej Góry, willowo-parkowej dzielnicy Gdyni. W północnej części miasta – w dzielnicy Babie Doły, ok. 300 m. od brzegu, znajdują się ruiny niemieckiej torpedowni (druga torpedownia na Oksywiu należy do Marynarki Wojennej). Gdynia jest skomunikowana z resztą Trójmiasta – kolejką SKM z Gdyni Głównej jedzie się do Sopotu 14 minut, a do Gdańska 35 minut. Jako jedno z 4 polskich miast posiada sieć trolejbusową. W 2013 przy ul. Świętojańskiej kosztem 8 mln zł powstał infobox – budynek składający się z 3 kontenerów, z makietą miasta o rozmiarach 8 × 4 m, miejscem zabaw dla dzieci, centrum informacji kulturalnej oraz 22-metrową wieżą widokową z panoramiczną windą

[madohora]

W Gdyni nad morzem wyznaczono 4 strzeżone letnie kąpieliska: Gdynia Śródmieście, Gdynia Redłowo, Gdynia Orłowo, Gdynia Babie Doły

[madohora]

W administracyjnych granicach Gdyni, jak i wokół miasta znajdują się lasy i tereny zielone oraz pagórkowaty krajobraz, będący pozostałością polodowcowej pradoliny.

[madohora]

Od 1999 na początku wiosny odbywają się Ogólnopolskie Spotkania Podróżników, Żeglarzy i Alpinistów – Kolosy.

[madohora]

Trójmiejski Park Krajobrazowy: Został utworzony w 1979. Jego ogólna powierzchnia wynosi 20 104 ha. Park obejmuje część wysoczyzny morenowej wraz z jej strefą krawędziową, w obrębie której występują liczne rozcięcia erozyjne z bardzo atrakcyjnymi geomorfologicznie i krajobrazowo dolinami. Występującymi najczęściej zbiorowiskami roślinności są fitocenozy lasów bukowo-dębowych, bukowych i grądowych, w dnach rozcięć spotyka się lasy łęgowe olszowo – jesionowe. Na terenie Parku w granicach administracyjnych Gdyni znajdują się trzy rezerwaty przyrody i kilkanaście pomników przyrody. Położenie Parku i nagromadzenie w nim obiektów przyrodniczych czyni go jednym z najbardziej interesujących rejonów dla badań przyrodniczych i ochrony środowiska.

[madohora]

Rezerwat Kępa Redłowska: Stanowi utworzony w 1938 rezerwat krajobrazowy o powierzchni 118,16 ha. Położony w granicach administracyjnych Gdyni, między Orłowem a Kamienną Górą. Celem ochrony jest zachowanie naturalnych lasów bukowych oraz stanowisk jarzęba szwedzkiego i rokitnika zwyczajnego. Rezerwat daje możliwość obserwacji panoramy Gdyni oraz procesów abrazji morskiej. Jest to pierwszy rezerwat utworzony w województwie gdańskim i jeden z najstarszych w Polsce.

[madohora]

Rezerwat przyrody Kacze Łęgi: Jest to rezerwat leśno – florystyczny o powierzchni 8,97 ha utworzony w 1983, leżący w dolinie rzeki Kaczej. Obejmuje odcinek potoku z niewielkim dopływem oraz dobrze zachowany fragment lasu łęgowego z okazałym drzewostanem i wieloma drzewami pomnikowymi. Rezerwat chroni pozostałość dawnej szaty roślinnej dolin rzecznych (łęg wiązowy) w formie typowej dla roślinności dna dolin niewielkich rzek.

[madohora]

Rezerwat przyrody Cisowa: Rezerwat leśny o powierzchni 24,76 ha, utworzony w 1983 w celu zachowania fragmentów buczyny i łęgu jesionowo – olszowego oraz stanowisk roślin chronionych i rzadkich.

[madohora]

Strukturami przyrodniczymi występującymi tylko w strefie nadmorskiej, a także najbardziej naturalnymi miejscami pierwotnymi są klify. Warunki siedliskowe spowodowały wykształcenie fitocenoz z wieloma gatunkami roślin rzadkich i chronionych. Klify aktywne, w szczególności Klif Orłowski, stanowią naoczne źródło wiedzy geologicznej. Zarówno klify aktywne, jak i martwe posiadają walory krajobrazowe, co może je kwalifikować do ochrony także jako zespoły przyrodniczo-krajobrazowe. Klif Redłowski ma wysokość 60 m.

[madohora]

Zespół obejmuje obszar Kamiennej Góry, na który składają się park „Kamienna Góra”, skarpy klifów od strony Zatoki oraz dzielnica domów jednorodzinnych – rezydencji pochodzących głównie z okresu międzywojennego. Na terenach zielonych występują fragmenty naturalnych drzewostanów porastających klify i niektóre fragmenty zboczy. Wśród drzew dominują buki, klony, często spotyka się dęby, czereśnie, jarzębiny i graby. Licznie występują drzewa i krzewy gatunków i odmian ozdobnych, np. klon jesionolistny, cypryśniki, żywotniki, cisy i jałowce. Wśród terenów zielonych duże obszary zajmują skwery i zieleńce. Ten fragment Gdyni zaliczany jest do dobrze zagospodarowanych.

[madohora]

Znajduje się przy ul. Folwarcznej 2 w Orłowie. Drzewostan tworzą w nim głównie drzewa rodzime jak: buki, klony, graby, olsze, wierzby, cisy i topole, a z gatunków obcych występują między innymi kasztanowce, daglezje i grochodrzewy. Na jego terenie znajdują się dwa pomniki przyrody (kasztanowce) oraz wiele drzew o rozmiarach drzew pomnikowych (np. buk o średnicy 135 cm.)

[madohora]

Umiejscowiony jest przy al. Zwycięstwa 291 (Orłowo – Kolibki). W skład jego wchodzą – zespół budynków i tzw. „Park Marysieńki”. Obecnie jest tam szkółka jeździecka. Wśród drzew występujących na tym terenie dominują gatunki rodzimego pochodzenia (klon zwyczajny, buk zwyczajny, dąb szypułkowy, lipa drobnolistna, jesion wyniosły, klon, jawor) z niewielką domieszką drzew obcych (np. kasztanowiec). We wschodniej części parku występuje także bardzo stary jesion wyniosły, posiadający rozmiary drzewa pomnikowego (średnica 173 cm).

[madohora]

Położony jest u zbiegu Ulicy Świętojańskiej i Alei Piłsudskiego, naprzeciwko gmachu Urzędu Miasta. Nazwę zawdzięcza jednemu z siostrzanych miast – brytyjskiemu Plymouth. W nawiązaniu do nazwy skweru w jego krajobraz wkomponowane zostały żonkile sprowadzone z Anglii oraz charakterystyczna brytyjska budka telefoniczna. W rejonie skweru przewidywano niegdyś nową lokalizację Urzędu Miasta.

[madohora]

Jest to obszar zieleni położony między Teatrem Muzycznym a Skwerem Kościuszki, nieopodal Hotelu Gdynia. Łączy on miasto z Bulwarem Nadmorskim i miejską plażą. W 2012 planowano, że powstanie w tym miejscu Forum Kultury, do czego nie doszło z powodu reprywatyzacji nieruchomości.

[madohora]

Gdynia jako miasto powstałe dopiero w okresie międzywojennym jest pozbawiona stylów architektonicznych cechujących starsze miasta. Zbudowana w stylu modernizmu była nazywana białym miastem. W czasie działań wojennych zabudowa nie uległa poważniejszym zniszczeniom, dzięki czemu zachowało się historyczne Śródmieście. W latach 70. i 80. XX w. zaczęły się pojawiać budynki z wielkiej płyty. Na obszarze Gdyni znajduje się również kilka wieżowców, m.in. zespół Sea Towers.

[madohora]

[madohora]

HANDEL ZAMORSKI jest jednym z najważniejszych czynników w polskiem życiu gospodarczem; odgrywa on bowiem coraz większą rolę w polskim obrocie towarowym z zagranicą. W okresie niewoli ziemie polskie, wchodzące w skład poszczególnych państw zaborczych, związane były w sposób sztuczny z organizacjami gospodarczemu tych państw, co decydowało zarówno o kierunkach handlu jak i o rodzajach obrotu towarowego.

