Czechowice

[madohora]

Czechowice, tworzące od 1950 roku wraz z Dziedzicami miasto Czechowice-Dziedzice, należą do starszych i większych miejscowości Śląska Cieszyńskiego. Od zarania swych dziejów były wsią szlachecką, toteż zawsze znajdowała się na ich terenie siedziba feudalna. Oprócz głównej siedziby znajdowały się tu jeszcze folwarki. Czechowice istniały najprawdopodobniej już w XIII wieku, na co wskazuje zapis w księdze uposażeń biskupstwa wrocławskiego z 1305 roku. Miejscowość, wymieniona wśród innych wsi Księstwa Cieszyńskiego, zapisana jest jako Chotowice, lecz to chyba błąd kopisty. Pierwszy stuprocentowo pewny zapis nazwy Czechowice pochodzi z 1430 roku i jest częścią nazwiska Mikołaja Czeto z Czechowic, pierwszego potwierdzonego w archiwaliach członka tego jednego z najświetniejszych rodów szlacheckich na Śląsku Cieszyńskim w XV i XVI wieku. Przydomek z Czechowic wskazuje na to, że ród ten właśnie z Czechowie się wywodził, a więc miał tam jakąś siedzibę. Mikołaj urodził się zapewne nie wcześniej niż na przełomie XV i XVI wieku, skoro w 1431 roku został starostą cieszyńskim i pełnił tę funkcję do 1445 roku. Jako urzędnik cieszyński zapewne w Czechowicach bywał rzadko. Miał ponadto kilka wsi koło Cieszyna, na przykład Boguszowice. Również następcy zmarłego między 1458 a 1471 rokiem Mikołaja - synowie Mikołaj Młodszy (pisarz) i Henryk (kanclerz i sędzia, t ok. 1500) oraz syn Henryka Jan (bardzo wpływowy kanclerz Księstwa Cieszyńskiego w latach 1502-1543) mieszkali w Cieszynie lub też okolicznych wsiach. Zapewne więc nie troszczyli się zbytnio o Czechowice. Sytuacja ta zmieniła się dopiero wtedy, gdy Czechowice otrzymała we wianie córka kanclerza Jana Czelo, Katarzyna, żona Mikołaja Wilczka z Dobrej. Dawna, zapewne drewniana, rezydencja musiała być już wtedy zupełnie zniszczona, skoro nowy właściciel zbudował na jej miejscu nieduży ceglany dwór, w późniejszych czasach
przerobiony na SPICHLERZ

[madohora]