[madohora]

Z chwilą połączenia ziem polskich, w państwo niepodległe, sytuacja zmieniła się w sposób zasadniczy. Zmiany jakie zaszły pod względem politycznym i gospodarczym wprowadziły zupełnie odmienne warunki do stosunków handlowych.

[madohora]

ZNACZENIE MORZA DLA POLSKI. Na rynkach najbliższych — w Niemczech i Rosji — istnieją różne przeszkody, utrudniające normalny obrót towarowy z temi państwami; wobec tego musi handel obrać sobie inne drogi i nawiązać stosunki z nowemi, bardziej odległemi rynkami zbytu i zakupu. Z uwagi, że państwa na zachód od Polski popierają rolnictwo, a państwa na wschód — rozwój przemysłu, Polska zmuszona jest szukać nabywców na swoje produkty olne i przemysłowe na szlakach morskich, unikając w ten sposób przeszkód i ograniczeń celnych i transportowych. Od samego początku zwrócono w Polsce Odrodzonej baczną uwagę na drogę morską. Odsetek obrotu towarowego, skiero wywanego w imporcie oraz w eksporcie przez polskie porty a początkowo wyłącznie przez port gdański, staje się z każ dym rokiem coraz większy. W 1922 r. odsetek ten wynosił za ledwie 7,4% ogólnego obrotu towarowego Polski z zagranicą. W r. 1925 odsetek ten dał już 16,3%, w r. 1926 — 27,1%, w r. 1927 — 35,0%, w r. 1929 — 41 , 5 %, a w r. 1930 aż 51,3%. W ten sposób droga morska stawała się coraz bardziej doniosłym czynnikiem w życiu gospodarczem Polski. W miarę wzrostu obrotu towarowego drogą morską, zaczęły powstawać coraz to nowe zadania wobec polskiego życia gospo darczego. Ujawniło się przedewszystkiem, że port gdański, jedyny dotychczas z jakiego mogła korzystać Polska w^ obrębie swego obszaru celnego, nie wystarcza dla zaspokojenia potrzeb polskiego handlu zamorskiego i to zarówmo pod względem swej sprawności technicznej, jak też pod względem możliwości skutecznego prze prowadzenia wszystkich zadań, jakkolwiek był od samego początku wykorzystywany przez polskie życie gospodarcze w najszerszych rozmiarach. W miarę rozwoju stosunków handlowych ujawniła się po trzeba modernizacji urządzeń portowych w Gdańsku oraz przy stosowania aparatu handlowego do bezpośrednich stosunków z nowymi zagranicznymi odbiorcami i dostawcami. Pomijając bowiem techniczną niewystarczalność portu gdańskiego, pamiętać należy o tern, że handel niepodległego państwa polskiego musiał w porównaniu z latami przedwojennemi zmienić całkowicie, swe kierunki, co oznaczało niet}dko konieczność posiadania własnych portów, lecz również posiadanie odpowiedniego własnego aparatu w handlu zamorskim, oraz posiadanie własnej floty handlowej. Było więc rzeczą polskiej polityki gospodarczej wychowanie nowych rzesz polskiego kupiectwa, należycie zaznajomionego z techniką handlu morskiego, oraz stworzenie polskich linij żeglugowych, które mogłyby obsługiwać ten handel.

[madohora]

POTRZEBA WŁASNEGO PORTU. Dokonanie tych doniosłych zadań poza granicami własnego państwa jest rzeczą dostatecznie trudną, która staje się jednak zupełnie niemożliwą, jeśli ma się odbywać na terenie nietylko nieokazującym współdziałania w tym kierunku, lecz ponadto stawiającym najrozmaitsze trudności. Polityka władz gdańskich zupełnie wyraźnie przeciwstawiała się dopuszczeniu kupca polskiego do aktywnej działalności na terenie gdańskim. Błędne zrozumienie interesu gdańskiego kupiectwa, któremu starano się ze strony sugerować idee monopolu w polskim handlu zamorskim, spowodowało, że Polska musiała stworzyć na własnem wybrzeżu nowy teren dla ekspansji polskich sfer gospodarczych w kierunku morza. Tern więcej to było uzasadnione, że kupiec- two gdańskie nie poczuwa się do ambicji zdobycia polskiej klienteli, dotąd korzystającej z usług bałtyckich portów nie mieckich. Podobnie przedstawia się sprawa tworzenia pol skich przedsiębiorstw żeglugowych, spedytorskich i maklerskich którym rząd polski mógł zapewnić pomoc i należyte poparcie tylko tam, gdzie miałby swobodę działania. Jak z powyższego wynika, Polska stanęła wobec trzech wielkich zadań, które zostały podyktowane przez: 1° —- konieczność zwiększenia ilości urządzeń portowych, któreby mogły podołać zwiększającemu się stale obrotowi towa rowemu drogą morską, do czego urządzenia portu gdańskiego już nie wystarczały, II® — konieczność stworzenia warunków potrzebnych dla wychowania polskiego aparatu handlowego, który mógłby odegrać czynną rolę w obrocie zamorskim, i wreszcie III 0 — konieczność stworzenia polskiej floty handlowej, któraby obsługiwała ten obrót. Wynikiem tych trzech konieczności stała się obok roz budowy Gdańska — budowa własnego portu na polskiem wybrzeżu, mianowicie w Gdyni. Dotychczasowe wyniki pracy portu gdyńskiego świadczą o tern, że wyżej zary sowane zadania są spełniane należycie i że dzięki istnieniu tego portu, realizacja podstawowych postulatów polskiego życia gospodarczego w zakresie handlu morskiego — stała się wreszcie możliwą.

[madohora]

WYBÓR GDYNI. Przed rozpoczęciem budowy portu zbadano jak najdokładniej wszystkie miejscowości na polskiem wybrzeżu, które mogłyby się nadawać do tego celu. Ze względu na wysoce korzystne warunki naturalne, tak pod względem samej budowy, jak i po łożenia przyszłego portu -— wybrano Gdynię. Port Gdynia jest położony na południowo-wschodnim brzegu zatoki Gdańskiej na morzu Bałtyckiem, przy szerokości geogra ficznej: 54°32'N oraz długości i 8°34'E Greenwich. Dzięki szczę śliwemu położeniu geograficznemu jest doskonale osłonięty od fali otwartego morza półwyspem Helskim, którego daleko wysu nięty w morze cypel osłania zatokę z kierunku północno-wschod niego. Wiatr wschodni i południowo-wschodni zwykle nie jest, silny, a fala tego kierunku stosunkowo mała. Postój na redzie w każdych warunkach dogodny i bezpieczny. Nawet w razie burzy na pełnem morzu falowanie w Zatoce Gdańskiej jest sto sunkowo nieznaczne. Dojście do portu jest nader łatwe, gdyż zdąża się do portu bezpośrednio z otwartego morza od południo wego cypla półwyspu Hel, nie mając po 'drodze żadnych przeszkód dla żeglugi. Reda przed portem posiada głębokość 9—14 metrów (30—45 stóp), grunt piaszczysty i doskonale kotwiczny. Półwysep Helski posiada również znaczenie z tego względu, że skierowuje główny morski prąd przybrzeżny poza zatokę i przez to chroni wjazd do portu od zapiaszczenia. Dzięki temu nie są potrzebne sztuczne pogłębiania dojścia do portu. W po równaniu z szeregiem innych portów bałtyckich, Gdynia ma też tę przewagę, że nawet w czasie ostrej zimy może być utrzy mana otwartą dla żeglugi; port zamarza tylko w wypadkach wyjątkowych, ale i wówczas jest otwarty dla żeglugi dzięki łamaczom lodu. Wreszcie wielkim walorem Gdyni jako portu jest to, że ma się tutaj do czynienia z terenem niezabudowanym, którego znaczne obszary stanowią własność państwową, co umożliwia zupełną swobodę w projektowaniu dalszych inwestycyj. Stwarza to sytuację korzystniejszą, niż w wielu portach starych, których rozbudowa wymaga niejednokrotnie.