SPICHLERZ - Dwór ten powstał zapewne w latach czterdziestych szesnastego stulecia i służył
przez prawie 200 lat czechowickim feudałom. Do lat 70. XVI wieku mieszkali tam Wilczkowie, a następnie między innymi Friedrich Schellendorler von Hornsberg, polska kanclerzyna Ocieska, Sokołowscy, Przyssowscy, Zborowscy, Silniccy, Wizembergowie i Kotulińscy.
W roku 1608 doszło do podziału czechowickiego majątku między pochodzących z Polski braci Abrahama i Joachima Sokołowskich z Sokołowa. Dwór stał się więc siedzibą właściciela Czechowic Górnych, Abrahama Sokołowskiego i jego następców. W 1675 roku Friedrich Aleksander Kotuliński kupił Czechowice. W pół wieku później hrabia Franz Carl Kotuliński, starosta Górnego i Dolnego Śląska, wybudował odpowiadający jego wysokiej pozycji duży i modny barokowy pałac, a stary dwór został przebudowany na spichlerz. Nazwa ta przyjęła się zresztą stosunkowo niedawno - przedtem używano gwarowego określenia sypani. Stary spichlerz był budynkiem ceglanym o wymiarach 22 x 18,5 metra. Zbudowany był na planie niemalże kwadratu, z dwoma dobudówkami i na ścianie północnej. Do jednej z dobudówek przylegała prostokątna wieża. Budynek był podpiwniczony i miał pierwotnie najprawdopodobniej dwie nadziemne kondygnacje. W lipcu 1976 roku studenci Wydziału Architektury Politechniki Śląskiej w Gliwicach dokonali badań architektoniczno - archeologicznych w spichlerzu. Badania te pozwoliły ustalić, że spichlerz powstał na pewno po okresie Średniowiecza. Pod fundamentami znaleziono jednak fragment muru będącego resztką jakiejś starszej budowli (może dworu Czelów). Ponadto odkryto resztki naczyń, kafli i gwoździe z XVII wieku. Nie remontowany od wojny spichlerz był już wtedy w opłakanym stanie. Miary zniszczenia dopełnił pożar w 1984 roku. W roku 1987 większą część murów
zburzono w barbarzyński sposób (koparką!). Do chwili obecnej zachowana jest ściana wschodnia i dobudówka z basztą. Ruina znajduje się na przeciwko "zamku Kotulińskich" za stacją trafo. Na koniec należałoby jeszcze dodać, że w budynku spichlerza, jak przystało na taką starą i tajemniczą budowlę straszy, jak mówi czechowicka tradycja. Wiara w ducha była niegdyś tak silna, że około 1870 roku podobno udała się z pobliskiego kościoła do spichlerza uroczysta procesja, aby wypłoszyć stamtąd "Czarną Panią", która miała przykry zwyczaj kładzenia się bez głowy w dzień Wszystkich Świętych w alei lipowej koło zamku. W kilka tygodni po procesji zmarł kościelny, co uznano za zemstę Czarnej Pani. Aby zapobiec na przyszłość podobnym nieszczęściom zasypano piwnicę, w której miał duch swoją stałą siedzibę.

[madohora]

ZAMEK W CZECHOWICACH GÓRNYCH

W roku 1675 baron Friedrich Alexander Kottulinsky kupił Czechowice od Andrzeja Mikołaja Wizemberka, szlachcica polskiego. Jeden z jego następców, Franz Carl, już nie baron ale hrabia Kottulinsky, człowiek bogaty i wpływowy, wybudował nową siedzibę feudalną w Czechowicach. Dokładna data budowy nie jest znana. Najprawdopodobniej jednak ukończono ją w latach trzydziestych XVIII wieku. W Czechowicach złożyła się na określenie tej budowli nazwy zamek, chociaż oczywiście jest to rokokowy pałac. Wewnątrz zachowała się piękna sztukateria (zwłaszcza w sieni), osiemnastowieczne rokokowe portale, kafelki w kuchni i stare posadzki. w XIX wieku zamek nazywano najpiękniejszym w okolicy. Zamek Kottulinskich
jest obecnie w posiadaniu miasta Czechowice-Dziedzice i znajduje się w dobrym stanie
zachowania. Niegdyś za budynkiem mieściła się bażanciarnia. Poprzez ogród zamek graniczy z laskiem o nazwie Bażaniec, w którym niegdyś polowano na bażanty. W starym parku nie zachowały się już niestety sztuczna grota, barokowa fontanna i sadzawka, natomiast dookoła dworu do dziś stoją dawne zabudowania dworskie, między innymi osiemnastowieczne czworaki. Obecny wygląd zamku nie odbiega zasadniczo od stanu pierwotnego; jedynie od strony parku na początku XX wieku dobudowano oszkloną werandę. Tympanon ściany frontowej zdobi herb hrabiów Renard, którzy byli właścicielami Czechowie w latach 1765-1856. Z herbem tym wiąże się również legenda, mówiąca że jego zdjęcie sprowadziłoby na zamek pożar. Była to ponoć wola starego hrabiego Andreasa Renarda (t 1800). Trudno dociec czy to właśnie ta legenda, czy też nieszlacheckie pochodzenie następnych właścicieli spowodowały, że herb do dziś widnieje na ścianie frontowej. Ostatnimi właścicielami zamku, przed jego upaństwowieniem w 1945 roku, była bielska rodzina Zipserów.