[madohora]

PRZEBIEG BUDOWY PORTU. Budowa portu według planów, opracowanych przez Mini sterstwo Przemysłu i Handlu, powierzona została ,,Konsorcjum Francusko-Polskiemu", w którego skład wchodzi szereg firm, wyspecjalizowanych w dziedzinie budowy portu, a mianowicie: „Societe de Construction des Batignolles", Paryż; Schneider& Co., Paryż; Soc. An. Hersent, Paryż; Ackermans & Van Haaren, Antwerpja; Hojgaard i Schultz, Kopenhaga. Kapitał polski w tern konsorcjum reprezentuje Polski Bank Przemysłowy w Warszawie. Pierwsza umowa z konsorcjum zawarta została w 1924 r., drugą umowę zawarto w r. 1926 i wówczas też roboty rozpoczęły się na szerszą skalę. Pierwsza serja robót portowych ukończona została w r. 1930 i w tymże roku zawarta została z tern samem konsorcjum nowa umowa o drugą serję robót z terminem wykonania do dnia 1 kwietnia 1934 Praca przy budowie portu polega na tworzeniu basenów, częściowo kopanych w głębi ładu, częściowo powstających w wy niku budowy sztucznych moli na morzu. Obydwa rodzaje pracy znakomicie się uzupełniają, gdyż piasek, wyczerpany przy bu dowie basenów, służy następnie do budowy moli. Do budowy nabrzeży używane są prawie wyłącznie skrzynie żelbetowe. Wymienione konsorcjum wykonywuje wszelkie związane z po wyższe m budowle żelbetowe oraz roboty pogłębiarskie. Poza Konsorcjum Francusko-Polskiem część robót przy budowie portu wykonywuje t. zw. ,,Konsorcjum Polskie"; buduje ono w porcie ulice, fundamenty pod dźwigi, część nabrzeży i t. p.

[madohora]

PORT gdyński dzieli się na port zewnętrzny, który powstał przez tworzenie sztucznych terenów — moli, — oraz na port wewnętrzny, budowany w lądzie zapomocą bagrowania. Port zewnętrzny składa się z Awanportu, Basenu Południowego i basenu Prezydenta (będącego dopiero w budowie). Port we wnętrzny składa się z Basenu im. Marszalka Piłsudskiego oraz będących w budowie Kanału Portowego i Basenu Iigo (wolnocłowego)

[madohora]

WJAZD DO PORTU. Granicę portu od strony morza tworzy łamacz fal albo- falochron o długości przeszło 2,5 km. Do portu wewnętrznego* prowadzą dwa wejścia przez Awanport; na wprost głównego* wejścia do portu znajduje się Kanał Wejściowy, posiadający głębokość 12 m. Basen Południowy oraz Basen Prezydenta posiadają oddzielne wejścia bezpośrednio od strony morza - Głębokość na redzie waha się od 10 do 16 m.

[madohora]

W Awanporcie — poza przestrzenią wodną, ograniczoną od strony morza łamaczem fal, a od zachodu wybrzeżem, znaj dują się Basen Północny, służący celom marynarki wojennej, oraz Basen Węglowy Przez środek Awanportu przechodzi Kanał Wejściowy; na południe od Kanału Wejściowego znajduje się Molo Pasażerskie; które posiada 400 m długości i 120 m szerokości. Północne na brzeże tego mola—Francuskie, posiada głębokość 11,5 m i prze znaczone jest dla ruchu pasażerskiego. Stanąć ma tutaj w nie długiej przyszłości dworzec kolejowy morski, przeznaczony dla ruchu emigracyjnego i pasażerskiego.

[madohora]

BASEN WĘGLOWY. Południowa część Mola Pasażerskiego — nabrzeże Holen derskie — tworzy północną granicę Basenu Węglowego,; zamkniętego między molami Pasażerskiem i Węglowemu W Ba senie Węglowym koncentruje się cały eksport węgla. Teren}' Mola Węglowego i część nabrzeża Duńskiego — w zachodniej części basenu, — wydzierżawiły koncerny węglowe, eksportu jące węgiel polski. Na nabrzeżu Szwedzkiem posiada swoje tereny i urządzenia koncern ,,Robur“, który działa w Gdyni pod firmą: ,,Polskarob“. Urządzenia tej firmy zajmują pierwsze miejsce w rzędzie instalacyj dla przeładunku węgla. Posiada ona wywrotnicę wagonów oraz 4 dźwigi bramowe 7-tonowe. Wywrotnica firmy ,,Polskarob“ jest jednem z nowoczesnych urządzeń przeładunkowych dla węgla. Dotychczasowy rekord przeładowania węgla wynosi 445 ton na godzinę. Poza urządzeniami firmy „Polskarob" znajdują się na Molo Węglowem jeszcze 2 dźwigi bramowe 7-tonowe koncernu „Pro gress" oraz po jednym takim samym dźwigu posiadają kon cerny „Giesche" i „Elibor". Z urządzeń należących do zarządu portu, wymienić należy na Molo Węglowem jeden dźwig mo stowy 5-tonowy oraz drugi dźwig mostowy 7-tonowy, pod którym znajduje się w budowie zasobnik i automatyczna waga dla przeładunku rudy. Na nabrzeżu zaś Duńskiem znajdują się wykańczane obecnie taśmowe urządzenia przeładunkowe rządo wej stacji bunkrowej; w jej sąsiedztwie zbudowane są urzą dzenia koncernu „Skarboferme", które składają się również z urządzeń taśmowych, połączonych z wywrotnicą wagonów. Teoretyczna zdolność przeładunkowa każdego z tych urządzeń wynosi około 600 ton na godzinę.

[madohora]

BASEN POŁUDNIOWY. Basen Południowy posiada od strony morza oddzielne wejście i jest utworzony przez nabrzeże Śląskie Mola Węglowego, na brzeże Angielskie Mola Rybackiego i nabrzeże Rybne od strony lądu. Na nabrzeżu Śląskiem znajdują się place i urządzenia wymienionych wyżej firm „Elibor", ,,Progress" i „Giesche" dla przeładunku węgla. W północno-zachodniej części Basenu Południowego utwo rzony został niewielki basen pomocniczy, użytkowany przez Stocznię Gdyńską; stocznia ta posiada tu swoje warsztaty reparacyjne, jak też dok pływający o nośności 3000 ton dla reparacyj okrętów morskich. Tutaj też znajduje się należąca do Morskiego instytutu Rybackiego pochylnia (slip) dia kutrów rybackich. Przy nabrzeżu Rybnem utworzony został drugi nie wielki basen dla postoju kutrów rybackich. Nabrzeże Angielskie Mola Rybackiego przeznaczone jest dla potrzeb rybołówstwa dalekomorskiego. Budowane są tutaj hale rybne, zaopatrzone we własną niewielką chłodnię i zamrażalnię ryb, salę aukcyjną dla sortowania, przechowywania i handlu rybami świeżemi i mrożonemi. Niedługo ma tu być także roz poczęta budowa magazynów śledziowych. Położony na południe od Mola Rybackiego Basen Prezy denta przeznaczony jest dla ruchu przybrzeżnego i turystycznego oraz dla potrzeb przedsiębiorstwa państwowego ,,Żegluga Pol ska". Basen ten jest dopiero w budowie i będzie ukończony prawdopodobnie w 1932 r.

[madohora]

PORT WEWNĘTRZNY. Stronę południową wejścia do portu wewnętrznego tworzy nabrzeże Pilotowe o długości 200 m. Znajduje się tu Kapitanat Portu, oraz wybudowany w 1927 r. hangar portowy Nr. 1 o po wierzchni 4 000 m kw. Hangar ten obsługiwany jest przez 4 dźwigi portalowe, z których 2 o nośności 5 t. Hangar ten służy do składania towarów różnorodnych i jest podzielony na dwie części; w części zajmowanej przez Kolejową Agencję Celną służy do składowania przesyłek podlegających odprawie celnej i stanowi publiczny skład celny; w drugiej części służy do składowania towarów masowych, jak nawozy sztuczne.

[madohora]

BASEN IM. MARSZAŁKA PIŁsUDSKIEGO. Zaraz za nabrzeżem Pilotowem rozpoczyna się największy z basenów portowych — Basen Nr. i im. Marszałka Piłsudskiego. Posiada on szerokość 250 m, głębokość 10 m i utworzony jest przez nabrzeża Polskie — 1 130 m, Rotterdamskie — 310 m i Indyjskie — 1 009 m.
Na nabrzeżu Polskiem znajduje się szereg składów porto wych, nadających się do przeładunku i przechowywania transpor tów drobnicy, przyczem w pierwszej linji znajdują się magazyny dla składowania krótkoterminowego, parterowe, w drugiej linji rozpoczęto budowę składów długoterminowych — piętrowych. Posuwając się od nabrzeża Pilotowego w kierunku Rotter- damskiego, widzimy przedewszystkiem magazyn Warszawskiego Towarzystwa Transportowego o powierzchni 1 250 m kw. Dalej znajduje się nowoczesny magazyn dla składowania cukru firmy ,,Cukroport“ (Bank Cukrownictwa w Poznaniu), o powierzchni 7 500 m kw. Magazyn ten jest użytkowany wyłącznie do skła dowania cukru eksportowego. Dalej znajduje się magazyn firmy „Warta" o powierzchni 1 500 m kw. Posuwając się dalej w' tym samym kierunku, napotykamy magazyn T-wa Okrętowego ,,American Scantic Line", utrzy mującego bezpośrednie połącznie Gdyni z Ameryką Północną, Magazyn ten, administrowany przez Kolejowy Agencję Celną, posiada powierzchnię 2 800 m kw. i jest przeznaczony dla transportów postępujących z kolei amerykańskich na koleje polskie na podstawie konosamentów bezpośrednich (through bill of loading). Z magazynem tym sąsiaduje skład firmy ekspedycyjnej ,,Pantarei" o powierzchni 5 500 m kw. z piwnicami (500 m kw.). Na nabrzeżu Polskiem znajduje się również magazyn rządowy Nr. 3 o powierzchni 6 5 00 m kw. z ochładzanemi piwnicami. Na szczególne wymienienie zasługują urządzenia sąsiedniej Chłodnia Chłodni Portowej. Chłodnia ta wybudowana została w 1930 r. Portowa - i posiada jak najbardziej nowoczesne instalacje. Jest ona drugą, co do wielkości, chłodnią portową na świecie, ustępując jedynie lamburskiej. Powierzchnia składowa ogólna wynosi 10 000 m kw., a powierzchnia pomieszczeń chłodniczych 7 000 m kw. W swoich komorach chłodzących może chłodnia pomieścić jednorazowo około 700 wagonów towarów, które wymagają określonej niskiej temperatury, jak naprz. masło, jaja, drób bity, bekony, mięso mrożone i t. p. Wagony są rozładowywane wewnątrz chłodni. Na statki towary przeładowywane są zapomocą dźwigu o no śności 1,5 t., posiadającego krytą galerję. Dzięki tym wszystkim urządzeniom, przeładunek towarów zabezpieczony jest od deszczu, kurzu i zmian temperatury. Umiarkowane stawki za skła dowanie i chłodzenie umożliwiają korzystanie z chłodni na dużą skale. Obok chłodni znajduje się prowizoryczna rzeźnia drobiu oraz laboratorjum próbek masła na eksport. Poza tern port rozpoczął tu budowę piętrowego magazynu długo terminowego dla drobnicy. Magazyn ten będzie gotów na koniec lata 1931 r. Wszystkie wymienione składy i urządzenia znajdują się w pierwszej linji. W drugiej linji wybudowany został 5-cio piętrowy magazyn Państw. Monopolu Tytoniowego o powierzchni składowej 10 700 m kw. Magazyn ten zostanie zaopatrzony we wszelkie nowoczesne urządzenia dla składowania, przepako wywania i sortowania tytoniu. Przeładunek na nabrzeżu Polskiem dokonywany jest za pomocą 14 dźwigów wypadowych portalowych, które poruszają się wzdłuż całego nabrzeża. Posiadają one nośność od 1,5 do 3 ton. Nabrzeże Rotterdamskie, zamykające Basen im. Marszałka Piłsudskiego od zachodu, zaopatrzone jest w 5 dźwigów porta lowych typu wypadowego, o nośności od 1,5 do 3 ton. Znaj duje się tu również rządowy magazyn Nr. 2 o powierzchni 7 500 m kw., oraz niewielki skład dla śledzi. Nabrzeże Indyjskie służy obecnie w pierwszym rzędzie Łuszczamia potrzebom przemysłu przetwórczego. W zachodniej jego części Rytu. znajduje się przedsiębiorstwo—,,Łuszczarnia Ryżu". Jest to pierw sze duże prywatne przedsiębiorstwo przenrysłowe, które powstało w Gdyni jeszcze w 1927 r. Powierzchnia składów Łuszczarni.
wynosi 8 600 m kw., a urządzenia fabryczne obliczone są na prze róbkę roczną 100.000 t. ryżu surowego. Dotychczas jednak pro dukcja osiągnęła zaledwie 60% tej liczby. Około 20% produkcji reeksportu je się zagranicę, głównie do krajów bałtyckich i skandy nawskich, poza tem do Niemiec, Belgji i Anglji. Ryż surowy spro wadzany jest bezpośrednio z Indyj Brytyjskich z Rangoonu. Praca Łuszczarni jest zmechanizowana do najwyższego stopnia: w wielkim, 5-piętrowym budynku fabrycznym, pracuje zaledwie 5 robotników. Ziarnko ryżu w przeciągu 25 minut przechodzi przez wszystkie piętra fabryki, odwiedza kolejno 16 różnych maszyn i wreszcie przez wylot końcowy elewatora trafia do worka, bez udziału rąk ludzkich. bok Łuszczarni znajduje się inne duże przedsiębiorstwo przemysłowe — ,,Olejarnia Gdyńska". Olejarnia ta, oprócz właściwych urządzeń przemysłowych, posiada wielki silos o pojemności 6 500 t., zaopatrzony w nowoczesne, pneu matyczne i taśmowe urządzenia przeładunkowe, dalej składy na makuchy o powierzchni 1 000 m kw. i szereg innych urządzeń. Przedmiotem produkcji są oleje: lniany, słonecznikowy, palmowy, oliwa i pokosty. Produkcja ta jest przeznaczona dla rynku kra jowego, uboczny zaś jej produkt — makuchy, przeznaczony jest na eksport zagranicę. Przewidywane jest przerabianie roczne 50—80 000 t. surowca, sprowadzanego z Argentyny, Rosji. Chin i Indyj. Silos olejarni przystosowany jest również do celów eksportu zboża w ilości 15—20 000 t. rocznie. W dalszym ciągu za Olejarnią Gdyńską znajduje się teren, na którym już w 1931 r. rozpocznie się budowa drugiej wielkiej fabryki olejów i tłuszczów. Jeszcze dalej Związek Cukrowni buduje urządzenia dla melasy. Urządzenia kolejowe w porcie gdyńskim, a więc tory, dworce Urządzenia przetokowe i t. d., są intensywnie rozbudowywane, w miarę kolejowe . potrzeb obrotu portowego, szczególnie dowozu dużych ilości węgla. Dogodne naturalne warunki terenowe umożliwiają Zarządowi Kolejowemu pomyślne rozwiązanie zagadnienia do wozu towarów masowych. Sieć portowa torów jest zaprojekto waną i już w większej części wykonaną w sposób równoważący brak drogi wodnej do zaplecza portu gdyńskiego. Długość torów kolejowych w porcie na wiosnę 193 1 r * wynosiła około 60 km, zaś w ciągu 2-ch lat dojdzie do 150 km.

[madohora]

Jak wspomniano wyżej, w r. 1930 zawarta została z Kon sorcjum francusko-polskiem umowa na dalszą rozbudowę portu w Gdyni, przyczem roboty te mają być wykonane do dnia 1. IV. 1934 r. W ramach tej serji robót przewidziane jest ukoń czenie basenu Prezydenta, budowa drugiego basenu wewnętrz nego, przeznaczonego na strefę wolnocłową, oraz budowa Kanału Przemysłowego, mającego na celu obsłużenie terenów, przezna czonych pod budowę zakładów przemysłowych. Niezależnie od tego buduje się lub też ma się zamiar budować szereg innych urządzeń. Wymienić tu należy budowę dworca przetokowego i towarowego koło Chylonji, rozbudowę torów kolejowych w porcie, dalsze roboty kanalizacyjne, budowę dróg kołowych, rozbudowę oświetlenia elektrycznego oraz szeregu urządzeń prze ładunkowych.