[madohora]

DWÓR NA TRZEM5ZY

W przeciwieństwie do górnoczechowickiego zamku, oddalony od niego o 3 km i położony tuż koło stacji kolejowej Czechowice-Dziedzice Przystanek dwór na Trzemszy nie ma wartości artystycznej. Ma jednak dla Czechowic znaczną wartość historyczną ponieważ w czasach podziału Czechowic na dwie osobne miejscowości (1604-1626) pełnił on rolę rezydencji właściciela Dolnych Czechowic. Pierwszym jego lokatorem był Joachim Sokołowski, później mieszkała tam jego siostra Anna Chełmska. Od jej córek majątek dolnoczechowicki kupił Andrzej Zborowski, właściciel Górnych Czechowic. Obecnie dwór składa się z szeregu wielkich
dziewiętnastowiecznych obór stanowił on dawną rezydencją Sokołowskich; powstał na pewno dużo później. Nie doczekał się też jeszcze badań. Ciekawszy wydaje się położony obok budynek gospodarczy, będący połączeniem ceglanej, sklepionej ziemianki ze stodołą czterospadowym dachem. Rodzaj cegły wskazuje na to, że zbudowano go w zamierzchłej przeszłości, z pewnością ponad 200 lat temu. Również i ta niewielka budowla nie była jeszcze badana przez fachowców. Niegdyś do dworu należał również wyburzony w latach siedemdziesiątych młyn. W latach II wojny światowej w zabudowaniach mieścił się podobóz Oświęcimia.

[madohora]

NOWY DWÓR

Z historycznego punktu widzenia Nowy Dwór jest najmniej ciekawym, bo najmłodszym dworem czechowickim. Nazwę tę stosuje się zarówno dla samego budynku mieszkalnego, jak i dla całego folwarku. Budynek powstał w latach siedemdziesiątych XIX wieku na terenie istniejącego już od dawna folwarku grabowickiego (przy dzisiejszej ulicy Kaniowskiej). Zbudowany został dla córki ówczesnego właściciela majątku czechowickiego Alexandra Zipsera, Marii, po jej ślubie z Wenzelem Hainischem. Nazwę swoją folwark otrzymał już w XVIII wieku, dla odróżnienia od dworu na Trzemszy. Dokładnego zbadania wymaga jeszcze dwór na Trzemszy. Istniał ponadto niegdyś również dwór na Uszkach, w północnej części Czechowic, zamek na Żebraczy, który miał być w XV wieku siedzibą Raubritterow oraz zamek w Komorowicach Czechowickich, czyli w Podlaryszu, który został napadnięty i spalony przez wojsko polskie w 1596 roku, podczas wojny między Zygmuntem III, a Maksymilianem Habsburgiem. Dla miłośnika zabytków Śląska Cieszyńskiego szczególnie interesujący jest
zamek w Górnych Czechowicach, ze względu na bardzo dobry stan zachowania, piękno
architektoniczne oraz sąsiedztwo szeregu starych zabudowań dworskich, gospodarstw
i barokowego kościoła pod wezwaniem Św. Katarzyny, nad którego portalem widnieje
kartusz z herbem Kottulińskich.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

***

[madohora]

***

[madohora]

***

[madohora]

***

[madohora]

[madohora]

*

[madohora]

[madohora]

CZECHOWICE DZIEDZICE

[madohora]

[madohora]

Jakoś nie mogę się wybrać

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Do Czechowic ronię podchody
W tym roku tam pojadę, mój drogi

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pewien pan z Czechowic
Koniecznie chciał coś zrobić
Ale tak by głośno o nim było
Lecz coś nie wychodziło
Musiał do czegoś innego się przysposobić

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Przeszłam się przez Czechowice
Obeszłam tylko główne ulice
Dużo nie widziałam
Zaraz dalej jechałam
Co miałam w planach nie zliczę

[madohora]