[madohora]

Na podkreślenie zasługuje fakt intensywnego udziału kapi tałów prywatnych w rozbudowie portu gdyńskiego. Oczywiście, roboty podstawowe, jak to budowa basenów, nabrzeży i t. d., finansowane są przez Państwo. Poważna jednak część urządzeń przeładunkowych, jak to już widać z poprzedniego opisu portu, wybudowana została przez firmy prywatne. W większym jeszcze zakresie kapitał prywatny bierze udział w rozbudowie miasta Gdyni, które liczy już dzisiaj przeszło 40.000 mieszkańców.

[madohora]

BUDYNEK DYREKCJI PORTU MORSKIEGO

[madohora]

POMYŚLNY rozwój portu jest rezultatem oparcia się o po ważny pod względem gospodarczym obszar ciążenia. Miaro dajne jest tutaj w pierwszym rzędzie korzystne położenie polityczno-geograficzne portu. Gdynia leży u wylotu dróg z Polski na północ i korzysta z rozległego zaplecza, sięgającego na południu aż do granicy wpływów portów adrjatyckich, wzgl. czarnomorskich; jednocześnie stanowi naturalny ośrodek ko munikacji tranzytowej na drodze ze Skandynawji przez Pod karpacie na Bałkany. O ile chodzi znów o położenie Gdyni na Bałtyku, stanowisko jej jest pod tym względem niezmiernie korzystne. Położona mniej więcej w środku południowej części morza Bałtyckiego, Gdynia jest jednakowo prawie oddalona od szeregu ważnych portów bałtyckich, jak to Kopenhaga. Stockholm i Ryga

[madohora]

OBSZAR CIĄŻENIA GDYNI. Obszar ciążenia portu gdyńskiego — stanowi przedewszyst- kiem całe Państwo Polskie. Dla całego szeregu polskich okręgów gospodarczych port w Gdyni jest istotnie najbliższy, bądź pod względem geograficznjon, bądź też odległości kolejowej. W innych wypadkach szalę na rzecz Gdyni przechyla polityka taryfowa kolei polskich, o czem będzie mowa poniżej. Istotnie w miarę rozbudowy urządzeń portowych, zjawiają się w Gdyni coraz nowe towary z całej Polski. Węgla dostarcza Zagłębie Węglowe, które jednocześnie sprowadza przez Gdynię surowce dla przemysłu hutniczego, jak to złom żelazny i rudę. Cukier i zboże przychodzą z Poznańskiego i z Województw central nych, cały szereg innych artykułów jest przedmiotem obrotu pomiędzy portem gdyńskim, a wszystkiemi ważniej szemi ośrod kami gospodarczemi w kraju. Obszar ciążenia Gdyni nie ogranicza się jednak do obszaru Rzeczypospolitej Polskiej. Istnieją duże możliwości dla prze wozu tranzytowego surowców hutniczych do Czechosłowacji, która dla portu gdyńskiego okazała już duże zainteresowanie. Rozpoczął się obrót tranzytowy przez Gdynię z Rumunją, Węgrami i Rosją. W miarę rozbudowy portu i rozwoju jego po łączeń. obszar ciążenia nabywa warunków dalszego zwiększenia.

[madohora]

POŁĄCZENIA KOLEJOWE. Obrót towarowy pomiędzy portem gdyńskim, a jego obsza rem ciążenia, odbywa się prawie wyłącznie kolejami. Stosunkowo nieznaczne ilości przychodzą Wisłą i dalej przez morze od ujścia Wisły do Gdyni. Fakt oparcia się przedewszystkiem o koleje odpowiada całkowicie tendencjom, które ujawniły się w okres powojennym w dziedzinie komunikacji, a mianowicie przesu nięciu się punktu ciężkości z dróg wodnych na koleje. To też cały szereg portów, sąsiadujących z Gdynią, posługuje się w ko munikacji z lądem prawie wyłącznie kolejami, pomimo posia danych nieraz dogodnych połączeń drogami wodnemi. Poniżej podajemy szereg najważniejszych połączeń Gdyni z obszarem ciążenia. a) Gdynia—Gdańsk—Grudziądz—Mława—Warszawa z połą czeniami do Białegostoku, Brześcia i stacyj rosyjskich; poza tern z Warszawy do Radomia, Lublina, Lwowa i stacyj rumuńskich. b) Gdynia—Gdańsk—Tczew—Toruń—Włocławek—Kutno— Łowicz—Łódź z wieloma połączeniami do ośrodków prze mysłowych. c) Gdynia—Gdańsk —T czew—G niezno —Poznań —Kat o wice i dalej do granicy czechosłowackiej i niemieckiego Górnego Śląska. d) Liczne linje, łączące Gdynię z Pomorzem i Poznaniem, bądź przez Gdańsk, bądź przez Kartuzy. e) Z zachodem łączy Gdynię linja Wejherowo—.Szczecin— Berlin. Na szczególne wymienienie zasługuje będąca w budowie magistrala węglowa, łącząca bezpośrednio Gdynię z Zagłębiem Węglowem przez Bydgoszcz, Zduńską Wolę, Herby Nowe. Ta nowa linja kolejowa przynosi skrócenie połączenia G. Śląska z Gdynią o 90 km. Roboty są już tak daleko posunięte, że częściowe uruchomienie tej linji, na odcinku najważniejszym —- Bydgoszcz-—Gdynia — odbyło się w listopadzie 1930

[madohora]

PORTOWE T AR YFY KOLEJOWE. Jednym z czynników, decydujących o rozwoju portu, zwłaszcza takiego jak Gdynia, który opiera swój ruch z obszarem ciążenia o koleje, jest polityka taryfowa na kolejach, prowadzą cych do portu. Jak to wyżej wspomnieliśmy, przeważną część obszaru ciążenia portu gdyńskiego stanowi Polska. Obecna pol ska taryfa kolejowa zawiera specjalny dział, w którym zgrupo wane są wszystkie taryfy portowe. ^ Analogicznie przedstawia się sytuacja w dziedzinie komuni kacji tranzytowej przez Gdynię do krajów ościennych. Cały szereg taryf wyjątkowych ułatwia ten ruch. Mamy tu do czynie nia tak z taryfami sporadycznemi, odnoszącemu się do poszcze gólnych artykułów, jak i z taryfami, obejmującemu całkowity obrót pomiędzy portami polskiemi a danym krajem. Największe znaczenie między taryfami tego ostatniego rodzaju ma taryfa portowa polsko-czechosłowacka, która obejmuje część artykułów handlu zagranicznego Czechosłowacji z krajami zamorskiemi. Dalej wymienić jeszcze należy taryfę portową polsko-rumuńską, oraz taryfę połsko-lewantyńską. Dzięki tej polityce taryfowej Kolei Polskich, stawki prze wozowe pomiędzy Gdynią a jej obszarem ciążenia są niższe, aniżeli stawki do portów zagranicznych.

[madohora]

POŁĄCZENIA MORSKIE. Niemniejsze znaczenie od dogodności i taniości połączeń kolejowych, posiada dla portu rozwój jego połączeń morskich. Gdynia, chociaż odniedawna dopiero występuje w szeregu oor- tow bałtyckich, może się na tern polu poszczycić poważnym suk cesem. Posiada ona cały szereg regularnych połączeń z wieloma portami europejskiemi i amerykańskiemi; Podajemy poniżej szereg ważniejszych linij: do Buenos Aires odchodzi statek co 6 tygodni, do Le Havre co 10 dni, do Helsingforsu co 2 tygodnie, do Hull co tydzień, do Kopenhagi co 2 tygodnie, do Lipawy co 2 tygodnie, do Londynu co tydzień, do New-Yorku dwie linje, każda co 2 tygodnie, do Rio de Janeiro co 6 tygodni, do Rygi i Tallina co 10 dni i t. d. Szczegółowe zestawienie regularnych połączeń z wymienieniem firm żeglugowych, podane jest przy mapce na 22 stronie.
Oprócz połączeń regularnych, służących przeważnie do służby pasażerskiej oraz przewozu transportów drobnicy, zawija do Gdyni wiele statków nieregularnych, przewożących ładunki masowe^ Tak np. statki firmy ,,Robur“, a także część statków P. P. ,,Żegluga Polska", służą prawie wyłącznie do eksportu węgla do krajów skandynawskich i zawijają do Gdyni w równo miernych naogół odstępach czasu.

[madohora]

MOŻNA znaleźć w historji wiele przykładów, kiedy wiel kie inwestycje, czynione przez państwo, czy też przez kapitał prywatny, nie wytrzymywały życiowej próby, •okazywały się nierealne i niewywołane potrzebą przepadały na marne. W żadnym razie nie można powiedzieć tego o Gdyni. Omówiliśmy poprzednio budowę tego portu, prowadzoną na wielką skalę i w szybkiem bardzo tempie. Gdy zkolei zajrzymy •do cyfr obrotu portowego, stwierdzimy tu stały rozwój, co świadczy o tern, że budowa portu w Gdyni była realną po trzebą gospodarcząGłówne miejsce zajmuje w Gdyni stale, jak dotychczas, bandera szwedzka, dzięki ożywionemu eksportowa węgla przez port gdyński. Na drugiem już jednak miejscu widzimy ban derę polski
Zwraca uwagę brak równowagi pomiędzy eksportem a im portem przez Gdynię. Jest to naturalnym wynikiem zadań portu gdyńskiego. Obsługuje on w pierwszym rzędzie handel zamorski Polski, a jak wiadomo, cechuje ten handel dyspro porcja pod względem ilościowym między eksportem a importem. Polska eksportuje szereg towarów masowych w dużych ilościach, a przywozi obok surowców dla swego przemysłu również szereg fabrykatów mało objętościowych. Brak równowagi pomiędzy eksportem a importem wyka zują zresztą wszystkie prawie porty na świecie. Jak tc wy nika z liczb obrotu, import przez Gdynię rozwija się ostatnio w 7 stosunkowo szybszem tempie od eksportu, wobec czego różnica staje się mniejszą. Stosunek ten będzie i nadal polep szał się w miarę rozbudowy urządzeń dla przeładunku rudy i złomu żelaznego, dotychczas bowiem przeważna część insta- lacyj przeładunkowych w porcie służy dla eksportu. w r. 1926 w przywozie figurują tylko dwa rodzaje towarów, a w 1927 r. — 5 rodzajów, w 1928 spotykamy już 9 rodzajów, w 1929 — 15, a w 1930 — 34. Na czoło artykułów importowych w Gdyni wysuwają się dwie grupy: surowce dla przemysłu hutniczego oraz surowce i artykuły gotowe chemiczne. Import pierwszej z tych grup wzrasta z roku na rok. Główne miejsce zajmuje tutaj złom żelazny i stalowy. Import tego artykułu z 11 161 ton w 1928 roku wzrósł na 49 582 ton w 1929 r., a w r. 1930 wykazuje dalszy, gwałtowny skok do 272 479 ton. Złom importowany jest przez Gdynię dla potrzeb polskiego hutnictwa i pochodzi z całego szeregu krajów europejskich i zamorskich. Już obecnie pracują w Gdyni przy przeładunku złomu specjalne chwytacze-polipy. W ciągu najbliższego czasu przewidziana jest budowa specjalnych urzą dzeń dla przeładunku złomu. Zapoczątkowany import rudy rozwija się dobrze i wzrasta z roku na fok. Ruda ta jest pochodzenia szwedzkiego i jest przewożona przez Gdy nię dla hut polskich i czechosłowackich. Wzrost importu z 18 180 ton w 1929 r. na 41 230 ton w 1930 r. pozwała się spodziewać dalszego pomyślnego rozwoju tego importu przez Gdynię.

[madohora]

Import drugiej grupy zasadniczej, a mianowicie artykułów chemicznych i nawozów sztucznych, wynosił w 1928 r. 112 007 t ., a w 1929 r. 196102 t., w tern tomasyna 134203 t., saletra — 39299 t. i fosforyty — 22600 t. Jeszcze w r/1929 grupa ta stała na czele artykułów importowych w Gdyni. W 1930 r. import tej grupy spada do 113 141 t., co tłumaczy się ciężkim kryzysem w rolnictwie poiskiem i zmniejszonem w związku z tern zapotrzebowaniem na nawozy sztuczne. Ponieważ jednocześnie przywóz surowców dla przemysłu hutniczego wzrósł poważ nie, grupa artykułów chemicznych cofnęła się na drugie miejsce

[madohora]

Na trzeciem miejscu w imporcie stoi ryż surowy, którego przywieziono w r. 1928 — 57 427 t., w 1929 — 56 665 t. i w 1930 roku 46864 t. Jak widzimy, przywożone ilości ryżu utrzy mują się od kilku lat na tym samym poziomie. Ryż jest prze- raoiany w Łuszczarni gdyńskiej, o której była mowa wyżej. Dalej jeszcze wymienić należy w imporcie materjał budowlany, szmalec, tytoń, oraz szereg artykułów drobnicowych. Ostatnio rozpoczął się także import bawełny przez Gdynię.

[madohora]

Główne miejsce pod względem ilości zajmuje w eksporcie węgiel. Eksport węgla rośnie z roku na rok: z 40 246 t. w r. 1926 doszedł on do 2 447 895 t. w r. 1929 i 2 954 379 t. w r. 1930. Zwiększanie się przeładunku węgla umożliwione zostało dzięki budowie w Basenie Węglowym urządzeń przeładunkowych przez koncerny węglowe. Dalszy wzrost eksportu zależny jest od konjunktur dla węgla polskiego na rynkach odbiorczych.

[madohora]

Zakończenie budowy linji kolejowej, łączącej bezpośrednio Gdynię z Zagłębiem Węglowem, ulepszy jeszcze bardziej wa runki tego eksportu przez port gdyński. Obok właściwego eksportu* węgla, rozwija się również pomyślnie w Gdyni sprzedaż węgla bunkrowego, która w roku 1930 wyniosła 145 551 t. Węgiel jest wywożony z Gdyni do 16 rozmaitych państw, ze Szwecją, Danją, Norwegją, Finlandją i Łotwą na czele.

[madohora]

Dominujące więc stanowisko w eksporcie Gdyni zajmuje węgiel. Jednakże różnorodność eksportu wzrasta z roku na rok: podczas gdy w r. 1928 poza węglem figuruje w statystykach eksportowych tylko 6 artykułów, w r. 1929 ilość ich wzrasta już do 10, a w 1930 do 34. Poza węglem główne miejsce zajmuje w eksporcie cukier. Eksport ten rozpoczął się w 1929 r., osią gając cyfrę 23577 t.; po wybudowaniu dalszych magazynów dla składowania cukru eksport ten w r. 1930 osiągnął 89 765 t. Następnie wymienić należy wytłoki buraczane, mąkę pszenną, otręby, ryż łuszczony, mąkę i otręby ryżowe. Od chwili urucho mienia chłodni zaczyna się pomyślnie rozwijać wywóz bekonów, masła, jaj i t. p. artykułów, korzystających z urządzeń chłodniczych.

[madohora]

RUCH PASAŻERSKI. Obok ruchu towarowego, rozwijał się również ruch pasa żerski przez Gdynię.^ Bezpośrednie pasażerskie połączenia okrę towe z Ameryką Północną i Południową, z Francją i Anglją, stwarzają dla Gdyni podstawy rozwoju również w tej dziedzinie! W r. 1930 przyjechało przez Gdynię 6781 pasażerów, wyjechało I 7 388 pasażerów, poza ruchem pasażerskim przybrzeżnym. Przeważną część stanowili tutaj emigranci

[madohora]

Wspomnieć na końcu należy o znaczeniu portu Gdyni dla całego handlu zagranicznego Polski. Udział ilościowy Gdyni w tym handlu wyniósł w przywozie w 1929 r. 6,3 %, w wwozie za ś — n,6%; udział w ogólnym handlu zagranicznym “Polski wyniósł 10,8 %. W roku 1930 udział w ogólnym handlu podniósł się do 15%, przyczem w przywozie wynosi 9,2%, w wywozie za -ś T 5 > 5 %-Cyfry powyższe świadczą o tern, że budujący się młody port Gdynia zdobył już poważne stanowisko w życiu gospodarczem Polski i spełnia zadania, o których na początku b}da mowa, z powodzeniem nadspodziewanem, wyprzedzając w żywotności swej wszelkie dotychczasowe, nawet optymistyczne obliczenia.

[madohora]

.

[madohora]

POŁĄCZENIE KOLEJOWE KATOWICE - GDYNIA

[madohora]

Przyjrzałam się dzikiej świni
Co była rodem z Gdyni
W lesie kopała
Sztywną sierść miała
Chyba ktoś tu kmini

[madohora]

Pewien pan z Gdyni
Marzy o RODOS w Ryni
Plany snuje
Że działki kupuje
I zrobi karocę z dyni

[madohora]

Gdynia - co się teraz dzieje w Gdyni
Tam masowy pomór świni
Ja wyjazdy tam odradzam
Teraz po Szczecinie chadzam

[madohora]

Muszę powtórzyć, bo nie udało mi się dojechać do Orłowa. No cóż, ale jak ja wybrałam Hel

[cirano]

Niewiele atrakcji ma Gdynia. W sumie rozczarowuje

[madohora]

Domek Abrahama

[madohora]

Domek Abrahama – zabytkowy dom w Gdyni, jeden z najstarszych zachowanych zabytków w mieście. Znajduje się w Śródmieściu przy ul. Starowiejskiej.
Dom został wybudowany w 1904 roku przez Jana Skwiercza. Od sierpnia 1920 roku do śmierci w czerwcu 1923 mieszkał w nim kaszubski działacz Antoni Abraham. W 1936 na ścianie frontowej umieszczono tablicę upamiętniającą Abrahama. W 1969 dom został wpisany do rejestru zabytków. Od 1970 do 2013 w domku funkcjonował oddział Muzeum Miasta Gdyni, w którym można było oglądać m.in. ekspozycję poświęconą najstarszym dziejom Gdyni, kiedy była jeszcze rybacką wioską.
Od 2013 w obiekcie mieści się restauracja.

[madohora]

Kamienica Emilii Wojewskiej

[madohora]

Kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła

[madohora]

Kościół św. Michała Archanioła w Gdyni – zabytkowy kościół rzymskokatolicki. Znajduje się przy ul. płk. Stanisława Dąbka w gdyńskiej dzielnicy Oksywie, w województwie pomorskim. Należy do dekanatu Gdynia Oksywie w archidiecezji gdańskiej. Jest to najstarszy budynek zarówno w Gdyni, jak i w całym Trójmieście.

[madohora]

A może, a może
Wyjechać nad morze

[madohora]

18 czerwca do portu Gdynia zawinie Celebrity Eclipse najdłuższy statek pasażerski jaki kiedykolwiek cumował w polskim porcie. Gigantycznych rozmiarów wycieczkowce wracają do Gdyni. W ubiegłą środę zacumował 240 - metrowy japoński wycieczkowiec Asuka II. Do końca września Gdynię odwiedzą aż 52 międzynarodowe statki min. Costa Pacifica, Azores, Aidabella, Costa Classica.

[madohora]

Czytałam teraz w którymś z tych starych kalendarzy, że Śląsk pokładał duże nadzieje związane z portem w Gdyni

[madohora]

***

[madohora]

I jeszcze kilka starych zdjęć z Gdyni

[madohora]

[madohora]

DWORZEC W GDYNI ZDJĘCIE Z 1925 ROKU

[madohora]

PORT W GDYNI - ZDJĘCIE Z 1925 ROKU

[madohora]

GDYNIA OKSYWIE

[madohora]

Taki już mój los
Byłam od bójki
O mały włos

[madohora]

Czy coś się odmieni
I znowu pojadę do Gdyni
A potem przyjacielu
Spotkamy się na Helu?

[madohora]

[madohora]

***

[madohora]

Jakoś ta strona mnie już nie nęci

[madohora]

***

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

G d y sło ń c e d o b rz e p ra ż y ,
W lip c o w y s k w a r i znój,
J a k m ile je s t n a p laży ,
G d z ie n ie w ia s t b a r w n y rój...
W ś r ó d fali m o rsk ie j szu m u
Z a c h w y c a k a ż d a m nie,
G d y s tr o jn a w s z m a t k o stju m u
W ś r ó d fa ł k o ły s z e się...
A c h , g d y b y m b y ł t ą falą,
P ie ś c iłb y m w s z y s tk ie r a d
I z u s t, co ż a r e m p a lą ,
'>
P ie s z c z o ty c ic h e k ra d ł...
A t a k w c ią ż tk w ię n a b rz e g u ,
N a c ta ł ic h p a t r z ą c g rz ech ,
A o n e m k n ą w sz e re g u
I s r e b r n y n ie c ą śm iech,.,

[madohora]

[madohora]

Może się kiedyś uda, że Gdynia
I dla mnie wyjdzie trochę z cienia
Miałam do wyboru opcje dwie
I wybrałam wówczas Hel

[madohora]

[madohora]

Ktoś mnie kmini
Że pięknie jest w Gdyni

[madohora]

O słowiańskim wybrzeżu Bałtyku więcej zachowało się podań i legend niż pisanych wiadomości historycznych. Szczupłe dane, pochodzące z dokumentów duńskich, saskich, a dopiero od XIII w. słowiańskich, pozwalają jednak stwierdzić iż na brzegach Bałtyku, pomiędzy rzekami Elbą na zachodzie a Wisłą na wschodzie, żyły plemiona słowiańskie, posiada jące organizację państwową oraz dużą kulturę i cywilizację. Głównymi siedliskami tych szczepów słowiańskich były miasta Arkona na Rugii, Wollin, Szczecin, Kołobrzeg, Belgard nad Parsantą, a dalej na wschód Belgard nad Łebą, Gdańsk, Sławno i Świecie. Szczepy pomorskie nosiły rozmaite nazwy: Welletów, Lutyków, Rujan, Wollinian — przy czym pozostała do dziś nazwa narodowa Pomorzan ,,Kaszubi" oznaczała prawdopodobnie w odległej przeszłości raczej wybitnych wojów lub członków klasy panującej — niż jeden ze szczepów. Słowiańskie szczepy pomorskie, w ustawicznych walkach z Duńczykami, a potem z zaborczymi Sasami i Frankami, traciły swoje pierwotne dziedziny i stopniowo były wyciskane na wschód i południowy wschód. Tu stykały się i ścierały z pokrewnymi plemionami lechickimi, z którymi przez wieki pozostawały bądź w związkach państwowych bądź w wal kach plemiennych. Część prehistoryków twierdzi, iż po raz pierwszy zjednoczenie ziem Słowian pomorskich i polskich nastąpiło pod dynastią Popielów, która panowała nad Polską i całym Pomorzem od Elby po Wisłę. Jeden z Popielidów podzielił rozmaite księstwa między swych synów, a kiedy następnie dynastia Popielidów na Kruszwicy królująca Pola nom upadła i ustąpiła miejsca Piastom, na Pomorzu pozostały liczne jej odłamy poboczne, występujące następnie pod mia nem G r y f i t ó w i pod tym mianem wchodzące już w dzieje pisane. Książęta ci podzieleni są na różne linie. Jedna gałąź Gryfitów panuje w XII w. na Pomorzu gdańskim, w którego skład wchodziło całe dzisiejsze wybrzeże polskie oraz spory obszar brzegów Bałtyku, należącego dziś do Rzeszy Nie mieckiej, aż po Gory Chełmskie (Golenberg) na zachodzie. Istnieją ślady historyczne, iż za Bolesława Chrobrego powstał ponownie jakiś nowy związek państwowy między monar chią gnieźnieńską a Pomorzem gdańskim. Być może, iż Piastowie pragnęli skupić ponownie dawne ziemie Popielidów, których obalili i których państwo opanowali, dość iż władza Chrobrego, a może jeszcze Mieczysława I rozciągała się na Pomorze gdańskie, które wraz z Polską przyjmuje chrzest, podczas gdy Pomorze szczecińskie pozostaje nadal pogańskie! Wymownym śladem tych związków, datujących się niewątpli wie z X w. jest przynależność Gdańska do diecezji biskupiej w Kruszwicy (później we Włocławku), która zachowana zostaje w następstwie aż do rozbioru Polski. Po śmierci Chrobrego i po czasowym upadku Państwa Polskiego związek wybrzeża gdańskiego z Polska przerywa się. Na Pomorzu wschodnim występują po roku 1100, jako samo dzielni panujący, książęta pomorscy, pieczętujący Gryfem i siedzący początkowo w Świeciu i Chmielnie, a' potem od w. XII w Gdańsku. Książęta ci toczą boje z Władysławem Hermanem i Bolesławem Krzywoustym ze zmiennym szczę ściem, przy czym Krzywoustemu udaje się odnowienie wpły wów chrześcijaństwa na Pomorzu gdańskim, równocześnie jednak książęta gdańscy zachowują swoją niezależność poli tyczną. Ale na ogół o dziejach wybrzeża panuje aż do XII w. milczenie w kronikach i latopisach. Kaszubi północno- wschodni nie mają takich cywilizowanych sąsiadów jak Sasi i Duńczycy, których kroniki oświetlają historię Kaszubów nadodrzańskich. Dopiero więc z roku 1178 mamy pierwsze pisane dokumenta do dziejów księstwa gdańskiego, kiedy to Sambor I nadaje Oliwę oraz 6 wsi klasztorowi cystersów, zbudowanemu przed kilku laty przez jego ojca Subisława. Sambor I spro wadza również i osadza na pobrzeżu norbertanów i nor bertanki w Żukowie oraz benedyktynów pod Gdańskiem Następca Sambora Mestwin I (Mszczuj) znany już jest dobrze z wielu dokumentów oraz z udziału w zjeździe w Mikulinie, mającym na celu podział wpływów w Prusach pomiędzy książąt gdańskich a Piastów. Po Mestwinie panuje na Po- morzu wschodnim Świętopełk III. Książę ten jest pierwszym, który zmuszony jest ścierać się z Krzyżakami lekko myślnie osadzonymi przez książąt mazowieckich w r. 1230, początkowo w Nieszawce, a potem na całym pobrzeżu Wisły. Starcie to wybucha o wpływy w Prusach. Książęta gdańscy i utworzone przez nich zakony cystersów i benedyktynów, od lat pracowali nad nawróceniem i zhołdowaniem Prus. Toteż chrześcijaństwo czyniło wśród Prusaków postępy głównie od północy i coraz większe obszary kraju za Wisłą ulegały Mestwinowi I i Świętopełkowi. Natomiast od po łudnia pogaństwo pruskie dokonywało najazdów na ziemie książąt mazowieckich, którzy przyzwali Krzyżaków, qby mieszkańców Prus ochrzcili i podbili. Krzyżacy jednak opanowali ogniem i mieczem nie tylko nie ochrzczoną dotąd część Prus, ale sięgnęli również po Warmię, Pomeranię i Pogezanię, ziemie które Świętopełk mógł słusznie uważać za swoją własność. Stąd wynikł długoletni zatarg z Zakonem oraz trzy wojny toczone przez Świętopełka. Waleczny książę gdański, zjednoczywszy w swoich rękach drogą dzie dzictwa i umów rodzinnych, znaczną część starych siedzib kaszubskich aż po Kołobrzeg, bije na głowę Krzyżaków nad jeziorem Rządzem, bije pod Świeciem oraz zdobywa Sartowice i Chełmno. Gdyby nie spory, jakie Świętopełk toczył równo cześnie z sąsiadami mazowieckimi i wielkopolskimi, Kon radem, Leszkiem Białym i Laskonogim, oraz z bratem swym Samborem, byłby niewątpliwie oręż kaszubski uwolnił Pomorze od Zakonu, a w każdym razie zapobiegł powstaniu potężnego państwa krzyżackiego. Dzięki jednak pomocy, udzielonej Krzyżakom przez fundatorów Zakonu, książąt mazowiec kich, oraz wobec równoczesnych walk Kaszubów z książętami kujawskimi, którzy zabierają im grody Wyszogród (koło Fordonu) i Nakło — Świętopełk zmuszony jest do zawarcia z Zakonem pokoju naKowalowym Ostrowie. Mocą tego pokoju utwierdza wprawdzie swój stan posiadania na lewym brzegu Wisły, ale traci bezpowrotnie zdobycze Mestwina I w Prusach i pozwala Zakonowi ugruntować się w miejscach jego późniejszej potęgi w Malborgu i Elblągu. W każdym razie za Świętopełka III oraz za jego syna Mestwina II, Pomorze gdańskie dochodzi do szczytu swej potęgi. Około 1 200 km pobrzeża od Kołobrzegu aż po mierzeje Świeżą, należy do książąt kaszubskich, a Bydgoszcz i Wyszogród są południowymi krańcami ich posiadłości. Mestwin II, który panuje do roku 1294 umie krainę tę utrzymać w swych rękach a nie posiadając męskiego potomka, daruje za życia układem zawartym w r. 1282 w Kępnie całe swe księstwo Przemysła wowi Wielkopolskiemu, swojemu siostrzeńcowi. Wrychle też panowie kaszubscy n a zjeździe w Sł u ps ku zgadzają się na ten układ i składają Przemysławowi, późniejszemu królowi polskiemu przysięgę homagialną. W ten sposób całe pobrzeżdzisiaj do Rzeczypospolitej należące, a także całe pobrzeże kaszubskie aż do Kołobrzegu, przechodzi w końcu XIII w. legalnie w ręce królów polskich. Niestety, rychło po śmierci Mestwina II bo już w r. 1308 wybuchają o pobrzeże gdańskie nowe walki. Wraz z Gdańskiem (str. 137) zdobywają go Krzyżacy i dzierżą aż do r. 1466. Krzyżacy zachowują na ogół podział kraju z czasów książąt pomorskich, a oprócz Gdańska mają siedziby swoich władz na pobrzeżu w Pucku, Helu oraz w Tczewie. W teorii pozostawiają również miastom i szlachcie prawa z czasów książąt. Jednakże w praktyce stosunek Krzyżaków zwłaszcza w dobie upadku Zakonu, po Grunwaldzie jest tak ciężki, a ich polityka zarówno gospodarcza jak i narodowa tak niemożliwa do zniesienia, że wywołuje odruch buntu. W r. 1440 powstaje na Pomorzu i w Prusach związek ziem i miast pruskich, majacych na celu „obronę przed gwałtem". Związek rychło przeradza się w otwartą wojnę z Zakonem, a stany pruskie poddają się pod opiekę króla polskiego, Kazimierza Jagiellończyka, który 6. V. 1454 r. ogłasza akt inkorporacyjny, przyłączający posiadłości Zakonu a z nimi całe dzisiejsze wybrzeże do Ko rony Polskiej. Po tym akcie Związek i król toczą z Zakonem wojnę, w wyniku której,

[madohora]

GDYNIA ROK 1934

[madohora]

[madohora]

Gdynia (wymowa i, kaszub. Gdiniô, niem. Gdingen) – miasto na prawach powiatu w północnej Polsce, w województwie pomorskim, położone nad Morzem Bałtyckim, na Pobrzeżu Gdańskim i Pojezierzu Wschodniopomorskim. Wchodzi w skład Trójmiasta (wraz z Gdańskiem i Sopotem), jest zatem jednym z miast centralnych aglomeracji Trójmiasta. Według danych GUS z 31 grudnia 2020 r., Gdynia liczyła 244 104 mieszkańców (dwunaste miejsce w Polsce) i zajmowała 135,14 km². Jest najludniejszym miastem niewojewódzkim.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

PIERWSZY POLSKI STATEK W PORCIE W GDYNI - Kultura i Historia - 04.01.2019

[madohora]

[madohora]

A gdy byłam w Gdyni
Szukałam historii cieni

[madohora]